Tinh thần thực tế trong Chiến Tranh Và Hòa Bình là điểm nổi bật của giai cấp quí tộc thời ấy. Người đọc thấy từ thời xa xưa giới thượng lưu Nga đã có tInh thần thực tế hơn cả thời đại mới của chúng ta. Các bậc trưởng thượng chỉ muốn cho con mình lấy những đám thật giầu để đào mỏ, lấy hồi môn. Ông Hoàng Vassili, con người trục lợi đã tìm cách gả con gái Hélène tuyệt sắc cho Pierre, người được thừa hưởng gia tài của bá tước Bezukhov, một nhà quí tộc giầu có thế lực hàng đầu tại kinh thành, gia tài gồm bốn mươi ngàn nông nô, hằng triệu đồng rúp. Chàng quen biết Hélène một thời gian rồi làm đám cưới, mặc dù Hélène nhan sắc tuyệt trần nhưng Pierre không yêu, chàng kết hôn vì Vassili dàn xếp chu đáo. Vassili sau đó đưa cậu ấm Anatole đẹp giai nhưng gian trá, hoang đàng tới Bald Hills thăm gia đình đại điền chủ ông Hoàng Bolkonski để hỏi lấy Mary nhưng không thành.
Gia đình bá tước Rostov ngày một sa sút, ông không có tài quản lý, ăn tiêu hào phóng nuôi dưỡng nhiều người, bị lợi dụng, cuộc sống tại điền sản Otradnoe với tòa nhà to lớn đầy những thực khách, bữa ăn hàng ngày có tới hai chục người. Gia trang vẫn còn khu nhà săn với năm chục con ngựa, mười lăm người coi chuồng. Bá tước vẫn tổ chức tiệc tùng, đánh bài với người lân cận và bị lợi dụng tài sản bán dần để chỉ tiêu và trả những món nợ chồng chất.
Nhà Rostov gồm phu nhân, trưởng nam Nicholas, trưởng nữ Vera, thứ nữ Natasha, cô con nuôi Sonya và thứ nam Petya. Cũng thực tế như ông Hoàng Vassil, bà gả con gái Natasha cho Andrew trưởng nam của gia đình Bolkonski nhưng duyên nợ không thành. Andrew bị trọng thương ở mặt trận rồi chết tại một tu viện trước sự chứng kiến của người yêu Natasha và em gái Mary.
Phu nhân lại chuyển qua cơ hội khác nhân khi con trai Nicholas trong cuộc lui binh đã cứu nàng Mary thoát khỏi tay nông dân nổi loạn, bà ép Nicholas phải bỏ người yêu cũng là cô em nuôi Sonya để lấy Mary hòng cứu vãn sự sụp đổ của đồng Rostoy, rồi lại ép Sonya phải hy sinh tình yêu đền ơn nuôi dưỡng, trả tự do cho Nicholas để chàng lấy Mary, đào mỏ dòng Bolkonski. Nicholas và Mary chính là hình ảnh ông bà thân sinh ra tác giả.
Trong Anna Karenina Tolstoi cho thấy sự va chạm giữa những tư tưởng mới cñ khi xã hội chuyển mình, một khía cạnh mới khác của xã hội phong kiến, ngoài ra truyện lãng mạn nổi tiếng này cùng thể hiện nhiều khía cạnh khác. Nước Nga không văn minh bằng Tây phương Anh, Pháp, trào lưu mới đưa đến sự va chạm cũ mới của giới bảo thủ chủ trương bảo tồn giai cấp điền chủ quí tộc và thành phần cấp tiến có khuynh hướng ngả về những giá trị Tây phương. Giai cấp bảo thủ muốn duy trì nông nô và chế độ quân chủ chuyên chế trong khi phe cấp tiến thân Tây phương tin tưởng vào kỹ thuật hiện đại, luận lý, dân chủ. Trong truyện ta thấy Levin đưa vào canh nông những phương pháp mới trong khi ấy nông dân bảo thủ vẫn muốn lối canh tác cổ truyền.
Luận đề chính trong Anna Karenina diễn tả và chỉ trích xã hội giả dối với nền đạo lý lỗi thời mà Anna là người phản kháng. Sống trong giai cấp thượng lưu, có danh vọng nhưng người thiếu phụ đã can đảm từ bỏ cuộc đời giả dối không tình yêu để theo tiếng gọi của con tìm. Anna thách đố xã hội, chứng tỏ cho họ biết nàng không quan tâm tới những truyền thống lỗi thời giả dối.
Karénine người chồng bị phản bội nhưng vẫn tha thứ, muốn nàng tiếp tục cuộc sống vợ chồng như xưa, ông từ chối ly dị, che dấu sự xấu xa tai tiếng trước dư luận xã hội. Anna khước từ, nàng nói tôi không thể làm vợ mình được, tôi không thể kéo dài cuộc đời giả dối này mãi.
Anna không che dấu sự thật, không kín đáo giả vờ che mắt thế gian để được xã hội tha thứ mà công khai từ bỏ cuộc sống vợ chồng không tình yêu để xây dựng cuộc sống mới chân thực. Anna phản kháng xã hội và đã bị xã hội khước từ, chị dâu Vronsky từ chối nhìn nàng là người trong họ vì không chấp nhận cuộc hôn nhân thiếu đạo đức, xã hội không chấp nhận cuộc hôn nhân ấy và đẩy nàng vào bước đường cùng. Nếu xã hội từ bỏ những phong tục đạo đức giả lỗi thời, chấp nhận cuộc hôn nhân của họ thì người đàn bà đã không chết.
Luật triều đình và luật Giáo hội không cho phép Anna ly dị và lấy chồng khác vì Karénine, chồng nàng còn sống, nhưng nền nếp gia phong của xã hội quí tộc nghiệt ngã hơn thế. Nàng đã bị làm nhục, bị chửi mắng là đồ hư hỏng lăng loàn khi xuất hiện trước đám đông tại rạp hát, người ta đẩy nàng ra bên lề xã hội.
Anna tiêu biểu con người can đảm từ bỏ cuộc hôn nhân không tình yêu để sống thực cho chính mình trong khi chồng nàng Karénine thể hiện tinh thần của xã hội giả dối, ông muốn vợ chồng vẫn sống như xưa, cấm nàng không được gian díu với người yêu để giữ bề ngoài, thể diện cho mình. Karénine chỉ cần có thế nhưng Anna từ chối, nàng không chấp nhận kéo dài cuộc đời giả dối làm người vợ hư. Xã hội đã không chấp nhận cuộc sống thực của Anna bên người yêu Vronsky khiến cả hai đã bị đẩy ra bên lìa để rồi nàng lâm vào bước đường cùng và tự kết liễu cuộc đời.
Diễn tả đôi tình nhân sống chung với nhau một cách tự nhiên bất kể nền nếp, nhà văn hào cho thấy đời sống vợ chồng của giai cấp quí tộc, những cuộc hôn nhân không tình yêu nay đã lỗi thời. Trước buổi giao thời mới cũ, hình ảnh Anna —Vronsky hay Levin - Kiity muốn nói đời sống xưa cũ đến lúc phải lùi vào dĩ vãng nhường chỗ cho trào lưu mới tân tiến hợp thời.
Khác với Chiến Tranh Và Hòa Bình, Anna Karenina thể hiện lối sống quyển quí xa hoa của giới quí tộc Nga, với Phục Sinh, lần đầu tiên Tolstoi đã bước sang địa hạt tả chân xã hội vạch trần những cái xấu xa tàn nhẫn của chế độ phong kiến bóc lột, ăn trên ngồi chốc. Ông diễn tả một xã hội Nga mục nát với những ông Hoàng bà Chúa, những tòa lâu đài lộng lẫy, những người nông dân bần hàn, đói khổ, những túp lều tồi tàn dơ bẩn... Nekhlioudov nhân vật chính tiêu biểu cho giai cấp thống trị, Maslova hình ảnh biểu tượng của giai cấp bị trị, Tolstoi đã kết án giai cấp quí tộc của chính ông qua hình ảnh hai nhân vật chính.
Cây bút tả chân hiện thực đã vẽ lên bức tranh ảm đạm cảnh xã thôn đói khổ dưới nhãn quan Nekhlioudov. Chàng vào làng thấy những người nông dân đi làm lam lũ ngoài đồng trở về, thăm một gia đình nghèo thấy một đống phân hôi thối nằm giữa sân, nhà cửa siêu vẹo, người dân ăn uống cực khổ, đâu đây chỉ thấy toàn là cảnh bần hàn đói rách, trẻ con nheo nhóc thiếu ăn. Họ xúm lại xin bố thí, chàng nghĩ người dân chết dần chết mòn, đang hấp hối. Trước hết là trẻ con, đàn bà làm việc quá sức, thiếu thốn lương thực, người già khốn khổ... Ấy thế mà chính quyền cứ thản nhiên như không.
Tại kinh thành Nekhlioudov thấy những người bán hàng ở tỉnh mập mạp, những anh đánh xe ngựa, bồi phòng trông khỏe mạnh có da có thịt hơn. Những người dân quê lên tỉnh làm ăn cũng nghèo khổ bệ rạc còn tồi tệ hơn ở nhà quê. Chàng ghê tởm cái xã hội giầu có mà chính mình đang sống, nó đã che dấu những nỗi khổ đau của hàng triệu người để bảo đảm cho một thiểu số được giầu sang phú quí, chàng ghê tởm cho giới người đã không thấy và không muốn thấy sự đau khổ của kẻ khác.
Tất cả những người nghèo bị giam trong các nhà tù không phải vì họ phạm luật mà vì họ đụng chạm tới các quan chức, bọn nhà giầu đang hưởng phong lưu, phú quí bóc lột dân nghèo. Bọn công chức, các thư lại ung dung thoải mái trong các văn phòng bộ phủ, không bao giờ quan tâm tới những nỗi khổ đau của những người vô tội và chỉ tìm cách giam cầm người ta khi cho bọn này là nguy hiểm. Những danh từ đẹp đẽ công bình, bác ái, luật pháp, Thượng đế... chỉ để che dấu quyền lợi thô bỉ và những tội ác ghê tởm của giới ăn trên ngồi chốc.
Tolstoi phủ nhận giai cấp của chính ông, cho rằng sự cai trị của tầng lớp phong kiến là nguyên nhân gây nên cảnh khốn cùng của giới nông dân. Trong Phục Sinh, nhà văn hào cũng thể hiện tinh thần cách mạng của mình. Theo ông nguyên do chính của sự nghèo đói là đất đai, nguồn sống của họ đã bị địa chủ tước đoạt, từ đó ông có tư tưởng không công nhận quyển tư hữu về điền sản, ruộng nương. Tolstoi đã thể hiện được quan niệm sáng tác mới thời cận đại và hiện đại, tác phẩm phải nói lên được một khía cạnh của xã hội loài người, Phục Sinh đã đạt được một bước tiến dài của văn chương tả chân hiện thực, đã diễn tả đây đủ những khía cạnh của xã hội thối nát thời Nga Hoàng mà những tác phẩm trước đây không nói lên được.
