Ngay khi chúng tôi bước vào cửa hàng, tay nhân viên đã mời chúng tôi ngồi trước một bàn làm việc bóng láng, với một nụ cười thoải mái như thể đang bán ghế dài.
- Cho mẹ cô ấy, tôi cẩn thận nói rõ.
- Tôi hiểu. Xin thành thật chia buồn.
Gã mang tập ảnh mẫu ra. Tôi thấy vụ này kỳ cục, cảm tưởng như đang cùng với Gisèle cách đây ba năm, trước một loại đàn ông tương tự lo chuẩn bị danh sách quà cưới. Tôi nhớ Roger kinh khủng. Không phải Roger bây giờ: đêm tôi vừa trải qua không có anh đã xóa sạch những tuần qua. Tôi không thể tin anh vẫn là con người xa lạ si mê một cô gái xa lạ. Cả hai chúng tôi xứng đáng có thêm một cơ may.
- Tối rồi. Ta cứ loại dần từng thứ một nhé. Bắt đầu từ hàng cao cấp nhé? Hiển nhiên là gỗ sồi nguyên khối vẫn là thứ…
Tôi thì thầm ngắt lời anh ta rằng người chết muốn được hỏa táng.
- Tôi hiểu. Không dùng gỗ sồi được.
- Sao lại không được? Gisèle hỏi. Nếu đã là loại tốt nhất. Tôi không so đo chuyện giá cả đâu. Mẹ lúc nào cũng rộng rãi.
- Không phải chuyện giá cả, gã bán hàng cười như thể thẹn thùng. Chúng ta sẽ bàn chuyện này sau.
Gã đứng dậy và chúng tôi dõi theo tới lúc gã dừng lại trước một bình đựng tro cao gần một mét, trông giống một loại thùng Ai cập.
- Loại này hay lắm. Khá đặc biệt, nhưng hoàn toàn phụ thuộc vào việc cô dùng làm gì. Bây giờ dáng vẻ “trang trí” không còn bị kiêng kị nữa, ngược lại: xu hướng bây giờ là đưa nó vào trong cuộc sống hàng ngày của người dân. Kiểu bình nhỏ giấu kín trong bàn ngủ hay hộp giấy hết thời rồi.
Gisèle nghiêng sang tôi thì thầm:
- Mẹ tớ lạc đường trong cái bình ấy mất.
Tôi hỏi:
- Anh không có cái gì kín đáo hơn một chút sao? Loại ít đồ sộ hơn một chút ấy?
Gã dẫn sang một mẫu khác, na ná hộp kẹo Gisèle phản đối ngay:
- Ôi không! Bà không bao giờ về ở đó đâu.
Gã cầm một bình sứ Sèvres xinh xắn.
- Đúng rồi, thứ đó! Gisèle bảo. Đúng màu lục bảo bà thích.
- Bao nhiêu? Tôi hỏi khẽ.
Điện thoại di động của Gisèle đổ chuông.
- Tớ vào ngay, nó nói rồi đi ra ngoài.
- Một trăm năm mươi euro. Chưa tính thuế.
- Tôi sẽ thanh toán, tôi thì thầm thật nhanh vừa liếc về phía Gisèle.
- Một món quà rất đẹp, cô sẽ không tiếc đâu. Rồi. Còn áo quan thế nào?
- Không cần: bà ấy điện táng mà.
- Dù thế thì vẫn cần áo quan. Họ sẽ không tay không ném bà ấy vào lửa đâu, gã mỉm cười thương hại nói thêm, vì tôi có vẻ vẫn chưa hiểu.
- Xin lỗi.
- Chuyện thường thôi mà. Lần đầu ai chẳng vậy, tôi chọn giúp nhé?
- Vâng. Tóm lại là… hỏa táng đấy ạ, vâng.
Gã giải thích nhược điểm của gỗ sồi là nó sẽ cháy rất chậm, đa số thấy khó chịu vì nó vẫn âm ỉ cháy hàng giờ liền sau tang lễ. Nhưng một số người lại thích cháy càng lâu càng tốt. Gã nói nếu vì quyền lợi của mình thì gã sẽ khuyến khích chúng tôi mua gỗ sồi nhưng trong những hoàn cảnh như thế này thì lời lãi phải nhường chỗ cho nhân tính, phải không. Hơn nữa, vì giá cả lại không chênh lệch là bao, tôi nhận thấy khi xem qua bảng báo giá loại gỗ thông rất đắt vì bắt lửa cực nhanh.
- Nhưng lọ đựng tro thì đúng loại tốt chứ? Không to quá chứ?
Gã nhìn tôi vừa độ lượng vừa biết ơn, bởi tôi quan tâm cặn kẽ. Thực ra, tôi cảm thấy mình đứng ngoài cuộc, vô dụng và lạnh lùng, như những lần mẹ dẫn tôi đến nghĩa trang. “Từ biệt bà ngoại đi, vứt một nắm đất cho bà vui”. “Mẹ đỡ đầu của con đẹp lắm, thương con lắm đấy”, “con xem, ông ngoại không qua được rồi”, “Cầu nguyện cho chị họ Jeanne của con đi”… Những hòm to bằng gỗ nhẹ nhàng hạ xuống. Tôi lờ mờ nhớ lại khuôn mặt của những người cầm dây thừng. Những người xa lạ. Thậm chí không nhỏ một giọt nước mắt.
Tôi, tóc uốn kỹ lưỡng, mặc áo váy mới: mẹ chuẩn bị cho tôi hàng giờ liền để bà có thể hãnh diện. “Con gái chị ngoan thế, xinh thế…”. Mỗi lần có người qua đời, bà lại trả thù đời. Còn tôi, như mấy đứa con gái sắp hưởng gia tài vẻ vụng về mà mẹ chỉ tôi thấy trong tạp chí, tới vũ hội cho người mới lớn. “Chúng bước vào đời”, bà tự hào bảo tôi. Tôi, lối vào đời của tôi là ở nghĩa địa, hai ba lần một năm. Thật kinh khủng cho một đại gia đình, khi chỉ toàn những người già. Ta cứ một mình mãi không thôi. Thời gian trôi đi, ta không thực sự trưởng thành: ta bấu víu vào những người cuối cùng, ngay cả khi không đáng phải làm vậy, bởi lẽ ta cảm thấy trước rằng mình tội lỗi vì còn sống sót sau họ, thậm chí không sinh con để tiếp nối nghi thức.
- Lựa chọn tuyệt hảo.
Tôi rớt xuống mặt đất. Gã đang nói về bình đựng cốt. Nói cho cùng thì đây là lần đầu tiên tôi đứng ra lo liệu một đám tang. Con nhóc vác mặt làm vì đến nghĩa trang nhường chỗ cho một người trưởng thành sẽ ký séc thanh toán. Gã kia cố nài:
- Tốt nhất là nên tính toán cho rộng rãi. Không chỉ có tro người. Còn tro gỗ nữa, cô muốn thế nào đây… Người ta không tách riêng đâu.
Gã nói với tôi vẻ lấy làm tiếc. Tôi nhìn gã lúc lắc đầu. Tôi lưỡng lự, nhìn con bạn đang nói chuyện điện thoại trên vỉa hè. Gã nói thêm là đã gởi cho tôi hóa đơn khoảng 2 ngàn 135 euro để tính thuế. Thấy tôi không nói gì, gã nhắc lại tôi sẽ không hối tiếc đâu, mọi thủ tục tang lễ để gã lo.
Đúng lúc đó Gisèle quay vào. Dì ruột nó gọi về từ Alsace. Bà không thể đến dự lễ tang, dù sao thì hai chị em cũng không nói chuyện với nhau từ bốn năm nay, nhưng bà sẽ hết lòng nghĩ đến tang lễ cùng chúng tôi và chờ chúng tôi ở Strasbourg để đặt tro cốt của Henriette vào tủ thờ chung của dòng họ.
Gisèle yêu cầu gã bán hàng nếu có thể thì sau khi điện táng sẽ bọc bình cốt trong một gói chèn thật kỹ cho khỏi vỡ vì nó chưa biết sẽ đi tầu hỏa hay gửi dịch vụ vận chuyển. Sau cùng, nó vẫn còn tức bà dì để tưởng nhớ mẹ nó.