Thân phong - Bài thơ này trong “Tân phong”, miêu tả nỗi ai oán của một cô gái.
Ba ngày đã trôi qua.
Tôi ở trong nhà Linh Trân tròn ba ngày, vẫn chưa thấy Linh Trân về thôn. Sáng nay tôi lại nhờ người đi chợ huyện nhắn tin cho Linh Trân, tôi đã từ kinh thành về, đang ở nhà cô ấy.
Nhà Linh Trân ở ngay góc đường sau thôn, cách nhà tôi mấy chục bước.
Thôn lớn lắm, có hàng trăm gia đình, mấy chục họ, giống như một cây lớn đổ trên mặt dốc đầu mút của dãy núi Bả Lâu. Thân cây là con đường thông lên sườn núi. Các cành các chạc là mấy ngõ vòng vèo từ con đường chính này tách ra bốn năm ngả đông tây nam bắc. Nhà cửa và sân sướng của các gia đình là những chiếc lá và quả (táo sâu, lê thối) trên cây lớn. Trong các ngõ cành chạc, nếu có nhiều nhà họ Trương thì gọi là ngõ Trương gia, ngõ họ Lý có người làm quan to thì gọi là ngõ họ Lý, ngõ có nhiều họ đan xen, không có ai làm quan, nhưng có một cây du ở đầu ngõ thì gọi là ngõ cây du. Nhà Linh Trân ở đầu mút của ngõ cây du. Men theo các bậc đá (đá cuội) rải từ đường đất của ngõ và chỗ dốc của đường đất đi thắng theo thế núi, đến lúc bắt đầu thở phì phò, thì vừa vặn đến nhà Linh Trân. Nhà trên là ngôi nhà hai tầng gạch ngói đỏ. Nhà ngang một bên là ngôi nhà ba gian mái chảy nối với nhà trên, một bên là ba gian nhà ngói cũ chồng cô ấy xây cho cô khi cưới. Sân rộng bằng một phần ba sân bóng rổ, rải vữa xi măng toàn bộ, có chừa bồn hoa, còn từng chiếc, từng chiếc ghế dài xây bằng gạch và xi măng ở chân tường (những ghế này có thể ngồi chơi, cũng có thể làm giàn cho chậu hoa nuôi hoa). Khỏi cần nói, ngôi nhà này giống như các nhà giàu khác trong thôn không có người ở, nhưng là gốc rễ của chủ nhà (là sự thể hiện và tượng trưng cho địa vị và thế lực của chủ nhà trong thôn).
Linh Trân buôn bán ở phố huyện, khách sạn cô ấy kinh doanh có tên là khách sạn Bả Lâu. Chồng cô ấy bị chết vì tai nạn ô tô mấy năm trước. Ai ai cũng tưởng chồng cô ấy chết sẽ để lại cho cô ấy một khoản nợ kếch sù, cô ấy hoàn toàn có thể dắt đứa con gái mười mấy tuổi vứt bỏ nợ nần đi lấy chồng khác. Nhưng Linh Trân đã đưa con gái về nhà mẹ đẻ, còn mình ra thành phố làm thuê, bóc hành nhặt rau cho nhà hàng.
Nhưng một năm sau, Linh Trân đã trả xong nợ, lại còn mở một khách sạn nhỏ ở thành phố.
Lại một năm nữa, cô ấy mở rộng thanh thế kinh doanh mang tên khách sạn Bả Lâu.
Một năm tiếp theo nữa, Linh Trân lại xây một ngôi nhà gác hai tầng gạch ngói đỏ trên ngôi nhà cũ ở thôn. Hình như cô ấy xây nhà vốn không phải để ở, mà để mọi người nhìn vào. Nhà xây lên rồi, bản thân quanh năm ở thành phố, chỉ thi thoảng về hai ba ngày, gặp gỡ nói vài câu chuyện với dân làng, quét dọn sạch sẽ nhà một lượt rồi đi. Chú Tư hàng xóm nhà tôi là chú ruột của gia đình chồng Linh Trân. Linh Trân ra thành phố giao chìa khóa cho chú Tư, nhờ chú trông coi giúp, làm một nửa chủ nhà.
Tôi được chú Tư bố trí ở trong căn nhà ngang mới xây phía tây ngôi nhà của Linh Trân. Một ngôi nhà to rộng, trời vừa tối, tôi giống như một con chó canh nhà. Ban ngày đến giờ cơm, hôm nay ăn nhà này một bữa, ngày mai ăn nhà kia một bữa, sau đó đi quanh quẩn trên đường thôn, gặp chó thì trừng mắt nhìn chó, gặp người thì đứng lại nói chuyện.
Người ta hỏi, kinh thành rút cuộc có to rộng không?
Tôi đáp, kinh thành vừa rộng vừa dài.
Thật à? - Người ta ngạc nhiên hỏi - Nghe nói quảng trường Thiên An Môn phẳng như cái gương, có đúng phẳng như cái gương không?
Tôi đáp, thực ra Thiên An Môn không như bạn nghĩ.
Người ta trợn mắt, im lặng một lát, thốt lên, giá thôn mình được như Thiên An Môn để phơi thóc trong mùa hè thì sướng nhỉ!
Nói đã hết chuyện.
Người ta phải ra đồng làm ruộng, liền vác cuốc ra ruộng cuốc xới ngô lần cuối cùng. Tôi nếu không ra đồng nói chuyện phiếm với chú Tư thì đi lang thang một mình trên đường làng. Gặp em nào đi học thì xoa đầu, gặp trâu bò gặm cỏ thì vỗ mông, vỗ vai, hoặc về nhà Linh Trân, ngồi trong bóng mát ở sân ngủ gật, nghĩ việc riêng, nheo mắt nhìn lên trời, nhìn những đốm nắng từ trên cây xuân già chiếu xuống. Rõ ràng những kẽ lá đều là hình chữ nhật, hoặc hình tam giác, nhưng ánh nắng lọt xuống đất cái nào cũng hình tròn như đồng tiền (giống tiền âm phủ của người chết). Vậy là tôi liền ngẫm nghĩ truy xét căn nguyên tại sao kẽ lá hình tam giác chiếu xuống lại thành đốm nắng tròn hình đồng tiền, tại sao làn gió nhẹ thổi qua góc tường, thổi qua ngõ, gió lại có sức xuyên thấu giống như luồng gió to?
Vừa suy nghĩ, vừa tìm tòi, tôi mơ mơ màng màng ngủ thiếp đi, một lần nữa dưới trời xanh mây trắng tôi gặp lại chuyện cũ của hai mươi năm trước. Chuyện của hai mươi năm trước giống như cây già lại trở về thời cây con, như ngô, cây lúa trở về thời hạt giống, Linh Trân lại đứng trước mặt tôi như một thiếu nữ lung linh.
Hôm ấy, trên sườn núi nắng chang chang, giẫm trên nắng như giẫm trên tấm tôn nung đỏ, đi mấy bước lòng bàn chân rát bỏng chỉ muốn nhảy. Đó là năm thứ hai tôi theo học Trường đại học Thanh Yên. Năm thứ hai tôi về quê nghỉ hè. Triệu Như Bình vì yêu sớm đã bỏ học, cũng bước sang tuổi mười tám tiễn tôi ra nhà ga. Cô ấy mua cho bố mẹ tôi nhiều trái cây, bánh kẹo và bánh cuốn thừng to bằng cánh tay ở kinh thành mà rất nhiều người ở Bả Lâu chưa được ăn bao giờ.
Về làng ba ngày, tôi không ra khỏi nhà, bố mẹ tôi khuyên trời khuyên đất thế nào, tôi cũng không sang thôn Chùa sau ngoài mấy dặm thăm nhà Linh Trân. Cuối cùng bố tôi nóng tiết đập vỡ bát trên nền nhà (giống Như Bình đập vỡ lọ hoa), hét tướng lên, dù mày có cắt đứt Linh Trân thì cũng phải đến nhà người ta một lần. Đến một lần, người ta có đánh mày, chửi mày, mày cũng không được mở mồm nói một câu nghe chưa.
Tôi đã sang nhà Linh Trân.
Xách túi trái cây, kẹo, bánh cuốn thừng, còn có xoài, chuối tiêu chưa ai được ăn, được nhìn thấy bao giờ, đội nắng chang chang, tôi đi sang thôn Chùa sau ở bên sườn núi vào lúc trưa mọi người còn đang ngủ. Đến nhà Linh Trân ở đầu thôn, tôi đặt gói quà trên bàn trong nhà trên của em. Khi bố mẹ em đều né tránh chuyện tình yêu đi của chúng tôi và đi ra ngoài, Linh Trân bưng một bát trứng ốp lết từ bếp lên đặt trước mặt tôi. Tôi nhìn em, vẫn như xưa, trên khuôn mặt hồng hào tròn lẳn của em nở nụ cười khô héo, y như một đóa hoa gượng gạo tự nở trên đất hoang. Em cười, nói vỗ mặt tôi một câu thẳng thừng không hề úp mở.
Anh sang định trả lễ đính hôn phải không?
Anh đi học hơn một năm, không hề gửi cho em một lá thư, em tuy không biết chữ, nhưng có thể nhờ người đọc giúp, nhờ người viết thư trả lời anh, nhưng anh không viết thư cho em.
Sau đó em đi qua trước mặt tôi, thong thả xuyên qua khoảng sân đất cát nhà mình, ra cổng cài then cửa, lại quay về đứng trước mặt tôi, chằm chằm nhìn tôi như xét hỏi. Ngôi nhà trên của nhà em giống như nhà trên của tất cả người dân Bả Lâu, vừa cao vừa to, có một mùi hỗn tạp bay trong nhà. Lúc bấy giờ ngoài trời nóng nực, trong nhà có gió mát. Nhưng trong gió ấy, tôi biết em đang nhìn mình, tôi liền cúi đầu, nhìn mũi giầy da Như Bình mua cho mình trên chân. Đến lúc này, khi đầu tôi cúi đã mỏi, sắp nói với em một câu ai đi đường nấy, thì em đột nhiên bước đến hích tay vào vai tôi, em nói, anh Dương, anh vào đây em bảo.
Linh Trân thong thả đi qua bên người tôi vào buồng ngủ phía đông ngôi nhà trên.
Tôi đứng chờ một lát ở gian giữa nhà, đầu đầy ăm ắp, lại trống rỗng, liếc nhìn chiếc then cổng em vừa đóng lúc nãy, hình như biết sắp xảy ra chuyện gì, lưỡng lự đi theo em vào buồng bất thình lình trông thấy em cởi hết quần áo, ngồi tồng ngồng ở mép giường, trong tay cầm chiếc áo lót màu xanh nước biển, hai cánh tay bắt chéo ôm vai. Chiếc áo lót nhỏ vừa vặn rủ trước ngực. Em ngồi trên mép giường có vẻ tức giận, lại có vẻ buồn đau. Thân em trắng nhẵn ngồi trong buồng sáng lờ mờ, giống như một bức tượng trên giường đang tỏa ánh sáng từ trường. Thấy tôi từ nhà giữa đi vào, đứng ngây ở cửa buồng em liếc nhìn tôi, nói vừa đủ nghe, lại đây anh, khi tiễn anh đi học chẳng phải anh đã muốn với em? Lúc ấy em không hiến thân cho anh, bây giờ anh về cắt đứt em, em hiến thân cho anh.
Trong buồng tuy tối lờ mờ, nhưng đứng một lát, mắt đã quen ánh sáng, tôi nhìn rõ tất cả. Tôi nhìn thấy khi nói chuyện, mặt em bình tĩnh thản nhiên, nhưng giọng em hơi run run, y như sợi dây thừng kết nhiều nút từ miệng em thò dần ra trước mặt tôi. Cứ thế em nhìn tôi không nhúc nhích, thấy tôi im lặng, em lại gượng cười, đột nhiên bỏ chiếc áo trước ngực, hai cánh tay buông thông xuống giường, ưỡn ngực ra như trêu ngươi, hai bầu vú ngồn ngộn đang tuổi căng tròn chọc thẳng vào tôi. Em nói, anh Dương, lại đây, anh yên trí, em đã gài then cổng, anh còn ở đây bố mẹ em chưa về đâu.
Lại đây anh, em trao thân cho anh, coi như em không đính hôn hoài phí với anh, cho dù anh ra ngoài có lấy con gái ông tỉnh trưởng, lấy công chúa của hoàng đế, anh cũng nhớ ở quê nhà có một cô gái tên là Linh Trân đã trao thân cho anh.
Đến đi anh, sao anh cứ đứng đực người ra như thế? Anh yên tâm, Phó Linh Trân này không cuốn níu anh đâu, không van xin lấy anh đâu, không đến nhà trường anh làm ầm ĩ đâu, không lên kinh thành nói anh có mới nới cũ, anh lấy em rồi bỏ em. Lại đây anh, em chỉ muốn hiến thân cho anh, để anh nhớ em suốt đời, để cuộc đời em không đính hôn uổng phí với một sinh viên đại học. Em hiến thân cho anh, đời anh dù có làm huyện trưởng, tỉnh trưởng, giáo sư cũng nhớ ở thôn Chùa sau dãy núi Bả Lâu, có một cô gái tên là Phó Linh Trân đã hiến cả đời cho anh lúc hai mươi tuổi. Khi hiến cho anh cô ấy không có ý đồ gì, chỉ mong đời anh nhớ cô ấy, như anh có một đứa em gái ở trong núi Bả Lâu. Giọng em nói vừa phải, nhưng rất nhanh như cơn gió lùa từ miệng em thổi ra, chưa nói hết câu trước, câu sau đã tranh ra khỏi miệng, khiến lúc bấy giờ, trong buồng phía đông ngôi nhà trên nhà em, trên giường, dưới gầm giường, trên bàn, dưới gầm bàn, trên cửa sổ, dưới cửa sổ, trong khoảng trống chỗ nào cũng vang vọng tiếng em trần trụi tha thiết, từ trên thân thể trần truồng của em đang tỏa ra mùi thơm da thịt trẻ trung, từ bờ tường, nền nhà, trên giường và trên đồ dùng trong nhà em đang tỏa ra mùi đất mục ấm nóng. Lúc bấy giờ tôi đang đứng ở cửa tường ngăn gian giữa và gian buồng cứ chằm chằm nhìn vào em. Trong lòng biết rõ mình không thể đến sờ em, chạm em, nhưng toàn thân trên dưới đều rạo rực không yên. Y như lúc đưa tiễn nhau hơn một năm trước, đều có ý nghĩ và ham muốn đến sờ em, chạm em, đều có sự xúc động và bối rối trong đầu muốn thế này thế kia với em. Đứng ở cửa, tôi vừa nhìn em, vừa cố nén ý nghĩ cứ táo bạo đánh liều với em một lần. Hai tay nắm chặt toát mồ hôi, tôi nói, Linh Trân, anh đã xin lỗi em, anh không thể làm điều không xứng đáng với em. Bây giờ em hiến thân cho anh, nhưng khi em lấy người khác, người ta sẽ đánh em chết tươi ngay trong đêm tân hôn. Thôi anh về đây, em mau mau mặc quần áo vào.
Khi ra về, tôi quay lại nhìn em, thấy hai bầu vú em ưỡn dưới khuôn mặt trắng bệch, giống như hai ngọn đèn đang tỏa sáng, trong lòng rõ ràng có vẻ hẫng hụt, hối hận, mất đi một cái gì, nhưng tôi lại giục, em mặc quần áo vào đi, cả đời anh sẽ ghi nhớ em trong trái tim, em mau mau mặc quần áo vào đi.
Sau đó tôi ra về.
Như chạy trốn vào cánh đồng hoang, tôi vừa mừng vừa tiếc về đến thôn Chùa trước.
Tất cả đều gió lặng sóng êm, trôi qua như thu đi đông về, giống như sông Hoàng Hà dưới núi Bả Lâu ngoài tám mươi dặm về phía chính tây, mùa mưa đến nó chảy cuồn cuộn không ngớt, mùa đông sang, nó khô cạn, nhiều lắm chỉ đóng một lớp băng ở những chỗ đọng nước. Về sau gia đình gửi thư lên cho biết, Linh Trân đã lấy Tôn Lâm, một thợ lò gạch trong thôn lớn hơn em mười hai tuổi. Về sau nữa, cuộc hôn nhân của em đã nuôi dưỡng tôi, khiến tôi vững chân yên trí đính hôn và kết hôn với Như Bình, thẳng tiến một lèo, trở thành giảng viên và phó giáo sư đầu tiên trong khoa. Mùa đông năm ấy về làng chịu tang bố, chợt gặp em ở đầu làng, thấy em dắt đứa con gái nhỏ Tiểu Mẫn hai tuổi ra bờ suối dưới thôn gánh nước vừa leo lên đầu thôn, ngẩng lên trông thấy tôi, chiếc đòn gánh trên vai em rung rung, nước trong thùng sánh ra ngoài té ướt chân. Em giậm chân một cái, vẩy hết giọt nước đi, nhìn tôi hỏi, vợ anh không về cùng anh à?
Tôi đáp, khổ quá em ạ, bố anh chưa một ngày đi theo con hưởng phúc trời.
– Không ngờ, người có học lại trở nên bất hiếu - Em liếc nhìn tôi lạnh lùng nói - Chính vì anh lấy vợ ở thành phố phải không? Bố chồng chết, con dâu không chịu về, anh còn mặt mũi nào khóc dưới lều bạt đặt linh sàng của bố.
Nói rồi em đi về thôn. Đi mấy bước em quay lại dặn: "Anh đừng nói với người ta vợ bận quá không về, cứ bảo họ, vợ anh ốm phải đi nằm bệnh viện không về được".
Sau đó em đi. Bóng em khuất dần trong ngõ cây du gia đình họ Lâm đang ở.
Ngõ cây du vừa nhỏ vừa dài, tiếng bước chân từ đó đi đến cũng vừa nhỏ vừa dài, như một cành lá bay bên bờ ruộng, rê đi quét lại trong tai, khiến tôi từ dưới gốc cây xuân tỉnh giấc. Tôi trở mình trên ghế, vẫn còn muốn ngủ tiếp, tiếp tục nghĩ chuyện của tôi và Linh Trân về sau này. Nhưng khi nhắm mắt, trước mặt tôi có một bóng người lướt qua lướt lại.
Bóng người làm tôi tỉnh hẳn.
Đang nằm trên ghế, tôi bật người ngồi dậy.
Một người phụ nữ trong thôn tôi gọi là chị đang đứng trước mặt tôi. Hình như đánh thức tôi dậy chị có vẻ ngài ngại, chị dắt một cậu bé vai đeo cặp sách đứng ở đó, nét mặt tươi cười, chị nói:
– Thầy giáo Dương, chồng chị từ thành phố về, anh ấy có gặp Linh Trân. Linh Trân nói bận mải lắm, không có việc gì không về thôn thăm thầy, thầy cứ yên tâm ở nhà chị ấy, ở bao lâu cũng được. - Nói xong mấy câu chị kéo cậu bé thò lò mũi đến trước mặt tôi, có vẻ ngượng nghịu, nụ cười trên mặt chị trở nên vàng vọt, rồi sẫm lại. Chị nhỏ nhẹ nói, còn một việc nữa, thưa thầy giáo Dương, sáng nay thầy vào thôn ăn cơm xong, có một em bé đeo cặp sách đi qua bên cạnh thầy, thầy còn nhớ không? Thầy có nhớ khi cậu bé ấy đi qua, tiện tay thầy đã xoa đầu nó một cái phải không? Thầy xoa đầu nó một cái không nói gì, nhưng ngày thường khi kiểm tra bài vở chưa bao giờ nó đạt yêu cầu, nhưng hôm nay nhà trường kiểm tra, nó bỗng được chín mươi điểm, xếp thứ ba cả lớp.
Chị bảo, không có việc gì khác, đây là cháu nội lớn nhất nhà chị, chỉ mong thầy xoa đầu nó một cái như xoa đầu cậu bé sáng nay.
Xoa đi thầy, cũng chỉ là việc giơ tay lên thôi mà, nhưng thầy giơ tay một cái có lẽ quả thật sẽ giúp cho nó hoàn thành tốt đẹp một việc trong đời.
Chị nói, thầy là người trí thức đầu tiên của dãy núi Bả Lâu chúng ta lên kinh thành.
Thầy không chỉ học ở kinh thành, mà còn giữ lại kinh thành dạy đại học. Kinh thành là nơi như thế nào? Ngày xưa là nơi ở của vua chúa. Bây giờ không còn vua chúa, những nhân vật như vua chúa vẫn còn ở trong kinh thành. Thầy dạy đại học trong kinh thành, coi như dạy học bên vua chúa ngày trước. Người ta nói, con cái những nhân vật như vua chúa, tể tướng cũng được vào học trường thầy dạy. Hiện nay thầy lên lớp là dạy những đứa trẻ như thế. Thưa thầy Dương, tốt xấu đều là người của dãy núi Bả Lâu, thầy đừng nhìn thằng bé như thế, nó đâm sợ, không nhờ thầy gì khác, chỉ mong thầy giơ tay xoa đầu cháu một cái. Trời đã muộn rồi, thầy xoa đầu cháu một cái rồi vào thôn ăn cơm. Hôm nay mời thầy đến nhà tôi ăn cơm. Tôi về nhà nấu cho thầy bát cháo gạo tẻ, rán mấy cái bánh hành hoa, ông cháu từ phố huyện về có mua mấy cân thịt, tôi còn xào một đĩa thịt với đậu và thịt hầm củ cải.
Chị nói, thầy xoa đầu cháu một cái đi, giáo sư Dương. Thầy dạy học ở kinh thành, thầy hãy xoa đầu cháu một cái.
Lúc này đã quá trưa, mặt trời chênh chếch mấy con sào, ánh nắng đỏ ối trút xuống đầu, tất cả những nơi có ánh nắng rọi vào đều có một lớp nước vàng phủ chảy trên mặt đất. Bóng râm của cây xuân đang dịch qua người tôi. Một nửa thân tôi phơi ra ánh nắng, một nửa còn trong bóng râm. Từ trong mông lung tôi mở mắt, mơ mơ màng màng như trong mộng. Trong sân có mùi xi măng khô cứng của thành phố, cũng có mùi tanh tanh tươi mới đặc sệt của đất đồng rừng, có cả mùi thiu chua của quần áo nên giặt nhưng chưa giặt trên người phụ nữ tôi gọi là chị, cùng mùi mũi xanh thò lò của cậu bé nhút nhát chị dắt trong tay. Tôi nhìn chị và cậu bé, cũng nhìn cả vạt nắng trên ngọn cây xuân. Nghĩ một lát, tôi hỏi, Linh Trân bảo cô ấy không về thôn phải không?
– Cũng chỉ việc giơ tay lên thôi mà, thầy Dương, thầy xoa đầu thằng bé một cái đi.
– Đúng là Linh Trân bảo cô ấy bận lắm không về thôn phải không? .
– Thầy xoa đầu thằng bé một cái đi. Thầy từ mãi kinh thành về thôn. Thầy là người của kinh thành, dưới chân Thiên tử, thầy hãy xoa đầu thằng bé một cái.
Tôi liền giơ tay xoa đầu cậu bé.
Trong mái tóc cậu có bám cỏ, có bụi đất và hạt cát, sờ vào như sờ một bãi hoang. Tôi xoa xong, chị tươi cười cảm ơn, cậu bé cũng tươi cười xúc động. Hai bà cháu vừa cảm ơn vừa ra về. Ra đến cửa, chị còn quay lại nói, mặt trời lặn mời thầy sang nhà xơi cơm. Hai bà cháu đi rồi, trong sân nhà Linh Trân chỉ còn lại một mình tôi với gió, không khí, bức tường, bóng cây và ánh chiều tà. Tôi ngồi trơ giữa sân, qua cổng nhìn thấy bóng chị cùng thôn và thằng cháu cả, bỗng nhiên tôi cảm thấy thôn Chùa trước của dãy núi Bả Lâu, từ sau khi bố mẹ tôi qua đời, đã không còn mấy cuốn níu với mình, không còn mấy quan hệ, đã không còn giống nhà tôi nữa. Mấy năm qua sở dĩ tôi còn liên hệ với thôn xóm, kì thực là vì Linh Trân.
Nhưng Linh Trân nói, cô ấy bận không về thôn. Tôi ngẩn ngơ đứng khỏi ghế, đi quanh sân một vòng rồi ra đứng ở ngoài cổng nhà Linh Trân. Nhìn thôn Chùa trước giống như một cây đổ trên đất. Đứng một lúc, tội đá mạnh một hòn đá dưới chân, hòn đá đập vào cây ngô đồng đánh bộp một tiếng. Tôi hạ quyết tâm ra phố huyện một chuyến.
Tôi phải ra thành phố thăm Phó Linh Trân.
Như Bình ở kinh thành đối với tôi đã như thế, lẽ nào Linh Trân em cũng đối với tôi như thế?
