Delphine,

Thật là nặng nề. Là một người trong gia đình cô, cùng họ với cô, ngày nay, đó là điều rất nặng nề. Cái họ này, cô đã chiếm lấy nó, làm bẩn nó, cô đã nhổ toẹt vào nó. Đó là những gì cô bắt chúng tôi phải chịu, tất cả chúng tôi, và cả câu hỏi gây bực bội mà người ta lảm nhảm mãi bên tai chúng tôi: “Bạn có phải người nhà của tác giả không?” Vâng, tôi là người nhà của tác giả và điều đó làm tôi khó chịu. Tôi và những người khác, hãy tin tôi đi, điều đó làm chúng tôi thực sự khó chịu. Liệu bây giờ có thể tồn tại bên ngoài câu hỏi này, mang một căn cước khác căn cước đó, là người nhà của tác giả? Đó không phải là một món quà.

Cô dường như quên rằng cô là người bệnh hoạn. Vâng, bệnh hoạn. Cô bệnh hoạn nặng. Và hơn nữa, nó còn dễ lây lan. Cô tưởng rằng cô đã thoát khỏi nó, nhưng cô quên những di chứng của nó. Và rồi tất cả các bác sĩ sẽ nói với cô điều đó: nó di chuyển, những thứ đó, nó không bao giờ biến mất. Nó di truyền, nó ở trong cô.

Tôi nghe nói cô đã tống khứ con cái cô. Bà mẹ hoàn hảo cuối cùng cũng lộ diện! Giỏi lắm. Cô được tự do, phải vậy không, cô sẽ có thể thích làm gì thì làm, tiêu hết tiền của mình, lái máy bay bà già trong các dạ hội VIP. Tôi biết cô là một người mẹ tồi nắm lấy cơ hội đầu tiên để đẩy con mình đi càng xa càng tốt, lấy cớ là chúng đã chọn con đường học hành.

Các con cô có một người mẹ hoang tưởng được tung hô quá mức.

Tôi thương hại cho chúng.

Tôi đứng sững, lá thư trong tay.

Đầu tiên, tôi cảm thấy giống như khó thở, khó mà xác định được, và rồi một khối cầu bắt đầu phình to trong lồng ngực tôi, một cảm giác đã từng trải qua, không thể kiểm soát được. Những ngón tay tôi khẽ run lên. Tôi chưa kịp mở va li, cũng chưa sắp xếp đồ đạc, tôi đặt lên bàn xấp thư lấy từ hộp thư, tôi pha cho mình một tách trà và bắt đầu phân loại thư quảng cáo với thư thông thường, sau đó mở các phong bì, từng cái một, thì bắt gặp bức thư này, được gửi ngày hôm trước. Louise và Paul đang ở trong phòng của chúng, chúng có thể đi ra bất kỳ lúc nào, không có chuyện tôi lại khóc nữa. Tôi đã nghĩ đến việc gọi cho François nhưng tự nhủ rằng do lệch múi giờ, tôi sẽ không có cơ hội gặp được anh.

Tôi gấp thư lại. Tôi hít thật sâu và chuyển sang phong bì tiếp theo. Đúng lúc đó, điện thoại của tôi đổ chuông. Đó là L. Cô nhớ rằng tôi sẽ đi nghỉ về vào những ngày này và muốn biết tin tức của tôi. Trong một khoảnh khắc, tôi tự hỏi liệu L. có thấy tôi đi vào căn hộ hay không và, theo một phản xạ kỳ lạ, tôi nhìn qua cửa sổ. Không có gì chuyển động: hầu hết rèm cửa đều được kéo kín, các tấm mành được hạ xuống, thấp hơn một chút, một cửa sổ để mở cho thấy một cặp đôi đang ngồi trước bàn thấp hút thuốc.

Vài giây đủ để L. nhận ra rằng tôi không hoàn toàn trong trạng thái bình thường. Nhất là, giọng nói của tôi để lộ tâm trạng tôi, không phải vì tôi không cố học cách điều chỉnh nó, kiểm soát nó, mà là không thể làm gì được, giọng nói của tôi để lộ tôi là ai, dễ xúc động mặc dù vốn từ vựng của tôi không ngừng tăng thêm. L. ngay lập tức đề nghị chúng tôi đi uống một ly, sáng hôm ấy cô đã hoàn thành bản thảo đang viết, cô cũng có nhu cầu giải tỏa. Tôi đồng ý gặp cô một lát sau, để có thời gian trở về với thực tại và đi siêu thị lấp đầy tủ lạnh. Tôi bỏ bức thư vào túi với ý định đưa cho cô xem.

Ngồi ở góc trong cùng quán cà phê, L. mở tờ giấy trước mắt tôi. Tôi quan sát cô, trong khi ánh mắt cô lướt theo các dòng chữ, tóc có không buộc, mí mắt cô phủ một màu xám kim loại làm nổi bật vẻ nhợt nhạt của nước da cô, đôi môi cô hơi hồng, cô rất đẹp. Cô chăm chú đọc, tôi thấy khuôn mặt cô biến đổi dưới tác động của sự phẫn nộ.

– Cậu có biết đó là ai không?

– Không.

– Cậu có nghĩ đó là người nhà cậu không?

– Tớ không biết.

Trong khi L. đọc lại bức thư, rõ ràng cô cũng bị xáo động, tôi nói với cô về bức thư đã nhận được từ vài tuần trước. Trong ký ức của tôi, nó ít cay độc hơn. Tôi thấy L. có vẻ trầm ngâm, trong vài giây, rồi cô lại nhìn tôi:

– Cậu có bao giờ định viết một cuốn sách về điều sau đó không? Một cuốn sách kể về việc xuất bản cuốn tiểu thuyết mới nhất của cậu, hậu quả của nó, những gì nó gây ra, đẩy nhanh hơn, những gì nó tiết lộ. Cách nó tác động, sau đó.

Vâng, tôi đã nghĩ về điều nó. Ý tưởng đã thoáng qua tâm trí tôi. Kể về sự đón nhận cuốn sách, về những sự ủng hộ bất ngờ, những lá thư gây đảo lộn. Kể về nỗ lực của một số người để chấp nhận cuốn sách, thiện chí không bao giờ phủ nhận được của họ để đạt được điều đó. Lòng tôn trọng văn học. Kể về những lời thú nhận muộn màng, thì thầm cất lên khi cuốn sách được in, về những kỷ niệm lại ùa về. Những chiến lược tự vệ, những phiên tòa thầm lặng. Phải, viết về những điều ấy là việc đáng thèm muốn: sự xáo trộn không chỉ khuấy động các khu vực được xác định là có nguy cơ . Các khu vực có nguy cơ đã vạch rõ giới hạn của điểm tác động, đồng hóa nó và thích nghi với nó. Một cơn địa chấn có sức tàn phá lớn hơn đang âm ỉ ở các vùng lãnh thổ khác, những vùng mà tôi đã lướt qua, đã đi vòng tránh, những vùng mà tôi đã tự nguyện loại trừ khỏi phạm vi của câu chuyện.

Bất kỳ tác giả nào từng viết về mình (hoặc viết về gia đình mình) chắc hẳn đều từng có ngày nảy sinh ý định viết về điều sau đó . Để kể lại những vết thương, sự cay đắng, những phán xét có chủ tâm xấu, những đổ vỡ. Một số người đã làm điều đó. Chắc chắn là vì những tác động đến chậm. Bởi vì cuốn sách không khác gì một loại vật liệu khuếch tán chậm, có tính phóng xạ, tiếp tục phát tán trong một thời gian dài. Rồi cuối cùng chúng ta cũng luôn được xem như những gì chúng ta là, những quả bom người, với sức mạnh đáng sợ, bởi vì không ai biết chúng ta sẽ sử dụng nó như thế nào. Đó chính xác là những gì tôi nghĩ, tuy vẫn giữ im lặng.

Vì tôi không trả lời, L. lặp lại câu hỏi của mình dưới một hình thức khác:

– Có lẽ đó là một cách trả lời người đó? Xuất bản những bức thư của người đó, nguyên xi, không thay đổi một dấu phẩy, và làm cho người đó hiểu rằng cậu cóc quan tâm đến việc điều đó có gây rắc rối cho hắn ta hoặc cô ta hay không, đến việc cậu mang một cái họ mà cậu không được lựa chọn, đến việc nói với người đó rằng có một ngàn cách để mang cái họ ấy và hắn ta, hoặc cô ta, chỉ cần sáng tác ra một cách khác...

– Nhưng không phải là tớ cóc quan tâm.

– Có đấy, cậu cóc quan tâm. Cậu phải cóc quan tâm! Cậu phải viết ra tất cả những điều đó, viết ra những gì cậu đã kể cho tớ nghe kể từ khi chúng ta biết nhau, quan hệ với một số người thay đổi, bị hủy hoại như thế nào dù cậu không hề muốn, viết về những người không bao giờ còn lo lắng về việc cậu có khỏe không nữa, những người thích từ giờ coi cậu như một người nổi tiếng – như thể điều đó có một ý nghĩa, đối với bất kỳ nhà văn nào trên thế giới nơi chúng ta đang sống -, về những người quan tâm đến số lượng con số không trên tấm séc của cậu hơn là bước ngoặt liên quan đến nó trong quỹ đạo văn chương của cậu, những người thà chết còn hơn là đặt ra câu hỏi trực tiếp cho cậu, những người tin rằng cậu đã thay đổi, rằng cậu giữ khoảng cách hơn, xa xôi hơn, khó tiếp cận hơn, ít sẵn sàng hơn, những người không mời cậu nữa vì họ đã quyết định dứt khoát rằng cậu đang quá tải, những người đột nhiên muốn mời cậu vào tất cả những ngày Chủ nhật, những người tưởng tượng rằng tối tối cậu lại tham dự những bữa tiệc cocktail hoặc những bữa tối sang chảnh, những người hình dung rằng cậu không nuôi dạy con cậu, những người tự hỏi liệu cậu có lén uống rượu hay liệu cậu có xóa nếp nhăn ở mí mắt hay không. Chẳng phải đó là những gì hôm nọ cậu vừa kể với tớ vừa cười hay sao, Delphine? Giờ thì cậu hãy đọc lá thư này đi, đọc kỹ lại đi. Không đáng cười chút nào đâu, đó là sự căm thù, nó muốn làm hại cậu.

Cô càng nói, tôi càng cảm thấy cơn tức giận và phẫn nộ trong cô tăng lên, và điều đó khiến tôi cảm thấy dễ chịu vô cùng, khi có ai đó ở bên cạnh tôi theo cách như vậy, trọn vẹn, vô điều kiện.

Vâng, tất cả những điều đó đều có thể được viết ra, tất nhiên, nhưng nó sẽ chẳng phục vụ cái gì. Tôi chịu trách nhiệm về những gì xảy ra, tôi không muốn điều ấy nhưng tôi đã gây ra nó, tôi phải chịu trách nhiệm hoặc ít nhất là phải sống chung với nó, đến lượt tôi phải thích nghi với nó. Vả lại, không gì có thể chấm dứt sự tưởng tượng của người khác về chúng ta. Tôi từng có kinh nghiệm trong chuyện này. Viết một cuốn sách về điều sau đó sẽ càng khoét sâu thêm hố ngăn cách hay sự hiểu lầm. Tôi thấy dường như mình có những việc tốt hơn để làm. Tôi nhắc lại với L. rằng từ vài tháng nay tôi đã suy nghĩ về một ý tưởng khác, một câu chuyện hư cấu thật sự , tôi vẫn tiếp tục ghi chép trong suốt kỳ nghỉ, dự án của tôi đã thành hình, cốt truyện đã rõ ràng.

L. ngắt lời tôi.

– Cốt truyện? Cậu nói nghiêm túc đấy chứ? Cậu không cần cốt truyện, Delphine ạ, cũng không cần phải có màn tái xuất chói lọi. Cậu ở trên cái đó, giờ đây, cậu cần phải hiểu điều đó.

Lần này cô nói rất nhẹ nhàng. Giọng cô không hề hung hăng. L. cố gắng làm cho tôi nhận thấy sự hoài nghi của cô đối với những gì cô vừa nghe thấy. Có đúng là tôi đã thực sự xây dựng, hình dung một cốt truyện hay không? Cô nói tiếp:

– Cậu không cần phải bịa ra bất cứ điều gì cả. Cuộc sống của cậu, con người của cậu, quan điểm của cậu về thế giới phải là chất liệu duy nhất của cậu. Cốt truyện là một cái bẫy, một cạm bẫy, hẳn cậu tưởng nó mang tới cho cậu một chỗ trú ẩn, hoặc một chỗ dựa, nhưng không phải. Cốt truyện không bảo vệ cậu khỏi bất cứ điều gì, nó sẽ nhanh chóng nhũn ra dưới chân cậu hoặc sụp đổ trên đầu cậu. Điều đó thật hiển nhiên, cốt truyện là một trò đánh lừa thị giác tầm thường, nó không tạo ra bất cứ bàn đạp nào, bất cứ chỗ dựa nào. Cậu không cần điều đó nữa. Giờ đây cậu đang ở nơi khác rồi, cậu có hiểu không? Cậu đánh giá thấp độc giả của mình. Độc giả của cậu không chờ người ta kể cho nghe những câu chuyện để đưa họ vào giấc ngủ yên bình hoặc để an ủi họ. Họ xem thường những nhân vật có thể hoán đổi, có thể chuyển từ cuốn sách này sang cuốn sách khác, họ xem thường những tình huống ít nhiều có thể chấp nhận được dựng lên một cách khéo léo nhưng họ đã từng đọc tới hai mươi lăm lần. Họ cóc quan tâm. Cậu đã chứng minh cho họ thấy rằng cậu biết cách làm điều gì khác, rằng cậu có thể nắm bắt được thực tế, chiến đấu với nó, thọc cả hai tay vào trong, họ hiểu rằng cậu đang tìm kiếm một sự thật khác và cậu không còn sợ nữa.

Chúng tôi không còn căng thẳng như tôi từng cảm thấy khi ở trong bếp nhà cô vài tuần trước. Chúng tôi là hai người bạn nói về công việc của tôi, và về những hậu quả của nó, và tôi cảm động vì L. quan tâm tới chủ đề này đến vậy.

L. không tự hỏi liệu tôi có khả năng viết điều sau đó không, L. chắc chắn rằng tôi có thể, và cô có một ý tưởng rất rõ ràng về dạng hình của nó.

Thích thú, tôi trả lời cô rằng cô đang chơi chữ và châm biếm lời tôi nói. Tôi đã nói cốt truyện nhưng đó là một cách nói, không cuốn sách nào của tôi từng mang tới cho người đọc một cốt truyện và giải quyết nó theo nghĩa mà cô gợi nhắc. Rằng ít nhất thì cô hãy cho tôi thời gian để giải thích những gì tôi đã hình dung. Vốn quan tâm đến việc người ta có thể sử dụng thực tế như thế nào, vậy thì cô hẳn có thể tìm thấy ở đó điều có lợi cho mình.

L. ra hiệu cho người phục vụ đem cho chúng tôi hai ly mojito, một cách để tôi biết rằng cô có nhiều thời gian, cả đêm nếu cần, cô ngả người vào lưng ghế, tư thế của cô như muốn bảo tôi nói đi, tôi nghe cậu đây, hãy nâng ly vì cuốn sách cậu từ chối viết, và vì người mà cậu cho là đang ám ảnh cậu. Tôi uống cạn ly của mình và bắt đầu.

– Nhân vật nữ chính... à... nhân vật chính... là một phụ nữ trẻ vừa ra khỏi một chương trình truyền hình thực tế mà cô là người thắng cuộc. Ngay từ những ngày đầu phát sóng, khán giả đã say mê cô, các mạng xã hội bùng cháy, cô thấy mình trên trang nhất của các tạp chí giải trí và các chương trình truyền hình. Trong vòng vài tuần, khi vẫn còn đang tham gia trò chơi – đó là kiểu trò chơi mà họ bị nhốt, cậu biết không? – cô gái này đã trở thành một ngôi sao.

Tôi chờ đợi một dấu hiệu động viên từ L., nhưng khuôn mặt cô không biểu lộ gì ngoài sự tập trung cao độ. Tôi nói tiếp:

– Thật ra, không phải trò chơi là thứ khiến tớ quan tâm, thậm chí cả việc nhốt người chơi nữa, mà là điều sau đó , khi cô gái ra ngoài, ý tớ là thời điểm cô gái sẽ phải đối mặt với hình ảnh này của chính mình, nó chẳng giống gì cô cả.

L., hoàn toàn bất động, không rời mắt khỏi tôi. Cô không để lộ bất cứ điều gì. Cô lắng nghe tôi khá chăm chú. Lần này nữa, tôi thấy dường như ngôn từ tuột khỏi tầm kiểm soát và tôi không thể diễn đạt ý tưởng như tôi muốn. Lần này nữa, tôi thấy mình dường như trở thành cô bé đỏ mặt trước lớp, với mối bận lòng duy nhất là không bắt đầu khóc. Nhưng tôi vẫn tiếp tục:

– Trong vài tuần, những cử chỉ nhỏ nhất, những lời nói tầm phào nhất từ cô, thảy đều thành chủ đề bình luận. Một giọng nói toàn tri và toàn năng đã không ngừng giải mã các phản ứng của cô. Dần dần, giọng nói này vạch ra những đường nét của cái dường như, từ thời điểm đó, trong mắt tất cả, là cá tính nơi cô. Tức là một điều hư cấu chẳng liên quan mấy đến cô nữa. Khi ra khỏi trò chơi, cô hóa thân thành một nhân vật mà cô không biết rõ, một kiểu bản sao với các kích thước được sao chép, nó tiếp tục được nuôi dưỡng bằng chính cô, nuốt chửng cô, giống như một con đỉa vô hình với lòng tham vô độ. Báo chí điều tra về những nơi cô sống thời thơ ấu, cuộc sống của cô được nhào nặn lại hòng làm mủi lòng khán giả và dựa vào lời chứng của đa số những người cô không quen. Trên thực tế, cô gái khám phá ra bức chân dung về mình như một chiến binh, trong khi hẳn là cô chưa bao giờ cảm thấy dễ bị tổn thương đến vậy.

L. không giấu một cái bĩu môi khe khẽ, nhưng khuyến khích tôi tiếp tục. Do một thói kiêu căng nào đó tôi không biết rõ khiến người ta không coi mình là kẻ chiến bại chừng nào chưa bị hạ đo ván, tôi nói tiếp:

– Thế đấy và rồi còn có một nhân vật khác nữa, một cậu kỹ thuật viên dựng hình đã làm việc cho chương trình suốt thời gian phát sóng. Quả thực, thông qua việc lựa chọn hình ảnh và các lớp cảnh, cậu ta đã góp phần không nhỏ vào việc tạo ra thứ mà cô gái khám phá ra. Anh chàng này tìm cách liên lạc với cô, cậu ta muốn gặp lại cô.

Thật kỳ lạ là tôi bắt đầu thấy khó mà vờ vĩnh nổi bất kỳ sự nhiệt tình nào trong lời mình nói. Đột nhiên, tất cả trở nên lố bịch.

– Quả thực (và tại sao cứ nói bốn câu tôi lại lặp lại từ quả thực một lần?), chính cậu ta cũng không thực sự biết cô là ai. Cậu ta phụ thuộc vào một người phụ nữ hư cấu, một người phụ nữ mà cậu ta đã góp phần tạo ra, một người không tồn tại.

L. không cử động. Giờ đây ý tưởng của tôi hiện ra trước mắt tôi dưới một thứ ánh sáng chói lòa: tất cả những điều đó thật dễ đoán trước, thật... giả tạo. Tất cả những điều đó, vào đúng lúc tôi nói ra, dường như lại có vẻ thật phù phiếm đối với tôi.

Người phục vụ len vào giữa chúng tôi để đặt mấy chiếc ly lên bàn.

L. lấy từ trong túi ra một gói khăn giấy. Cô câu giờ.

Cô hút một ngụm to cocktail bằng ống hút, làm cho mấy chiếc lá bạc hà nhảy múa trong ly, cô lại lưỡng lự trước khi nói tiếp.

– Người ta đã nghĩ về tất cả những điều này, cách đây đã lâu, rất lâu trước khi cậu viết sách, Delphine ạ. Người ta đã đọc Roland Barthes và Gérard Genette, René Girard và Georges Poulet, người ta đã ghi chép trên giấy vẽ và gạch dưới các khái niệm quan trọng bằng bút bốn màu, người ta đã học các khái niệm và từ mới như thể người ta khám phá ra châu Mỹ, người ta đã thay mới thần tượng của mình, người ta đã dành hàng giờ để tìm cách định nghĩa về tự truyện, tự bạch, hư cấu, lời nói dối thực sự và “nói dối thực” [*] .

Tôi thấy rõ cô đang nói về vấn đề gì, nhưng tôi không chắc lắm nghĩa của từ người ta . Có thể L. từng là sinh viên ngành Văn cùng thời với tôi. Chắc hẳn khi đó cô đã học về chủ nghĩa cấu trúc, tiểu thuyết mới và phê bình mới, và từ người ta này chỉ một thế hệ, thế hệ chúng tôi, được nuôi dưỡng bởi cùng những nhà tư tưởng.

Cô nói tiếp:

– Người ta đã nghiên cứu về sự phát triển của các hình thức trần thuật, về mong muốn của một số tác giả đạt đến điều cốt yếu, động cơ của cuộc sống thực.

Tôi đồng ý.

L. tiếp tục. Giọng nói của cô đột nhiên trở nên thân mật hơn.

– Những lầm lỗi của trái tim và tinh thần, màu mắt thay đổi thất thường của Emma Bovary, nỗi đam mê của Lol V. Stein, Nadja, suy cho cùng, tất cả những điều này vẽ nên một dạng quỹ đạo, chỉ cho chúng ta một con đường, giúp chúng ta hiểu được sự tìm kiếm này mà các cậu, các nhà văn, ngày nay là những người được ký thác.

Lần này, những ám chỉ của L. rất rõ ràng. Crébillon, Flaubert, Duras, Breton, đây là những tác phẩm xuất hiện trong chương trình dự bị đại học năm tôi chuẩn bị thi vào trường Đại học Sư phạm. Và chương trình này thay đổi hằng năm.

L. đang nói với tôi rằng cô đã học lớp dự bị cùng năm với tôi. Như vậy, ý L. muốn nhắc đến một điểm neo đậu chung.

Cô tiếp tục theo mạch của cô nhưng tôi không nghe nữa. Tâm trí tôi đang cố gắng hình dung ra cô gái mười tám tuổi là cô ngày trước. Từ người phụ nữ ngồi trước mặt mình – thật tự tin, hoàn toàn làm chủ bản thân, tôi đã cố gắng rút ra một đường nét, một đường nét ít thay đổi đi ngược lại thời gian, nhưng cuối cùng, không có gì cả, không có khuôn mặt nào hết.

Cuối cùng tôi ngắt lời cô.

– Nhưng cậu học ở trường trung học nào thế?

Cô mỉm cười.

Cô để thêm vài giây im lặng trôi qua.

– Cậu không nhớ tớ à?

Không, tôi không nhớ. Giờ đây tôi đang cố tập hợp khuôn mặt của các bạn gái trong lớp, ít nhiều đã bị chôn vùi, tôi điểm lại những hình ảnh xa xôi ấy nhanh nhất có thể, nhưng tôi chỉ thấy lại rất ít và không ai giống với L.

– Không, tớ rất tiếc. Nhưng tại sao cậu không nói gì với tớ?

– Bởi vì tớ thấy rõ rằng cậu không nhận ra tớ. Rằng cậu không có chút ký ức nào về tớ. Điều đó làm tớ buồn. Cậu biết không, tớ đã học được một điều. Một điều bất công chia thế giới làm hai: trong cuộc sống, có những người mà ta nhớ và những người mà ta quên. Những người để lại dấu ấn, dù họ đi tới đâu, và những người không được chú ý, không để lại dấu vết nào. Họ không hề in lại trên phim chụp. Nó mờ dần phía sau họ. Tớ chắc chắn rằng cậu nhận được thư của những người đã học cùng cậu ở trường mẫu giáo, trường cấp hai, lớp học trượt tuyết, những người đã lưu lại tên và khuôn mặt của cậu, không thể xóa được, trong một góc bộ não của họ. Những người nhớ đến cậu. Cậu thuộc loại thứ nhất, tớ thuộc loại thứ hai. Như vậy đấy, chúng ta không thể làm gì cả. Cậu thấy đấy, tớ nhớ cậu rất rõ. Những chiếc váy dài của cậu, mái tóc kỳ lạ của cậu và chiếc áo khoác da màu đen cậu mặc cả năm.

Tôi phản đối:

– Không, không đơn giản vậy đâu, tất cả chúng ta đều thuộc cả hai loại.

Để chứng minh lời mình nói, tôi kể cho L. nghe về cuộc gặp của tôi với Agnès Desarthe. Cô có nhớ Agnès Desarthe học cùng lớp dự bị với chúng tôi không? Tất nhiên, L. nhớ rất rõ.

Hẳn tôi khoảng ba mươi khi Agnès xuất bản cuốn tiểu thuyết thứ hai. Một tối tại Hội Sách, cô ký tặng tại quầy thuộc nhà xuất bản nơi cô in sách. Vào thời điểm đó, tôi không có ý định xuất bản bất cứ thứ gì, tôi làm việc cho một doanh nghiệp và không hề có ý niệm rằng một ngày nào đó cuộc sống của mình có thể đi theo một hướng khác với hướng tôi đã cố vạch ra và duy trì ổn định, một cuộc sống mà tôi không ngừng củng cố các nền tảng, để bảo vệ tôi trước chính bản thân mình và tất cả những thứ vượt quá con người tôi. Tuy nhiên, tôi đã viết, nhưng trong giới hạn của những gì tôi thấy chấp nhận được, có thể sống chung được, tức là một cuốn nhật ký cho riêng tôi. Tại thời điểm đó, ý tưởng viết theo cách khác, viết để được đọc là một mối nguy hiểm quá lớn. Tôi không đủ vững vàng và tôi biết điều đó. Tôi không có cấu trúc tâm lý có thể chịu được loại giàn giáo này.

Tôi đã đến gặp Agnès như tôi hẳn cũng sẽ làm nếu cô trở thành ca sĩ hoặc vũ công, hơn nữa còn là với lòng ngưỡng mộ mà ta có thể dành cho ai đó đã làm được điều mà dường như ta không thể. Agnès không nhận ra tôi. Cô ấy không nhớ tôi, cả tên lẫn khuôn mặt tôi. Còn tôi thì tôi nhớ cô ấy, nhớ tên thời con gái của cô ấy, nhớ những gì chúng tôi biết về cô ấy và gia đình cô ấy, tôi nhớ cô ấy từng là kiểu con gái nào, tôi hẳn còn có thể nhắc cho cô ấy tên đám bạn từng thân với cô ấy, Nathalie Azoulai và Hadrien Laroche (sau đó cả hai đều đã xuất bản tiểu thuyết), tôi thấy lại họ như thể tôi cũng ở đó, rồi cả Nathalie Mesuret, với làn da trắng sáng và màu son đỏ chót làm tôi mê mẩn. Họ thuộc thành phần ưu tú của lớp (những người tươi mới , các con tôi ngày nay gọi thế), họ xinh đẹp và tươi tắn, họ ở đó như ở nhà mình, ở đúng chỗ, họ có mọi lý do cả về mặt khách quan lẫn thống kê để ở đó, có điều gì đó trong cách xử sự của họ dường như không chừa bất cứ chỗ nào cho sự nghi ngờ, cha mẹ họ tự hào về họ, ủng hộ nỗ lực của họ, họ thuộc về cái thế giới có văn hóa và sáng láng này của Paris mà tôi mới bắt đầu khám phá – khi viết ra điều này, tôi nhận thấy rằng đó là nhận xét thuần túy từ phía tôi – nhưng họ xuất hiện như vậy, hết sức thoải mái, trong mắt tôi: hợp pháp.

Tôi nhớ Agnès Desarthe, nhưng cô ấy khó lắm mới nhận ra tôi. Đó là điều tôi muốn nói với L.: tất cả chúng ta đều là kẻ bị đắm tàu, kẻ đã biến mất đối với một người khác, điều đó không có nghĩa gì cả, nó thật vô lý.

Tôi kể L. nghe rằng tôi còn giữ bức ảnh chụp chung cả lớp (vả lại, tối hôm đó, tại Hội Sách, Agnès hỏi tôi có đồng ý cho cô ấy một bản sao không, và vài tuần sau đó tôi đã gửi cô ấy qua đường bưu điện). L. không thể tin được:

– Cậu vẫn còn bức ảnh đó á?

– Tất nhiên. Tớ giữ lại mọi bức ảnh rơi vào tay tớ, tớ là một kẻ cuồng ảnh, tớ chẳng để mất gì, tớ chẳng vứt đi cái gì. Tớ sẽ cho cậu xem nếu cậu muốn. Cậu có thể xác nhận rằng đúng là cậu đã in lại trên phim chụp!

L. suy nghĩ một lúc rồi trả lời tôi:

– Tớ cho rằng mình không có ở đó. Thậm chí tớ khá chắc chắn về điều đó. Hôm đó tớ bị ốm.

Tôi thấy dường như L. có vẻ buồn, và tôi cảm thấy có lỗi. Chúng tôi học cùng lớp suốt cả một năm vậy mà tôi không nhận ra cô. Không có gì quen thuộc ở cô chất vấn tôi, kích thích trí tò mò của tôi, và bây giờ nữa, tôi không thể nào nhớ lại một hình bóng có thể từng là cô. Dĩ nhiên là cô đã đổi họ và giờ mang họ của chồng (dù anh ấy đã chết nhiều năm rồi), nhưng chưa có lúc nào khuôn mặt cô khơi dậy trong tôi một chút hồi tưởng hay cảm giác gì đó như ký ức ảo giác.

Chúng tôi im lặng nhấm nháp ly mojito trong vài phút. Những hình ảnh khác từ xa xăm trở lại với tôi, về năm học mong manh đó. Thật lạ lùng khi triệu tập những ký ức này, những ký ức mà tôi đã không nghĩ đến từ bao lâu nay.

L. tiến lại gần tôi, đột nhiên nghiêm túc hơn.

– Ý tưởng của cậu không tồi, Delphine ạ. Nhưng các nhân vật của cậu không có hồn. Ngày nay, chúng ta không thể viết những điều kiểu như vậy nữa. Không viết theo hình thức ấy nữa. Độc giả chẳng quan tâm đâu. Cậu phải tìm ra một cái gì đó liên quan hơn, mang tính cá nhân hơn, một cái gì đó đến từ cậu, từ câu chuyện của cậu. Nhân vật của cậu phải có quan hệ với cuộc sống. Họ phải tồn tại bên ngoài trang giấy, đó là những gì độc giả yêu cầu, nó phải tồn tại, nó phải sống động. Giống như thật , như bọn trẻ vẫn nói. Cậu không thể bám vào việc tạo dựng, dùng thủ thuật, lừa dối đến mức ấy. Nếu không, các nhân vật của cậu sẽ giống như những chiếc khăn giấy, sau khi dùng xong người ta sẽ ném chúng vào thùng rác đầu tiên họ nhìn thấy. Và người ta sẽ quên chúng. Bởi vì các nhân vật hư cấu không để lại gì hết, nếu họ không có liên hệ gì với thực tế.

Tôi bối rối nhưng không thể đồng ý với bài diễn văn của cô. Nhân vật không có quyền nổi lên từ hư vô, không có bất cứ chỗ neo đậu nào, chỉ thuần túy là hư cấu hay sao? Nhân vật có phải xuất trình giấy tờ không? Không. Tôi không nghĩ như vậy. Bởi vì độc giả biết họ mong đợi điều gì. Độc giả luôn sẵn sàng nhượng bộ ảo ảnh và coi điều hư cấu là thực tế. Độc giả có khả năng đó: tin vào điều đó trong khi biết rằng nó không tồn tại. Tin vào điều đó như thể nó là sự thật, trong khi ý thức được rằng nó được sáng tạo ra. Độc giả có khả năng khóc thương cái chết hoặc sự suy sụp của một nhân vật không tồn tại. Và điều đó trái ngược với sự lừa dối.

Mỗi độc giả có thể làm chứng điều đó. L. đã sai. Cô chỉ muốn nghe một nửa câu chuyện. Thậm chí đôi khi hư cấu mạnh đến mức nó kéo dài trong thực tế. Khi tôi tới Luân Đôn cùng Louise và Paul, chúng tôi đã đến thăm nhà của Sherlock Holmes. Khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới đến thăm ngôi nhà này. Nhưng Sherlock Holmes chưa bao giờ tồn tại. Tuy nhiên, người ta vẫn đến xem chiếc máy chữ của ông, kính lúp của ông và chiếc mũ vải tuýt của ông, đồ đạc của ông, nội thất trong nhà ông, tất cả được sắp đặt theo các tiểu thuyết của Conan Doyle. Những người này biết điều đó. Tuy nhiên, họ vẫn xếp hàng và trả tiền để thăm một ngôi nhà chỉ là sự tái tạo tỉ mỉ một câu chuyện hư cấu.

L. thừa nhận điều đó đúng. Và lôi cuốn.

Nhưng những gì làm cô say mê, những gì ngăn cô buồn ngủ khi đọc một cuốn sách, không chỉ vì nó có vẻ đúng. Mà là biết rằng điều đó đã xảy ra. Một cái gì đó đã xảy ra và tác giả đã mất hàng tuần, hàng tháng, hàng năm để biến chất liệu này thành tác phẩm văn học.

Tôi đã uống một hơi hết ly mojito của mình.

L. mỉm cười với tôi.

Cô có vẻ của một người không lo lắng, người biết rằng thời điểm của mình rồi sẽ đến. Một người không nghi ngờ rằng thời gian sẽ có lợi cho mình, sẽ khiến người ta nhận ra mình có lý.