Cuộc chiến tranh Nga Pháp trong tác phẩm có hai giai đoạn, thứ nhất từ 1805-1807, nước Nga đem quân sang Âu châu giúp quân Áo chống Pháp nhưng bị đánh bại tại Austerlitz, thiệt hại nặng.

Cuối tháng 7-1807 Nga Hoàng và Napoléon ký Hòa ước đình chiến. Năm năm sau Napoléon bội ước tấn công nước Nga, quân Nga yếu thế phải rút lui, ngày 26-8-1812 Quân Pháp tấn công quân Nga tại Borodino gần Moscow, lực lượng mỗi bên hàng trăm nghìn người, Nga yếu hơn nhưng chống cự dũng cảm gây thiệt hại nặng cho địch, cuối cùng phải rút lui bỏ ngỏ Mạc Tư Khoa vì không đủ lực lượng chống Pháp. Quân Pháp vào chiếm đóng kinh thành từ đầu tháng chín. Quân Nga nghỉ ngơi hơn một tháng và tuyển thêm được nhiều lính, lương thực được cung cấp đầy đủ, họ mạnh hơn trước trong khi Pháp suy yếu vì bị thiệt hại không được tiếp viện cuối cùng sau năm tuần chiếm đóng Moscow, Pháp phải tháo chạy nhục nhã, thảm bại.

Các Tướng lãnh dưới quyền chê trách Tư lệnh Kutuzov không chịu tấn công quân Pháp, bỏ lỡ cơ hội đem vinh quang cho nước Nga đánh bại Pháp hoàn toàn, các Tướng trách Kutuzov ngăn cản họ không cho chiến thắng Napoléon và bắt sống được nhà chinh phục này. Nga Hoàng cũng không vừa lòng, Ngài cho rằng Kutuzov thụ động, không chịu tấn công, truy kích bắt sống Napoléon, các vua quan Pháp. Các sử gia cũng chỉ trích Kutuzov không chịu ban lệnh tấn công địch. Năm tuần sau khi Pháp vào Moscow, quân Nga tấn công đánh bại Pháp tại Tarutino ngày 6-10-1812, mặc dù họ đã yếu hơn trước nhưng Kutuzov bỏ lỡ cơ hội, ông vẫn không chịu cho lệnh tấn công để tiêu diệt địch và thộp cổ Napoléon, xóa bỏ huyền thoại thiên tài.

Tolstoi bênh vực cho Kutuzov triệt để và đề cao ông như một vị Tư lệnh vĩ đại, một con người cao cả, là Tư lệnh ông chủ trương không tàn sát địch mà phải cứu vớt thương mến họ, Kutuzov con người đơn giản nhưng vĩ đại. Khi Pháp tháo chạy Kutuzov nói mọi sự động binh không cần thiết, không cần phải ra quân đánh trận hy sinh một người lính Nga dù đổi được mười tên Pháp, cứ để cho địch chạy, bắc cầu vàng cho nó chạy. Ông có ba mục tiêu: dồn nỗ lực chống Pháp, đánh bại địch, đuổi chúng ra khỏi nước Nga, giảm thiểu tối đa thiệt hại cho quân dân. Tolstoi ví mục đích đuổi giặc của Kutuzov giống như một bác nông dân đuổi con bò ra khỏi vườn cho nó khỏi phá hoại hoa mầu chứ không phải để bắt hay đánh đập nó.

Tác giả nói vì quân Pháp chạy trốn quá nhanh, quân Nga cũng phải đuổi nhanh, họ đi hai mươi bảy dặm một ngày, từ Tarutno tới Krasnoe quân Nga bị thiệt hại năm chục nghìn người, một nửa quân số mặc dù chưa đụng trận nào nên Kutuzov không cho lính đi nhanh như trước để tránh thiệt hại. Nhiều sử gia nói Kutuzov không chia cắt quân Pháp để tiêu diệt họ chỉ là sự tưởng tượng, không có khả năng đạt tới kế hoạch đó vì không thể đuổi kịp quân địch, ông chủ trương đuổi địch ra khỏi đất nước không cần bắt hay giết họ. Tolstoi cho rằng các sử gia đánh giá Kutuzov sai lạc, trong lịch sử khó mà tìm được một người hoàn thành mục đích như Kutuzov.

Như chúng ta đã thấy Tolstoi bênh vực Kutuzov dưới cái nhìn của một của một nhà đạo đức đầy tình thương yêu đồng loại nhưng ông tỏ ra cô độc trong lý luận của mình vì chiến tranh dưới cái nhìn nhuốm màu từ bi ấy không thể biện minh cho Kutuzov. Một tư lệnh cần phải hành xử đúng vai trò và trách nhiệm, hay nói khác đi, một ông Tướng cầm quân không thể là một nhà tu hành từ bi bác ái để bỏ lỡ cơ hội chiến thắng mang vinh dự cho đất nước, đó là điều các sử gia, Tướng công, và cả Nga Hoàng đều chê bai Kutuzov. Chính trong tác phẩm, Toistoi cũng cho thấy các Tướng lãnh than phiền thái độ thụ động của Kutuzov, đầu tháng mười khi quân Nga mạnh hơn Pháp nhưng ông vẫn không chịu cho lệnh tấn công tiêu diệt địch mà chỉ đuổi cho chúng sợ chạy ra khỏi đất nước Nga.

Tolstoi chê Napoléon là người bất xứng vì quá sợ hãi đã bỏ binh lính chạy trước, kế hoạch tháo lui của ông khiến cho đoàn quân bị tiêu tan mà vẫn được các sử gia Pháp ca ngợi là vĩ đại, anh hùng. Dưới cái nhìn của Tolstoi, Napoléon chẳng là thiên tài vĩ đại gì mà chỉ là một nhà quân sự đầy khuyết điểm, sai lầm đưa tới thảm bại, tiêu diệt cả một đạo quân lớn, sát hại bao nhiêu sinh linh.

Để bác bỏ những lời tán dương ca ngợi Napoléon của các sử gia Pháp, Tolstoi đưa ra thuyết “định mệnh lịch sử” như trên, ông lập lại nhiều lần về phương pháp nghiên cứu sử đúng là phải gạt bỏ vua quan ra ngoài để đi sâu vào bản chất lịch sử nó bao gồm hành động của cả một khối người. Nhân vật lịch sử không điều khiển đám đông mà ngược lại bị đám đông điều khiển từ đó Tolstoi nói vĩ nhân không có ảnh hưởng gì tới lịch sử mà chỉ là công cụ của lịch sử và bị cuốn theo dòng lịch sử. Triết lý lịch sử của Tolsoi trước hết để bác bỏ những quan điểm, nhận định của các sử gia Pháp vì quá ca ngợi Napoléon đã cho rằng ông là người điều khiển cuộc chiến, là người tạo ra những biến cố lịch sử và ảnh hưởng tới dòng lịch sử. Có nhà phê bình nhận xét về triết thuyết trên của Tolstoi cho rằng ông đã ghen tị với Napoléon, một thiên tài được lịch sử và hậu thế ca ngợi nên đã bác bỏ quan điểm của các sử gia Pháp.

Trên thực tế thuyết “vĩ nhân và lịch sử” hay “định mệnh lịch sử” của Tolsoi nhằm giải thích nguyên nhân biến cố chỉ có giá trị trong một giới hạn nào đó vì nó không được phổ biến hoặc đề cập tới ngoài Chiến Tranh Và Hòa Bình và thực ra có nhiều điểm không lô gíc cho lắm. Có đoạn Tolstoi nói việc tiến chiếm nước Nga không phải do Napoléon mà do nước Pháp, do cả đạo quân, nếu ông không tiến đánh có thể bị họ giết chết và nếu như tác giả nói vĩ nhân chỉ là công cụ của lịch sử, chẳng lẽ Hitler không phải là người gây Thế Chiến Thứ Hai mà chính nhân dân Đức đã thúc ép ông phải gây ra cuộc chiến? Ở đoạn trên Tolstoi có nói.

“Đạn đại bác của hai bên pháo kích nhau dữ dội giết hại nhiều người, cuộc tàn sát nhau ghê rợn này không phải do ý của một người nhưng do ý của Người đã điều khiển nhân loại, thế giới”

Nếu Người, tức Thượng Đế đã là nguyên nhân của cuộc tàn sát chứ không phải do vĩ nhân chẳng lẽ Người lại đưa nhân loại tới chỗ chém giết nhau và như thế triết lý của ông có phần lúng túng.

Diễn tiến lịch sử làm bối cảnh cho tác phẩm và tình tiết thể hiện sự kết hợp hài hòa một cách tự nhiên. Đời sống, xã hội diễn tiến song song với chiều dài lịch sử nhưng ở nhiều chương Tolstoi đã quên rằng ông là một tiểu thuyết gia để tưởng mình là nhà sử gia, một triết gia về lịch sử. Vì phải diễn tả lịch sử quá nhiều nên ông thường có nhầm lẫn, như ta đã thấy có chỗ Tolstoi nói đạo quân của Napoléon hàng triệu người, có khi ông nói tám trăm ngàn người, có khi nói sáu trăm ngàn, có khi bốn trăm ngàn... Tác giả nói tại trận Krosnoe quân Nga đụng trận với mười sáu ngàn quân Pháp do Napoléon chỉ huy, sau đó ông lại nói Nga bắt được tại Krosnoe hai mưới sáu ngàn tù binh, những con số không đồng nhất ấy đã khiến cho độc giả bối rối.

Tolstoi nhập ngũ năm 1852 khi ấy ông hai mươi bốn tuổi, đã tham dự cuộc chiến tranh tại Crimé (1853-1856), đời quân ngũ đã cho ông kinh nghiệm để sau này diễn tả bối cảnh chiến tranh một cách sống động trong tác phẩm vĩ đại này. Mặc dù tình tiết và lịch sử kết hợp hài hòa tự nhiên khiến nhiều nhà nghiên cứu phê bình cho rằng nghệ thuật diễn tả rất khéo y như thực, chẳng khác gì cuộc đời

(... do not seem to be works of art, they give the appearance of being life itself) 

Nhưng đôi khi cũng không tránh khỏi sự giả tạo như cảnh hai sĩ quan Nga Dolokhov, Petya mặc quân phục Pháp giả làm sĩ quan Pháp ban đêm vào tận doanh trại của họ trò truyện bên đống lửa trại để dò la tin tức. Một người Nga dù nói tiếng Pháp trơn tru tới đâu cũng không thể che mắt kẻ địch dễ dàng như thế.