Chuông cửa réo. Hôm nay chủ nhật. Tôi, người luôn ngờ vực mọi chuyện ra mở cửa, tay cầm nguyên cái nồi. Diện váy ngủ và chân đi tất vải bông, hai mắt sưng mọng lên vì loại kem dưỡng đang dùng thử - một gói nhỏ hàng mẫu, thật may, nếu không tôi đã mất toi bảy mươi bảy euro, - kem đánh răng đầy miệng bởi lẽ sáng nào, tối nào tôi cũng đánh răng, thậm chí đánh răng cả buổi trưa, từ dạo Gisèle, vốn là thư kí bán thời gian cho một phòng khám nha khoa đã giải thích với tôi răng một ngày nào đó tất thảy răng sẽ tụt lợi và lúc đó thì vô phương cứu chữa. Trên tấm thảm chùi chân nơi cửa ra vào, trước mặt tôi, là một gã hàng xóm tầng dưới, gã đóng vai người khiêng cáng thương trong phim truyền hình dài tập Hôpital Necker - đang gào rống lên rằng tôi làm rò nước và rằng tấm thảm lót sàn trắng tinh đẹp đẽ của gã đã tiêu đời. Gã xộc vào bên trong để kiểm tra hệ thống ống nước. Nhưng nước rò không phải từ nhà tôi. Từ căn hộ kế bên của cặp vợ chồng đang đi nghỉ, và đã quên khóa nuớc như thường lệ. Gã hàng xóm xin lỗi, gã muốn mời tôi ăn trưa nhưng tôi đã từ chối lòng thầm nghĩ hẳn gã sẽ nài thêm. Nhưng gã đã không làm vậy. Chính vào giây phút ấy tôi hiểu rằng mình đã qua cái tuổi để nói không, thậm chí với một tách cà phê, rằng đời nào có người gửi cả một xe tải hoa cho tôi để tôi phải hối tiếc vì câu từ chối của mình.
Tôi thề rằng hễ có người nữa mời tôi sẽ nhận lời luôn. Thậm chí trước khi gã đàn ông kịp mở miệng. Nhưng chỉ nhận lời ăn trưa thôi. Chuyện tiếp theo cũng đến lúc người ta phải nói riêng với nhau. Nhưng thực ra, lúc ấy chẳng có ai nói gì nữa.
Sáng nay, tôi nhận được một lá thư từ Trung Quốc. Chồng tôi rất hài lòng. Anh khởi hành sang Hồng Kông cùng Hội đồng doanh nghiệp Vận tải tốc hành mới của báo chí Paris, anh nói rằng ở đó, anh sẽ biến hoang tưởng sống cùng một phụ nữ khác thành sự thật, rằng anh không trách cứ gì tôi hết. Hay gần như thế. Anh bảo còn chuyện ly hôn, chúng tôi sẽ bàn bạc sau, khi anh trở về. Nếu anh còn quay lại. Vì anh còn viết thêm rằng, lần đầu tiên trong đời không phải vô cớ mà anh có mặt tại đó: anh ta cảm thấy gắn bó máu thịt mất rồi. Đoạn sau bức thư vẽ bằng những ký tự Hán. Điều đó thật sự không làm tôi hài lòng, nhưng rốt cuộc, khi đọc lại đoạn đầu thư tôi thấy yên tâm hơn. Vả lại con tem trông thật tuyệt. Tôi tặng chúng cho bà lão sống ở tầng ba đang sưu tầm tem. Bà lão ôm ghì lấy tôi chặt đến nỗi tôi trào nước mắt. Tôi không nghĩ rằng chỉ một con tem lại có thể đem lại nhiều xúc cảm đến thế.
Đôi khi tôi tự nhủ: không nên lúc nào cũng cố gắng hiểu hết mọi chuyện. Thật vậy, tôi không kể chuyện này với ai cả, có những lúc cổ họng tôi thắt lại, cảm giác bị bóp nghẹt, rồi tôi khóc, tôi khóc mà không hiểu tại sao. Thoạt đầu, tôi cho là do ô nhiễm môi trường nhưng chuyện ấy xảy đến với tôi ở bất cứ đâu. Nhưng dù sao thì tôi cũng phải tìm hiểu nguyên nhân để biết tại sao. Có lẽ tôi mắc chứng dị ứng với ôxy.
Buổi trưa, tôi đi xe buýt. Tôi không đi tàu điện ngầm kể từ khi bị một tên du thủ du thực khốn nạn đẩy vào góc tường rồi giằng cướp lấy túi xách. Tôi trình bày vụ việc với cảnh sát nhưng cũng chẳng có điều tra kết luận gì. Họ chỉ nói tôi thế là may mắn lắm rồi. Ngay lúc ấy tôi không hiểu tại sao. Rồi sau đó, tôi tự nhủ: đừng có lúc nào cũng cố gắng tìm hiểu mọi chuyện.
Tôi xuống xe theo thói quen ở Père-Lachaise. Hiện tại mẹ tôi sống ở đó. Trong một căn hộ lừng chừng nơi không có gì thân thuộc với tôi, không cả những kỷ niệm thời thơ ấu. Bà đã dọn tới đây sống khi tôi đi. Cho thuận tiên hơn. Bà không thể trèo một thân một mình ba tầng gác với những chai nước cùng hàng lô bị đẫy đầy ắp của mình. Nhưng bà vẫn rất khái tính và theo lời bà thì bà chuyển nhà vì thích quang cảnh chứ không phải vì cầu thang máy. Quang cảnh ở đây là một nghĩa trang. Sau ba mươi bảy năm ngồi sau quầy của Quỹ khám chữa bệnh dành cho người nghèo, bà thấy mình xứng đáng được an dưỡng tuổi già trên đầu trên chốc những người quá cố.
Chúng tôi ăn trưa cùng nhau, trong căn hộ hai phòng có khi bếp tắm liền kề được thu xếp hết sức gọn ghẽ, sạch bong kìn kịt, loại nước tẩy rửa mùi oải hương và thông xứ Vosges.
- Ngày mẹ không thể dọn dẹp nhà cửa được nữa…
Luôn là một sự im lặng bao trùm sau câu nói ấy. Mái đầu xinh xắn của bà – cô bé con già nua không được cuộc đời ưu đãi – lắc lư từ trái qua phải. Không thấy tôi mở miệng, bà nói tiếp:
- … thì mày có thể bảo thế là chấm hết. Mẹ không bao giờ vào nhà dưỡng lão. Nhưng mẹ không có ưa gì hỏa táng đâu nhé, hãi lửa lắm rồi. Cũng không thích địa táng. Chuyện kể người thức giấc trong áo quan đầy ra đấy…
Còn tôi, như mọi lần, hết cả ngon miệng, họng nghẹn lại, và tay nắm chặt lại.
- Mẹ con mình không thể nói chuyện gì vui hơn mỗi lần gặp nhau sao?
- Nhưng mày là con gái mẹ, thế mày muốn mẹ bàn chuyện ấy với ai nữa nào? Mày không bỏ mặc mẹ mày đấy chứ? Mẹ chỉ có mỗi mình mày thôi đấy.
Còn tôi, tôi có ai nào? Là con gái bà, lúc này, điều đó có nghĩa là đổi vai cho nhau. Lo chuyện của bà, bảo vệ bà, hy sinh luôn cuộc sống vì bà. Tất cả những gì bà chưa bao giờ làm. Hay có làm nhưng dở ẹc. Nhưng chuyện đó mẹ tôi đâu có nhớ.
Chính hôm ấy bà rờ đến cái tủ nhỏ. Những tấm ga trải giường, những khăn tắm, những vải vóc áo quần treo trên mắc được xếp sắp theo màu. Tôi nhớ đến tủ quần áo của tôi. Tôi đã tốn công gấp đến mười lăm lần, những tấm ga trải giường và những thứ khác, rồi mỗi lần tôi mở tủ là tất thảy lại đổ nhào xuống đất, không coi tôi ra gì. Tôi nghe thấy đám chăn gối của tôi cười giỡn. Mẹ tôi lôi ra một thùng các-tông lớn, và ngay lập tức tôi dè chừng. Lẽ ra tôi phải đi về ngay lúc ấy. Nhưng tôi không thể. Bà đã ngẩng lên, rất mực nghiêm trang nói với tôi:
- Mày có thể không còn họ hàng thân thích gì nhưng mày còn ảnh chụp đây. Mẹ định giữ lại cho mày để lúc mẹ không còn nữa… Nhưng mẹ lại nghĩ nó cũng giúp mày nhẹ nhõm phần nào trong lúc này. Mẹ đi chuẩn bị cà phê đây. Mẹ thì thuộc làu từng bức rồi. Sống có một thân một mình mà… Giờ thì mày cũng biết nó là như thế nào rồi đấy.
Câu nói thừa, câu nói giết người. Lẽ ra tôi phải đặt lại thùng các-tông vào chỗ của nó, khép tủ lại. Nhưng khi người ta đứng giữa hai cuộc đời, người ta thường lưỡng lự. Tôi rất sợ phải đối mặt với cô bé con của ngày xưa. Nó sẽ phán xét tôi thế nào đây, vào lúc này, khi nó đã lớn lên? Chắc chắn tôi đã làm nó thất vọng. Nó sẽ nhìn tôi và nghĩ: mình đã trở nên thế này sao?
Tôi chăm chú bức ảnh đầu tiên. Trong công viên mùa đông, năm lên bảy hay lên tám gì đó. Điều duy nhất phân biệt giữa hai chúng tôi là tôi đã dũng cảm cắt đi hai bím tóc. Còn lại thì, than ôi, trừ cái việc cao hơn trước, tôi chẳng phát triển thêm là bao. Đầu gối vẫn suốt ngày xây xước và một miếng băng dán đâu đó.
Những bức ảnh khác chụp mẹ tôi. Mẹ tôi và đứa con bé bỏng của bà, chụp ở mọi tư thế. Trong chiếc thùng giấy này, cuộc đời tôi dừng lại ở năm lên tám. Không cô bé tuổi thiếu niên hay người đàn bà có quyền ngụ trong đó.
Tôi đóng chiếc hộp các-tông của gia đình lại, và tôi lặng ngắm cha tôi trên tủ buýp-phê, trong chiếc khung ảnh bằng đồng thau. Vẻ lơ đãng, dễ mến, bướng bỉnh - điều này tùy thuộc việc ta nhìn ông từ phía nào và tùy thuộc vào thời điểm trong ngày. Một trong những ký ức đầu tiên trong cuộc đời tôi, ký ức duy nhất mà tôi không bao giờ có ý định xóa đi khi dần lớn lên: mẹ tôi cùng nụ cười tình tứ, hãnh hiện về tôi, thì thầm với ông, ghé sát vào khung ảnh kính: “Con giống anh chưa kìa”.