Lần đầu tiên L. hỏi tôi sắp viết gì, tôi thấy dường như cuối cùng chúng tôi cũng đã đến đích. Tôi không biết tại sao, nhưng ngay lập tức, tôi đã nghĩ như vậy: tất cả những gì xảy ra trước đó, giữa cô và tôi, chỉ nhằm đưa chúng tôi đến đó, đến chính xác điểm này, và L. vừa hạ các quân bài của mình để tôi thấy ván bài của cô.

Tôi ngồi ở quầy bar, cô đứng trước mặt tôi, căn bếp mở ra phòng khách, một mùi thịt hầm xốt dần xâm chiếm không gian. L. cắt rau, chúng tôi thưởng thức một ly rượu vang đỏ khai vị.

Cô đặt câu hỏi cho tôi một cách thẳng thừng, bất ngờ, mà không có bất cứ điều gì trước đó có thể biện minh cho sự đột ngột của cô, chúng tôi đang nói về một điều hoàn toàn khác và đột nhiên cô hỏi tôi:

– Cậu sẽ viết gì bây giờ?

Từ nhiều tháng nay, độc giả, bạn bè, những người gặp chỗ này chỗ kia hỏi tôi về những điều sau đó. Câu hỏi thường được nêu như sau: “Cô sẽ viết gì sau đó ?” Đôi khi câu hỏi có vẻ chung chung hơn: “Nhưng người ta có thể viết gì sau đó ?” Trong trường hợp này, tôi thấy dường như chính câu hỏi đã chứa đựng câu trả lời: sau đó , không có gì cả, đã thấy trước rồi mà. Tôi đã mở chiếc hộp đen, đã phung phí kho dự trữ, tôi không còn gì trong cửa hàng nữa. Dù sao đi nữa, câu hỏi này không phải là không có ẩn ý. Tôi thấy dường như nó che giấu một mối đe dọa lờ mờ, một lời cảnh báo khó che đậy.

Có lẽ chỉ có mình tôi là không biết những gì mọi người đều biết. Cuốn sách này là một kết quả, một cái kết tự thân. Hay đúng hơn là một cái ngưỡng không thể vượt qua, một điểm mà người ta không thể vượt qua, ít nhất là không phải tôi. Sau đó, sẽ không có gì. Câu chuyện nổi tiếng về trần kính, về ngưỡng của sự bất lực. Đó là ý nghĩa của câu hỏi. Nhưng có thể đó là một cách giải thích sai của tôi, một điều hoang tưởng. Câu hỏi đơn giản như vẻ ngoài của nó, không che giấu một ẩn ý, một điều cần ngầm hiểu nào. Tuy nhiên, dần dần, trước câu hỏi lặp đi lặp lại này, tôi áp đặt cho mình một ý tưởng kinh hoàng, là tôi đã viết cuốn sách cuối cùng của mình mà không hề biết. Một cuốn sách mà vượt ra ngoài nó thì không có gì, vượt ra ngoài nó thì không gì có thể được viết. Cuốn sách đã khép lại tất cả, phá vỡ thuật giả kim, chấm dứt đà phát triển.

Trong các cuộc gặp của tôi với độc giả, mà đôi khi cô có tham dự, biên tập viên của tôi đã nhận ra câu hỏi lặp đi lặp lại này khiến tôi bất ổn đến mức nào. Nhiều lần, trước mặt cô, tôi đã cố kiềm chế để không nhượng bộ nỗi hoảng loạn và trả lời: không có gì, không có gì cả, thưa bà, sau đó người ta không viết gì thêm nữa, không một dòng, không một từ, người ta khép nó lại vĩnh viễn, bà nói đúng, vâng, thưa ông, tôi đã cháy như một chiếc bóng đèn, tôi đã đốt tất cả các ống thay thế của mình, hãy quan sát đống tro tàn nhỏ này dưới chân ông, tôi đã chết bởi vì tôi đã đốt cháy tất cả.

Câu hỏi của L. không hoàn toàn giống thế. Cô không nói sau đó , cô nói bây giờ .

Tôi sẽ viết gì bây giờ?

Bước nhảy vọt, bước nhảy trí mạng, bước nhảy vào khoảng trống, thời điểm của sự thật (những cụm từ này xuất hiện dồn dập trong tâm trí tôi khi L. cắt rau với một sự dứt khoát đáng lo ngại), đó là bây giờ .

François vừa đi Hoa Kỳ để quay một bộ phim tài liệu về các nhà văn Mỹ, trong khi Louise và Paul dành những ngày cuối tuần ở nhà bố chúng. L. mời tôi đến ăn tối ở nhà cô. Đó là lần đầu tiên chúng tôi tiếp nhau theo cách như vậy, ở nhà nhau, một cách hơi trang trọng và được sắp đặt trước. Đó là lần đầu tiên tôi đến nhà cô và khi bước vào căn hộ, tôi có cảm giác lạ lùng là mình đang bước vào một phối cảnh điện ảnh. Tất cả mọi thứ dường như còn mới, được giao đến vào buổi sáng hôm đó. Tôi đã nghĩ đến điều đó, và rồi L. rót cho tôi một ly rượu vang và cảm giác tan biến đi.

Tôi uống cạn ly và bắt đầu nói với L. về dự án của tôi liên quan đến truyền hình thực tế. Mọi thứ trở nên rõ ràng hơn, từ vài tuần nay tôi đã nghĩ đến một nhân vật nữ mà tôi ghi chép không ít (tôi vẽ cô ấy trên trang nhất cuốn sổ tay không rời đáy túi của tôi). Nhân vật nữ chính trong tương lai của tôi là ngôi sao của một chương trình có lượng khán giả hùng hậu, một cô gái hai mươi lăm tuổi, hư cấu hoàn toàn, được ca tụng và được quảng cáo quá mức. Một nhân vật ở vị trí giữa Loana của chương trình Loft Story và Truman Burbank của chương trình The Truman Show .

Khi tôi nói và cố gắng giải thích dự án của mình, tôi nhận ngay ra sự thất vọng trong cô, hay chính xác hơn là sự phật ý của cô. Tôi cảm thấy điều đó qua cách cô tăng tốc việc thái rau củ, sau khi thái tỏi tây, cô chuyển sang cà rốt, mặt cô cúi xuống thớt, các cử chỉ của cô nhanh, chính xác, cô chăm chú lắng nghe tôi nhưng không nhìn tôi.

Khi tôi trình bày xong những ý tưởng chính của mình, cô đợi một lát rồi mới nói.

Tôi nhắc lại ở đây cuộc trao đổi của tôi với L. Tôi đã ghi lại vào buổi tối cùng ngày, khi vừa trở về nhà. Tôi không tài nào ngủ được.

Trên một cuốn vở học sinh, tìm thấy trong hộp đồ dùng học tập, tôi tìm cách phục dựng lại cuộc trò chuyện này một cách chi tiết nhất, chắc chắn là để giữ khoảng cách với nó, để giữ nó ở bên ngoài tôi. Có lẽ tôi linh cảm thấy cuộc trao đổi này chứa đựng tác dụng chậm của chính nó và nó phát huy tác dụng ấy bằng cách khuếch tán chậm. Tôi nhớ là đã sợ sẽ quên mất nó và sợ nó gây ảnh hưởng mà tôi không biết.

Những tháng đầu tiên trong mối quan hệ của chúng tôi, tôi tiếp tục ghi lại những trao đổi giữa chúng tôi hoặc những đoạn độc thoại của L. vào cuốn vở. Cho đến ngày tôi hoàn toàn không thể viết gì thêm nữa, nhưng tôi sẽ quay lại chuyện này sau.

L. ngước mắt lên nhìn tôi, tôi thấy dường như cô đang cố kiểm soát âm giọng của mình, và hơn nữa, tốc độ nói:

– Không giây phút nào tớ tưởng tượng nổi cậu định viết cái gì đó như thế. Tớ đã đọc một bài báo trên Thế giới sách mà cậu nói về một cuốn sách ma, còn mang tính cá nhân hơn nữa, mà chắc chắn cuối cùng cậu sẽ viết. Một cuốn sách ngầm, ẩn bên trong cuốn đó.

Tôi thấy rất rõ cô đang ám chỉ cuộc phỏng vấn nào. Tôi giả vờ không nhớ rõ lắm.

– Thế à, tớ đã nói vậy à?

– Đúng. Cậu đã nói về một quỹ đạo đi qua các điểm khác nhau, và từ giờ cậu sẽ khó có thể quay lại với thể loại hư cấu. Tớ đã đọc cuốn sách mới đây nhất của cậu với ý nghĩ đó, rằng nó chứa một cuốn khác sắp tới, quan trọng hơn và nguy hiểm hơn.

Tôi bắt đầu thấy nóng.

Tôi giải thích với L. rằng tôi đã nhầm. Tôi đã trả lời cuộc phỏng vấn này vào giữa tháng Tám, nhiều tuần trước khi phát hành cuốn sách. Tôi đã không thể tưởng tượng được những gì sẽ xảy ra, cuốn sách sẽ gây ra chuyện gì. Tôi cứ tưởng mình đã lường trước được những hậu quả của nó, nhưng tôi đã nhầm. Tôi không có khả năng làm điều đó. Tôi không đủ tầm cỡ, thế thôi. Đó là lý do tại sao, trái lại, bây giờ tôi muốn trở lại với thể loại hư cấu, kể một câu chuyện, sáng tác ra các nhân vật, không phải nợ nần gì thực tế.

– Như vậy, vấn đề là sự thoải mái à?

Cô không che giấu sự khó chịu của mình. Tôi bỗng ngạc nhiên.

– Vấn đề là sự thoải mái, phải, theo một cách nào đó, cho tớ và cho những người khác. Một vị thế có thể trụ được, có thể chịu được, nó cho phép...

– Mọi người không quan tâm đâu. Họ đã phát ngấy những câu chuyện bịa đặt và những nhân vật rồi, họ đã bị nhồi đầy đầu những biến cố và những thay đổi đột ngột. Mọi người đã chán ngấy những cốt truyện ướt át, những lập luận khéo léo và những cách mở nút trong đó. Mọi người đã chán ngấy những kẻ kể chuyện ru ngủ, viết hết chuyện này đến chuyện khác đắt hàng như tôm tươi để bán sách, xe hơi hoặc sữa chua. Những câu chuyện được sản xuất với số lượng lớn và thiên biến vạn hóa. Độc giả, cậu có thể tin tớ, mong đợi điều khác từ văn học và họ thật có lý: họ mong đợi Sự thật, sự xác thực, họ muốn người ta kể cho họ nghe về cuộc sống, cậu hiểu chứ? Văn học không được nhầm lãnh thổ.

Tôi suy nghĩ một lát trước khi trả lời cô:

– Việc cuộc sống người ta kể trong sách là thật hay giả chẳng lẽ lại quan trọng đến thế sao?

– Phải, rất quan trọng. Quan trọng là nó phải thật.

– Nhưng ai có thể khẳng định rằng mình biết điều đó? Mọi người, như cậu nói, có thể chỉ cần thấy chuyện được kể nghe có vẻ thật thôi. Giống như một nốt nhạc. Hơn nữa, có lẽ nó chính là như vậy, bí ẩn của việc viết lách: là thật hoặc không thật. Tớ cho rằng mọi người đều biết không có gì chúng ta viết là hoàn toàn xa lạ với chúng ta. Họ biết rằng luôn có một sợi chỉ xuyên suốt, một mô típ, một lỗ hổng, kết nối chúng ta với văn bản. Nhưng họ chấp nhận việc chúng ta hoán vị, chúng ta cô đọng, chúng ta di chuyển, chúng ta bóp méo. Và chúng ta sáng tạo.

Đó là những gì tôi nghĩ. Hoặc những gì tôi muốn tin. Tôi ở vị trí phù hợp để biết người ta, hoặc ít nhất là một số độc giả, yêu thích Sự thật đến mức nào, họ tìm cách phân định nó trong câu chuyện hư cấu, và vây dồn nó từ cuốn sách này sang cuốn sách khác. Bao nhiêu người trong số họ đã muốn biết, trong những cuốn tiểu thuyết trước đây của tôi, điều gì thuộc về tự truyện? Phần kinh nghiệm sống thực. Bao nhiêu người trong số họ đã hỏi tôi liệu tôi có thực sự sống trên đường phố không, liệu tôi có từng đam mê điên cuồng một người dẫn truyền hình luôn cho mình là trung tâm vũ trụ và hay nói chuyện hoang đường hay không, liệu tôi có từng là nạn nhân của hành vi quấy rối tinh thần hay không? Bao nhiêu người trong số họ đã hỏi tôi sau khi đọc cuốn tiểu thuyết mới nhất của tôi: “Mọi thứ có thật không?”

Nhưng tôi muốn tin vào một điều khác: cuộc gặp gỡ với một cuốn sách – cuộc gặp gỡ thân mật, sâu thẳm, cảm xúc, đẹp đẽ với một cuốn sách – diễn ra ở nơi khác. Tôi cảm thấy L. bị cơn giận dữ âm ỉ, hung bạo xâm chiếm.

– Thế cuốn tiểu thuyết mới nhất của cậu thì sao, đó chỉ là một câu chuyện như bất kỳ câu chuyện nào khác sao? Điều này không quan trọng sao? Cậu có hình dung rằng cậu đã làm khá nhiều việc để sự thật được nói ra không? Và giờ đây khi mà cậu đã bước chệch một bước và suýt nữa thì bị bong gân, cậu có cảm thấy mình được phép trở lại khu vực mang lại sự thoải mái cho mình không?

Tôi cảm thấy ánh mắt phẫn nộ của cô nhìn tôi, chĩa vào tôi như một thứ vũ khí. Tôi bắt đầu cảm thấy mình có lỗi với điều gì đó không tồn tại, điều gì đó mà tôi đã không viết ra dòng đầu tiên về nó, điều đó không có nghĩa gì cả:

– Nhưng không có sự thật. Sự thật không tồn tại. Cuốn tiểu thuyết gần đây nhất của tớ chỉ là một ý đồ vụng về và không đến nơi đến chốn nhằm tiếp cận một cái gì đó không nắm bắt được. Một cách kể chuyện, qua lăng kính biến dạng, lăng kính của nỗi đau, của sự hối tiếc, chối bỏ. Của cả tình yêu nữa. Cậu biết rõ điều đó mà. Ngay khi chúng ta tỉnh lược, kéo dài, thu hẹp, lấp đầy các lỗ hổng, ấy là chúng ta đang hư cấu. Tớ tìm kiếm sự thật, phải, cậu có lý. Tớ đối chiếu các nguồn tài liệu, các quan điểm, các câu chuyện. Nhưng mọi tác phẩm viết về mình đều là tiểu thuyết. Truyện kể chính là một ảo ảnh. Nó không tồn tại. Không cuốn sách nào được phép mang nhãn này.

L. không nói gì thêm.

Trong một giây, tôi nghĩ đến việc trích cho cô nghe câu nói nổi tiếng của Jules Renard (“khi sự thật vượt quá năm dòng, đó là tiểu thuyết”) nhưng tôi đã dừng lại. L. không phải loại người bị gây ấn tượng bởi một trích dẫn tách ra khỏi bối cảnh. Cô rót đầy ly rượu của chúng tôi, rồi tiến lại gần tôi:

– Tớ không nói về kết quả. Tớ nói với cậu về ý định. Về sự thôi thúc. Viết văn phải là một cuộc tìm kiếm sự thật, nếu không nó không là gì cả. Nếu thông qua viết văn, cậu không tìm cách hiểu chính mình, tìm kiếm điều tiềm ẩn trong cậu, điều cấu thành cậu, mở lại những vết thương của cậu, cào xới, đào sâu bằng tay, nếu cậu không xem xét lại chính cậu, nguồn gốc của cậu, môi trường của cậu, thì việc ấy không có ý nghĩa gì. Viết văn chỉ là viết về chính mình. Phần còn lại không quan trọng. Chính vì thế mà cuốn sách của cậu đã tạo được tiếng vang như vậy. Cậu đã rời khỏi lãnh thổ của tiểu thuyết, cậu đã rời xa cái giả tạo, sự dối trá, những cái giống như thật. Cậu đã trở lại với Sự thật, và độc giả của cậu đã không nhầm. Họ mong cậu bền gan, cậu tiến xa hơn. Họ muốn những gì được che đậy, giấu kín. Họ muốn cậu có thể nói ra những gì cậu đã luôn lảng tránh. Họ muốn biết cậu được tạo nên từ thứ gì, cậu từ đâu đến. Sự dữ dội nào đã sinh ra nhà văn là cậu. Họ không dễ bị lừa đâu. Cậu mới chỉ nhấc lên một phần tấm màn che và họ biết rất rõ điều đó. Nếu đó là để lại bắt đầu viết những câu chuyện vặt về những người vô gia cư hoặc những cán bộ cấp cao trầm uất, tốt hơn hết là cậu nên ở lại trong chiếc hộp tiếp thị của cậu.

Tôi sững sờ.

Trong cuộc xung đột, tôi mất hết phương tiện, tôi thở gấp, não không còn được tiếp máu, tôi không thể nói ra một loạt các lý lẽ mạch lạc. Tôi tự vệ một cách lố bịch, chỉnh sửa chi tiết như thể đó là điều cốt yếu:

– Tớ làm trong ngành quan sát xã hội trong doanh nghiệp, chứ không phải ngành tiếp thị. Điều đó chẳng liên quan.

Tôi có thể giải thích cho L. biết vấn đề là gì, để đánh lạc hướng, nhưng L. đã đặt con dao xuống và biến mất. Cô vắng mặt vài phút, tôi nghe tiếng nước chảy trong phòng tắm.

Khi cô quay trở lại, tôi thấy dường như cô đã khóc.

Điều đó thật vô lý. Tại sao L. lại quan tâm đến cuốn sách tiếp theo của tôi đến thế? Cô đã giặm lại phấn lên má và buộc tóc. Cô khoác thêm áo gi lê bên ngoài áo sơ mi. Tôi nói nhẹ nhàng, để xoa dịu:

– Cậu biết không, hư cấu, tự truyện hư cấu, tự truyện, đối với tớ, đó không bao giờ là một định kiến, một yêu sách, hoặc thậm chí là một ý định. Có thể đó là một kết quả. Thực ra, tớ cho rằng mình không nhìn thấy ranh giới một cách rõ ràng như vậy. Những cuốn sách hư cấu của tớ cũng mang tính cá nhân và riêng tư như những cuốn khác. Đôi khi người ta cần ngụy trang để thăm dò chất liệu. Điều quan trọng là tính xác thực của hành động, ý tớ là sự cần thiết của nó, sự thiếu tính toán của nó.

Tôi không thể tìm ra từ ngữ thích hợp. Khi đối mặt với L., tôi ý thức được rằng cần phải chứng tỏ được một sự ngây thơ đáng tiếc. Tôi ngao ngán. Tôi những muốn đi xa hơn, muốn tự vệ. Nhưng trong cuộc đối mặt này, một điều gì đó đang diễn ra, nó tước đi mọi phương tiện của tôi.

Sau một hồi im lặng, cô nói thêm:

– Tớ không nói với cậu về điều đó. Chính cậu nói ra điều đó. Tớ không quan tâm đến các quy ước, các thỏa ước, các hình thức bên ngoài. Tớ nói với cậu về hành động. Hành động khiến cậu dính vào cái bàn của cậu. Tớ nói với cậu về lý do tại sao cậu bị trói vào chiếc ghế của cậu, như một con chó, hết ngày này đến ngày khác, trong khi không có ai ép buộc cậu.

– Thì đã sao?

– Thì, cậu không thể không biết đến nó nữa.

Tôi không biết nói gì nữa.

Tôi không biết chúng tôi đang nói về cái gì hay điều đó đã bắt đầu từ đâu nữa.

L. tiếp tục chuẩn bị bữa ăn. Tôi quan sát cô khi cô lau những cây rau mà cô vừa rửa dưới vòi nước. Tôi cảm thấy cô đang cố gắng làm chậm những cử chỉ của mình, tìm lại nhịp điệu cho thấy rằng cô đã nguôi dịu và rằng tất cả những điều đó không có gì quan trọng cả. Tôi nhìn L., sự di chuyển nhanh nhẹn của cô trong một không gian tương đối hẹp, cách cô di chuyển quanh quầy bar, mở tủ, lướt qua đồ vật, các góc, các cạnh, cái kiểu hấp tấp không lý do ấy, cái kiểu thiếu kiên nhẫn ấy. L. ném rau vào dầu nóng bỏng trong chảo.

Cô lấy con dao lúc trước đã dùng để thái, cẩn thận đưa nó vào dưới vòi nước, miếng xốp đẫm xà phòng lướt trên lưỡi dao, rồi cô dùng khăn lau nhẹ nhàng. Cô cất dao vào ngăn kéo, lấy ra một gói hạt điều và đổ vào một cái bát nhỏ. Không nhìn tôi, cô nói tiếp:

– Cuốn sách được che giấu của cậu, tớ biết nó là gì. Tớ biết nó từ đầu. Tớ đã hiểu được nó ngay từ lần đầu tiên nhìn thấy cậu. Cậu mang nó trong mình. Chúng ta mang điều đó trong mình. Cậu và tớ. Nếu cậu không viết nó ra, chính nó sẽ tóm lấy cậu.