Gửi: Victor Milson, Chủ tịch Ủy ban Hàng không Vũ trụ Quốc gia, Washington

Từ: Heywood Floyd, cơ sở Discovery thuộc Hoa Kỳ

Chủ đề: Báo cáo về sự cố của máy tính trên tàu HAL 9000

Cấp độ: Tuyệt mật

Tiến sĩ Sivasubramanian Chandrasegarampillai (sau đây gọi tắt là Tiến sĩ Chandra) hiện đã hoàn thành việc kiểm tra sơ bộ HAL. Ông đã cài đặt lại tất cả các mô-đun còn thiếu, và chiếc máy tính này dường như đã khôi phục hoàn toàn trạng thái hoạt động bình thường. Các hành động và kết luận của Tiến sĩ Chandra sẽ được trình bày chi tiết trong báo cáo mà ông cùng Ternovsky sẽ gửi về trong thời gian tới.

Đồng thời, ngài cũng yêu cầu tôi tóm tắt bằng ngôn ngữ thông thường để Ủy ban có thể đọc hiểu — đặc biệt là các thành viên mới vốn không nắm rõ tình hình bối cảnh. Thú thật, tôi nghi ngờ về khả năng của bản thân trong việc này. Ngài biết đấy, tôi không phải chuyên gia máy tính, nhưng tôi sẽ cố gắng hết sức.

Vấn đề rõ ràng phát sinh do mâu thuẫn giữa những chỉ thị cơ bản mà HAL nhận được và nhu cầu bảo mật. Theo lệnh trực tiếp từ Tổng thống, sự tồn tại của T.M.A.-1 phải được giữ bí mật tuyệt đối. Chỉ những người có thẩm quyền mới được phép biết thông tin này.

Khi T.M.A.-1 được khai quật và phát tín hiệu về phía sao Mộc, nhiệm vụ của Discovery tới sao Mộc đã được xác định và đang trong giai đoạn hoàn thiện. Các thành viên phi đội đầu tiên (Bowman, Poole) chỉ chịu trách nhiệm đưa tàu đến đích, và quyết định đã được đưa ra là không thông báo cho họ về mục tiêu mới của con tàu. Phi đội nghiên cứu (Kaminsky, Hunter, Whitehead) được huấn luyện riêng biệt và đưa vào trạng thái ngủ đông trước khi hành trình bắt đầu, nhờ đó tăng cường đáng kể tính an ninh, giảm thiểu nguy cơ rò rỉ thông tin (dù là vô tình hay hữu ý).

Tôi rất muốn nhắc nhở ngài rằng, vào thời điểm đó (trong bản ghi nhớ của tôi, tài liệu NCA342/23/Tuyệt mật ngày 3 tháng 4 năm 2001), tôi đã đưa ra một vài ý kiến phản đối chính sách này. Tuy nhiên, tất cả đều bị cấp trên bác bỏ.

Vì HAL có thể điều khiển con tàu mà không cần hỗ trợ, chúng ta quyết định rằng trong trường hợp phi hành đoàn không thể vận hành hoặc đã thiệt mạng, nó phải có khả năng tự mình hoàn thành nhiệm vụ. Do đó, nó nắm rất rõ mọi mục tiêu của nhiệm vụ lần này, nhưng lại không được phép tiết lộ cho Bowman hay Poole.

Tình trạng này đi ngược lại thiết kế ban đầu của HAL — vốn là xử lý thông tin một cách chính xác mà không che giấu bất cứ điều gì. Kết quả là, mâu thuẫn xung đột đã khiến HAL mắc phải một loại bệnh tâm thần tương tự như con người — nói rõ hơn, đó chính là bệnh tâm thần phân liệt. Tiến sĩ Chandra nói với tôi rằng, theo thuật ngữ chuyên môn, HAL đã rơi vào vòng lặp Hofstadter-Möbius, vốn không phải hiếm gặp ở các máy tính tiên tiến có trang bị chương trình theo dõi mục tiêu tự chủ. Ông ấy gợi ý rằng nếu cần giải thích thêm, ngài có thể tham vấn trực tiếp Giáo sư Hofstadter.

Nói thẳng ra (nếu tôi hiểu đúng ý Tiến sĩ Chandra), HAL đã rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan không thể dung hòa, nên nó mới bộc lộ các triệu chứng hoang tưởng — chống lại sự giám sát của Trái Đất đối với việc thực thi nhiệm vụ của nó. Vì vậy, nó đã cố gắng cắt đứt liên lạc vô tuyến với trung tâm điều khiển, bước đầu tiên là báo cáo giả về sự cố của bộ phận ăng-ten AE35 (thực tế không hề có chuyện đó).

Điều rắc rối là nó không chỉ nói dối — điều chắc chắn sẽ làm trầm trọng thêm căn bệnh tâm thần của nó — mà còn phải đối mặt với tình huống đối chất với các thành viên phi hành đoàn. Nó có thể tin rằng (dĩ nhiên, chúng ta chỉ có thể phỏng đoán lý do), cách duy nhất để thoát khỏi tình thế tiến thoái lưỡng nan này là loại bỏ những đồng đội con người của mình — và nó suýt nữa đã thành công. Nếu xét trên phương diện khách quan, thật thú vị khi chiêm nghiệm xem điều gì sẽ xảy ra nếu nó tự mình hoàn thành nhiệm vụ mà không có sự can thiệp của con người.

Đây thực sự là tất cả những gì tôi có thể tìm hiểu được từ Tiến sĩ Chandra. Tôi không muốn gặng hỏi thêm, ông ấy đã làm việc đến mức kiệt sức, nhưng ngay cả như vậy, tôi cũng phải thẳng thắn mà nói (xin hãy giữ bí mật tuyệt đối về điều này), Tiến sĩ Chandra không phải lúc nào cũng sẵn lòng hợp tác. Đối với vấn đề liên quan đến HAL, ông ấy tỏ thái độ phòng vệ, đôi khi khiến các cuộc thảo luận trở nên vô cùng khó khăn. Ngay cả Tiến sĩ Ternovsky, một người cũng có thiên hướng tự do như ông ấy, cũng thường có chung quan điểm với tôi.

Tuy nhiên, câu hỏi duy nhất thực sự quan trọng là: Trong tương lai, liệu có thể tin tưởng HAL được không? Tiến sĩ Chandra tất nhiên hoàn toàn tin tưởng vào điều đó. Ông tuyên bố đã xóa sạch mọi ký ức về những sự cố thương tâm dẫn đến việc tháo dỡ HAL lần cuối. Hơn nữa, ông cũng không tin rằng HAL sẽ bị dày vò bởi bất kỳ cảm xúc nào tương tự như mặc cảm tội lỗi của con người.

Dù sao đi nữa, tình huống dẫn đến vấn đề trước đây dường như sẽ không tái diễn. Mặc dù HAL mắc phải nhiều thói quen kỳ quặc, nhưng về bản chất chúng không gây ra bất kỳ sự hoảng loạn nào. Đó chỉ là những phiền toái nhỏ nhặt, một số thậm chí còn khá thú vị. Như ngài đã biết — Tiến sĩ Chandra thì không — tôi đã thực hiện các biện pháp để chúng ta có thể kiểm soát hoàn toàn nó vào thời điểm quyết định.

Tóm lại: Công tác phục hồi HAL 9000 diễn ra đáng hài lòng, hơn nữa, nó hiện đang trong thời kỳ quan sát.

Tôi không rõ liệu nó có nhận thức được điều này hay không.