Hồi trước đây nhiều người không công nhận Chiến Tranh Và Hòa Bình là tiểu thuyết vì tác giả đưa lịch sử vào văn chương nhiều quá.

“Chiến Tranh Và Hòa Bình đã tạo lên một thể loại văn chương mới. Mặc dù ngày nay đã được người ta coi như một cuốn tiểu thuyết, hồi ấy nó đã phá bỏ nhiều qui luật của tiểu thuyết nên đã bị nhiều nhà phê bình không công nhận là một tác phẩm văn chương. Chính Toltoi cũng đã chỉ coi Anna Karénine (1878) như cuốn tiểu thuyết đầu tiên của ông theo đúng nghĩa người Âu châu”

(Guerre et Paix a engendré un nouveau genre de ficton. Bien qu`aujourd' hui considéré comme un roman, cette oeuvre a cassé de si nombreux codes du roman de son époque que de nombreux critiques ne le considérèrent pas comme tel. Tolstoi considérait lui-même Anna Karénine (1878) comme sa premiere tentative de romance, au sens où les Européens l'entendaienr”- Google France, Wikipedia, Guerre et Paix)

Ngày nay người ta đã coi nó như cuốn tiểu thuyết, một tác phẩm văn chương, đa số các nhà phê bình, nghiên cứu đều có những nhận xét thuận lợi cho tác phẩm thí dụ như giáo sư Nga D.S Mirsky trong cuốn Lịch sử văn chương Nga trang 258.

“Chiến Tranh Và Hòa Bình là một kiệt tác trong những cuốn đầu tay của Tolstoi không những về tầm vóc mà cả về sự hoàn chỉnh, nó cũng là tác phẩm quan trọng nhất trong toàn thể nền văn chương hiện thực Nga. Nó không những được coi như ngang hàng với những cuốn tiểu thuyết của Tây phương thế kỷ thứ mười chín mà cũng không có cuốn nào hơn được...„.

Đó cũng là một tác phẩm khai phá, đã mở rộng chân trời của tiểu thuyết mà chỉ có một ít cuốn đã làm được như thế”

(War And Peace is not only in size, but in perfection, the masterpiece of the carly Tolstoy, Il is also the most tmportant work in the whole of Russian realistic fiction. If in the whole range of the European novel of the ninetennth century it has equaÌs, it has no superiors ...

Il was an advanced pioneering work, a work that widened, a few novels have done, the province and the horizon of fiction)

Morris Philipson trong cuốn Ông Bá Tước Muốn Làm Người Nông Dân, (The Count who wished He Were A Peaseant) cho rằng Chiến Tranh Và Hòa Bình quá hiện thực, người ta thấy hình như không phải là tác phẩm nghệ thuật mà chính là cuộc đời. Rất nhiều nhà nghiên cứu phê bình Nga cũng như Tây phương đánh giá cao nghệ thuật hiện thực của tác phẩm, chỉ có một số rất ít người chịu nhìn nhận những khía cạnh kếm nghệ thuật, khuyến điểm của cuốn tiểu thuyết này. Percy Lubbock trong bài War and Peace Has No Center cho rằng tác phẩm này thiếu trọng tâm. Ông cho rằng hình thức của nó không thỏa mãn được con mắt người đọc.

“Nó không có trọng tâm và rõ ràng là Tolstoi không quan tâm tới sự thiếu sót mà ta phải kết luận là ông không hề nhận ra. Nếu ông nhận ra thì đã cho thấy là ông đã biết, ông đã thấy ở một điểm nào đó để đưa hai truyện làm thành một hoặc nghĩ ra cách thống nhất nó lại để thiết lập một trọng tâm ở đâu đó”

(It has no center, and Tolstoy is so clearly unconcerned by the lack that one must conclude he never perceived it. If he had he would surely have betrayed that he had; he would have been found, at some point or other, trying to gather his two stories into one, đevising a scheme that would include them both, establishing a center somewhere)

Percy Lubbock cho rằng vì hình thức không được hoàn chỉnh nên trong Chiến Tranh và Hòa Bình truyện đã được kể dài dòng văn tự lên gấp đôi, tác phẩm bị hư hỏng vì đưa vào những chuyện rườm rà không liên hệ và vì nó làm mất nét nổi của truyện đúng lý ra phải đứng riêng một mình

(In War and Peace, as it seem to me, the story suffers tuice over for the imperfection of the form. It is damaged, in the first place, by the importation of another and irrelevant story - damaged because it so loses the sharp and clear relief that it wouldl have if it stood alone)

Các nhà nghiên cứu hình như quá dễ dãi đối với tác phẩm, người ta chỉ thấy những lời ca ngợi tính hiện thực và nghệ thuật phản ảnh đời sống tuyệt vời của nó mà không thấy họ đề cập tới những khía cạnh yếu kém nghệ thuật của tác phẩm ngoại trừ một số rất ít nhận xét khách quan như Percy Lubbock kể trên.

Đúng như Percy nói, Chiến Tranh Và Hòa Bình không có trọng tâm vì nó ôm đồm nhiều nhân vật chính, nhiều truyện chính và những truyện rườm rà bao quanh khiến cho người đọc không thấy được tâm điểm cũng như nút và mở của truyện như trong Anna Karénine và Phục Sinh. Tác giả phải mở nút cho rất nhiều nhân vật khiến cho người đọc không biết tình duyên của nàng Natasha, cuộc đời sầu muộn của công nương Mary, chặng đường đi tìm lẽ sống của Pierre, cuộc tình éo le ngang trái của Nicholas, của ông Hoàng Andrew... đâu là xương sống, là sườn của truyện.

Cấu trúc của tác phẩm thiếu sự cân bằng rõ rệt trong khi diễn tiến ở phần đầu, phần giữa truyện quá chậm và trong kết luận lại quá nhanh tôi thí dụ Tolstoi đã để gần một trăm trang trong phần đầu để tả những buổi trà đàm dài lê thê của các ông Hoàng bà Chúa bàn chuyện giời ơi đất hỡi. Ông cũng bỏ hàng mấy chục trang tả những cuộc đi săn hoặc vui chơi tối Giáng Sinh của gia đình Rostov, những buổi khiêu vũ, tiệc tùng được mô tả dài lê thê bất tận.

Cuộc tình duyên trắc trở giữa Natasha - Andrew hoặc của Nicholas - Sonya được diễn tả dài dòng văn tự nhưng ở phần kết luận Pierre gặp gỡ Natahsa có vài lần rồi tác giả cho họ làm đám cưới, cặp Nicholas - Mary cũng vậy, sau mấy lần qua lại anh chị lấy nhau rồi về ở Bald Hills. Thậm chí khoảng thời gian bảy năm dài đằng đẳng cũng được thu gọn trong có một hàng chữ:

“Natasha lấy chồng mùa xuân 1813, và tới năm 1820 nàng đã có ba con gái và một con trai mà nàng mong đợi ”

Hoặc Nicholas lấy Công nương Mary mùa đông 1813, bốn năm sau chàng làm ăn thành công trả được hết nợ, rồi ba năm sau nữa 1820, chàng mua thêm được một điền sản nữa.... Bảy năm trôi qua được thu gọn trong có vài hàng. Năm 1812 đại úy Denisov sĩ quan tác chiến ngoài mặt trận khi về Bald Hills thăm các bạn cũ như Nicholas, Natasha, Pierre thì chàng đã lên cấp tướng hồi hưu! Người ta có cảm tưởng như Tolstoi sau khi cặm cụi soạn thảo một nghìn ba trăm trang sách đã quá mệt mỏi nên ông vội vã viết cho nhanh để kết thúc truyện.

Chiến Tranh Và Hòa Bình là một trong những cuốn tiểu thuyết nhiều nhân vật nhất, có người đếm được trên 500 nhân vật. Tác phẩm quá dài, thiếu trọng tâm với số lượng vai trò đông đảo như thế nó sẽ làm giảm hứng thú cho độc giả hơn làm cho họ say mê theo dõi. Có lẽ Tolstoi không nhận ra nhược điểm này vì nếu biết thế ông đã bỏ bớt những vai trò không cần thiết, có những nhân vật phụ chỉ xuất hiện trên một hai trang giấy hay trong chốc lát thiết tưởng không cần phải cho nó mang tên.

Nhiều nhân vật đã là một điều trắc trở cho người thưởng thức mà lắm khi nhân vật lại được gọi bằng nhiều danh xưng, có khi gọi tên Nicholas, có khi gọi bằng họ Rostov. Nhiều trường hợp trùng tên, ba, bốn nhân vật chính cùng một tên như Nicholas: Ông Hoàng già Nicholas Bolkonski có cháu nội cũng tên Nicholas, và sau này con rể cũng tên Nicholas. Tất cả những nhược điểm ấy đã làm giảm phần nào cái hay của tác phẩm, nó khiến người đọc phải đưa vào bộ nhớ của mình cả một kho tàng nhân vật.

Các nhà nghiên cứu hoặc dịch giả cho biết Tolstoi nhiều chỗ nhầm lẫn vì nhân vật quá nhiều, diễn biến phong phú đã khiến cho ông không kiểm soát được truyện một cách hoàn hảo, có nhiều đoạn chúng ta xem đi xem lại vẫn không tìm ra được sự hợp lý lô gíc của nó. Trong phần mở đầu truyện tác giả cho biết Pierre là con không chính thức của Bá tước Bezukhov sau lại được cha xin Nga Hoàng cho hợp thức hóa để thừa hưởng gia tài. Ông Hoàng Vassili có bàn với công nương trưởng nữ của bá tước để cho biết vợ ông và cô đòi quyền thừa kế với bá tước, như thế chắc hẳn ông phải là con rể của Bezukhov hoặc vợ ông cũng như công nương trưởng nữ là con cùng cha khác mẹ với Pierre. Nhưng ở những phần sau thì ông Hoàng Vassili lại gả Hélène, con gái ông cho Pierre mà như ta đã thấy ở trên Pierre bằng vai với Vassili, Hélène là cháu ruột của Pierre.

Như chúng ta đã thấy, khác với những lời phê bình một chiều của rất nhiều nhà nghiên cứu, Chiến Tranh Và Hòa Bình là một kiệt tác nhưng không phải là không có nhiều biểu hiện hoặc diễn tả sai lạc thiếu nghệ thuật văn chương .

Tikhiy Don một cuốn tiểu thuyết vĩ đại của Sholokhov (1905-1984) đã được nhiều người coi là Chiến Tranh Và Hòa Bình thứ hai của Nga. Tikhiy Don đã được người Nga dịch sang tiếng Anh Quiet Flows The Don được viết trong mười hai năm (1928-1940) cũng đã được dịch sang mấy chục thứ tiếng trên thế giới, bán trên ba chục triệu cuốn. Quiet Flows The Don (Sông Don Thanh Bình) làm sống lại cuộc nổi dậy kiêu hùng của dân tộc thiểu số Cossacks vùng sông Don chống lại chính quyển Bolshevik để giành quyền tự trị. Có thể nội dung không sâu sắc như Chiến Tranh Và Hòa Bình nhưng ngòi bút thân sầu của Sholokhov đã diễn tả đầy đủ khía cạnh tàn bạo của cuộc chiến một cách hiện thực vô cùng sống động, ông đã tránh được nhiều khuyết điểm như ta đã thấy ở Tolstoi để làm cho tác phẩm của mình có sức thu hút kỳ diệu. Sông Don Thanh Bình xứng đáng là tác phẩm được cả đông lẫn tây ca ngợi, nó đã đóng góp nhiều cho kho tàng văn hóa của loài người.

Ngoài ra một cuốn tiểu thuyết lớn khác Moment In Peking của Lâm Ngữ Đường (Lin Yu Tang, 1895-1976) có lối viết tương tự Chiến Tranh Và Hòa Bình cũng đã được đánh giá cao, cụ Vi Huyền Đắc đã viết trong phần giới thiệu bản dịch tác phẩm.

“Đối với các nhà phê bình ở Âu, Mỹ, bộ truyện này có một giá trị tương đương với cuốn Chiến Tranh Và Hòa Bình, một kiệt tác của Văn Hào Tolstoi”

Moment In Peking dầy khoảng một nghìn trang nguyên tác bằng tiếng Anh viết xong năm 1939, đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, truyện viết theo lối trilogy, tam đoạn sách, gồm có ba phần, mỗi phần có thể tự đứng riêng làm một truyện, hợp lại thành một truyện lớn. Thập niên 60 cụ Vi Huyền Đắc đã dịch ra tiếng Việt theo bản Hán văn làm ba phần, phần thứ nhất tên Khói Lửa Kinh Thành, phần thứ hai Tấn Bi Kịch Trong Đình Viên, phần thứ ba Khúc Ca Mùa Thu. Toàn bộ đã được đăng trên nhật báo Tiền Tuyến tại Sài Gòn và sau được xuất bản thành sách hồi thập niên 70.

Truyện diễn tả cuộc sinh hoạt của hai gia đình thượng lưu phản ảnh gần bốn mươi năm lịch sử thăng trầm của Trung Hoa 1900-1938, từ lúc nhà mãn Thanh suy vi, tới chính biến Mậu Tuất, cách mạng Tân Hợi, Dân Quốc cách mạng cho tới vụ Lư Cầu Kiều, cuộc kháng chiến chống Nhật.

Moment In Peking có vẻ chịu ảnh hưởng của Chiến Tranh Và Hòa Bình qua lối thuật sinh hoạt các gia đình quí tộc dựa trên bối cảnh lịch sử của một nước Trung Hoa đang ngủ mê bỗng bừng tỉnh dậy nhưng giá trị văn chương không đồng đều cho lắm. Phần thứ nhất, Khói Lửa Kinh Thành nổi bật hơn cả bằng nghệ thuật mang nhiều mâu sắc Trung Hoa, tình tiết lôi cuốn khác thường với chiều sâu tâm lý nhân vật. Họ Lâm cũng như Sholokhov đã tránh được nhiều khuyết điểm của Tolstoi nhưng cũng như Sholokhov, Lâm Ngữ Đường chưa đạt tới một nghệ thuật sâu sắc như người đọc tìm thấy ở Tolstoi.

Percy Lubbock trong bài Chiến Tranh Và Hòa Bình Không Có Trọng Tâm (War and Peace Has No Center) cho rằng tác phẩm bị hư hại vì Tolstoi đưa vào những truyện thừa không liên hệ. Tolstoi chấm dứt tác phẩm bằng hai phần “kết luận một” và “kết luận hai”, kết luận một để gỡ nút cho phần tiểu thuyết thí dụ Pierre lấy Natasha, Nicholas lấy Mary... và kết luận hai - để chấm dứt phần lịch sử - là một luận thuyết dài dòng khó hiểu, phức tạp, nhiều khê về lịch sử không liên hệ tới truyện trong khi Tolstoi chỉ là nhà tiểu thuyết không phải là sử gia hay triết gia về lịch sử. Nếu ông bớt ôm đồm và giới hạn sự mở rộng chân trời của tiểu thuyết thì đã tránh được nhiều hư hại cho tác phẩm.

Một vài nhà nghiên cứu nói Tolstoi đã khai phá, mở rộng chân trời tiểu thuyết nhưng họ cũng quên nói rằng ông đã không tập trung vào chủ đề, đã lạc đề, cương vị một tiểu tuyết gia cần phát huy phần nghệ thuật thêm sâu sắc, nhiều sáng tạo. Tác giả không phải là sử gia để lún sâu vào một lãnh vực ngoài tiểu thuyết, nghệ thuật để mua vui giải trí hơn là để nghe giảng giải những học thuyết xa vời, nhưng dù sao Chiến Tranh Và Hòa Bình chỉ là một tác phẩm văn chương cổ điển từ một trăm bốn mươi năm về trước.