Rowe trong Tolstoi trang 40 có nhận xét về mục tiêu của tác phẩm.

“Chiến Tranh Và Hòa Bình trước hết là sự ca ngợi cuộc sống, tại đây Tolstoi đã thành công hơn bất cứ tác phẩm nào, ông đã hoàn thành cái mà ông gọi là mục đích của nhà nghệ sĩ, đó là làm cho con người yêu cuộc sống trong những biểu hiện vô càng tận của nó”

(War And Peace is first of all a celebration of life, in this work more than any other, Tolstoy succeeded in achieving what he termed “the aim of an artist”: to make people love life in all is countless inexhaustible manestation)

Về phương diện nghệ thuật tác phẩm có thể nhuốm màu bi kịch nhưng chính là để ca ngợi nhân sinh, hạnh phúc, chiến tranh, Hòa bình chỉ là bối cảnh.

Nhân vật Pierre thể hiện hành trình đi tìm hạnh phúc của đời người, chàng may mắn được thừa hưởng gia tài vĩ đại mặc dù là con không chính thức, Pierre cờ bạc, ăn chơi phung phí, chỉ thấy chán chường không tìm ra hạnh phúc. Kết hôn với một giai nhân tuyệt sắc, Pierre thừa những điều kiện mà nhiều người thèm muốn: giầu sang, thế lực, vợ đẹp... nhưng chàng không tìm được lẽ sống mà còn cho đó là sự tù đây, giam hãm. Nghi vợ ngoại tình với bạn Dolokhov, hai người đấu súng, bạn bị thương, chàng ly thân bỏ vợ lên kinh đô Petersburg, rồi gia nhập Hội Tam Điểm, một tôn giáo bí mật, Pierre phải học bảy đức tính: Bí mật của Hội, Tuân hành các chức sắc cao, Đạo đức, Yêu thương đồng loại, Can đảm, Đại lượng, Yêu cái chết.

Một thời gian sau khi gia nhập Hội Tam điểm, Pierre về điền sản ở Kiev, nơi chàng có nhiều nông nô để cho các quản lý biết quyết định giải phóng nông nô của mình, Pierre lệnh cho quản lý không được hành hạ, bắt nông nô làm việc quá sức, lập nhà thương trường học cho con cái họ nhưng quản lý che mắt chàng, họ bắt ép bọn bần nông làm việc nhiều hơn. Pierre vẫn sống cuộc đời cũ, ăn tiệc, khiêu vũ, hội đoàn. Khi gặp Andrew, chàng cho bạn biết chương trình cải cách của mình tại các điền sản, chàng đã sống ích kỷ, đã làm hỏng đời mình bây giờ phải sống vị tha, đó mới chính là hạnh phúc chân thật của cuộc đời. Chàng cũng nói nếu có Thượng Đế và cuộc đời sau thì sẽ có chân lý và điều thiện, hạnh phúc cao nhất của con người là đạt tới tiêu chuẩn ấy.

Andrew đến thăm người yêu Natasha về, chàng nhớ tới lời Pierre và nghĩ bạn nói đúng, con người phải tin vào hạnh phúc có thể có để sống cho hạnh phúc, khi còn sống ta phải sống và hạnh phúc.

Người tín đồ sùng đạo như công nương Mary không nhìn hạnh phúc bằng con mắt trần thế như cha và anh nàng, càng sống nàng càng có nhiều nhận định, từng trải về cuộc đời. Nàng lấy làm lạ sao người trần đi tìm lạc thú hạnh phúc trên thế gian thật là thiển cận. Họ vật lộn, tranh giành nhau, hãm hại nhau để có được cái hạnh phúc tội lỗi giả tạo này thí dụ anh nàng Andrew rất yêu thương vợ, nàng đã chết, như thế chưa đủ, anh còn muốn buộc hạnh phúc của mình vào người đàn bà khác Natasha. Người cha Bolkonski không chấp nhận cuộc hôn nhân này vì ông muốn một đám khác giầu hơn, danh giá hơn cho Andrew. Họ chỉ hành hạ, làm khổ lẫn nhau, làm thương tổn tới tâm linh của họ để đạt được cái lợi phù du trong giây lát, không phải chỉ có chúng ta mới biết vậy nhưng Chúa, con của Thượng Đế đã xuống trần và bảo chúng ta rằng cuộc đời chỉ là phù du mà ta cứ bám chặt vào nó tưởng rằng tìm thấy hạnh phúc trong đó, họ không nhận thức được như vậy. Cha già khó tính, chửi mắng nhục mạ Andrew, chàng giận lắm nhưng Mary lại khuyên anh đừng để tâm vì đó là ý của Chúa.

“Anh đừng nghĩ rằng buồn phiền là do con người đem tới cho ta. Con người chỉ là đồ dùng của Người... Phiền muộn là do Người mang lại chứ không phải do con người, con người chỉ là dụng cụ của Người không có gì đáng trách. Nếu có ai làm anh đau khổ, ta hãy quên đi và tha thứ cho kẻ ấy. Ta không có quyền trừng phạt. Và rồi anh sẽ thấy có hạnh phúc trong sự tha thứ”

Andrew bị thương nặng nằm trong xe cứu thương tại nhà Rostov ở Mytishchi, chàng tỉnh biết mình bị thương và thấy một nguồn hạnh phúc, Andrew cần có kinh thánh, bác sĩ cho biết sẽ tìm cho anh một cuốn. Mọi người đã ngủ hết, tâm trí chàng bình thường trở lại, chàng tìm ra hạnh phúc “Hạnh phúc nằm bên kia sức mạnh vật chất, bên ngoài ảnh hưởng vật chất tác động lên con người, hạnh phúc của tâm hồn mà thôi, hạnh phúc của tình yêu. Ai cũng hiểu được nó nhưng nhận định và điểu khiển được nó chỉ có Thượng Đế”.

Trong khi thấy mình chết từ từ, Andrew thấy tình yêu, yêu cả kẻ thù, chàng thấy rằng cảm giác yêu là bản chất của tâm hồn không cần đối tượng, bây giờ chàng cảm thấy cái hạnh phúc ấy. Yêu người hàng xóm, yêu kẻ thù của ta, yêu tất cả, yêu Thượng Đế trong mọi sự thể hiện của Người, ta có thể yêu người thân bằng tình thương con người, nhưng yêu kẻ thù bằng tình yêu cao siêu thần thánh.

Hạnh phúc dưới cái nhìn cao thượng của Mary vượt lên trên thế giới trần tục nhuốm mầu đạo đức, Andrew nhìn hạnh phúc qua lăng kính tình thương, Pierre sau những chặng đường đi tìm hạnh phúc đã được mãn nguyện ở chặng cuối cùng trong những ngày gian khổ bị quân Pháp bắt đem theo. Tại đây, lúc này lần đầu tiên chàng thấy sung sướng lúc ăn khi đói, uống khi khát, ngủ khi buồn ngủ, sưởi ấm khi lạnh, nói khi muốn nói và nghe tiếng nói của con người. Sự thoả mãn những nhu cầu như miếng ăn ngon, cuộc sống tiện nghi, tự do, những cái mà nay Pierre không có nữa đã khiến chàng hoàn toàn hạnh phúc. Chàng nhận ra rằng cuộc sống ăn uống thừa thãi trước đây khiến chàng không thấy ngon, thèm, sự thừa thãi cho con người không hưởng được cái thú thoả mãn nhu cầu như ăn uống.

Giấc mơ của Pierre bây giờ là là mơ ước được tự do, khi ấy chàng sẽ kể lại cho mọi người nghe về những ngày bị cầm tù, những cảm tưởng hạnh phúc và nhất là sự bình thản của tâm hồn. Ngày đầu tiên thức dậy khi nhìn thấy nhà thờ Moscow, khí trời trong lành... chàng sẽ thấy một niềm hạnh phúc chưa bao giờ có, nó hiện diện trong khi chàng bị giam cầm và tăng lên khi gặp gian khổ. Người Pháp nể chàng vì tính giản dị, sẵn sàng giúp đỡ, Pierre hay suy tư, trông ra vẻ con người bí ẩn.

Trong thời gian tù đầy, Pierre đã học hỏi được nhiều điều mới lạ không phải bằng trí khôn mà bằng bản thân chàng rằng con người sinh ra để hưởng hạnh phúc, rằng hạnh phúc ở trong con người trong sự thỏa mãn những nhu cầu đơn giản như ăn, ngủ... rằng sự thừa thãi không tạo lên hạnh phúc chứ không phải thiếu thốn. Nay bị bọn Pháp dẫn đi trong ba tuần cuối cùng trước khi được giải cứu, Pierre lại thấy con người có thể hạnh phúc, tự do vô điều kiện và có thể thiếu tự do, thiếu hạnh phúc vô điều kiện. Chàng biết đau khổ và hạnh phúc đều có giới hạn và những giới hạn này rất gần nhau thí dụ như một người nằm trên giường đầy những hoa hồng đau khổ vì một cánh hoa bị nhầu nát cũng y như chàng bây giờ nằm trên nền đất lạnh buốt, cũng như xưa kia chàng khiêu vũ, đôi giầy chật làm đau chân cũng như bây giờ chàng bị nhức nhối vì đi chân đất. Pierre cũng nhận ra sau khi lấy Hélène làm vợ chàng cũng chẳng thấy tự do gì hơn khi bị quân Pháp giam trong chuồng ngựa ban đêm.

Khi đoàn tù ngủ đêm tại một làng Mozhaysk, Pierre nghĩ mung lung và tìm ra lẽ sống. Cuộc đời là tất cả, cuộc đời là Thượng Đế, tất cả chuyển động và đó là do Thượng Đế, và khi có cuộc đời có hạnh phúc trong sự ý thức được những ý nghĩa mầu nhiệm. Yêu cuộc sống là yêu Thượng Đế, cái khó hơn cả và phúc đức hơn cả là yêu cuộc đời đau khổ trong sự đau khổ oan ức.

Khi quân Nga tấn công giải thoát tù binh, Pierre hoàn toàn tự do, vợ chàng đã chết, quân Pháp không còn, chàng bảo thần diệu thay, cô công nương cùng cha khác mẹ và hai người gia nhân đến săn sóc chàng. Pierre mãn nguyện vì vợ chết, không còn bận tâm về nàng, chàng được nằm trên giường sạch sẽ, được uống trà nóng, ăn ngon... Trước đây chàng thường tự hỏi: Rồi ta sẽ ra sao? sẽ làm gì? nay chàng trả lời ngay: À, ta sẽ sống, cuộc đời thần tiên rực rỡ thay vì nay chàng đã tìm ra lẽ sống. Câu hỏi đã làm Pierre khổ tâm bấy lâu nay “mục đích cuộc đời” nay không còn ám ảnh chàng nữa, câu hỏi ấy sẽ không bao giờ còn tồn tại đối với chàng, chàng đã được ý nghĩa tuyệt vời của tự do, nó kiến tạo lên hạnh phúc cho chàng lúc này.

Pierre thay đổi cách cư xử nhiều, hai người gia nhân, cô em chàng quí mến chàng, bác sĩ cũng thích chàng, Piere thay đổi đối với mọi người, nay không còn nghĩ tới tiền bạc. Người quản gia tới cho biết gia tài đã bị thiệt hại vì chiến tranh, hỏa hoạn, Mạc Tư Khoa cháy chàng mất hai triệu đồng, Hélène để lại cho chàng những món nợ chồng chất, Pierre nói: ta không cần những thứ đó, mất tiền bạc, của cải nhưng ta còn giầu gấp mấy lần như thế, ta được tự do, tìm ra lẽ sống, tìm ra hạnh phúc.. chàng đã thực sự trở thành tay trượng nghĩa khinh tài.

Hòa bình trở lại, Pierre gặp lại Mary và Natasha, chàng bảo hai nàng, đâu có cuộc sống là có hạnh phúc, khi ta bị quăng ra khỏi cuộc sống bình thường, sẽ có những cái hay cái mới bắt đầu, đó không phải là tận số.

Pierre kết hôn với Natasha năm 1813 cuộc hôn nhân mà chàng hằng mơ ước nay đã thành sự thật, mùa đông năm ấy Nicholas Rostov (anh Natasha) lấy Mary (em Andrew), bẩy năm sau 1820, hai cặp vợ chồng đã có ba con, họ xum họp với nhau tại Bald Hills êm đềm hạnh phúc. Khu trang trại được xây cất lại to rộng hơn, cuộc sống đông vui hơn trước. Tác giả chăm chú mô tả sinh hoạt gia đình mà ông cho đó là nền tảng của hạnh phúc.

“Mục đích của hôn nhân là gia đình, người muốn có nhiều vợ hay nhiều chồng có thể có nhiều lạc thú nhưng trong trường hợp này người ấy sẽ không có một gia đình. Nếu thực phẩm có mục đích nuôi dưỡng thì mục đích của hôn nhân là gia đình, vấn đề là ta không ăn nhiều hơn sự tiêu hóa và không có nhiều vợ chồng nhiều hơn ta cần có cho gia đình nghĩa là một vợ, một chồng. Natasha cần một người chồng nàng có một người chồng và hắn cho nàng một gia đình” .

Trong thời chiến, các gia đình, bàn bè tan tác nay nhà Rostov, Pierre trở về đoàn tụ tại Bald Hills. Sau bao nhiêu năm hưởng thụ, phiêu bạt gian truân Pierre tìm thấy hạnh phúc bên nàng Natasha. Hạnh phúc theo Tolstoi luôn ở tầm tay, trong mái gia đình ấm cúng.

Quan niệm hạnh phúc gia đình đã được Tolstoi diễn tả trong phần kết luận, nhà văn hào cho thấy Pierre sau nhiều chặng đường đi tìm lẽ sống, hạnh phúc, chàng thường tự hỏi mục đích cuộc đời là gì? Ta sống để làm gì và cuối cùng chàng đã tìm thấy hạnh phúc bên nàng Natasha trong một mái ấm gia đình. Trước đây Pierre cũng có một mái gia đình với nàng Hélène xinh đẹp nhưng chàng cho đó là nhà tù, chàng đã ví lấy vợ như cuộc sống tù đầy khi bị quân Pháp giam trong chuồng ngựa bởi vì chàng không yêu thương Hélène, nàng lãng mạn, phản trắc, kiểu cách, tiêu xài hoang phí để lại cho chàng nhiều món nợ, nàng đòi ly dị chồng để lấy nhà quí tộc ngoại quốc, nàng thiếu nhiều đức tính ...

Sống với Natasha Pierre cho là cho hạnh phúc mà mình đã tìm ra bởi vì chàng yêu thương Natasha từ hồi nàng còn bé, chàng đã mơ ước được kết hôn với nàng và đã được toại nguyện, nay chàng đã có một mái gia đình hạnh phúc một vợ ba con vì tình yêu với Natasha. Trước đây chàng ly thân Hélène, bỏ nhà ra đi một thời gian, nay chàng sợ vợ, Natasha cấm chàng không được cười với các bà các cô và chàng phải nghe theo vợ.. như thế quan niệm hạnh phúc gia đình của Tolstoi có ít nhiều mâu thuẫn, tác giả đã quên yếu tố tình yêu trong hôn nhân để có được hạnh phúc gia đình.