Hôm kia, tôi có tham dự hoạt động kỷ niệm mười năm của tạp chí "Manh Nha", tại đây chúng tôi đã bàn luận về một vấn đề, đó là vấn đề thế hệ vốn đã quá đỗi cũ kỹ. Tôi muốn nói rằng, trên thực tế, không hề tồn tại sự phân định giữa thế hệ này với thế hệ khác, nếu nhất định phải nói có, vậy thì chúng ta hãy cùng bàn về thế hệ này.

Dựa trên những gì tôi quan sát được, thế hệ này thực chất cũng vô cùng truyền thống. Tỷ lệ ly hôn vẫn luôn ở mức cao, bởi vì rất nhiều người kết hôn vì tuổi tác, kết hôn vì nhà cửa, chứ không phải kết hôn vì người mình yêu. Cứ đến 25 tuổi là mọi người lại tự thấy bất an. Nhưng chỉ từ điểm này thôi cũng đủ để chứng minh rằng, nhóm người này thực chất chẳng có sự khác biệt bản chất nào so với những thế hệ trước đó.

Thế nhưng, thế giới bên ngoài lại gán cho họ rất nhiều đánh giá tiêu cực, điều này thật bất công. Ví như cái gọi là "cái tôi quá lớn" hay "không quan tâm đến chính trị". Cái tôi thực ra là một điều tốt, hơn nữa rất nhiều nét tính cách biểu hiện ra bên ngoài đều là do chính sách kế hoạch hóa gia đình gây nên. Những vấn đề phát sinh từ việc là con một, tôi nghĩ không thể đổ lỗi lên đầu những người vô tội bị sinh ra trong hoàn cảnh ấy.

Còn cái gọi là không quan tâm đến chính trị, thực chất cũng chỉ là chuyện vô căn cứ. Trong môi trường hiện nay, chính trị đâu phải thứ muốn quan tâm là có thể quan tâm được. Thế hệ đi trước chỉ là bất đắc dĩ bị chính trị "quan tâm" đến, còn vai trò của họ chỉ là những kẻ tay sai và nạn nhân của trào lưu chính trị mà thôi. Việc trở thành nạn nhân không thể trở thành đề tài để tán gẫu, cũng giống như việc bị cưỡng hiếp thực ra không thể tính là một phần trong trải nghiệm tình ái của bản thân vậy. Thời đại mà chính trị có thể được quan tâm vẫn chưa thực sự đến.

Còn ở thời đại này, những bất mãn, những điều bất hòa hay những lợi ích và tiến bộ hiện tại, thực chất chẳng hề liên quan gì đến thế hệ này cả, đây hoàn toàn là hậu quả do thế hệ đi trước gây ra. Việc uy tín của chính phủ cùng với CCTV suy giảm chưa từng có cũng chẳng liên quan gì đến thế hệ này. Thế hệ này tạm thời chỉ có thể xuất hiện trên các phương tiện giải trí, thể thao, tôi nghĩ họ chưa thể gây ra ảnh hưởng gì quá lớn đối với xã hội này. Những người thuộc thế hệ 8x, lớn nhất đến nay mới 28 tuổi, nhỏ nhất 19 tuổi, tức là đang ở độ tuổi của những vị trưởng phòng hay những chàng trai còn trinh nguyên, hoàn toàn không có bất kỳ quyền thế nào, vì vậy việc đùn đẩy hậu quả do sử dụng quyền lực sai cách lên thế hệ này là vô cùng oan uổng. Bản thân mình làm bẩn mà không chịu lau sạch thì không thể lấy tóc thai nhi của thế hệ sau để làm giấy vệ sinh được.

Những điều khác như lối sống buông thả trụy lạc, tình một đêm, những mối quan hệ "không chính đáng", sự lạc lối, sử dụng chất kích thích, sự trống rỗng, trầm cảm, v.v., theo kết quả quan sát của tôi, điều này quả thực bắt đầu từ nhóm người sinh ra vào thập niên 70 của thế kỷ 20. Nhưng tôi không cho rằng đó là điều xấu. Có đức tin tất nhiên là tốt, quan trọng là đức tin đó dẫn chúng ta đi đâu. Nếu đức tin dẫn chúng ta xuống hố, vậy thì chi bằng chúng ta cứ tạm thời ở lại trên bờ mà ngắm nhìn trời đất.

Tuy nhiên, chúng ta có thể vui mừng nhận ra rằng, sự nâng cao về tố chất của tập thể lớn thực sự bắt đầu từ thế hệ này. Những điều cơ bản nhất như không vứt rác bừa bãi, không khạc nhổ tùy tiện, không chen hàng, đều bắt đầu được nuôi dưỡng dần dần từ nhóm người được giáo dục sau Cách mạng Văn hóa. Rất nhiều thói hư tật xấu trong xã hội và biểu hiện kém văn minh, lại chính là "truyền thống vẻ vang" của thế hệ đi trước.

Thế hệ này chắc chắn có lỗi, nhưng tôi tin rằng đó phần nhiều là sai lầm của cá nhân. Và dù có thêm bao nhiêu lỗi lầm đi chăng nữa, thì việc nói ra vào ngày hôm nay cũng đều không hợp thời. Bởi vì tất cả những sai lầm mà chúng ta có thể thấy hiện nay, đều là của người khác, còn lỗi lầm của thế hệ này, vẫn chưa bắt đầu. Những kẻ xấu xa, khốn nạn trong thế hệ này vẫn chưa lộ diện. Nhưng kẻ ngốc thì chắc chắn không ít, tuy nhiên về điểm này thì thế hệ nào cũng như nhau cả thôi.