Văn nghiệp của ông hầu như nằm trong ba tác phẩm vĩ đại Chiến Tranh Và Hòa Bình (1863-1869), Anna Karenina (1875-1877) và Resurrection (1889-1899).

Nói về những khuynh hướng nghệ thuật chính trong văn chương Tolstoi ta có thể chia làm tám phần như sau: Sự thành hình tác phẩm, Lãng mạn, Bi kịch, Xã hội, Tâm lý, Đạo đức, Hạnh phúc, Ý nghĩa cái chết.

Sự thành hình tác phẩm

Nhiều tiểu thuyết, đoản thiên của Tolstoi dựa trên một số truyện có thật, nhiều nhân vật chính của ông phản ảnh tâm tình của chính tác giả hoặc hình ảnh của thân nhân bằng hữu của chính ông. Trong Chiến Tranh Và Hòa Bình (1863-1869) nhân vật Sonya, người yêu của Nicholas Rostov là hình ảnh của bà cô Tatiana, bà này sống trong cùng tòa nhà tác giả khi ông viết tác phẩm vĩ đại này.

Cuộc hôn nhân giữa Nicholas Rostov và công nương Mary chính là giữa hai ông bà thân sinh của tác giả. Ông Hòang N.S Bolkonski trong truyện thực ra là ông Hòang N.S Volskonski (1753-1821), ông ngoại của Tolstoi, Bá tước Rostov chính là hình ảnh của Bá tước A. Toltoi (1757-1820), ông nội của Léon Tolstoi, Mary thực ra là nữ bá tước M.N Tolstoi nhũ danh Volkonski (1790-1830), mẹ Toltoi, Nicholas Rostov thực ra là Bá tước N.I Tolstoi (1795-1837) cha Tolstoi, Natasha là hình ảnh của T.A. Belrs (sinh 1847) em vợ Tolstoi.

Ngoài ra các nhân vật chính như ông Hòang Andrew, Bá tước Pierre cũng thể hiện phân nào con người và tâm tình của tác giả.

Trong Anna Karenina (1875-1877), Tolstoi cảm hứng từ một cái chết thảm của Anna, một người đàn bà thất tình tự tử trên đường rẫy xe lửa để viết lên cuốn tiểu thuyết dài bất hủ. Tác giả đã lấy tên người đàn bà bất hạnh đặt tên truyện, bà ta ở bên cạnh trang trại của Toltoi, chính ông đã có mặt lúc xét nghiệm tử thi. Nhân vật chính Levin trong truyện cũng thể hiện tâm tình, con người của Tolstoi.

Trong truyện Phục Sinh tức Resurrection (1889-1899), cuốn tiểu thuyết lớn sau cùng của Tolstoi cũng đã dựa theo một truyện có thật, bi kịch đầy nước mắt của nàng Rosalie bị chàng công tử phá hoại cuộc đời phải sa vào bước đường cùng trong chốn lầu xanh. Gặp lại Rosalie trong một phiên tòa khi nàng bị xử vì tội trộm tiền một khách hàng, chàng công tử ăn năn hối hận xin kết hôn với nàng để chuộc lại lỗi xưa. Trong Anna Karenina cũng như Resurrection Tolstoi đã dựng lại cả một tấn bi kịch sống động hơn truyện thật mà ông đã dựa theo nhờ tài dàn cảnh và bút pháp tuyệt vời.

Nhiều nhân vật chính trong những cuốn trường giang tiểu thuyết của ông và trong một số truyện ngắn thể hiện quan điểm hoặc con người tác giả. Trong Chiến Tranh Và Hòa Bình, nhân vật Pierre thể hiện một sự hành trình đi tìm hạnh phúc của đời người như Tolstoi, chàng may mắn được thừa hưởng gia tài vĩ đại, một thời gian sau khi gia nhập Hội Tam điểm, Pierre về điền sản ở Kiev, nơi chàng có nhiều nông nô, cho các quản lý biết quyết định giải phóng nông nô của mình. Pierre lệnh cho quản lý không được bắt nông nô làm việc quá sức và đánh đập họ, lập nhà thương trường học cho nông nô... nhưng quản lý che mắt chàng, họ bắt ép nông nô làm việc nhiều hơn. Chương trình của Pierre thất bại, người nông dân oán hận chàng. Pierre con người mang nhiều lý tưởng như Tolstoi.

Trong Anna Karenina, nhân vật Levin mới đầu chỉ là vai phụ nhưng dần đã trở nên nhân vật then chốt của tác phẩm gần như Anna. Levin chính là hình ảnh của tác giả, tên của chàng bao gồm tên họ của Tolstoi, Lev trong tiếng Nga. Nhiều chi tiết khi chàng ta ve vãn, chỉnh phục nàng Kitty lấy từ những chuyện thật cuộc đời Tolstoi, đoạn mô tả đám cưới Levin-Kitty chính là chuyện đám cưới Tolstoi với Sonya. Levin là người thể hiện ước muốn, quan điểm của Tolstoi như đi tìm ý nghĩa cuộc sống, cuối truyện khi Levin có đức tin đã bắc nhịp cầu giữa nghệ thuật và đạo đức, một nửa là tiểu thuyết, nửa kia triết lý cũng như Tolstoi trở về đạo sau khi viết Anna Karenina

Trong Phục Sinh, Resurection nhân vật chính Nekhlioudov cũng thể hiện quan điểm cách mạng của nhà văn hào, chàng xót thương người nông dân cơ hàn đói khổ, đã học lý thuyết Henry George và chịu ảnh hưởng học thuyết này, rồi chàng ta từ bỏ đất thừa hưởng của cha đem chia cho nông dân, cho rằng sở hữu đất đai là có tội. Trước khi theo Maslova đi Tây Bá Lợi Á chàng về Kouzminskoé chia đất thừa hưởng của mẹ cho nông dân nhưng họ nghi ngờ nên việc không thành. Chàng về Panovo, tụ tập nông dân và chia đất đai của hai bà cô cho nông dân, họ hiểu và thoả thuận. Nekhlioudov cũng như Pierre, Levin mang nhiều lý tưởng như Tolstoi.

Trong Cầm Tấu Khúc Kreutzer (1890), Tolstoi tả một vụ án mạng thảm khốc hậu quả của một cơn ghen rực lửa, người chồng cầm dao đâm vào bụng vợ khi bắt gặp nàng ngoại tình với một anh nhạc sĩ. Truyện này được viết khi quan hệ vợ chồng của tác giả vào tình trạng xấu, thời gian này Tolstoi nghi vợ ông ngoại tình với người phụ tá trẻ đẹp giai tên Chertkov nhưng không có bằng chứng cụ thể.