C-NCAP là tên viết tắt của chương trình thử nghiệm va chạm thuộc Trung tâm Công nghệ và Nghiên cứu Ô tô Trung Quốc, đây được xem là tiêu chuẩn thử nghiệm va chạm có thẩm quyền và mang tính chính thống hơn cả tại Trung Quốc trong những năm gần đây. Nhìn chung, có còn hơn không. Trước đây, để chứng minh độ an toàn, các hãng xe tại Trung Quốc thường tự mình đâm xe vào tường hoặc dàn dựng những màn lật xe đầy kỹ xảo để làm trò thu hút sự chú ý, thậm chí còn lấy những sự kiện ngẫu nhiên như việc xe của họ gặp tai nạn nghiêm trọng nhưng người ngồi trong không chết để làm tin tức tuyên truyền. Kể từ khi có C-NCAP, ít nhất chúng ta cũng đã có một tiêu chuẩn để tham chiếu.

Thế nhưng vấn đề nằm ở chỗ, tiêu chuẩn này dường như lại không mấy "tiêu chuẩn". Trước hết, ngưỡng va chạm của C-NCAP tại nước ta khá thấp, điều này gây ra nghi ngờ về việc đánh lạc hướng người tiêu dùng. NCAP là tiêu chuẩn thử nghiệm va chạm của châu Âu, cao hơn nhiều so với tiêu chuẩn của chúng ta, việc đạt được mức cao nhất là năm sao ở đó thường rất khó khăn. Trong khi đó, phần lớn người tiêu dùng dễ dàng nhầm lẫn giữa các tiêu chuẩn va chạm khác nhau này, họ cứ ngỡ rằng toàn thế giới chỉ áp dụng một tiêu chuẩn chung, và năm sao chính là mức tốt nhất.

Dưới ngưỡng thử nghiệm thấp của C-NCAP, một loạt các mẫu xe "năm sao" đã ra đời. Sau khi đạt được danh hiệu năm sao, các mẫu xe này ngay lập tức quảng bá rầm rộ trên truyền thông rằng xe của mình an toàn thế nào. Tôi đã xem qua những chiếc xe này, về cơ bản chúng chỉ đạt bốn sao trong các bài thử nghiệm va chạm tại châu Âu. Tất nhiên, đó vẫn là những chiếc xe có hiệu năng an toàn khá tốt, nhưng tuyệt đối không phải là khái niệm "đỉnh cao".

Hôm nay, tôi lại thấy một tin tức khiến mình phải bật cười: một mẫu xe của Honda đã đạt được danh hiệu "năm sao rưỡi". Hóa ra bấy lâu nay năm sao không phải là tiêu chuẩn cao nhất sao? Vậy thì những lời quảng cáo của các mẫu xe năm sao trước đó đều là trò đùa cả rồi, bao gồm cả Toyota Crown, Ford Focus, Honda Odyssey, Skoda Octavia, Toyota Camry và hàng loạt chiếc xe từng đạt danh hiệu năm sao của C-NCAP. Vậy chúng ta có thể kiện các nhà sản xuất xe đó vì quảng cáo sai sự thật không? Những danh xưng như "Vương miện năm sao", "Ngôi sao an toàn nhất", "Đô đốc năm sao", "Vinh dự năm sao"... chẳng khác nào việc về nhà khoe với bố mẹ rằng mình được 100 điểm trong kỳ thi, trong khi thực tế điểm tối đa lên tới 120. Đây chẳng phải là lừa dối sao?

Ngoài ra, tôi phát hiện một hiện tượng rất kỳ lạ: yêu cầu về cấu hình của C-NCAP vô cùng khó hiểu. Một số mẫu xe có điểm số rất thấp (thực tế chúng cũng không an toàn thật) thường được chọn ở phiên bản tiêu chuẩn, có thể là không có túi khí phía trước hoặc túi khí bên. Trong khi đó, phần lớn các mẫu xe Nhật Bản tham gia lại được chọn ở phiên bản cao cấp nhất, tức là có trang bị túi khí bên và rèm khí an toàn. Trên thực tế, các phiên bản cao cấp nhất thường có doanh số rất thấp, nhiều mẫu xe tiêu chuẩn không hề có túi khí bên và rèm khí, điều đó có nghĩa là kết quả thử nghiệm va chạm bên hông này không áp dụng cho những mẫu xe mà người tiêu dùng phổ thông thường chọn mua.

Điều kỳ lạ hơn nữa là xe của C-NCAP đều do chính tổ chức này bỏ tiền ra mua. Tại sao tổ chức này lại thích mua các phiên bản cao cấp nhất có túi khí bên của một số mẫu xe Nhật Bản đến vậy? (Ở đây, "cấu hình cao cấp nhất" khác biệt chủ yếu ở túi khí bên và rèm khí, các trang bị sang trọng khác không liên quan gì đến hiệu năng an toàn). Chẳng lẽ họ càng tiêu nhiều kinh phí thì càng vui sao? Nếu vậy, tại sao có những mẫu xe họ lại không mua loại cao cấp có túi khí bên? (Xin phổ cập lại kiến thức ô tô một chút: thực ra hệ số an toàn của đa số các mẫu xe Nhật Bản quả thực rất tốt, không hề thua kém xe Đức một cách rõ rệt. Nhiều lời đồn đoán về việc xe Nhật không an toàn là do định kiến, chúng ta cần phải nhìn nhận sự việc một cách thực tế).

Có thể dự đoán rằng, mẫu xe Honda này sắp tới sẽ bắt đầu chiến dịch quảng bá rầm rộ. Và sự quảng bá này sẽ khiến các nhà sản xuất "năm sao" trước đây rơi vào tình thế khó xử. Tất nhiên, chúng ta cũng có thể dự đoán rằng trong tương lai gần, các mẫu xe "sáu sao" sẽ xuất hiện. Biết đâu sau khi "thương lượng" thêm một chút, danh hiệu "bảy sao" – nhiều sao nhất thế giới – cũng sẽ ra đời.

Tôi nghĩ rằng, có lẽ tồn tại mối quan hệ mờ ám giữa C-NCAP và một số hãng xe, nhưng dữ liệu của tổ chức này về cơ bản vẫn có thể tin cậy được, bởi hiệu năng an toàn tổng thể vẫn khá chính xác. Tuy nhiên, điều này lại bất công đối với những nhà sản xuất chính trực hoặc có tiềm lực kinh tế hạn hẹp không có mối quan hệ mờ ám với tổ chức này, vì rất có khả năng xe của họ sẽ bị dùng làm "lá xanh" làm nền, và những dữ liệu thiếu công bằng này có thể gây hiểu lầm cho người tiêu dùng. Đối với C-NCAP – Trung tâm Công nghệ và Nghiên cứu Ô tô Trung Quốc, vốn luôn tự xưng là công tâm, thì khả năng xảy ra những giao dịch mờ ám giữa họ và các nhà sản xuất là bao nhiêu? Tôi đánh giá khả năng đó là năm sao. Còn tiêu chuẩn tối đa của tôi là...