Chiến Tranh Và Hòa Bình cho thấy Tolstoi sùng đạo, tin Thượng Đế nhưng chống Giáo Hội Chính Thống Nga và những nghi thức tế lễ. Niềm tin Thượng Đế, tình yêu nhân loại bao la được diễn tả trong Chiến Tranh Và Hòa Bình như cứu cánh của đời người, nó rất gần với chữ từ của nhà Phật hay chữ nhân của Khổng giáo. Tác giả nói ta phải thương cả kẻ thù, khi quân Pháp thua chạy, Tư lệnh Kutuzov chỉ đuổi quân xâm lược ra khỏi đất nước mà không căm thù, rửa hận
Vì ghen, Pierre trong cuộc đấu súng với Dolokhov đã bắn bị thương bạn, họ gặp lại nhau tại Borodino khi chàng đi thăm trận địa. Dolokhov tiến lại bắt tay Pierre, ôm lấy bạn xin tha thứ. Sau khi bị Natasha từ hôn vì Anatole dụ dỗ nàng, Andrew khi ra tiểu đoàn đã đi tìm tình địch để thách đấu súng nhưng không gặp, về sau khi chàng bị thương lại gặp hắn trong bệnh xá, Anatole bị cưa chân khóc thảm thiết. Andrew nhận ra hắn, con người đã làm cho chàng đau đớn nhưng nay chàng tội nghiệp cho hắn, thương cho người đồng đội, cho lỗi lầm của hắn, tình thương tràn trề trong tấm lòng đầy hạnh phúc của Andrew
“Lòng trắc ẩn, tình yêu thương cho đồng bào, cho cả những kẻ yêu và ghét mình, phải, tình thương yêu mà Thượng Đế đã truyền giảng trên trái đất, Mary cũng đã giảng cho ta nhưng ta không hiểu... Nay thì trễ rồi”
Gia đình Rostov đóng gói đồ đạc để di tản khỏi kinh thành Moscow khi quân Pháp sắp tới, những người thương binh xin được đi theo, bá tước Rostov sai gia nhân bỏ bớt đồ để chở thương binh, phu nhân tiếc của không cho, bà nói việc chở thương binh là của chính phủ. Natasha khóc ròng cãi với mẹ “Tại sao lại bỏ thương binh? Và rồi tình thương đã thắng, phu nhân chìu ý tiểu thư cho bỏ bớt một nửa đồ đạc để chở thương binh.
Quân Pháp tháo chạy về nước cuối năm 1812, tại trận Krasnoe họ đói khát vứt súng đầu hàng bảy nghìn người, Tư lệnh Kutuzov thị sát mặt trận khuyên các chiến sĩ phải thương bọn tù binh đói rách vì họ cũng là người. Tù binh Pháp đói rét, bệnh tật chết như rạ, họ vứt súng quì gối xin hàng. Mặc dù Kutuzov bị Nga Hoàng, các tướng lãnh, sử gia... chê trách bỏ lỡ cơ hội đánh tan quân Pháp, bắt sống Napoléon nhưng Tolstoi vẫn ca ngợi lòng bác ái của vị Tướng nhân đạo này, ông không muốn binh sĩ tàn sát kẻ địch mà phải cứu vớt và thương mến họ như anh em.
Sống nhân ái, yêu thương đồng loại và tin Thượng Đế... Tolstoi thường nhắc lại trong tác phẩm “Một sợi tóc rụng xuống cũng không ngoài ý muốn của Thượng Đế”.
Natasha sau những ngày bệnh hoạn vì u sầu thất vọng theo gia đình đi lễ, mẹ nàng nghĩ cầu nguyện có thể tốt hơn thuốc, nàng tin tưởng Thượng Đế và cầu nguyện ăn năn. Natasha cầu nguyện cho các chiến sĩ, cho anh mình, nàng cũng cầu nguyện cho cả những kẻ ghét hoặc kẻ hại mình.
Nicholas gặp gỡ Mary, cứu nàng thoát khỏi tay bọn nông dân nổi loạn, chàng cho là Thượng Đế đã đưa mình tới gặp công nương.
Những suy nghĩ của Pierre trước đây về mục đích của cuộc đời không còn nữa khi chàng được cứu thoát khỏi tay quân Pháp, chàng thấy tự do hơn và tin vào Thượng Đế vĩnh cửu, tìm một mục đích là tìm Thượng Đế, Người ở đây, ở khắp mọi nơi. Một người dương mắt tìm ở xa tìm thấy cái mình tìm ngay ở dưới chân, nay chàng vứt bỏ viễn vọng kính đối với câu hỏi “sống để làm gì”, câu trả lời đơn giản “ Vì có Thượng Đế, nếu không có ý muốn của Người không một sợi tóc nào rụng xuống”.
Tư tưởng đạo đức bàng bạc trong các tác phẩm lớn cũng như nhiều đoẩn thiên của Tolstoi, trong Anna Karenina, ông trích dẫn mấy câu Kinh thánh ngay trang mở đầu truyện.
“Tôi trả thù, tôi sẽ lãnh hậu quả, Chúa đã nói thế” (“Vegeance is mìne; I will repay, saith the Lord” Romans 12:19).
Toàn bộ cuốn truyện thể hiện niềm tin Thượng Đế, tha thứ và xoa dịu nỗi đau khổ của con người, tinh thần đạo đức trong Anna Karenina được diễn tả qua nhiều nhân vật, tiêu biểu là Levin, Karenine, Kitty.
-Levin tự coi là kẻ vô đạo, chàng đã thú nhận với Kitty trước khi làm lễ thành hôn mình không tin Thượng Đế. Chàng xấu hổ khi làm lễ tại nhà thờ với những lễ nghi, phép bí tích. Những lễ nghi được mô tả tỉ mỉ mà Tolstoi cho là giả dối.
Nhưng đến đoạn cuối truyện, Phần tám, Chương mười hai, trang 848, Levin đã tìm ra lẽ sống của mình.
“Ta chẳng khám phá được gì cả. Ta chỉ tìm ra được điều mình biết. Ta hiểu rằng trong quá khứ động lực đã cho ta cuộc đời và nay cũng cho ta cuộc sống. Nay ta đã thoát khỏi sự giả dối, ta tìm thấy Chúa”.
Chàng tìm ra đức tin.
“Nay ta nói ta đã biết ý nghĩa cuộc đời: Sống vì Thượng Đế, sống cho tâm hồn của ta” (Phần 8 Chương 12)
Levin liên tưởng đến những hậu quả nếu không có những niềm tin ấy, nếu không sống vì Thượng Đế mà sống vì nhu cầu riêng tư , chàng có thể phạm nhiều tội ác nói đối, trộm cướp, giết người ....
Karenine giận dữ với vợ, xỉ vả nàng và đi gặp luật sư tiến hành li dị, bắt con trai để làm cho nàng đau khổ, trả thù tất cả những đau khổ mà nàng đã gây ra cho mình từ trước đến giờ. Karenine lên Moscow giải quyết công việc hành chánh, ghé nhà anh vợ Stepan, Dolly chị dâu Anna năn nỉ xin Karenine đừng li dị vì như thế sẽ đẩy Anna vào bước đường cùng nhưng Karenine quyết không tha thứ .
Lòng thù hận của Karenine lên cao, ông nói tôi thù ghét nàng muôn đời, nó đã làm khổ tôi. Dolly khuyên Karenine
“Hãy yêu thương những kẻ ghét mình... trang 425” (Love those that hate you...)
Nhưng Karenine một mực nói không thể yêu người mình ghét, con người chịu đựng có giới hạn.
Karenine cương quyết trừng phạt Anna - Vronsky, khi ấy ông nhận được điện tín của Anna, nàng khẩn khoản nói “Em đang hấp hối, mình về ngay, nếu mình tha thứ cho em, em sẽ dễ chết hơn”, Karenine mới đầu nghĩ nàng bầy chuyện dối gạt mình nhưng cũng lên xe hỏa về Petersburg. Tới nhà được biết Anna đã sinh đẻ đứa con gái hôm qua, con của Vronsky, nàng còn yếu lắm, nói mê sảng luôn luôn. Karenine nghĩ nàng sẽ chết, chính ông cũng mong cho nàng chết khuất đi.
Khi Karenine vào phòng, Anna đau yếu gần chết khóc xin tha thứ
“Xin mình tha thứ cho em”
Khi ấy bao nhiêu thù hận trong lòng người chổng tan biến đi như cơn gió thoảng.
“Karenine trước đây đã không nghĩ rằng Đạo lý Thiên chúa giáo ông theo học cả đời có thể khiến mình tha thứ và yêu thương kẻ thù; nhưng nay một niềm vui yêu thương và tha thứ cho những kẻ mình thù ghét tràn đầy trong lòng mình”
(Phần 4, chương 17)
Người chồng khóc nức nở.
Anna nói em chỉ cần tha thứ. Karenine thú thực với Vronsky: Ta muốn nói cái cảm giác đã hướng dẫn ta... ta đã tiến hành li dị để trả thù anh và nàng. Khi nhận được điện tín ta tới đây cũng với niềm ác cảm ấy, ta mong nàng chết quách đi, nhưng khi thấy nàng ta tha thứ cho nàng.
“Và hạnh phúc tha thứ đã khiến ta trở về bổn phận. Ta tha thứ tất cả. Ta sẽ đưa má bên kia, kẻ nào lấy trộm áo ta, ta sẽ cho nó thêm cái áo khác. Ta chỉ cầu xin Thượng Đế đừng lấy đi hạnh phúc tha thứ của ta”
(Phần 4, chương 17)
Niềm hạnh phúc mới theo Tolstoi là hạnh phúc của tha thứ theo ý nghĩa tình vị tha bác ái, kẻ nào tát má bên này ta sẽ đưa má bên kia. Trước đây Karenine, con người sùng đạo nhưng trong lòng đầy rẫy hận thù, trong lòng Karenine nay đầy tình thương và tha thứ cho kẻ thù đã làm ông đau khổ nhục nhã bấy lâu nay.
Nhân vật Kitty, thất tình cay đắng phát bệnh khi Vronsky không màng đến cô để chạy theo Anna. Ba mẹ cô theo lời khuyên bác sĩ đưa cô ra ngoại quốc nghỉ mát để lấy lại bình tĩnh. Trong thời gian tại Đức, cô quen nhiều người tốt, bà Stahl, Varenka, là những người đã xoa dịu nỗi đau của Kitty và ảnh hưởng tới tinh thần cô. Chẳng bao lâu một thế giới mới cao sang mở ra cho Kitty, từ đó cô bình thản nhìn lại quá khứ, nó mở ra cho cô một thế giới tinh thần, một chân trời tín ngưỡng nhưng cái tôn giáo này không liên hệ gì với đạo mà nàng đã biết từ hồi còn nhỏ với những kinh cầu.
Bà Stahl nói tất cả những phiền muộn, đau khổ của con người chỉ có tình thương và đức tin mới xoa dịu được, Kitty học được ở Veranka con người có mục đích tự quên mình và yêu thương người khác, nó sẽ khiến ta điểm đạm, hạnh phúc, cao thượng, Kitty bây giờ cho đó là điều quan trọng nhất. Từ Varenka, bà Stahl và những người nàng đã học hỏi được bèn phác hoạ một chương trình làm việc cho tương lai, cô tìm những người có nhiều trắc trở dù họ ở đâu. Cô sẽ giúp họ tất cả những gì mình có thể như cho họ Kinh thánh, đọc kinh thánh cho người bệnh, tù nhân, những kẻ hấp hối.
Nay Kity đã hoàn toàn thay đổi cuộc sống tinh thần một cách nghiêm chỉnh. Buổi chiều cô đọc Kinh thánh bằng tiếng Pháp của bà Stahl cho, cô tránh giao thiệp với những bạn bè quen biết trong xã hội và giúp đỡ những người bệnh hoạn. Người ta khen cô là một thiên thần xoa dịu những nỗi đau của người khác.
Tư tưởng tôn giáo của Tolstoi hoàn toàn khác với đạo của Giáo hội mà ông cho chỉ là hình thức, ông chống lại Giáo hội vì những lời giảng bắt người ta phải tin tưởng
