Thanh thanh giả nga - Thanh thanh là dáng lên tươi tốt. Nga là cây ngải, còn có tên là nga khao, la khao, thân lá ăn được. Trong “Tiểu nhã” là một bài thơ nổi tiếng ca ngợi bồi dưỡng nhân tài, là một bài thơ có tính chất giáo dục hay vô cùng.
Bởi vì phố Thiên Đường, tôi đã quyết định ở lâu dài tại thôn Chùa trước của quê hương. Lí do ở lâu dài rất đường hoàng, trang nghiêm mà thiêng liêng, còn có cả sự thần bí kính thần tìm miếu và sự cô độc. Tôi từ Trường đại học Thanh Yên trở về nhằm khảo sát việc sáng tác và truyền hát ở lưu vực sông Hoàng Hà và dãy núi Bả Lâu hơn hai ngàn năm trước nhằm làm phong phú và sửa chữa bộ sách học thuật "Phong nhã chi tụng" của mình.
Bà con dân làng nói, ai mà nhớ được sự việc của hơn hai ngàn năm trước cơ chứ!
Họ bảo, đừng nói hai ngàn năm trước, cây của hai trăm năm trước sống đến bây giờ thì cây du đều đã lai giống thành cây xuân cả rồi.
Để chứng minh ý chí quyết tâm không bao giờ thay đổi của tôi đối với cuộc khảo sát và nghiên cứu, tôi đã từng liên tục mấy ngày liền ra vẻ lang thang rong chơi, xuất phát từ khi trời sáng đi đến các thôn bản chung quanh Bả Lâu, đến những thôn bản đó tìm kiếm dấu tích và truyền thuyết của "Kinh thi". Gặt hái duy nhất của tôi mấy hôm đó là đã nhìn thấy hơn mười hòn đá khắc chữ to nhỏ khác nhau ở thôn Chùa sau, thôn Hạ Mã, thôn Miếu Quan công và thôn Tự Thành mà Lý Tự Thành đã từng đi qua. Chữ khắc trên những hòn đá này đều là cách đục chìm, đều là thể kết hợp của nghệ nhân thư pháp và thợ đá dân gian, không phải thể của Nhan, không phải thể của Liễu, lại như Nhan như Liễu. Những hòn đá này dân làng không xây trong móng tường dưới nhà, thì xây ở trên tường chuồng lợn, chuồng dê hay trong nhà vệ sinh, có chữ Điền, có chữ Hà, lại có hòn đá trên khắc hai chữ Hoàng điểu. Tôi không biết Hoàng điểu này có liên hệ và kết hợp ngầm gì với thơ "Hoàng điểu" của "Tần Phong" trong "Kinh thi", cũng không đi nghiên cứu sâu niên đại và nguồn gốc của những hòn đá khắc chữ Hán này. (Nếu tôi làm được thế thì tốt). Tôi nghĩ tôi chỉ cần tìm thấy đá khắc chữ này vẽ y nguyên và viết vào một quyển sổ tương tự như sách khảo sát nghiên cứu của mình, đem về thôn Chùa trước cho bà con xem quyển sổ là coi như không có chuyện gì là tôi đã tìm được lí do ở lại lâu dài trong thôn.
Tôi sẽ có thể lấy cớ đi ra ngoài khảo sát, đến ở phố Thiên Đường, dóng dựng sự nghiệp tình yêu của mình ở đó (mấy lần trước đi đến phố Thiên Đường tôi đều lấy lí do đi ra ngoài khảo sát để rời khỏi thôn). Tôi vốn dĩ từ kinh thành trở về là để về với Linh Trân. Nhưng sau khi tôi quyết định ở lại lâu dài, tôi không muốn cứ ở nhà em mãi.
Tôi có nhà.
Qua mùa thu, tôi nói, tôi cần phải dựng lại hai gian nhà đổ. Bà con hàng xóm của thôn trước thôn sau liền sốt sắng đua nhau giúp tôi làm lại hai gian nhà, giúp tôi thu dọn đất và cỏ chất đống trong sân, tường nhà, cổng chính và bếp nấu, một gia đình hẳn hoi lại tọa lạc trong thôn. Ra ngân hàng của huyện lị tôi rút ra một số tiền từ số gửi tiết kiệm (may mà lương của tôi được tài vụ gửi vào sổ tiết kiệm hàng tháng đúng thời hạn), mua một số gạch xây cổng, dùng gạch mộc xây tường vây theo móng cũ, chở đống đất tạp nham vốn chất trong sân đổ một số vào hố nước ở đầu thôn, đệm một ít lên nền nhà. Thế là một ngôi nhà bé nhỏ làng quê tỏa mùi thơm đất đặc sệt đã ra đời như một bài thơ trong "Kinh thi".
Bà con hỏi, thầy giáo Dương (họ không gọi tôi là giáo sư Dương) thầy định ở lại thôn lâu dài phải không?
Tôi trả lời, tôi phải ở lại để chăm chỉ viết một cuốn sách. Dân làng đã giúp tôi dựng nhà, đã giúp tôi thu dọn sân.
Nhà đã làm xong, sau khi gieo trồng tiểu mạch, cánh đồng trên dãy núi đã thu hoạch trở nên trống vắng, nhìn vào, đất đã cày lên phơi màu đỏ au. Trong các rãnh các khe đâu đâu cũng bay mùi đất ải màu nâu sẫm.
Đã thu hoạch vụ thu.
Đã gieo xong tiểu mạch.
Nhà nông đã rảnh rỗi.
Hai gian nhà của tôi có gạch, có ngói, có đất, có xi măng được xây trong mấy ngày nông nhàn. Nhà hướng nam, rộng hơn bốn mươi mét vuông, mạch gạch bên ngoài thẳng như thước kẻ. Trong nhà tường trát vôi vữa, lại mua sơn màu trắng từ phố huyện về quét một lượt. Nền nhà lát gạch men màu hồng nhạt rất hiếm thấy ở làng quê. Từ nhà ông Trương mượn về một cái bàn, sang nhà cụ Lý khiêng về một chiếc giường, đặt cái này, kê cái kia, không tiêu bao nhiêu tiền, tôi đã có nhà đã có buồng có chỗ ở của mình và yên ổn.
Hôm cất xong nhà, thu dọn sân, theo gợi ý của bà con, tôi mua một bánh pháo đốt nổ giòn giã ở ngoài sân, đồng thời mời bà con bỏ công sức giúp tôi làm nhà đến nhà hàng cạnh đường của thôn Chùa sau trên sườn núi đánh chén một bữa ngon lành. Bà con trong thôn dẫn hết con lớn con bé của mình vào trong sân nhà tôi. Trong sân nhà tôi trẻ em đứng chật ních y như bãi tập của nhà trường.
Bà con nói, thầy giáo Dương, khi vừa về thôn thầy đã từng xoa đầu hai em học sinh của thôn mình, một em là con nhà Lý Thuyên ở đầu làng, một em là cháu nội bà Bốn ở sau nhà thầy, thầy thử đoán xem hiện nay hai em thế nào? Hai em được thầy xoa đầu, khi thi kiểm tra giữa học kì, một em đứng thứ nhất lớp, một em xếp thứ hai.
Bà con bảo, thật đấy, trong nhà hai em đó đều treo giấy khen hẳn hoi.
Bà con nói, giấy khen của nhà trường dán ở gian giữa của gia đình, cả làng đều trông thấy, không tin thầy cứ đến xem thử.
Chúng tôi giúp thầy làm nhà, thu dọn sân bãi, một là vì thầy là người của thôn Chùa trước chúng ta, hai là hi vọng thầy cũng có thể xoa đầu con cháu chúng tôi như thầy đã từng xoa đầu hai em học sinh kia. Vừa nói bà con vừa kéo con cháu mình rụt rè xấu hổ nấp sau lưng bố mẹ đến trước mặt tôi. Ai cũng bảo người cùng thôn hàng xóm láng giềng với nhau, đến giúp làm nhà khỏi cần thầy bày vẽ mời mọc ăn uống làm gì. Thầy hãy xoa đầu trẻ nhỏ để các em học tốt học giỏi, thi đỗ đại học ra thành phố làm việc như thầy là hay hơn cả.
Tôi đành phải bắt đầu xoa đầu từng em một cách nửa tin nửa ngờ. Em nào cũng được tôi lần lượt xoa đầu.
Trong ánh nắng cuối thu đầu đông, không khí ấm áp giữa trưa bao phủ khắp các thôn bản và dãy núi. Mùi lưu huỳnh gạch ngói thơm nức và mùi tường đất bao phủ tràn ngập, giống như thứ nước xuýt (nước luộc thịt tươi sống) đang chảy. Hai cây du nhỏ khi còn sống bố tôi trồng trong sân, dù ngôi nhà cũ đã đổ, nhưng chúng vẫn sống và lên như xưa. Khi tôi lại làm nhà trong sân mới phát hiện hai cây du đã to bằng chiếc thùng phuy và cao hơn hai trượng tán trùm rợp trời từ lâu. Tôi liền đứng giữa hai cây nửa tin nửa ngờ nhìn các bậc già cả, các ông bố bà mẹ và các con họ trong thôn. Tôi nói, xoa đầu trẻ con làm sao học tập lại tốt lên nhỉ?
– Xoa đầu trẻ con một cái tại sao thành tích học tập lại tốt lên nhỉ?
Bà con nói, thầy hãy xoa một cái đi, xoa một cái có tốn sức gì lắm đâu. Bố các em đến giúp thầy làm nhà chính là muốn thầy xoa đầu đứa con một cái tử tế, đề nghị thầy xoa lâu lâu một chút, xoa mành mạnh một chút.
Tôi liền cẩn thận và mạnh tay xoa đầu một em trai.
Lại xoa đầu một em trai nữa. Lại một người khác đẩy một cháu gái đến trước mặt tôi. Tôi đã xoa đầu bé gái đó. Lại còn xoa khuôn mặt tròn trĩnh đỏ bừng của em.
Tôi lần lượt xoa đầu từng em trai, xoa mặt từng em gái, luôn miệng nói, xoa thế này làm sao sẽ tốt nhỉ? Tại sao sẽ học khá được nhỉ? Nhưng tuy luôn miệng nói như thế, tôi vẫn luôn luôn xoa từng em. Đầu em nào cũng sáng bóng trơn nhẵn, đều có mùi xà phòng giặt, xà phòng thơm vừa gội, thi thoảng cũng có mùi dầu gội đầu. Khi tôi xoa lên đỉnh đầu các em, bố mẹ và ông bà của chúng đứng bên cạnh ai cũng bảo thế mới tốt, thế mới tốt.
– Kì này con cháu mình chắc sẽ thi đỗ đại học.
Lúc này, mặt trời mùa thu đang ở trên đỉnh đầu. Bầu trời trên dãy núi xanh biêng biếc, hình như hễ ngẩng đầu là có thể nhìn xuyên thấu bầu trời sang bên kia. Thỉnh thoảng có một đám, hoặc vài sợi mây trắng treo trên trời cao, cũng giống như một búi, một dải tơ tằm bay lơ lửng trên không trung. Giữa hai cây du nhà tôi, ánh nắng chiếu xuống, tỏa xuống sân mùi thơm ngọt ngào của lá du tươi và hoa hòe chín chỉ có trên cây du. Không có gió, chỉ có mùi thơm ngọt ngào và không khí ấm áp của mùa thu. Tôi ngồi trên một chiếc ghế dân làng đem đến để chính giữa hai cây du, hơi cúi lưng, lim dim mắt, tôi nhìn dân làng và con cháu họ tự động xếp thành một hàng dài.
Xoa xong đầu em nào, em đó từ tay trái tôi đứng sang bên phải tôi, để em ở phía sau đang nóng lòng chờ đợi đến lượt mình bước đến trước mặt tôi. Tôi liền từ từ giơ tay, vừa khe khẽ, lại mành mạnh áp sát bàn tay trái lên đỉnh đầu các em.
Xoa đầu em này, tôi thầm nghĩ, mong em học tập khá lên thật. Xoa đầu em kia, tôi thầm nghĩ, em bé này nhất định sẽ học giỏi. Lại xoa đầu một em khác, tôi nghĩ mình là trí thức, là chuyên gia từ kinh thành về dãy núi Bả Lâu. Kinh thành là trọng tâm chính trị, văn hóa, giáo dục, ngoại giao và kinh tế của các triều đại. Tôi là giáo sư của trường đại học nổi tiếng nhất ở đó, tôi xoa đầu các em, các em học giỏi lên, số phận sẽ tốt lên là chuyện đương nhiên. Tôi xoa đầu hết em nọ đến em kia, trong lòng luôn thầm nhủ, Như Bình không yêu ta, Trường đại học Thanh Yên không yêu ta, kinh thành không yêu ta, thậm chí ngay đến bệnh viện tâm thần ở ngoại ô kinh thành cũng không yêu giáo sư Dương Khoa này. Nhưng Linh Trân yêu ta, dãy núi Bả Lâu yêu ta, phố huyện và từng con người trên phố Thiên Đường đều yêu ta. Thế giới mênh mông thế này, liệu có ai không tìm được nơi yêu mình? Không yêu bạn là tại bạn đi nhầm cửa, đi đúng cửa đi đến đâu cũng như về nhà mình. Ngay đến mấy người trên phố Thiên Đường không quen biết tôi, chỉ là bèo nước gặp nhau, nhưng chẳng phải các cô các cậu đã cảm thấy không dời khỏi tôi đấy thôi? Chẳng phải tôi đã trở thành một thành viên được hoan nghênh nhất trên phố đó sao? Tôi chỉ đi qua phố đó vài lần, chẳng phải nhà nào cũng mong tôi đến cửa hàng của họ, giống như bố mẹ mong đứa con mình về nhà đó sao? Huống hồ dãy núi Bả Lâu này vốn chính là quê hương tôi. Thôn Chùa trước vốn là nhà tôi. Đời ông đời cha tổ tiên nhà tôi đều sinh ở thôn Chùa trước, chôn ở thôn Chùa trước.
Xoa đầu một em bé tôi nói, chắc chắn em học sẽ khá lên. Lại xoa đầu một em nữa, tôi nói, lần sau kiểm tra nhất định em sẽ xếp thứ ba toàn trường.
Xoa đầu em tiếp theo tôi bảo, em yên tâm, nhất định em thi đỗ đại học, nhất định sẽ đến kinh thành, sau khi tốt nghiệp ra trường ở lại kinh thành, như anh.
Cứ xoa một cái đầu, tôi lại nói một câu, xoa xong, nói xong từ từ mở mắt ra, đứng lên, tôi nhìn thấy trong sân nhà mình đông nghịt cả người lớn và trẻ con, mặt ai cũng sáng láng, nụ cười rạng rỡ, giống như trong nhà tôi chỗ nào cũng như chất đầy, treo đầy những bắp ngô mùa thu. Để cảm ơn tôi đã xoa đầu vuốt tóc má con em của mình, bà con đem trứng gà, đào hạt và lạc của nhà sang biếu tôi. Còn có người coi bàn đá, ghế đá nhà mình có khắc chữ Thảo - Quảng - Ngưu làm quà biếu tôi, khiêng sang nhà tôi, bày ở sân để tôi nghiên cứu, để tôi ngồi. Có một cụ già vỗ vào một hòn đá khắc chữ nói, thưa thầy giáo Dương, thầy có muốn biết những hòn đá này từ đâu đến không? Hai ba hôm nữa con gái tôi dẫn con nó từ nhà bố mẹ chồng về thăm tôi, thầy cũng xoa đầu cho cháu, tôi sẽ nói với thầy những hòn đá này lấy từ đâu. Khi cụ của cụ tôi còn sống đã nhìn thấy một nơi có nhiều hòn đá này, nhiều y như đá cuội ở bờ sông. Tại thôn Chùa trước ngày hôm đó, tôi cảm thấy ấm áp và được tin cậy, giống như tình yêu của tôi cuối cùng đã nảy sinh trên phố Thiên Đường, dìm cả tôi và thế giới vào trạng thái hồn vía lộn tùng phèo, trí óc quay cuồng tư tưởng u mê, khiến tôi lại một lần nữa bỏ lỡ dịp phát hiện và thành công lớn lao do những hòn đá khắc chữ đem đến cho mình.
Do vậy mà sự phát hiện và những thành công ấy lại đến muộn vài năm.
