Câu chuyện rất hay - Ba cậu bé nói - Con có biết nó hay đến mức nào không?
- Con không muốn mẹ gởi nó cho cha, Papa à.
- Con có còn viết cái gì khác nữa không?
- Chỉ mỗi truyện đó. Thực sự con không muốn mẹ gởi nó cho cha. Nhưng nếu nó đoạt giải.
- Mẹ muốn cha giúp con. Nhưng nếu con có thể viết hay như thế thì con không cần ai giúp nữa. Những gì con cần là tiếp tục viết. Con mất bao nhiêu thời gian để viết truyện đó?
- Không lâu lắm, thưa cha.
- Con biết về loài mòng ấy ở đâu vậy?
- Con chắc là ở Bahamas.
- Con chưa hề đến Dog Rocks và Elbow Key. Và cả Cat Key lẫn Bimini cũng không có bóng một con mòng hay nhạn biển nào làm tổ. May ra ở Key West con mới có thể thấy những con nhạn cuối cùng làm tổ mà thôi.
- À, ở Killem Peters. Chắc chắn rồi. Chúng làm tổ trên đá san hô.
- Chính xác là trên các dải đất - Ba cậu nói - Thế thì con làm sao biết được loài mòng như con mòng trong truyện ấy là ở đâu?
- Có lẽ Papa đã kể cho con nghe về chúng.
- Đây là truyện rất hay. Nó gợi lại câu chuyện mà cha đã đọc từ rất lâu.
- Con nghĩ mọi thứ đều gợi lại trong cha điều gì đó. - Cậu bé nói.
Mùa hè ấy, cậu bé đọc cuốn sách mà ba cậu đã tìm cho cậu trong thư viện rồi khi đến ngôi nhà chính để ăn trưa, nếu không chơi bóng chày hoặc xuống câu lạc bộ bắn súng, thì cậu thường nói là mình bận viết lách.
- Đưa nó cho cha khi nào con muốn hoặc có thể hỏi cha về bất kỳ vấn đề gì - Ba cậu bảo - Hãy viết về những điều mà con đã biết.
- Con sẽ viết như thế. - Cậu bé đáp.
- Cha không muốn can thiệp hoặc trực tiếp nhúng tay vào công việc của con - Ba cậu nói - Nhưng nếu con muốn thì cha có thể giúp con giải quyết những vấn đề đơn giản mà cả cha và con đều biết. Đây là cách tập luyện hữu hiệu.
- Con nghĩ mình sẽ viết được.
- Đừng đưa nó cho cha cho đến khi con muốn. Con có thích cuốn Xa xôi và cổ kính không?
- Con thích lắm.
- Một trong những điều cha muốn nói là chúng ta có thể cùng nhau đi chợ hoặc đi xem chọi gà rồi sau đó mỗi người viết lại những gì mình thấy. Đấy là những gì con thực sự chứng kiến như lúc người nuôi gà chọi, sau khi trọng tài ra hiệu kết thúc hiệp đấu, vạch mỏ con gà, thổi không khí vào họng nó và chăm sóc trước lúc thả lại vào sới đấu. Những chuyện vặt vãnh đại loại như thế. Cứ thử xem cha con ta thấy được gì.
Cậu bé gật đầu rồi nhìn xuống đĩa của mình.
- Hoặc chúng ta có thể đến tiệm cà phê, lắc mấy ván xúc xắc rồi sau đó con có thể viết lại những câu đối thoại mà mình đã nghe. Đừng cố viết mọi thứ. Chỉ viết những gì con nghe mà nó có ý nghĩa gì đấy.
- Con nghĩ con chưa sẵn sàng để làm việc đó, Papa à. Con nghĩ con cứ tiếp tục theo cách con đã làm với câu chuyện vừa rồi thì tốt hơn.
- Vậy thì cứ làm đi. Cha không muốn can thiệp hay buộc con phải theo cha. Những điều cha vừa nói chỉ là những gợi ý để thực hành. Cha sẵn sàng làm những việc ấy cùng con. Chúng là những bài tập đơn giản, chưa phải là những ví dụ tốt đâu. Chúng ta có thể chọn những tình huống tốt hơn.
- Có lẽ con cứ tiếp tục theo cái cách của câu chuyện ấy thì tốt hơn.
- Đương nhiên. - Ba cậu nói.
Mình không thể viết hay như thế lúc ở vào độ tuổi của nó, ba cậu nghĩ. Mình cũng chưa từng gặp một người nào khác lại có thể viết giỏi như thế. Nhưng mình biết chẳng ai có thể bắn tốt hơn thằng bé vào lúc mười tuổi này; không chỉ bắn biểu diễn mà còn bắn trong cuộc thi, với những người đã trưởng thành và các tay súng chuyên nghiệp. Lúc mười hai tuổi, nó vẫn bắn giỏi như thế khi đi săn trên cánh đồng. Nó bắn như thể được ra-đa chỉ đường. Nó chẳng bao giờ bắn quá tầm hay để con chim đến gần quá, nó bắn với một phong cách đẹp đẽ, hoàn toàn tự tin và chính xác vào những con gà lôi trên cao hay bắn đuổi theo bầy vịt trời.
Trong cuộc thi bắn chim bồ câu sống, khi nó bước ra bệ xi-măng, quay người tiến về phía bảng sắt đã đánh dấu vị trí đứng bắn của nó bằng vạch đen, các tay súng chuyên nghiệp lặng im quan sát. Nó là đấu thủ duy nhất mà cả khán đài lặng im theo dõi. Một vài xạ thủ mỉm cười như thể có điều gì bí mật khi cậu bé nâng súng đặt lên vai rồi quay lại nhìn điểm để báng súng tì xuống. Khi má nó áp vào báng súng, tay trái đưa về phía trước, trọng lượng cơ thể nó dồn lên chân trái. Mũi súng nhích lên, hạ xuống, rê sang trái, sang phải rồi quay lại trung điểm. Gót chân phải hơi nhướng lên khi tất cả tâm trí nó dồn vào hai viên đạn trong ổ súng.
- Sẵn sàng. - Nó nói bằng giọng trầm vang nghe không giống giọng của một đứa bé.
- Sẵn sàng. - Người canh lồng đáp.
- Kéo. - Một giọng nói vang lên rồi từ một trong số năm lồng chim bất kỳ, một con bồ câu màu xám bay ra, và dẫu có chao cánh theo kiểu gì đi nữa thì con chim cũng sà nhanh xuống đám cỏ màu xanh, bay về phía hàng rào thấp màu trắng, phát đạn thứ nhất xuyên qua mình nó, rồi viên đạn thứ hai nối theo găm trúng. Khi con chim rã cánh, đầu nó chúi xuống, chỉ những người tinh mắt mới nhìn thấy được phát đạn thứ hai găm vào con chim đã chết lúc hãy còn lơ lửng trong không trung.
Cậu bé hạ súng, rời khỏi bệ xi-măng, đi về phía hành lang, mặt nó chẳng biểu lộ cảm xúc gì, mắt nó nhìn xuống và chẳng phác bất kỳ cử chỉ đáp lễ nào trước những tiếng vỗ tay hoan hô mà chỉ nói, - Cảm ơn - bằng kiểu giọng âm vang lạ lẫm, khi một tay súng chuyên nghiệp nào đó khen. - Ồ bắn giỏi đấy, Stevie.
Nó đặt súng vào giá rồi đợi xem ba nó bắn, xong rồi hai cha con đi đến quầy giải khát ngoài trời.
- Con có thể được phép uống Coca-cola chứ Papa?
- Nhưng đừng uống quá nửa lon đấy.
- Vâng. Con lấy làm tiếc vì mình đã chậm. Đáng lẽ con không nên hạ con chim kém như thế.
- Nó bay thấp và nhanh, Stevie à.
- Chẳng ai biết như thế nếu con không chậm.
- Con đang bắn tốt đấy.
- Con sẽ lấy lại tốc độ. Đừng lo, Papa à. Chỉ một ngụm Coke này thôi thì con cũng không còn chậm nữa.
Con chim thứ hai của nó đã chết trong không trung khi người giữ lồng lắc xua ra ngoài bằng đường bay được giấu kín. Mọi người có thể nhìn thấy phát đạn thứ hai xuyên trúng con chim trong không khí trước lúc nó rơi xuống đất, nó nằm cách cái lồng chưa đến một mét.
Khi cậu bé quay lại, một trong số những tay súng địa phương nói:
- Chà, cháu đã hạ con chim dễ quá, Stevie.
Cậu bé gật đầu và dựng súng vào giá. Nó nhìn bảng ghi điểm. Có ba tay súng đang dẫn điểm trước ba nó. Nó đi tìm ba.
- Con đã lấy lại được tốc độ rồi. - Ba nó nói.
- Con nghe tiếng lồng mở - Cậu bé nói - Con không muốn Papa thua đâu. Con biết cha có thể nghe rõ tiếng lồng. Nhưng bây giờ, cái lồng sổ hai tiếng lại lớn gấp hai lần bất kỳ cái lồng nào khác. Lẽ ra người ta phải tra mỡ cho nó. Con không nghĩ là không có ai biết đâu.
- Cha luôn rê súng theo tiếng lồng.
- Là cái chắc, nhưng nếu nó lớn quá thì nó ở phía bên trái cha. Phía bên trái lớn lắm.
Ba lượt đấu tiếp theo, ba nó không rút thăm trúng con chim ở lồng số hai. Khi rút trúng, ông không nghe tiếng lồng và đã phải hạ con chim bằng phát đạn thứ hai ở khoảng cách xa đến nỗi con chim chạm hàng rào rớt vào trong.
- Ồ, Papa, con lấy làm tiếc - Cậu bé nói - Họ đã tra dầu cho nó. Lẽ ra con nên im lặng mới phải.
Vào cái đêm sau trận chung kết cuộc thi bắn quốc tế mà hai cha con đã tham dự, họ đang chuyện trò và cậu bé nói.
- Con chẳng thể nào hình dung nổi một ai đó lại có thể bắn trượt chim câu cơ chứ?
- Chớ có nói như thế này với bất kỳ một người nào khác. - Ba nó bảo.
- Vâng, con chỉ nói với ba thôi. Nhưng chẳng có lý do gì để bắn trượt cả. Cái con mà con đã để mất điểm thì con cũng bắn trúng hai lần và nó rơi chết ở bên ngoài.
- Đấy là cách con bị thua.
- Con hiểu. Đấy là cách con thua. Nhưng con không hiểu làm thế nào mà một thiện xạ thực sự lại bắn trượt.
- Có lẽ hai mươi năm nữa con sẽ. - Ba nó nói.
- Con không có ý khoác lác đâu, Papa.
- Thôi được - Ba nó nói - Duy chỉ đừng nói như thế với người khác.
Ông nhớ lại chuyện ấy khi đang hồ nghi về câu chuyện và về lối viết của cậu bé. Với tài năng không thể nào tin được của nó, thằng nhóc đã không trở thành xạ thủ bắn chim mà bản thân nó đâu phải không được tập luyện và dạy bảo. Bây giờ nó đã quên hết những thao tác tập luyện. Nó đã quên cái cách mà mình đã dạy nó; khi nó bắn trượt lũ chim, mình đã cởi áo sơ-mi của nó và chỉ cho nó thấy vết bầm trên cánh tay nơi khẩu súng được đặt không đúng vị trí. Mình đã dạy nó bằng cách luôn bắt nó phải quay mắt nhìn lên vai để xem khẩu súng đã được đặt trúng vị trí chưa trước lúc gọi thả chim.
Nó cũng đã quên nguyên tắc dồn trọng lượng lên bàn chân phía trước, cúi đầu và rê nòng. Làm thế nào mà con biết trọng lượng được dồn lên chân trước? Bằng cách nhón gót phải. Cúi đầu, chuyển động, lấy tốc độ. Bây giờ việc con đoạt mấy điểm thì không là vấn đề gì nữa. Cha muốn con hạ chúng ngay khi chúng ra khỏi lồng. Chớ nhìn vào bất kỳ phần nào của con chim, ngoại trừ cái mỏ. Rê súng theo mỏ nó. Nếu con không nhìn rõ cái mỏ thì hãy nhắm vào nơi có lẽ là nó. Những gì cha nói con làm bây giờ chỉ là tốc độ.
Cậu bé là một tay thiện xạ bẩm sinh và, ông đã dạy để khiến nó trở thành tay súng hoàn hảo rồi hàng năm, khi bước vào mùa tập luyện để tăng tốc độ, nó có thể hạ từ sáu đến tám trong số mười con. Rồi tiến tới chín con và dừng tại đó; còn nếu tiến tới mức hạ hai mươi trên hai mươi thì hoàn toàn nhờ vận may và đó là tiêu chuẩn để phân biệt những tay súng hoàn hảo với những tay súng khác.
Nó chẳng bao giờ đưa cho ba xem truyện thứ hai. Vào cuối kỳ nghỉ ấy, nó vẫn chưa hài lòng với đoạn kết của câu chuyện. Nó bảo nó muốn chữa cho thật hay trước lúc đưa ba đọc. Ngay khi hoàn tất, nó sẽ gởi cho ba. Nó có một kỳ nghỉ rất tuyệt vời, nó nói, một trong những kỳ nghỉ đẹp nhất, nó rất mừng vì đã đọc được nhiều, nó cảm ơn ba vì đã không bắt nó viết quá sức bởi lẽ nếu không thì sau kỳ nghỉ này nó lại cần một kỳ nghỉ khác, kỳ nghỉ này thật tuyệt vời, có lẽ đó là kỳ nghỉ đẹp nhất và mọi người hẳn đã trải qua những khoảnh khắc diệu kỳ trong số những lần đáng nhớ mà mình đã có.
Bảy năm sau, người ba đọc lại câu chuyện đã đoạt giải. Nó nằm trong một quyển sách mà ông đã tìm thấy khi xem qua sổ sách trong phòng cũ của con trai. Ngay khi đọc, ông biết câu chuyện của con mình được viết lại từ đâu. Dẫu đã lâu lắm rồi, nhưng ông vẫn nhớ những cảm giác quen thuộc. Ông lật mấy trang rồi thấy, câu chuyện ở đấy, nhan đề cũng không đổi, trong một cuốn sách bao gồm nhiều truyện ngắn nổi tiếng của một nhà văn Ailen. Cậu bé đã copy nó chính xác như trong sách, kể cả cái nhan đề.
Trong vòng năm năm cuối của bảy năm ấy, kể từ khi truyện đó đoạt giải trong mùa hè cho đến lúc người ba tình cờ tìm ra cuốn sách, cậu bé đã làm nhiều chuyện thật đáng ghét và ngu ngốc, ba nó nghĩ. Nhưng điều ấy có lý do bởi tại nó bực mình vì ba đã bắt nó làm. Lỗi lầm của nó xuất phát từ sự bực bội. Trước khi việc đó xảy ra, nó vẫn là cậu bé tốt. Nhưng chỉ một vài năm sau mùa hè ấy, nó đã đổ đốn ra.
Giờ thì ông biết cậu bé chẳng thể nào tốt nữa. Ông thường nghĩ như thế khi hồi tưởng lại mọi việc. Và quả thật là buồn khi biết rằng môn bắn súng cũng chằng có ý nghĩ gì.
Lê Huy Bắc dịch
