Tôi lưu giữ rất ít ký ức về mùa hè sau khi L. ra đi.
Tiouise và Paul trở lại vào tháng Sáu để nghỉ hai tuần với tôi, sau đó chúng tôi cùng nhau đến Courseilles, tại đó chúng ở lại cùng chúng tôi ít hôm rồi đi gặp bạn bè. Suốt cả tháng Bảy, tôi ở lại vùng nông thôn với François. Trước số lượng sách anh mang theo, tôi còn nhớ nỗi lo sợ mình đã cảm thấy, một sự pha trộn giữa thán phục và ghê tởm. Nghi thức này giống nhau vào mỗi mùa hè: hàng trăm cuốn tiểu thuyết chia thành từng đống nhỏ trong phòng khách nhà anh, đặt trên bàn hoặc dưới sàn nhà, tuân theo một cách sắp xếp nhất định mà chỉ mình anh biết. Tôi nhớ mình đã nghĩ rằng L. có lý, với tư cách là một nhà văn, chẳng khác gì tự sát khi ở sát gần một người như anh. Một người làm nghề đọc sách, gặp gỡ và tiếp đón các nhà văn, đưa ra ý kiến về các tác phẩm của họ. Hàng trăm cuốn sách xuất hiện vào mỗi mùa ra sách. Đó không chỉ là một con số được giới truyền thông nhắc đến. Mà chúng ở đó, trước mắt tôi, được xếp thành chồng và trong các hộp giấy còn đóng mà anh sẽ không trì hoãn việc mở ra: năm hoặc sáu trăm tiểu thuyết với độ dày khác nhau sẽ xuất bản trong khoảng thời gian từ cuối tháng Tám đến cuối tháng Chín.
Tôi đã gặp François trong công việc. Lúc đầu, mỗi người đều giữ đúng vai trò của mình và phải mất vài năm chúng tôi mới thực sự gặp gỡ nhau.
Tôi yêu anh. Tôi yêu anh vì cả ngàn lý do, tôi cũng yêu anh vì anh yêu sách. Tôi yêu sự tò mò thường trực trong anh. Tôi thích nhìn anh đọc. Tôi yêu những điểm tương đồng, những bất đồng giữa chúng tôi, những cuộc thảo luận không hồi kết của chúng tôi. Tôi thích khám phá những cuốn sách cùng với anh, trước anh, nhờ có anh.
Nhưng lần này, tôi không chịu nổi tất cả những cuốn tiểu thuyết này. Những bìa sách, những đai sách, những điểm câu khách của chúng chế nhạo sự bất lực của tôi. Một lượng giấy như vậy nằm trải ra trước mặt tôi đột nhiên có vẻ thật sỗ sàng và đe dọa tôi.
Tôi muốn giật chúng ra khỏi tay anh, ném tất cả ra ngoài cửa sổ.
Đôi khi vào những buổi tối thất vọng hay quá mệt mỏi, François vẫn nói về việc dừng mọi thứ lại, giờ đây tôi ước được nói với anh rằng được thôi, đồng ý , giờ hãy xem liệu anh có thể làm thế được không, chúng ta hãy dừng mọi thứ lại, hãy tới sống ở nơi khác, hãy tái tạo lại chính chúng ta ở một nơi khác, trong một cuộc sống khác.
Tháng Tám, tôi cùng Louise và Paul đi gặp bạn bè chúng tôi ở nhà nghỉ . Khi viết những dòng này, tôi nhận ra rằng tôi không còn nhớ gì về ngôi nhà mà chúng tôi đã thuê vào mùa hè năm đó, những hình ảnh thoát khỏi tôi, chúng lẫn lộn với những hình ảnh khác, cũ hơn, tôi không thể mường tượng lại được nơi chốn đó, cũng như thành phố nhỏ nơi ngôi nhà đó nằm ở vùng ven.
Tôi chỉ nhớ con đường dành cho xe đạp mà chúng tôi đã đạp xe men theo để ra biển, gió luồn thẳng vào miệng tôi, cảm giác về tốc độ mà tôi tìm kiếm khi xuống dốc. Tôi rất vui khi ở đó, khi đã không bỏ lỡ cuộc gặp này với các con và bạn bè mình, cảm giác lo lắng cuối cùng cũng đã nới lỏng vòng kìm kẹp của nó trong vài ngày.
Sau hai tuần nghỉ ngơi, chúng tôi trở về bằng tàu hỏa. Vào thời điểm đã cùng Louise và Paul yên vị trong khoang vuông dành cho Gia đình chờ chúng tôi trên tàu tốc hành, tôi thấy mình quay ngược trở về một năm trước đó, gần như chính xác đến từng ngày, sau tấm ri đô màu xanh xám theo màu của ngành đường sắt Pháp, trong một không gian giống hệt không gian mà chúng tôi đang chiếm giữ. Trong một khoảnh khắc, tôi thấy lại chính xác hành trình mà ba chúng tôi đã cùng trải qua, vào cùng thời kỳ, khi từ nhà nghỉ trở về: bữa ăn kiểu dã ngoại bày trên chiếc bàn nhỏ, kiểu tóc mới của Paul, chiếc áo phông đỏ của Louise, làn da rám nắng của chúng. Bỗng nhiên, như mới hôm qua, tôi tìm lại được những suy nghĩ đã xâm chiếm lấy tôi ngày hôm đó, trong khi mắt tôi tìm kiếm qua cửa kính một điểm neo bám bất khả vẫn trong cùng khung cảnh đang lướt qua hết tốc lực ấy. Tôi đã nghĩ đến François, người sẽ có một năm rất bận rộn, tôi đã nghĩ đến cuốn sách mình sắp viết, tôi đã nghĩ đến bộ phim tài liệu về nạn diệt chủng người Armenia mà tôi đã đặt mua để các con tôi xem (chúng là người gốc Armenia theo bố chúng), tôi đã nghĩ đến bầu trời mùa đông rồi sau đó làm đổ chai soda và chúng tôi đã dùng hơn một gói khăn giấy để thấm. Tất cả những điều đó trở lại trong tôi với một độ chính xác kỳ lạ, tôi nhớ rằng Paul đã muốn chơi trò Không có cũng chẳng không , như khi chúng còn nhỏ, nhưng trò chơi đã biến thành những chuỗi nói cười bị những người ngồi gần chỗ chúng tôi đánh giá là quá ồn ào.
Một năm đã trôi qua, vâng, cả một năm sau chuyến đi đó, và tôi chẳng làm gì cả. Không gì hết. Tôi vẫn ở nguyên một chỗ. Thực ra là không hẳn như vậy. Từ giờ tôi không còn có thể ngồi trước máy tính, mở tệp Word, trả lời thư, không thể cầm bút quá bốn phút và nghiêng người xuống một bề mặt trắng, có dòng kẻ hoặc kẻ ô ly. Tóm lại, tôi đã đánh mất khả năng làm chủ các kỹ năng cơ bản cần có để hành nghề.
Đầu tháng Chín, Louise và Paul lại rời đi.
Như những người khác, tôi cứ lý luận và nói mãi trong suốt năm học, từ tháng Chín đến tháng Sáu, do đó mùa hè xuất hiện như một dấu ngoặc đơn, một giai đoạn ngơi nghỉ, thoát khỏi sự ràng buộc. Từ lâu tôi đã nghĩ rằng đó là sự biến dạng của một người mẹ trong gia đình, mà nhịp sinh học cuối cùng cũng trùng với lịch học, nhưng giờ tôi cho rằng đó chủ yếu là đứa trẻ còn sót lại trong tôi, trong chúng ta, mà cuộc đời đã bị cắt lát quá lâu: một dấu vết dai dẳng trong nhận thức của chúng ta về thời gian.
Giờ đang là đầu năm học. Thời gian của những món đồ dùng học tập mới và những quyết tâm mới. Thời điểm của sự khởi đầu, hay tái khởi đầu.
Nhưng không có một phân tử không khí nào lưu thông và mọi thứ dường như đóng băng.
Lần này, tôi không tự hứa sẽ quay lại làm việc. Ngay cả ý tưởng viết cũng rời xa tôi. Tôi không còn biết nó có hình dạng gì, cơ thể tôi cũng quên đi những cảm giác mà tôi từng yêu thích biết bao, sự mệt mỏi và phấn khích, hàng giờ liền ngồi dưới ánh đèn, những ngón tay trên bàn phím, hai vai căng ra, chân duỗi dưới gầm bàn.
Các con tôi đã lại đi và một lần nữa chỉ có mình tôi ở nhà. Ngoài việc Louise và Paul vắng mặt giờ còn có thêm sự vắng mặt của L., một mất mát thêm vào mà tôi bắt đầu nhận thấy tầm ảnh hưởng của nó. Tôi chỉ cần nhìn quanh mình. Thư chất đống trên bàn phòng khách, màn hình máy tính của tôi phủ một lớp bụi mỏng. Tôi để mình trôi nổi từ ngày này sang ngày khác, tiếp tục làm ra vẻ, tôi lấp đầy thời gian bằng những điều nhỏ nhặt, kéo chúng đến cực độ để chúng kéo dài, để chúng lấp đầy khoảng trống không dò thấu mà tôi đã tạo ra quanh mình dù không nhận ra, trong thời gian một năm trắng.
Người già hẳn là sống như thế, trong một chuỗi những bước đi thận trọng và nhỏ nhặt, những cử chỉ mà sự chậm chạp của chúng đủ để lấp đầy khoảng trống. Như thế cũng không quá đau đớn.
Tôi hình dung ra rằng ai trong chúng ta mà chẳng có lúc nghĩ rằng sự ngẫu nhiên không tồn tại. Tôi hình dung ra rằng mỗi người trong chúng ta đều biết đến một loạt những trùng hợp mà ta gán cho một ý nghĩa đặc biệt, một ý nghĩa không thể lẩn tránh, một ý nghĩa mà chỉ mình ta nghĩ rằng có thể giải mã. Ai trong chúng ta chẳng ít nhất một lần trong đời nghĩ rằng sự trùng hợp này hay trùng hợp khác hoàn toàn không phải ngẫu nhiên, mà trái lại, đó là một thông điệp, trong sự quay cuồng của thế giới, được gửi đến cho riêng mình?
Chuyện ấy đã xảy ra với tôi. Trong vòng hai hay ba tuần, tôi thấy dường như những thông điệp của L., những điều sâu kín cô tin chắc trong lòng và muốn tôi cùng chia sẻ, không còn cần đến cô để đến với tôi nữa: chúng tiếp tục lơ lửng trong không trung, di chuyển bằng cách riêng của chúng, chọn ở đây đó những vật trung gian để thuyết phục tôi.
Một tối, tôi nhận được cuộc gọi của một đạo diễn mà vài năm trước tôi đã cùng làm việc về kịch bản của một phim dài, dù nhận được nhiều trợ giúp và cam kết của một số tổ chức, bộ phim vẫn không thể ra đời. Người ta không chốt được chuyện tài trợ và dự án đổ bể. Đạo diễn muốn chúng tôi cùng uống một ly để cho tôi biết về những dự án của mình. Chúng tôi gặp nhau ở quán cà phê nơi trước kia chúng tôi hay tới bàn việc. Anh nhanh chóng đi thẳng vào vấn đề: anh đang tìm kiếm một câu chuyện có thật để chuyển thể. Giờ đó là thứ duy nhất có thể làm được, chỉ cần nhìn các tấm áp phích, xem số lượng những áp phích dùng chữ to gần như ngang với nhan đề phim nêu rõ bộ phim “lấy cảm hứng từ những sự việc có thật”, chỉ cần đọc tạp chí, xem ti vi, và các nhóm nhân chứng cùng những người được lấy làm chuột bạch đủ các kiểu, nghe radio, là hiểu được người ta muốn gì.
“Sự thật, chỉ có nó là thích hợp”, anh kết luận. Anh biết rằng tôi đã từ chối nhiều đề xuất chuyển thể cuốn sách mới nhất của tôi, anh hiểu điều đó, nhưng nếu tôi có một ý tưởng, nếu tôi nghe nói về một cái gì đó – một mục tin vắn cũ hoặc mới, một nhân vật bị lãng quên của lịch sử, và tôi không ngần ngại gọi cho anh, anh sẽ rất vui lại được làm việc cùng tôi.
Khi ra khỏi quán cà phê tôi rơi vào tâm trạng ủ rũ. Vậy là điều đó... đúng, đó là những gì người ta mong đợi, sự thật được đảm bảo bởi một nhãn mác đóng dấu trên những bộ phim và những cuốn sách như nhãn đỏ hoặc nhãn hữu cơ trên thực phẩm, một giấy chứng nhận xác thực. Tôi cứ nghĩ rằng mọi người chỉ cần những câu chuyện khiến họ hứng thú, làm họ xáo trộn, say mê. Nhưng tôi đã nhầm. Người ta muốn rằng chuyện đó diễn ra, ở đâu đó, rằng nó có thể được xác minh. Họ muốn điều đã được trải nghiệm. Người ta muốn có thể nhận ra chính mình, nhận được sự đồng cảm và để được như vậy, họ cần được đảm bảo về hàng hóa, đòi hỏi có thể truy xuất nguồn gốc ở mức tối thiểu.
Những tuần sau đó, mỗi lần tôi bật ti vi, mở một cuốn tạp chí, mỗi lần xuất hiện những tấm áp phích phim mới, tôi thấy dường như vấn đề chỉ còn là điều đó: thực tế, sự thật, điều xác thực, nhồi vào cùng một chiếc túi, như thể đó là cùng một thứ, một lô khuyến mại, một gói , mà từ giờ, chúng ta có thể yêu cầu, mà chúng ta có quyền được hưởng.
Khi viết những dòng này, tôi không thể nói liệu đó có phải là sự trùng hợp thực sự hay là do cách nhìn chủ quan, bị bóp méo bởi mối bận tâm của chính tôi.
Hai mươi năm trước, vài tháng trước khi mang thai, trong khi cơ thể tôi chẳng hề có dấu hiệu gì của một thai kỳ sắp đến, chẳng phải tôi vẫn luôn đinh ninh rằng quanh mình toàn những phụ nữ mang bầu sao? Một bệnh dịch thực sự, khi đó tôi đã tự nhủ, như thể tất cả phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ ở khu phố tôi đã rỉ tai nhau để cùng mang thai trước tôi, vả lại tôi cũng chỉ còn thấy họ cùng cái bụng nhô lên, đẹp đẽ, viên mãn của mình.
Dù sao thì những dấu hiệu này cũng hội tụ theo hướng suy nghĩ của L.
Nếu L. nói đúng thì sao? Và nếu L. đã nắm bắt và hiểu ra một sự chuyển đổi sâu sắc trong cách chúng ta đọc, xem, suy nghĩ thì sao? Với tư cách là một độc giả hay khán giả, tôi cũng không phải là ngoại lệ. Đối với tôi, truyền hình thực tế có một sức cuốn hút mà các dự án văn chương của tôi không đủ để biện minh, tôi vớ lấy tạp chí lá cải mỗi khi đến tiệm làm tóc hoặc phòng khám nha sĩ, tôi thường xem phim tiểu sử và những bộ phim lấy cảm hứng từ thực tế, rồi sau đó, tôi lao vào Internet để kiểm tra lại các sự việc, khám phá những gương mặt thật, háo hức tìm chi tiết, bằng chứng, xác nhận.
Và nếu như L. đã hiểu ra những gì tôi không chịu thừa nhận thì sao? Tôi đã viết một cuốn sách tự truyện mà tất cả các nhân vật đều được lấy cảm hứng từ những người thuộc gia đình tôi. Người đọc gắn bó với họ, hỏi tôi người này người kia bây giờ ra sao. Đã thú nhận với tôi một tình cảm đặc biệt đối với nhân vật này hay nhân vật khác. Độc giả hỏi tôi về tính thực tế của các sự việc. Họ đã tiến hành điều tra. Tôi không thể không biết điều đó. Và thành công của cuốn sách, sau tất cả, có thể chỉ nhờ điều đó. Một câu chuyện có thật hoặc được coi là như vậy. Dù tôi nói gì đi chăng nữa. Cho dù tôi có cẩn thận phòng ngừa hòng khẳng định rằng thực tế là không thể nắm bắt được và hòng khẳng định sự chủ quan của tôi.
Tôi đã đặt một ngón tay vào sự thật và cái bẫy đã sập xuống.
Và từ giờ, tất cả các nhân vật mà tôi có thể tạo ra, bất kể tầm vóc của họ, câu chuyện của họ, vết thương của họ như thế nào, sẽ không bao giờ xứng tầm cả. Từ những nhân vật hoàn toàn là hư cấu này, không toát ra bất cứ điều gì, không có gì xông lên, không có gì lưu chuyển, không có gì tỏa bốc. Cho dù tôi có tưởng tượng ra bất cứ điều gì thì tất cả họ đều sẽ nhỏ bé, còi cọc, xanh xao, họ không bao giờ phù hợp cả. Vô vị, không cần thiết, họ thiếu da thịt.
Phải, L. có lý. Cần phải chiến đấu với thực tế.