Trở lại Montana, cuộc sống lại quay về nhịp điệu đều đặn. Hằng ngày, tôi dẫn con gái đi cưỡi ngựa, tuần tra quanh trang trại. Một tuần sau, Vương Phàm gửi tin tức từ trong nước về. Chẳng cần nói cũng biết, phía phòng tranh không hề giở trò gì, hoặc giả có giở trò thì cũng chẳng ai nhìn ra được. Kẻ "hai năm năm" kia cuối cùng đã thua kiện dưới những bằng chứng thép. Luật sư tất nhiên phải đệ đơn yêu cầu bồi thường danh dự cho phòng tranh. Kết quả đúng như lời Miles nói, tiền thưởng đều đòi lại được, kèm theo cả phí luật sư, khiến tay họa sĩ nghèo kiết xác kia lại trắng tay hoàn toàn.

Cư An nghe xong chỉ coi như một câu chuyện cười rồi bỏ qua. Trí thông minh thấp, chỉ số cảm xúc gần như bằng không, thế thì còn vẽ vời cái nỗi gì.

Sáng thứ Bảy, Cư An đánh xe ra ngoài, rồi quay sang gọi lớn vào trong nhà: "Nhanh lên! Mọi người nhanh chân lên nào, không là muộn mất thôi".

Dứt lời, ba đứa nhỏ đã chạy ùa ra. Ni Ni một tay dắt một đứa em trai chạy về phía xe. Diana thì đeo kính râm theo sau, tay xách một chiếc giỏ đựng bữa trưa do mẹ của Cư An chuẩn bị. Lần này không phải đi dã ngoại, mà là đến dự hoạt động lịch sử quân sự do trường của Ni Ni tổ chức.

Đợi Diana lên xe, đóng cửa lại, Cư An vẫy tay chào mẹ ở cửa rồi lái xe đưa cả nhà đến địa điểm tổ chức. Hoạt động lần này không diễn ra ở trường mà là tại một trang trại trong thung lũng.

Khi Cư An lái xe đến trang trại, đã có không ít phụ huynh đến nơi. Tất nhiên còn có cả giáo viên của Ni Ni. Tổng cộng chỉ có hơn hai mươi đứa trẻ, số còn lại đều là phụ huynh và những đứa trẻ nhỏ đi theo.

Dù sao mọi người cũng đã quen biết nhau, họ chào hỏi rồi tìm chủ đề tán gẫu. Đợi khi mọi người đông đủ, giáo viên dẫn phụ huynh và trẻ em vào một ngôi nhà lớn. Sau khi vào trong, Cư An phát hiện giữa phòng có đặt một sa bàn, ở góc phòng còn có vài khẩu súng hỏa mai kiểu cũ.

Lũ trẻ ngồi ở hàng ghế đầu, phụ huynh tự tìm ghế xếp để ngồi. Những chiếc ghế cao thấp khác nhau khiến hội trường trông có vẻ lộn xộn. Ban tổ chức cũng không yêu cầu mọi người ngồi thành hàng thẳng tắp, cứ để trẻ con và phụ huynh ngồi tự do, thậm chí có vài đứa bé còn ngồi trực tiếp lên thùng gỗ bên cạnh, cũng chẳng ai ngăn cản.

Đến lúc bắt đầu, một người đàn ông trung niên mặc quân phục xám, để ria mép bước lên phía trước. Cư An chưa từng thấy bộ quân phục này ngoài đời, chỉ thấy trên phim ảnh, thầm nghĩ những người này thật chuyên nghiệp, ngay cả trang phục cũng cố gắng phục dựng lại lịch sử.

Nghe người này giảng một lúc, Cư An mới hiểu ra, họ đang nói về lịch sử cuộc Nội chiến Mỹ. Ai cũng biết nước Mỹ thành lập chưa lâu, những cuộc chiến tranh xảy ra trên lãnh thổ nước này, ngoài Chiến tranh Độc lập thì chính là Nội chiến. Nội chiến cũng là cuộc chiến tranh duy nhất trong lịch sử nước Mỹ, nên dù là bảo tàng hay các nhà nghiên cứu lịch sử đều nghiên cứu giai đoạn này đến tận cùng.

Người này đang kể về một trận đánh do Tướng Jackson của quân miền Nam chỉ huy. Quân miền Bắc thương vong hơn năm trăm người, bị bắt làm tù binh hơn một trăm, trong khi tổn thất của quân miền Nam chưa đầy ba trăm. Người đàn ông để ria mép vừa nói, vừa dùng cây gậy nhỏ chỉ vào sa bàn được chiếu từ máy chiếu để phân tích mục đích tác chiến của hai bên.

Khi nhắc đến kết quả cuối cùng, quân miền Nam đã ép quân Liên bang tức quân miền Bắc phải rút lui, cuối cùng quân nổi dậy kiểm soát toàn bộ khu vực.

Cư An nghe mà ngẩn người. Lịch sử này lại giảng về việc bên "chính nghĩa" thất bại, quân nổi dậy giành chiến thắng. Nghe mãi, Cư An mới thấm thía ý nghĩa. Hóa ra họ không giảng về chính nghĩa hay phi chính nghĩa, mà là nói về những đau thương mà lịch sử này gây ra cho người dân Mỹ, bao nhiêu người Mỹ đã chết trong cuộc nội chiến này, nói về cảnh nồi da xáo thịt. Họ muốn giáo dục hơn hai mươi đứa trẻ ngồi đây đừng đi vào vết xe đổ của tiền nhân, rằng hòa bình phụ thuộc vào mỗi người, hòa bình không phải do ai ban phát, mà phải dựa vào sự nỗ lực của tất cả người dân Mỹ, bao gồm bạn, tôi và tất cả mọi người.

Khi người đàn ông vừa dứt lời, lũ trẻ và các bậc phụ huynh phía sau tự nhiên dành cho ông những tràng pháo tay nhiệt liệt. Cư An cũng thầm khâm phục những người này, dám nói dám làm, dạy trẻ con về lịch sử, lại còn là trận thắng của quân nổi dậy. Về phần Tướng Jackson, hiện nay ở một số nơi tại Mỹ vẫn còn tượng đài của vị tướng quân miền Nam này.

Tiếp theo là thời gian hoạt động của lũ trẻ. Vài người mặc quân phục thời nội chiến bước vào, dẫn lũ trẻ đi xem những khẩu súng hỏa mai, dụng cụ y tế, kìm, nhíp và cả sách y học thời đó. Cư An nhìn qua vài trang, trong đó còn hướng dẫn cách làm phẫu thuật cắt chi.

Sau khi tham quan xong các di vật lịch sử, một người phụ nữ mặc trang phục thời đó bước vào, trên tay ôm vài chiếc mũ. Cô đội cho mỗi đứa trẻ một chiếc mũ thời Nội chiến. Lũ trẻ vui vẻ đội mũ lên đầu. Người đàn ông giảng bài lúc nãy chia lũ trẻ thành hai nhóm, một nhóm đóng vai quân Liên bang, nhóm còn lại đóng vai phe chiến thắng, quân nổi dậy miền Nam, rồi lần lượt phát súng hỏa mai.

Sau khi nhận súng, vài người lớn mặc quân phục dẫn lũ trẻ ra ngoài sân. Phụ huynh cũng đi theo, nhưng lúc này chỉ có thể đứng ngoài hàng rào quan sát. Hơn hai mươi đứa trẻ được người lớn hướng dẫn đội hình, hành quân và cách sử dụng súng hỏa mai. Tất nhiên những khẩu súng này không bắn được đạn, chỉ là dạy các bước sử dụng cho lũ trẻ mà thôi.

Đến trưa, lũ trẻ nộp lại súng rồi ăn trưa cùng gia đình. Sau khi ăn xong, chúng lại tiếp tục huấn luyện quân sự, ôn lại những gì đã học vào buổi sáng.

Cư An đứng ngoài hàng rào nhìn Ni Ni, con bé đang vác súng trên vai, hành quân trong đội hình trẻ con xiêu vẹo. Tiểu Trì đang bò trên hàng rào trắng, mắt đăm đăm nhìn chị gái trong sân. Tiểu Chính thì tầm nhìn cao hơn, đang cưỡi trên cổ bố, túm lấy tóc Cư An.

Hai đội tách ra, dưới sự chỉ huy của hai người lớn, họ tái hiện lại trận đánh này. Lũ trẻ giơ súng ngắm bắn, trông như đang hành quyết tập thể. Một lúc sau, quân miền Bắc bại trận, quân nổi dậy miền Nam dưới sự dẫn dắt của chỉ huy liền ném mũ lên trời ăn mừng chiến thắng. Đáng tiếc là lần này con gái Ni Ni của Cư An thuộc phe miền Bắc, đã thất thủ.

Tiếp theo là đổi phe. Lần này cuối cùng cũng đến lượt Ni Ni được ném mũ lên trời. Cư An cười hì hì nhìn Ni Ni đang vui vẻ ném mũ trên bãi cỏ, quay sang nói với Diana: "Thấy không? Ni Ni nhà mình ném cao nhất, cao hơn hẳn những đứa trẻ khác".

"Ni Ni ném mấy lần rồi, xem ra con bé khá thích trò chơi ném mũ này", Diana ở bên cạnh cũng cười lớn nói.

Toàn bộ buổi mô phỏng trận đánh kết thúc, lũ trẻ quay lại trong nhà, chụp ảnh cùng những người mặc quân phục hoặc chụp ảnh bên cạnh các di tích lịch sử.

Cư An bước đến bên người đàn ông trung niên để râu lúc nãy, đưa tay ra: "Chào anh, tôi tên là An".

Người đàn ông để râu đưa tay ra bắt: "Nick, rất vui được làm quen với anh".

"Anh là giáo viên trong trường hay là nhà nghiên cứu của bảo tàng lịch sử vậy?", Cư An cười hỏi. Những thứ này thật sự rất đầy đủ, từ súng hỏa mai, túi y tế cho đến cả lều hành quân.

Nick cười lắc đầu: "Không phải, đây đều là bộ sưu tập cá nhân của tôi. Bình thường tôi thích nghiên cứu lịch sử. Mười năm trước, tôi kể lại giai đoạn lịch sử này cho bạn của con gái tôi nghe, sau đó trường của chúng mời tôi đến giảng cho nhiều trẻ em hơn. Dần dần, ngày càng nhiều trường mời tôi, giờ đây đây là nghề tay trái của tôi. Bình thường tôi là tài xế xe buýt trường học". Sau đó, ông chỉ vào những người mặc quân phục khác trong phòng: "Họ đều là những người bạn có cùng sở thích với tôi, họ đến đây giúp đỡ miễn phí. Kia là con gái tôi". Theo hướng tay của Nick, Cư An nhìn thấy một cô bé mặc trang phục thời đó, chắc tầm tuổi cấp ba, đang chụp ảnh cùng lũ trẻ.

"Anh cứ đi đi lại lại giảng bài cho lũ trẻ thế này, chắc tốn kém lắm nhỉ?", Cư An nhìn quanh hỏi.

Nick gật đầu: "Trước đây sưu tầm những món đồ này tốn khá nhiều tiền, nhưng giờ thì không cần nhiều nữa, chỉ tốn tiền xăng xe thôi. Chủ yếu là tốn thời gian, nhưng tôi nghĩ nó xứng đáng. Ít nhất là để những đứa trẻ sống trong thời bình này biết được sự tàn khốc của chiến tranh năm xưa. Để sau này khi lớn lên, nếu phải đối mặt với những lựa chọn như vậy, chúng sẽ nhớ đến đoạn lịch sử tàn khốc đó, không lặp lại bi kịch nồi da xáo thịt của tiền nhân. Chỉ cần chúng nhớ được tầm quan trọng của hòa bình là tôi đã mãn nguyện rồi".

Sau khi trò chuyện với Nick, Cư An tham gia vào đội ngũ chụp ảnh. Hơn ba giờ chiều, hoạt động kết thúc. Các phụ huynh dẫn con cái ra về, nhóm của Nick cũng bắt đầu đóng gói đồ đạc để đến thị trấn tiếp theo truyền bá lý tưởng của mình.

Khi lên xe, Cư An quay sang hỏi Ni Ni: "Hôm nay con học được gì nào?".

Ni Ni chớp đôi mắt to tròn nhìn Cư An: "Rất vui ạ! Hành quân đánh trận, con còn học được cách dùng súng hỏa mai nữa. Nhưng bố ơi, khẩu súng đó phiền phức quá, không dùng thích bằng súng ở nhà. Đúng rồi! Bố lái nhanh lên, về nhà con còn phải đi chơi với Emily và Angel nữa".

Hóa ra cô nhóc này cả ngày chỉ thấy vui. Tâm huyết của Nick chắc hôm nay đổ sông đổ bể cả rồi, con bé chẳng nhớ gì về sự tàn khốc của chiến tranh cả.

Về đến nhà, Ni Ni chạy tót xuống xe, dắt theo Teddy chạy sang nhà Taylor. Tiểu Trì và Tiểu Chính tiếp tục ở nhà chơi. Tiểu Trì lúc rảnh rỗi lại đếm ngón tay hỏi người lớn khi nào Tiểu Hổ mới từ nhà bà ngoại trở về.

Cư An vừa về đến nhà đã chui vào phòng sách, tìm kiếm tài liệu về cuộc Nội chiến Mỹ. Vừa tìm mới phát hiện ra tài liệu thật sự quá nhiều.

Thậm chí những hành vi tàn bạo của Tướng Sherman thuộc quân miền Bắc thắng cuộc đối với miền Nam cũng được ghi chép chi tiết. Vị tướng miền Bắc này đã ra lệnh cướp bóc, phóng hỏa và phá hoại trên diện rộng đối với người dân miền Nam, tất cả đều được lịch sử ghi lại. Điều này khiến Cư An không khỏi nghi ngờ, liệu câu nói "lịch sử do kẻ thắng viết nên" có chính xác hay không. Nội chiến Mỹ rõ ràng là miền Bắc thắng, tại sao những hành vi tàn bạo của miền Bắc lại được ghi chép lại thay vì bị che đậy? Đôi khi thật không hiểu nổi cách suy nghĩ của những người Mỹ này. Phe miền Nam thì chiếm hữu nô lệ, phe miền Bắc thì giết người phóng hỏa, rốt cuộc bên nào mới là chính nghĩa?