Miên man - Tiếng chim hót, chủ đề bài thơ có cách giải thích khác nhau, xét từ ý nghĩa bên ngoài của thơ ca, là một cuộc hát đổi giữa kẻ đi đây và các đại thân.
Đó là một bức ảnh chụp hấp dẫn biết chừng nào!
Trước cổng lớn phía tây cổ kính, tôi dẫn đầu sinh viên ba khoa văn, sử, triết đứng trên chỗ gió lùa, đằng sau là thầy giáo và sinh viên các khoa khác, mọi người dùng thân thể tạo nên một bức trường thành người, không cho cơn bão cát bụi từ cổng lớn vào trong trường học. Nhưng vì trước cổng lớn đường hẹp người đông, bỗng chốc gây nên ùn tắc giao thông. Tuy ban đêm ít xe đi lại, nhưng hai đầu đường bị vẫn tắc, ô tô xếp thành con rồng dài dăm ba dặm. Tất cả ô tô đều bật đèn sáng trưng từng luồng ánh sáng đan xen, xuyên qua gió cát lưng chừng trời chiếu vào trước cổng lớn nhà trường. Trong giây lát, không biết là sinh viên yêu chuộng quay phim chụp ảnh của khoa điện ảnh và vô tuyến truyền hình chớp thời cơ chụp bức ảnh đó, hay là các nhà báo khứu giác nhạy cảm biết tin, chạy đến hiện trường kịp thời chụp tấm ảnh đó. Tôi là giáo sư, nhưng y như một nông dân, tôi ngực trần cánh tay trần trong gió lớn, mồ hôi nhễ nhại, khoác cánh tay các sinh viên, phông cảnh là cổng lớn nhà trường mở toang và bốn chữ lớn mạ vàng Đại học Thanh Yên phía trên cổng lớn do một vĩ nhân như Hoàng đế viết. Trước mặt là một bãi lá cây que củi bị gió thổi tung. Bên phải, bên trái là đội ngũ sinh viên và đội hình ô tô nối đuôi nhau như một con rồng dài. Trong bối cảnh như vậy, tôi đứng ưỡn ngực, nghển cổ, nét mặt trang nghiêm, ánh mắt lấp lánh, giống như một pho tượng anh hùng đứng giữa đám đông, dựng trước cổng lớn nhà trường, khiến giây lát đó trở thành một vĩnh hằng của Dương Khoa này, trở thành một tấm ảnh dùng chung cho các tờ báo lớn nhỏ và mạng internet của kinh thành ngày hôm sau.
Khi tôi nhìn thấy bức ảnh đó đã là lúc gần trưa hôm sau. Đêm hôm trước cùng với các em sinh viên chiến đấu trong bão cát, đứng đến hai giờ ba mươi phút nửa đêm về sáng, cho đến gió lặng đất rơi, cát bụi hết bay, các em sinh viên mới giải tán về trường, tắm rửa nghỉ ngơi. Tôi cũng về nhà, lẳng lặng chui vào buồng vệ sinh, tắm nước lạnh, ngủ một giấc đến mười một giờ trưa. Sau khi thức dậy, nhìn thấy Như Bình để một tờ giấy trên một tập báo ở góc khay trà, trên tờ giấy Như Bình viết một câu: Anh đã trở thành anh hùng, khi lãnh đạo trường gặp anh, anh có thể đề nghị họ bỏ tiền xuất bản cuốn sách lớn của anh.
Nhìn câu nói của Như Bình hơi có vẻ đố kị, chửi chó mắng mèo, nói cạnh nói khóe, tôi bần thần một lát, cầm tờ báo lên xem, bỗng bất thình lình đập vào mắt tấm ảnh màu cỡ lớn tôi dẫn đầu sinh viên chống bão cát và những tin bài đăng kín cả trang báo. Bài viết với tít lớn "Thầy trò Trường đại học Thanh Yên dùng bức trường thành người chống bão cát". Nội dung bài viết có bốn phần, đã phân tích căn nguyên địa lí giữa bão cát bụi ở kinh thành với sa mạc Nội Mông, cùng nguồn gốc xã hội và sự lệch lạc về chính sách phát triển của nền kinh tế hiện nay với tốc độ như gió, đồng thời dành những trang cột đáng kể ca ngợi ý nghĩa tượng trưng của thầy trò Trường đại học Thanh Yên dùng thân thể chống bão cát, gọi thầy trò chúng tôi là anh hùng tinh thần và trí thức chân chính của thời đại. Tôi đọc từng câu biểu dương ca ngợi trong bài báo, trong lòng rộn rã niềm vui, bỗng dưng cũng đâm ra nhẹ nhõm khoan khoái (nhẹ dạ và nông cạn), lại một lần nữa rất muốn đi ra chỗ đông người của vườn trường hát một bài, rất muốn đứng ở chỗ nào đó hét rõ to mấy tiếng.
Tôi hấp ta hấp tấp rửa mặt, mặc quần áo, cầm báo ra khỏi nhà, đến gác dưới bất ngờ phát hiện, thời tiết như mưa qua trời nắng. Đêm qua còn bão cát đầy trời, tối tăm mặt mũi, nhưng hôm nay ánh nắng chói ngời, trời xanh thăm thẳm, vạn dặm không một gợn mây. Các nơi trong trường học đều có công nhân vệ sinh quét dọn rác, đều đỗ những xe rác chứa đầy đất cát. Trong không khí có mùi đất cát tanh tanh ngòn ngọt xộc thẳng vào mũi, có cả mùi gỗ từ cành gẫy cây đổ tỏa ra. Ngẩng đầu trông lên tán cây bên đường, nhìn thấy giữa cảnh lá xám xịt xanh biếc của mỗi cây gỗ đều có vết gẫy trắng xóa và cành gẫy còn treo lơ lửng trong không trung. Tôi đi vào trong khoa dưới những cành gẫy và vết gẫy trắng xóa. Để có thể nói chuyện với nhiều người, bảo với họ việc người ta đăng báo, trong khi đi về khoa, tôi cố ý đi vòng hai cua, cuối cùng đến khoa tôi đi thẳng vào phòng làm việc của chủ nhiệm khoa, trông thấy chủ nhiệm khoa đang ngồi trước bàn làm việc, trên bàn để có đến bảy tám tờ báo. Nào báo "Buổi chiều Hoàng Thành", báo "Thanh niên kinh thành", báo "Bảo vệ môi trường", báo "Tài nguyên đất nước", báo "Thanh niên Trung Quốc", "Nhật báo Quang Minh", báo "Xây dựng thành thị", không biết những tờ báo ấy từ mãi đâu, đáp tàu hỏa, đi ô tô đến phòng làm việc của chủ nhiệm khoa, xếp gọn gàng trên bàn làm việc của chủ nhiệm. Hơn nữa trên mỗi trang báo đều có tấm ảnh lớn tôi dẫn sinh viên chống bão cát, đều đăng việc đêm qua Trường đại học Thanh Yên tổ chức thành bức trường thành người chống bão cát. Có báo mang dòng tít "Trường học nổi tiếng chống bão cát, nỗi lo ở đâu?", có báo đăng tiêu đề "Thân người khó địch nổi gió, nhưng tinh thần làm trái núi". Còn một tòa báo, tiêu đề kéo dài suốt cả trang phía trên tấm ảnh "Vĩ đại! Vĩ đại! Vĩ đại! Hành động vĩ đại!
Hành động vĩ đại! Hành động vĩ đại!". Trong một đêm đột nhiên xuất hiện một lô xích xông ảnh chụp và bài viết, giống như tháng Chạp băng giá, chỉ trong một đêm xuân về ấm đến, trăm hoa nở rộ, khiến người ta không dám tin, không thể tiếp nhận, nhưng không thể không tin, không thể không tiếp nhận, khiến tôi cảm thấy choáng và tỉnh táo, kiêu hãnh và xấu hổ, ngượng ngập và tự hào. Vậy là mặt đỏ bừng, phấn khởi đứng trước bàn chủ nhiệm khoa, tôi nói, thưa chủ nhiệm Trình, khoa Trung văn chúng ta hôm qua đã lập công đầu, thật sự chống bão cát đều là anh chị em sinh viên khoa Văn của chúng ta. Trong khoa Văn xông lên đứng hàng đầu là khối Trung văn chúng ta.
Chủ nhiệm khoa ngẩng lên nhìn tôi, nét mặt khó đăm đăm, giống như một vuông vải màu xanh trong nền vàng. Tôi nói, khoa nên viết báo cáo lên nhà trường đề nghị ghi công đầu cho tập thể các em, cấp cho các em sinh viên một suất học bổng.
Chủ nhiệm khoa thu báo lại, xếp ngay ngắn trên bàn, đứng dậy nhìn tôi, giống như tôi là một con khỉ từ ngoài cửa xông vào phòng làm việc của ông.
Tôi nói, thật mà, chủ nhiệm đều đã xem báo, nhà trường và Bộ Giáo dục nhà nước chắc chắn sẽ biểu dương các em sinh viên khoa Văn chúng ta, sẽ cấp cho khoa Trung văn chúng ta một khoản tiền thưởng lớn, hoặc chi phí bài học, hoặc chi phí công trình nghiên cứu bài học. Tôi nói thưa chủ nhiệm Trình, tôi không có yêu cầu gì khác, nếu cấp tiền, tôi chỉ hi vọng trong khoa có thể coi cuốn sách chuyên đề của tôi là một cuốn sách trọng điểm để xuất bản, khi báo cáo giải thưởng thành quả học thuật quốc gia, có thể xem xét đến bộ sách "Phong nhã chi tụng" của tôi đầu tiên.
Tôi nói, thưa chủ nhiệm Trình, tôi nói bao nhiêu lâu, tại sao chủ nhiệm không nói một câu?
Tôi nói, chủ nhiệm đừng nhìn tôi như vậy, giống như trong não tôi đang có bệnh không bằng.
Tôi nói, thật mà chủ nhiệm, đừng nhìn tôi như vậy, cứ làm như trong đầu tôi có nước.
Ông Trình thu ánh mắt về, cầm tập báo trên bàn cuốn vào cùi cánh tay nói, giáo sư Dương, chúng ta cùng đi đến chỗ ông hiệu trưởng.
– Hiệu trưởng bảo tôi tìm anh, vừa may anh đến.
– Mau mau đi, hiệu trưởng chờ anh và tôi ở phòng làm việc.
Hai chúng tôi cùng ra khỏi cửa.
Ông Trình đi trước tôi đi sau, khi ra khỏi phòng làm việc, mọi sinh viên gặp dọc đường đều nhìn tôi với ánh mắt ca ngợi kính nể, giống như nhìn đại đế Kaisa (hoàng đế Hy Lạp cổ) chiến thắng trở về, trong ánh mắt toát lên lòng kính trọng thiết tha và niềm hạnh phúc tràn trề, giống như một con chiên đột nhiên gặp vị tổ sư tôn giáo, lại không tin mình gặp vị tổ sư tôn giáo. Tôi hỏi, các em xem báo hôm nay chưa? Các em gật đầu, còn bảo tôi, đài truyền hình cũng phát trong chương trình thời sự. Trên mạng internet cũng đưa kín tin bài và ảnh chụp như thế, cũng tới tấp khen ngợi và gửi lời chào mừng đối với chúng ta, giống như một người cha, tôi đưa tay xoa đầu nữ sinh, vuốt má nam sinh, hoặc vỗ vai các em, nói tất cả đều mới bắt đầu, chuyện khác thường vẫn còn ở đằng sau.
Cứ thế cùng với chủ nhiệm Trình, từ trong khoa đi ra, đến văn phòng hiệu trưởng, tôi đều được ánh mắt của nam nữ sinh viên bám theo. Khi xuyên qua vườn trường, giống như anh hùng đi qua những tràng vỗ tay, tất cả ánh mắt đều hâm mộ nóng bỏng (còn có cả đố kị) và khen ngợi, tất cả lời chào hỏi đều thân thiết và kính trọng nóng bỏng. Bước lên cầu thang nhà gác lớn văn phòng, cô gái điều khiển cầu thang điện nhìn thấy tôi, vội vàng từ chỗ cô rút ra một tờ báo giở ra nhìn một cách thần bí, đỏ mặt, cười hiền lành, ngập ngừng, có vẻ xúc động định làm gì (có lẽ muốn đề nghị tôi ký tên), nhưng do dự một lát, lại bị lí chí của cô ngăn cản (thật ra cô không cần phải ngăn cản bản thân, bảo tôi ký tên nhất định tôi sẽ ký).
Ra khỏi cầu thang điện, tôi thấy cô gái tỏ ra hối hận bởi không thực hiện được nguyện vọng của mình, nét mặt như có vẻ đáng tiếc. Hiệu trưởng ở phía trong cùng của gác tám toà nhà văn phòng. Trên hành lang rộng thoáng yên tĩnh, tường trắng như tuyết, nền lát đá tấm nhập khẩu, màu trắng sữa mát lịm, giẫm lên như giẫm trên vải bông. Nói thực lòng, suốt hai mươi năm ở Trường đại học Thanh Yên, hôm nay là lần đầu tiên trong đời tôi đến phòng làm việc của hiệu trưởng. Tôi có phần thấp thỏm không yên, xúc động mãi, lòng bàn tay vã mồ hôi. Khi đi trong hành lang tĩnh lặng, tôi giống như một người đi trong cung đình đến bái lạy hoàng đế, may mà có chủ nhiệm Trình đi trước dẫn đường. Đến trước phòng làm việc của hiệu trưởng, khi gõ cửa ông Trình còn quay lại cười nhìn tôi.
Tôi biết rõ còn cố tình hỏi, hiệu trưởng tìm tôi có việc gì?
Chủ nhiệm Trình cười, hỏi trên hành lang có mùi formaldehyde anh có ngửi thấy không?
Tôi hỏi rút cuộc là việc gì?
Ông Trình nói mùi formaldehyde đậm đặc quá.
Sau đó chúng tôi gõ cửa, đẩy cửa bước vào. Phòng làm việc của hiệu trưởng quả nhiên giống như văn phòng của hiệu trưởng, hoàn toàn giống như phòng họp của đảng ủy nhà trường, to rộng bằng phòng khách của ba gia đình. Kê sát tường đều là giá sách. Trên giá bày các loại sách và tư liệu, hồ sơ giấy xi măng màu vàng và các cặp tài liệu bìa cứng màu nâu xếp cái nọ chen cái kia trên giá, giống như sách trong thư viện quyển nọ chen quyển kia chỉ nhìn thấy gáy. Tôi đứng ở cửa liếc mắt nhìn giá sách, lại liếc nhìn hoa lan, cây cao su, cây Brazin và những cây hoa tôi không biết tên bày vòng quanh cách giá sách khoảng ba thước, lại nhìn một vòng phía trong các cây hoa, là bộ sô pha nhập khẩu và chiếc bàn viết trước sô pha, những tài liệu văn kiện và báo chí trên bàn, ống bút và cốc trà, sách cát tông và đèn bàn, máy đóng sách và dao cắt móng tay, lịch bàn và giấy ăn, điện thoại và thư kiện cáo, còn có cả nét mặt và sự im lặng của hiệu trưởng trông thấy tôi và chủ nhiệm Trình bước vào. Ông ngồi trên chiếc ghế quay trước bàn viết, nhìn hai chúng tôi một cái, ông vứt một tờ báo tiếng Anh của Hồng Kông đang xem lên bàn (giống như vứt một tờ giấy ăn đã lau mồm), sau đó dửng dưng nhìn hai chúng tôi. Vì cách xa, tôi không nhìn rõ trang báo ông xem có bài và nội dung gì (từ ngữ tiếng Anh của tôi vốn cũng nghèo nàn cằn cỗi như đất bạc màu của nông dân), nhưng cách xa mấy mét, tôi đã nhìn thấy bức ảnh lớn chống bão cát của thầy trò Trường đại học Thanh Yên trên báo (Trời ơi, tin nóng hổi nhanh tới mức như ngựa chạy nước kiệu). Sau đó tôi lại nhìn ông hiệu trưởng già, thấy ông im lặng, nét mặt tối sầm, như có kẻ đã bôi lên mặt ông một lớp sơn dầy như gạch, nặng như sắt.
– Thưa hiệu trưởng Trương - chủ nhiệm Trình khẽ nói - phó giáo sư Dương đã đến.
Hiệu trưởng ngắm nghía tôi một lát.
– Báo cũng đã tìm được chủ nhiệm Trình nói, bước tới để tập báo lên bàn làm việc của hiệu trưởng. -
– Chào hiệu trưởng, tôi về, có việc hiệu trưởng lại gọi điện cho tôi.
Chủ nhiệm Trình vừa nói vừa lui khỏi phòng làm việc của hiệu trưởng, để lại một mình tôi ở đó, y như thả một con cừu trên đồng hoang. Điều này khiến tôi có phần căng thẳng và không yên (từ khi còn bé tôi đã sợ gặp các vị tai to mặt lớn). Lúc này, hiệu trưởng nhìn tôi y như một ông у bố nhìn thằng con ăn cắp đồ đạc trong nhà đem bán ra ngoài. Tuy nét mặt ông xanh đen tím tái đã có phần thư giãn chuyển sang trắng và vàng, nhưng ánh mắt ông càng sắc sảo, khắt khe, cứ chằm chằm nhìn tôi như định dùng ánh mắt lột hết quần áo trên người tôi. Ông hiệu trưởng già đã sáu mươi lăm tuổi, có lẽ sáu tháng nữa, cũng có lẽ ba tháng nữa ông sẽ nghỉ hưu, sẽ phải giao tất cả trong phòng làm việc này cho Lý Quảng Trí (hoặc ai khác).
Nhưng trước khi về nghỉ, gặp phải chuyện thầy trò toàn trường chống bão cát, hình như sự việc này mây gió đầy trời, đem lại cho cuộc đời ông một trận sấm sét và mưa đá. Tôi hỏi, thưa hiệu trưởng Trương, hiệu trưởng tìm tôi có việc gì? Ông nói, muốn uống nước tự rót. Tôi nói phòng làm việc của hiệu trưởng tràn ngợp ánh sáng. Ông nói đều là những cây hoa lá rẻ tiền. Tôi ngồi xuống, một nửa mông lún trong mép sô pha. Tôi hỏi ông, có phải hiệu trưởng gọi tôi đến báo cáo sự việc chống bão cát tối hôm qua? Ông nói, vinh quang đấy, không ngờ Trường đại học Thanh Yên ta giỏi giang ghê gớm lắm.
Mặt tôi thuỗn ra, tôi cười nói, báo nào cũng nói tôi tổ chức các em sinh viên ra đường phố tạo thành một bức tường người chắn bão cát, thực ra tôi chỉ cùng các em sinh viên làm một việc nên làm.
Chúc mừng anh. Hiệu trưởng xoay ghế quay lại, mặt lạnh như tiền nhìn tôi nói, anh đã thành anh hùng, Trường đại học Thanh Yên lại một lần nữa nâng cao uy tín trên quốc tế, bộ máy truyền thông toàn thế giới từ đêm qua đều bắt đầu tập trung ánh mắt vào nhà trường chúng ta.
Tôi hỏi thật vậy ư?
Không phải thế? Thưa hiệu trưởng.
Thế tốt chứ, thưa hiệu trưởng?
Hiệu trưởng hắng mũi một tiếng, nhìn tôi một lát nói, anh biết đêm qua là ngày mấy tháng mấy không? Anh không biết hôm qua là ngày mấy tháng mấy thật chứ? Vừa nói hiệu trưởng vừa xoay quyển lịch bàn về phía tôi, giở lại một tờ, gõ ngón tay lên ngày trên tờ lịch hỏi, biết không? Nhìn thấy chưa? Nghĩ đến hôm qua là ngày gì chưa?
Thì ra - Lại thì ra, hôm qua là ngày mồng 4 tháng 6. Ngày mồng 4 tháng 6 trên lịch bàn được hiệu trưởng dùng bút đỏ đặt ba dấu hỏi, lại chấm ba chấm than ở đằng sau dấu hỏi.
Hiệu trưởng lo lắng không yên nói với tôi rất nhiều chuyện. Cuối cùng nhìn tôi không biết làm cách nào, ông nói, phó giáo sư Dương, anh về đi, nhưng anh phải ý thức được, sự kiện chống gió cát này nghiêm trọng hơn nhiều so với dự tính của anh, của tôi và của nhà trường. Tình hình phát triển như thế nào phải chờ xem thái độ của các nước Âu Mỹ và sự quan tâm chú ý của bộ máy truyền thông nước ngoài, phải xem thái độ của Bộ Giáo dục và sự kiện này liệu có làm kinh động đến người lãnh đạo nhà nước.
Ông hiệu trưởng tiễn tôi ra cửa, còn vẫy tay chào tôi nói, xem sự thái phát triển thế nào, đến lúc đó có lẽ cần đến phó giáo sư Dương có những hy sinh vì lợi ích của nhà trường và nhà nước. Ông nói, tôi biết anh là một nhà trí thức có tầm nhìn đại cục nhất, mới gọi anh lên văn phòng nói những điều tâm đắc từ gan ruột. Sau đó khi hai chúng tôi chia tay nhau, ông còn bắt tay tạm biệt. Tay ông Trương vừa mềm vừa nóng, hoàn toàn không giống tay một ông già đã sáu mươi lăm tuổi, nắm vào y như nắm một bó lụa bó đũi.
Hiệu trưởng đứng nhìn cho đến khi tôi bước vào cửa cầu thang, mới quay về phòng làm việc của ông. Nhưng tôi chưa bước vào cầu thang điện, đã nhìn thấy ông đóng cửa phòng làm việc. Tôi đứng ngẩn người trước cửa cầu thang điện một lát, lại quay người đi vào phòng làm việc của ông phó hiệu trưởng.
Tôi nói, thưa ngài phó hiệu trưởng, đúng là tôi quên hôm qua là ngày gì, nếu sự việc phát triển bất lợi cho nhà nước và nhà trường, đề nghị các vị lãnh đạo đứng ra lo liệu nhiều hơn.
Tôi đi vào phòng làm việc của bí thư Đảng ủy nhà trường. Tôi nói thưa bí thư Tiền, tôi nhận thấy hôm qua tôi không nên cùng với các em sinh viên làm việc chống bão cát, lúc ấy tôi hoàn toàn không nghĩ đến việc hôm qua là ngày mồng mấy tháng mấy là ngày gì, một khi bên trên có trách móc đối với việc này, xin bí thư có thể đứng ra nói giúp tôi mấy câu.
Tôi đến phòng làm việc của ông hiệu phó Hồ. Tôi nói, thưa hiệu phó Hồ, tôi đến xin kiểm thảo trước tổ chức. Bây giờ tôi đã hiểu tính nghiêm trọng của sự việc chống bão cát đêm qua, nếu cần thiết tôi xin nguyện viết kiểm thảo, nguyện kiểm thảo trước đại hội thầy giáo và học sinh toàn trường.
Tôi đi vào phòng làm việc của Lý Quảng Trí, khiến ông ta đang ngồi tại chỗ giật nảy người.
Ông nhìn tôi có vẻ sợ hãi.
Tôi cười với ông một cách bất lực.
Ông vội vàng đứng dậy ra vẻ sốt sắng.
Tôi đóng cửa phòng làm việc cho ông. Chỉ vào sô pha trong phòng ông ra hiệu cho tôi ngồi xuống.
Tôi đứng trước bàn viết của ông, giống như một cậu bé làm một việc sai tày trời, lại cười gượng một cái nói, thưa hiệu phó Lý, bây giờ tôi đã hoàn toàn thấm thía tính nghiêm trọng của sự việc đêm qua. Nhưng tối qua quả tình tôi cũng sơ xuất là ngày gì, đúng là tôi không biết đến phiên hiệu phó Lý trực ban nhà trường đêm qua. Nhưng dù ai trực ban, tôi cũng không nên cùng sinh viên đi làm chuyện chống bão cát. Tôi tuy là phó giáo sư, nhưng cũng coi như một giáo sư, anh chị em sinh viên nhiệt huyết tràn đầy, tôi tham gia vào tự nhiên có mùi vị ủng hộ và nối giáo cho họ, huống hồ hôm qua lại là ngày nhạy cảm như thế. Bây giờ xem ra tôi và các em sinh viên đúng là có khả năng bị cơ quan truyền thông bên ngoài lợi dụng, đúng là có khả năng đem lại bạo động và ảnh hưởng cho công việc chính quyền. Đúng là tôi có lỗi với nhà trường, có lỗi với tổ chức, có lỗi với nhà nước. Tôi trịnh trọng xin lỗi ông tổ chức và nhà nước. Hi vọng tổ chức có thể thông cảm tôi, tha thứ tôi. Chính quyền có thể thông cảm tôi, tha thứ tôi. Hi vọng nhà nước có thể thông cảm tôi, tha thứ tôi. Tôi xin nguyện phối hợp mọi việc của nhà trường làm cho sự kiện này to biến thành nhỏ, nhỏ thành không có.
Tôi nói, thưa phó hiệu trưởng Lý, xin ông yên tâm, tôi không nói với ai sự việc của ông và Như Bình.
Tôi nói, nhưng sự việc này cũng xin ông tin ở tôi, đúng là tôi không giấu chiếc quần lót của ông, nếu ông không tin, tôi có thể quỳ trước mặt ông một lần nữa.
Đúng là tôi đã quỳ xuống trước mặt ông hiệu phó Lý (lần thứ ba). Lần quỳ này hai chân tôi bủn rủn, mặt toát mồ hôi, như một cây cỏ ngã trước mặt cây gỗ, như một cây gỗ ngã trước một trái núi. Tôi quỳ xuống nước mắt nước mũi nhễ nhại, xin van nói, thưa hiệu phó Lý, lần này Dương Khoa tôi đúng là xin van ông, đêm qua khi chống bão cát, đúng là tôi quên hôm qua là ngày gì, đúng là tôi không biết là ngày mồng 4 tháng 6. Tôi xin ông, sắp tới lãnh đạo nhà trường họp nghiên cứu việc chống bão cát của tôi và anh chị em sinh viên, xin ông nói thêm mấy câu giải thoát cho tôi, nói đúng là tôi không biết hôm qua là ngày gì.
Tôi đã đi vào phòng làm việc của bốn ông bí thư, của ba ông hiệu phó, hai ông ủy viên thường vụ, vô cùng chân thành nhắc đi nhắc lại (gần như đáng thương) lời xin lỗi và kiểm thảo của mình. Những tưởng sự việc cũng sẽ qua đi, gió lặng sóng yên, giống như mây tan trời nắng, cát bụi của kinh thành như hoa quỳnh chỉ nở trong một đêm. Nhưng hôm sau sự việc không phát triển theo phương hướng dự định. Có ba văn bản đến từ trong bức tường đỏ nào đó ở kinh thành gửi đến phòng làm việc của hiệu trưởng. Các vị lãnh đạo nhà trường sau khi đọc, vị nào cũng viết chữ ký tên vào chỗ trống trên văn bản, sau đó văn bản được cho vào một cái kẹp văn kiện đưa lên văn phòng đảng ủy nhà trường ở gác 8.
Hai hôm sau, lúc 8 giờ ba mươi phút tối, tôi đang viết bản kiểm điểm ở nhà, ông Trình chủ nhiệm khoa đến nhà tôi xách một túi táo to và chuối tiêu, để táo và chuối bên cạnh sô pha trong phòng khách, ông thông báo tôi lên văn phòng đảng ủy nhà trường, ông nói lãnh đạo nhà trường cần nói chuyện tập thể với tôi.
Tôi cũng đi luôn.
Đi vào phòng họp của đảng ủy nhà trường ở gác 8, Mọi thành viên trong đảng ủy như hiệu trưởng, bí thư, ba hiệu phó, hai phó bí thư, trưởng ban tổ chức và trưởng ban giáo vụ đều ngồi vây quanh cạnh bàn của phòng họp, khiến không khí của phòng họp giá lạnh mà ấm áp, giống như đặt một bếp lò giữa bãi tuyết lạnh giá tháng Chạp. Ấm mà giá lạnh, giống như xếp mấy tảng băng khổng lồ giữa nhà không thoáng gió mùa hè. Đi ra khỏi gác cầu thang, tôi đứng một lát ở cửa phòng họp, gõ cửa, đi vào, nhìn tất cả mọi người, nét mặt vị nào vốn cũng đang căng cứng và im lặng, nhưng vừa trông thấy tôi, vị nào cũng bỗng tươi cười, nét mặt đỏ hồng như đàn bà đánh phấn bôi son. Sự có mặt của tôi như củi lửa đốt cháy sự im lặng và yên tĩnh như chết. Cái lạnh giá trong phòng họp nhanh chóng được ấm nóng thay thế (nóng đến mức không chịu nổi, tim gan người nào cũng toát một lớp mồ hôi). Nhìn thấy tôi, ông hiệu trưởng đứng lên cười nói, giáo sư Dương, anh ngồi, ngồi, ngồi cạnh tôi, vừa nói ông vừa kéo ghế từ tường đến cạnh mình. Sau đó ông bí thư vội vàng nhích chiếc ghế da của ông sang một bên, nhường cho tôi một chỗ ngồi rộng hơn. Lý Quảng Trí hấp ta hấp tấp rót cho tôi một cốc nước, khi đặt trước mặt tôi, ông ta còn tự tay lấy khăn mùi xoa lau giọt nước trà nhỏ lên bàn. Tiếp theo có một ông hiệu phó cầm chiếc gạt tàn thuốc lá trước mặt ông đặt sang trước mặt tôi, biết tỏng tôi không hút thuốc, nhưng ông vẫn rút túi lấy ra một bao Đại Trung Hoa còn dán tem để bên cạnh gạt tàn. Còn một ông trưởng ban tổ chức vừa là giáo sư hướng dẫn sinh viên làm luận án tiến sĩ vừa chuyên quản cán bộ, ít nhất ông cũng kém tôi mười tuổi, nhưng lại giống như học trò của tôi, không biết từ đâu bưng đến một đĩa hoa quả, trong đĩa có dưa hấu, táo to, chuối tiêu và lê Thái Lan, đào Singapore, đỏ đỏ xanh xanh, mùi thơm vị ngọt quyến rũ đến ngứa tay nhức mũi (con dao gọt hoa quả sáng loáng, toát lên một thứ hơi lạnh giá sắc nhọn). Tôi nói không ăn, không hút, nhưng họ cứ khăng khăng bày những thứ ra trước mặt tôi, giống như họ tuy đều là lãnh đạo nhà trường có quyền cao chức trọng, nhưng tôi lại như bộ trưởng quyền cao chức trọng hơn, hoặc là mấy vị lãnh đạo hiếm hoi của nhà nước.
Sau đó cuộc nói chuyện tập thể cũng bắt đầu.
Ông hiệu trưởng cầm một quả táo và con dao, lưỡng lự một lát, cuối cùng lướt mắt nhìn ba tài liệu trên gửi về ba hôm trước đang để trước mặt. Rồi từ chiếc cặp dưới chân ông lấy ra một tập báo nguyên bản bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đức, Ý, Tây Ban Nha, Úc, Nhật Bản và Hàn Quốc cùng những tin bài và ảnh chụp của nước ngoài lấy từ trên mạng internet. Với giọng âm ấm nhàn nhạt, ông nói, trước hết tôi thay mặt đảng ủy Trường đại học Thanh Yên tỏ lời kính chào và cảm ơn phó giáo sư Dương Khoa khoa Trung văn, ba hôm trước đã dẫn đầu sinh viên làm nên sự tích tạo thành một bức trường thành sống chống bão cát. Ông nói, phó giáo sư Dương, hiện nay anh đã trở thành danh nhân thế giới. Trường đại học Thanh Yên chúng ta cũng lại một lần nữa trở thành tiêu điểm và trung tâm chú ý theo dõi của toàn thế giới, ngay đến tờ "Thời báo New York", tờ "Báo thế giới" của nước Đức, tờ "Vệ báo" của nước Anh, tờ "Báo giải phóng" của nước Pháp, còn có tờ "Triều Nhật tân văn" của Nhật Bản, tờ "Nhật báo Triều Tiên" của Triều Tiên vân vân, đều đăng trên trang đầu tin Trường đại học Thanh Yên bất mãn tình hình phát triển kinh tế nhà nước hiện nay đã phá hoại môi trường tự nhiên, do đó, mượn chuyện bão cát lớn đêm mồng 4 tháng 6, tổ chức sinh viên dùng thân thể chống bão cát. Ông nói, hành động này của chúng ta, tràn đầy trí tuệ, một mũi tên bắn trúng hai con chim điêu, vừa công kích hiện thực, vừa kỉ niệm ngày lịch sử. Ông nói, vấn đề nghiêm trọng nhất hiện nay là hành vi và tin tức được toàn thế giới quan tâm chú ý này, gây bị động và áp lực khổng lồ cho nhà nước, giống như bê Thái Sơn và Côn Lôn đè lên đầu lên vai người lãnh đạo nhà nước. Nói đến đây ông hiệu trưởng đặt tập lớn báo và tư liệu nước ngoài trong tay lên bàn, thở dài một tiếng và gượng cười nói tiếp.
Tôi muốn lấy danh nghĩa cá nhân tôi thương lượng với phó giáo sư Dương một việc. Tôi có một suy nghĩ, để sự việc này biến to thành nhỏ, biến nhỏ thành không có, với độ tuổi sáu mươi lăm, tôi thỉnh cầu và thương lượng với phó giáo sư Dương, nếu anh có thể lấy danh nghĩa cá nhân viết mấy lá thư lần lượt gửi cho các ngành hữu quan nhà nước, nói đêm hai hôm trước, khi các anh chống bão cát, các anh không những quên hôm đó là ngày gì, mà tập thể lãnh đạo nhà trường chúng ta đứng ra khuyên can mãi vẫn không can ngăn nổi các anh, bởi nhất thời u mê lẫn cẫn, các anh đã tổ chức sinh viên ra ngoài trường chống bão cát.
Hiệu trưởng vừa nói vừa gọt quả táo to trong tay, vỏ táo rơi trên bàn họp cuộn tròn lại y như tóc đàn bà. Nói xong, ông cũng gọt xong, cuối cùng thở dài thườn thượt, nhìn tôi một cách như van nài, nhét vào tay tôi quả táo vừa gọt. Ông nói, phó giáo sư Dương, đề nghị anh thận trọng suy nghĩ ý kiến tôi đề nghị, hi vọng anh có thể có một chút hy sinh và cống hiến vì nhà trường và nhà nước, có thể giảm phần nào sức ép lớn như quả núi trên vai người lãnh đạo nhà nước.
Nói xong những lời này hiệu trưởng Trương nhìn tôi, đuôi mắt hình như ươn ướt, hình như ông sắp phát khóc. Ông mím chặt môi, nuốt nỗi buồn đau muốn khóc vào bụng, lại đưa mắt nhìn mặt ông bí thư sáu mươi hai tuổi nói, tôi đã nói hết, mọi người có lời cũng nên trao đổi với phó giáo sư Dương.
Vậy là ông bí thư sáu mươi hai tuổi nói tiếp, nếu phó giáo sư Dương đồng ý viết mấy lá thư gửi các ngành hữu quan nhà nước, tôi hi vọng anh có thể viết một câu như thế này trên những bức thư ấy, Hiệu trưởng, bí thư vì việc này còn triệu tập một cuộc họp đảng ủy khẩn cấp, nói các thành viên đảng ủy, đặc biệt là bí thư và hiệu trưởng tối hôm đó đã từng kéo cánh tay anh, không cho các anh tổ chức bức tường chắn gió, nhưng bởi vì bản thân anh nóng đầu, đã tổ chức sinh viên dời trường học ra đường phố.
Ông trưởng ban tổ chức nói, giáo sư Dương, tôi biết, anh viết cuốn sách chuyên đề thời gian căng thẳng, thật ra mấy bức thư này tôi đã từng viết thay anh, anh đã đọc, kí tên vào là xong.
Ông trưởng ban giáo vụ nói, ở đây trước hết tôi xin lỗi phó giáo sư Dương. Mấy năm nay đến lẫn tôi gánh vác chức chủ nhiệm Ủy ban xét duyệt chức danh của nhà trường, nhưng mấy năm nay phó giáo sư Dương, khi từ phó lên chánh, vì chỉ tiêu có hạn, vì nguyên nhân này lí do kia, ủy ban bình xét đều gạt phó giáo sư Dương ra khỏi danh sách đề bạt, tôi cũng bỏ phiếu tán thành gạt đi. Bây giờ xem ra tôi đã lầm, xin mọi người và phó giáo sư Dương cho tôi một cơ hội biết sai thì sửa, nhân công tác bình xét chức danh năm nay vẫn chưa kết thúc cuối cùng tôi đề nghị, sau khi chấm dứt cuộc họp tối nay, một cuộc họp bổ sung khẩn cấp của ủy ban bình xét do tôi triệu tập ngay trong đêm nay. Đêm nay sẽ đưa tên phó giáo sư Dương vào danh sách đề bạt từ phó giáo sư lên giáo sư, hơn nữa còn xếp tên phó giáo sư Dương lên hàng đầu.
Một ông hiệu phó nghe trưởng ban giáo vụ nói xong đã nói tiếp, cuối năm Trường đại học Thanh Yên chúng ta sẽ biểu dương một loạt giáo sư gương mẫu, phát một khoản tiền thưởng lớn, tôi nghĩ một nhà trí thức có tầm nhìn đại cục, lấy lợi ích quốc gia làm trọng như phó giáo sư Dương, nên là người đầu tiên cần được biểu dương. Mặc dù người khác có ý kiến như thế nào, cá nhân tôi đề nghị trong một loạt các nhà trí thức được biểu dương năm nay, tên phó giáo sư Dương cũng nên xếp số một.
Một ông hiệu phó khác cũng lại tiếp lời, tôi quản lí hậu cần, xây dựng cơ bản, phân phối nhà ở của nhà trường cả cuộc đời, tôi chưa bao giờ lạm dụng chức quyền, hiện nay tôi muốn vi phạm một lần quy định, tự đứng ra làm chủ sắp tới sẽ phân cho phó giáo sư Dương một căn hộ gọi là lầu chuyên gia nhà trường sắp xây xong dành riêng cho các viện sĩ và các nhà trí thức cao cấp có thành tựu nghiên cứu khoa học nổi bật đối với nhà nước, căn hộ có kết cấu hơn hai trăm mét vuông, gồm năm phòng ba sảnh ba nhà vệ sinh. Nếu có giáo sư bình thường nào khác có ý kiến thắc mắc kiện cáo, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Còn một ông phó bí thư, đến lượt ông phát biểu, do dự hồi lâu, ông chỉ nói một câu. Ông nói nếu thời cơ chín muồi, tôi đề nghị hôm nay sau khi đề bạt phó giáo sư Dương lên giáo sư, cuối năm sẽ bổ nhiệm giáo sư Dương làm chủ nhiệm khoa Trung văn.
Sau cùng mọi người đã nói hết, chỉ có Lý Quảng Trí ngồi cách tôi xa nhất vẫn im lặng. Các lãnh đạo nhà trường ai cũng nhìn vào ông. Ông quản lí giảng dạy của nhà trường. Có chuyện vụng trộm với Như Bình, hiện giờ còn đang nghi ngờ tôi giấu quần lót chưa trả ông ta. Cho nên khi những ánh mắt kia hoặc chậm rãi hoặc thúc bách nhìn vào mặt ông, ông mím chặt môi một lát, lại ngẩng lên liếc nhìn tôi một cái, với giọng vừa phải, ông nói, tôi không biết mình có thể làm những gì cho giáo sư Dương Khoa (ông đã bắt đầu gọi tôi là giáo sư), nhưng tôi nghe nói giáo sư Dương Khoa bỏ ra năm năm viết xong một bộ sách chuyên đề có ý nghĩa lật đổ và xây dựng lại đối với "Kinh thi", mang tên là "Phong nhã chi tụng - Nghiên cứu nguồn gốc về tinh thần "Kinh thi". Nghe nói bộ sách này khi vừa viết xong, đã có mười mấy nhà xuất bản có thẩm quyền ở trong và ngoài kinh thành tranh nhau đến vỡ đầu mẻ trán để in. Còn nghe những người đã từng đọc bản thảo cuốn sách nói, có khả năng cuốn sách chuyên đề "Phong nhã chi tụng" một khi ra đời sẽ gây nên một cơn sốt thảo luận tôn giáo có tính chất cội nguồn trong khoa Văn các trường đại học cả nước, có khả năng vì bộ sách "Phong nhã chi tụng" này khiến cho người Trung Quốc tìm lại tôn giáo của mình, tìm về quê hương linh hồn của mình. Cho nên tôi định phê duyệt đặc biệt cho bộ sách chuyên đề "Phong nhã chi tụng" 50 vạn đồng, hoặc một triệu, chờ khi bộ sách ra đời, sẽ tổ chức riêng các cuộc hội thảo về cuốn sách này, để cuốn sách này trở thành một nhịp cầu, một con đường trở về và tuân theo những nghi thức tôn giáo và văn hóa của người Trung Quốc, trở thành một quyển sách cần phải đọc của tất cả những ai biết chữ, hoặc tất cả sinh viên.
Sau đó tất cả đều đã nói.
Lời phát biểu của mỗi vị lãnh đạo đều như một chậu than hồng trong mùa đông sưởi ấm tôi, khiến tôi cảm thấy ấm áp và dễ chịu, từng lỗ chân lông tôi đều nóng đến toát mồ hôi. Không khí trong phòng họp bình lặng nóng bỏng giống như một nồi nước đun sôi nhưng không kêu ùng ục, hơi nóng bốc lên lại mát tim nhuận phổi, khiến con người cảm thấy toàn thân đều ấm áp, lâng lâng, trời cao đất rộng như vừa tắm xong. Sau khi Lý Quảng Trí nói xong mọi người đổ dồn vào nhìn tôi. Những ánh mắt khô cằn, khao khát bủa vây tôi từ trước mặt, từ bên phải, từ bên trái như cây khô gặp xuân, như một bầy trẻ con và người già đói lả nhìn một người đứng tuổi cầm chiếc bánh bao, hình như nếu tôi không đưa cho những trẻ nhỏ và người già chiếc bánh bao ấy, có lẽ họ sẽ kêu la lăn quay ra chết đói (có lẽ họ sẽ gào thét lăn xả vào tôi như con sói). Lúc này phòng họp im phăng phắc, tĩnh lặng như chết (bước vào đó, hình như bước vào bãi tha ma hoang dã). Không khí như đông đặc lại thành hòn, vón thành cục rắn chắc như đá, chèn lên đè lên mỗi con người trong nhà. Có lẽ là ánh trăng đêm hè lúc chín mười giờ loang loáng và lay động như tơ lụa trên kính cửa sổ đằng sau tôi, tiếng sột soạt màu trắng sữa từ lỗ ngót cửa kính chen vào, đang kêu đang bay, như tơ liễu bay rơi trong phòng họp. Ngồi chính giữa hiệu trưởng và bí thư, tay cầm quả táo to ông hiệu trưởng thân chinh gọt cho tôi, tôi nhìn mặt ông hiệu trưởng, mặt ông bí thư và mặt tất cả các vị lãnh đạo, đã nhìn thấy một loạt màu vàng sáp và màu xanh sẫm như một đám mây nấp đằng sau ánh mặt trời. Sau đó đặt quả táo luôn luôn cầm trong tay lên đĩa hoa quả, chùi tay trái bị táo làm ướt lên tay phải, sắc trời bừng sáng, như chợt hiểu ra, tôi hỏi một câu rất đúng mức.
– Bây giờ mấy giờ rồi?
Ông hiệu trưởng nhìn đồng hồ treo trên tường nói, trời đã muộn rồi, chúng ta sẽ thực hiện theo phương án đã nghiên cứu. Ông nói, để bảo hộ phó giáo sư Dương - giáo sư Dương, để giáo sư Dương tránh qua sự kiện và phong ba này, trước hết chúng ta sắp xếp cho giáo sư Dương vào nằm bệnh viện một thời gian. Đến bệnh viện nào thích hợp nhỉ? Ý kiến của đảng ủy là bố trí cho anh ấy nằm vài tháng ở bệnh viện chuyên khoa thuộc bệnh viện tâm thần của nhà trường. Như vậy chúng ta có thể nói với trên, anh ấy mắc chứng chức năng giác quan thần kinh lâu dài, khi đổ bệnh sẽ hơi có một chút tinh thần không bình thường, có thể họp báo cho cơ quan truyền thông quốc tế, tuyên bố hai hôm trước, khi giáo sư Dương dẫn sinh viên ra đường phố tạo nên bức tường người chống bão cát đúng vào lúc đổ bệnh, cho nên đã quên ngày mồng bốn tháng sáu là ngày gì, cho nên nhà trường khuyên ngăn đi khuyên ngăn lại vẫn không ngăn cản được. Ông nói, ngày đặc biệt ấy, sự kiện chống bão cát xảy ra, tuy mang lại cho Trung Quốc ảnh hưởng tiêu cực và bị động về mặt quốc tế, nhưng đó chỉ là sự kiện ngẫu nhiên do một kẻ mắc bệnh tâm thần gây nên, không phù hợp với tình hình thực tế quản lí môi trường của Trung Quốc, không quan hệ với ngày đặc biệt hôm đó. Nói đến đây, ông hiệu trưởng dời ánh mắt khỏi mặt tôi, liếc nhìn các vị lãnh đạo bên bàn hội nghị, im lặng một lát, đưa lưỡi liếm cặp môi khô khốc vừa mỏng vừa đen của ông, cầm cốc trà trước mặt uống một hớp, đặt cốc xuống nói to, nguyên tắc làm việc của chúng ta xưa nay luôn luôn là dân chủ và bình đẳng thiểu số phục tùng đa số, đa số phục tùng ý dân, bây giờ ai đồng ý phó giáo sư Dương - giáo sư Dương khoa Trung văn có bệnh tâm thần đề nghị giơ tay, ai không đồng ý có thể im lặng, có thể để tay lên bàn.
Giọng hiệu trưởng Trương vừa dứt, ông bí thư nhà trường trước tiên nắm tay phải thành quả đấm, giơ lên theo như tuyên thệ.
Một ông phó hiệu trưởng cũng giơ theo.
Một ông phó bí thư cũng giơ theo.
Ông trưởng ban tổ chức cũng giơ.
Ông trưởng ban giáo vụ cũng giơ.
Cuối cùng thấy mọi người đều giơ, Lý Quảng Trí lưỡng lự một lát cũng giơ tay phải lên.
Tất cả lãnh đạo nhà trường đều giơ tay phải đồng ý tôi có bệnh tâm thần, đồng ý tôi ngày mai vào bệnh viện trực thuộc bệnh viện tâm thần của nhà trường nằm viện điều dưỡng. Những cánh tay phải giơ lên giống như một hàng cây dương khô nhọn hoắt như mũi tên dựng đứng vây quanh bàn, khiến phòng họp chỗ nào cũng mù mịt mùi gỗ mục của rừng già và mùi hôi của mồ hôi họ nắm trong tay.
5. BẠCH CÂU
Bạch câu - Bài thơ này bày tỏ tình cảm lưu luyến giữ khách, bịn rịn chia tay.
Tôi đi vào bệnh viện thần kinh lúc 9 giờ 40 phút sáng hôm sau. Lúc sinh viên toàn trường đều đi học, một vụ trưởng của Bộ Giáo dục thân chinh dẫn đến một tổ điều tra khổng lồ, còn chưa kịp vào ở trong khách sạn của nhà trường, thì tôi được một xe cứu thương của bệnh viện nhà trường đưa vào bệnh viện tâm thần.
Trước khi rời khỏi nhà, lúc tôi chia tay Như Bình, tôi nói một thôi một hồi rất cảm động. Tôi nói, Như Bình, anh đi, đi rồi sẽ về, trước kia có chỗ nào không tốt đối với em, xin em đừng hận anh (vẻ bi tráng giống như vĩnh biệt). Tôi còn nói, tuy là nằm viện, nhưng tối hôm qua nhà trường đã khẩn cấp đề bạt anh lên giáo sư ngay trong đêm. Bây giờ anh đã là giáo sư hướng dẫn làm luận án giáo sư, một giáo sư và người hướng dẫn làm luận án giáo sư thật sự. Chờ khi anh ra viện, chúng ta không những có một triệu đồng kinh phí xuất bản cuốn sách chuyên đề "Phong nhã chi tụng", mà còn được chia một ngôi nhà lớn năm buồng ba sảnh ba nhà vệ sinh, ở cùng một lầu chuyên gia với các viện sĩ của nhà trường. Tôi nói, chửa biết chừng, trong năm nay anh có thể làm chủ nhiệm khoa Trung văn.
Khi tôi đi, Như Bình hình như muốn xách hành lí xuống gác tiễn tôi. Nhưng bị tôi khách sáo ngăn lại ở cửa. Đừng tiễn nữa, tôi nói, em xuống gác người ta nhìn thấy còn tưởng anh bị bệnh thật.
Quả nhiên Như Bình không tiễn tôi. Quả nhiên cô ấy bảo anh đi đi, yên tâm đi dưỡng bệnh, em còn phải chuẩn bị bài. Hai chúng tôi liền chia tay nhau trong phòng khách. Khi chia tay tôi nói với cô ấy mấy câu cuối cùng. Tôi nói hiệu phó Lý là một người rất tốt, tối hôm qua khi giơ tay biểu quyết, sau khi do dự một lúc lâu, ông ấy mới giơ tay phải lên cuối cùng, hơn nữa tay ông ấy còn giơ thấp nhất, không kiên quyết nhất. Tôi nói, em nhất định phải nói với ông ấy, nói Dương Khoa anh cảm ơn ông ấy, quả thật anh không giấu quần lót của ông ấy đâu mà. Nếu anh giấu quần lót của ông ấy, anh không phải là nhà trí thức, không phải là giáo sư. Nếu anh giấu quần lót của ông ấy, ông ấy có thể đề nghị để anh suốt đời làm phó giáo sư, có thể giáng anh từ phó giáo sư xuống làm giảng viên thông thường được không?
