Léon Tolstoi, Cuộc Đời, Sự Nghiệp Văn Chương

Lượt đọc: 898 | 4 Đánh giá: 10/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Điện ảnh.

❊ ❊ ❊

Anna Karenina đã được quay thành phim nhiều lần cũng như được phỏng theo để đưa vào nhiều chương trình nghệ thuật khác:

Về đài phát thanh: năm 1944, Mỹ; năm 1997, BBC Radio, Anh.

Về truyền hình: năm 1961, Anna Karenina, do BBC sản xuất, đạo diễn Rudolph Cartier.

Năm 1977, Anna Karenina, đạo diễn Basil Coleman, truyền hình Anh.

Năm 1985, Anna Karenina, đạo diễn Simon Langton, Mỹ.

Năm 2000, Anna Karenina, đạo diễn David Blair, Anh.

Về vũ ballet:

Năm 1971 của Rodion Shchedrin.

Năm 2005 của Boris Eifman.

Về kịch nghệ: năm 1992 tại Broadway, Mỹ; năm 1994 tại Hungary.

Về nhạc Opera: năm 1978 do Iain Hamilton, Anh; năm 2007 do David Carlson, Mỹ.

Về điện ảnh: trong số ba cuốn tiểu thuyết lớn của Tolstoy, Anna Karenina đã được quay thành phim nhiều nhất; tính từ thời phim câm cho tới năm 2005, nó đã được thực hiện 10 lần.

Năm 1914, Anna Karenina, phim Nga, đạo diễn Vladimir Gardin.

Năm 1915, Anna Karenina, phim Mỹ, tài tử Betty Nansen.

Năm 1927, lấy tên Love, phim Mỹ, nữ tài tử Greta Garbo, đạo diễn Edmund Goulding (Mỹ).

Từ 1930 về trước, phim chưa có tiếng nói, chỉ có phim câm.

Năm 1935, Anna Karenina, phim Mỹ, tài tử Greta Garbo, Fredric March, đạo diễn Clarence Brown.

Năm 1948, Anna Karenina, phim Anh, tài tử Vivien Leigh, Kieron Moore, Ralph Richardson, đạo diễn Julien Duvivier.

Năm 1953, Anna Karenina, phim Nga, đạo diễn Tatyana Lukashevich.

Năm 1967, Anna Karenina, phim Nga, đạo diễn Alexander Zarkhi.

Năm 1974, Anna Karenina, phim Nga, đạo diễn Margarita Pilikhina.

Năm 1997, Anna Karenina, phim Anh - Mỹ, đạo diễn Bernard Rose, tài tử Sophie Marceau và Sean Bean.

Năm 2005, Anna Karenina, phim Nga, đạo diễn Sergei Solovyov.

Các phim Anna Karenina chỉ thể hiện được cốt truyện, dài từ một giờ rưỡi cho tới hai giờ. Một cuốn tiểu thuyết vĩ đại gần một nghìn trang mà chỉ diễn tả trong khoảng thời gian ngắn ngủi như thế thì chẳng nói được bao nhiêu. Nó đã bị đóng khung trong giới hạn chỉ để kể lại chuyện tình của hai nhân vật chính; những ý nghĩa xã hội, tình thương, hạnh phúc... đã không được thể hiện.

Trong số các phim Anna Karenina kể trên, có bốn cuốn được dư luận chú ý là: phim quay năm 1935 của Clarence Brown (Mỹ), đen trắng, dài 95 phút (1 giờ 35 phút); phim đen trắng quay năm 1948 của Julien Duvivier (Anh), dài 133 phút (2 giờ 13 phút); phim màu quay năm 1967 của đạo diễn Alexander Zarkhi (Nga), dài 145 phút (2 giờ 25 phút); phim màu quay năm 1997 của Bernard Rose (Mỹ - Anh), dài 108 phút (1 giờ 48 phút).

- Phim Anna Karenina (Mỹ, đen trắng) của đạo diễn Clarence Brown, do nữ tài tử nổi danh Greta Garbo và Fredric March đóng năm 1935, mặc dù chỉ có 1 giờ rưỡi nhưng đã được giới phê bình ca ngợi nhiều, là một cuốn phim nổi tiếng (the most famous and critically acclaimed version). Greta Garbo đã được trao giải Nữ diễn viên xuất sắc trong vai Anna của Hiệp hội Phê bình phim New York (New York Film Critics Circle Award for Best Actress).

Cho tới nay, so với các phim chuyển thể từ truyện Anna Karenina, nó vẫn giữ được địa vị ưu thế mặc dù thực hiện từ 75 năm qua trong thời kỳ kỹ thuật điện ảnh còn thô sơ. Các vai chính, vai phụ đều tỏ ra điêu luyện, nhất là nhờ sự diễn xuất tuyệt vời của Greta Garbo, người nữ tài tử tài sắc vẹn toàn. Nữ minh tinh này đã diễn tả được vẻ uy nghi của một bà mệnh phụ phu nhân cùng với Fredric March hào hoa phong nhã trong vai công tử Vronsky, khiến cho phim vẫn là một tác phẩm điện ảnh có giá trị vượt thời gian. Trong phim, đoạn Anna về thăm con trai bị chồng mắng chửi thậm tệ đã không theo đúng như trong truyện.

- Phim Anna Karenina đen trắng quay năm 1948 của Anh, đạo diễn Julien Duvivier, tài tử Vivien Leigh, Kieron Moore, Ralph Richardson. Phim đen trắng dài 133 phút (2 giờ 13 phút), mặc dù trang phục đẹp nhưng bị chê là nhàm chán. Phim không nổi tiếng, không được chú ý bằng phim kể trên.

- Phim Anna Karenina màu của Nga quay năm 1967 do hãng Mosfilm thực hiện, đạo diễn Alexander Zarkhi, các tài tử Tatyana Samoilova, Vasili Lanovoy, Nikolai Gritsenko, dài 145 phút (2 giờ 25 phút). Phim đã được Liên Xô đưa đi dự Đại hội điện ảnh Cannes bên Pháp năm 1968 nhưng năm ấy đại hội bị hủy bỏ. Nói chung, nghệ thuật thua kém Âu - Mỹ, diễn xuất không điêu luyện lắm, tài tử không thể hiện được cá tính của nhân vật mà họ thủ vai khiến cho nhiều cảnh có phần giả tạo. Ngoại cảnh trông đơn sơ nếu không nói là nghèo nàn, không thể hiện đúng nội dung tác phẩm diễn tả đời sống xa hoa tráng lệ của giới thượng lưu quý tộc kinh thành Saint Petersburg ngựa xe như nước với những ông hoàng bà chúa quyền quý cao sang.

Nhà đạo diễn hình như không quan tâm tới việc lựa chọn tài tử: một ông công chức cao cấp, sang trọng lại giao cho một ông già có dáng dấp bình dân; một bà mệnh phụ được Tolstoy mô tả là nhan sắc tuyệt trần lại được giao cho một nữ tài tử không lấy gì làm sắc nước hương trời cho lắm.

Cảnh cuối cùng khi Anna khủng hoảng tinh thần đi tìm cái chết đã được thể hiện một cách khó hiểu, không diễn tả được đoạn kết thúc.

- Phim Anna Karenina màu năm 1997, hãng Anh - Mỹ sản xuất có hợp tác với Nga, đạo diễn Bernard Rose, tài tử Sophie Marceau và Sean Bean, dài 108 phút (1 giờ 48 phút). Bernard Rose là nhà đạo diễn nổi tiếng người Anh đã thực hiện phim Immortal Beloved (1994) về cuộc đời nhạc sĩ Beethoven. Lần này, Anna Karenina được quay hoàn toàn tại Nga, nhiều cảnh được thực hiện tại các cung điện kinh thành Saint Petersburg, các cung điện Nga hoàng, một số lâu đài của giới quý tộc Nga như Cung điện Mùa đông, Peterhof, lâu đài Menshikov, một số cảnh được quay tại Moskva.

Bernard Rose, người thực hiện Anna Karenina 1997, đã cố gắng rất nhiều khi đem hết nhân sự sang tận Saint Petersburg để thu vào ống kính những lâu đài nguy nga tráng lệ, những biệt thự sang trọng lộng lẫy. Ông làm sống lại cả một thế giới huy hoàng, xa hoa tráng lệ đã vang bóng một thời của giới thượng lưu quý tộc thời Nga hoàng xa xưa. Tuy nhiên, Bernard Rose không thành công nhiều nếu so với phim Immortal Beloved của ông đã thực hiện mấy năm trước. Giá trị của Anna Karenina 1997 phần lớn nhờ vào ngoại cảnh của thành St. Petersburg với những cung điện xa hoa tráng lệ cũng như nhờ màu sắc lộng lẫy của kỹ thuật tối tân. Đoạn cuối phim, nhà đạo diễn bỏ quên một chi tiết: Anna sai người hầu mang thư cho Vronsky yêu cầu chàng về ngay nhưng bị từ chối, nàng nghĩ chàng đã hết yêu mình và tự kết liễu cuộc đời.

Sánh với phim Anna Karenina năm 1935 của Clarence Brown kể trên, ta thấy Bernard Rose không tiến bộ hơn gì, có chăng là ở màu sắc và hình ảnh lộng lẫy của những cảnh thật tại một kinh thành tráng lệ. Phải nói rằng diễn xuất trong Anna Karenina 1997 thua kém xa phim của Clarence Brown quay năm 1935 rất nhiều. Ngoài ra, vai Bá tước Vronsky đã được giao cho Sean Bean, một tài tử với ngoại diện thiếu vẻ hào hoa phong nhã, không đúng như trong trí tưởng tượng của người đọc.

Mặc dù tác phẩm của Clarence Brown chỉ là cuốn phim cổ điển quay từ 1935 bằng kỹ thuật đen trắng sơ sài nhưng giá trị diễn xuất và dàn cảnh của nó vượt xa phim của Bernard Rose. Greta Garbo, Fredric March và các tài tử khác đã cho ta thấy hình ảnh quan liêu của các ông hoàng bà chúa thượng lưu phong kiến từ hơn một trăm ba mươi năm trước.

Dù sao, Bernard Rose đã cố gắng rất nhiều trong việc thực hiện phim này để diễn tả thêm một lần nữa tác phẩm bất hủ của văn hào Léon Tolstoy, làm sống lại cả một xã hội thời Nga hoàng và cũng để khán giả ngược dòng thời gian nhìn lại nếp sống xa hoa tráng lệ xa xưa trong tiếng nhạc du dương của những bản cầm tấu khúc Tchaikovsky và Rachmaninoff.

Anna Karenina đã được quay thành phim nhiều lần, chứng tỏ cho tới nay truyện vẫn được nhiều người quý trọng. Các nhà đạo diễn cảm thấy chưa thỏa mãn và họ muốn diễn đạt tác phẩm nhiều hơn, nhưng hình ảnh không thể thể hiện được hết những ý nghĩa sâu sắc của cuốn tiểu thuyết vĩ đại về hạnh phúc, tâm lý, luận đề xã hội... Trên thực tế, phim không thể rung cảm người thưởng thức cho bằng tác phẩm văn học.

Nguồn: Việt Nam Thư Quan
Được bạn: Ct.Ly đưa lên
vào ngày: 10 tháng 7 năm 2026

« Lùi Tiến »

2 Trong Tổng Số 3 tác phẩm của Trọng Đạt