Hà Thành, ngày 4 April (tháng 4) vừa rồi, tươi đẹp, trẻ trung trong một cuộc vui đầy đủ, một ngày hội lớn tưng bừng.
Các anh em học sinh trường Luật, trường Thuốc đã khéo tổ chức một trò chơi mà tuy năm ngoái, năm kia Hà Thành đã mỏi mệt với trò chơi ấy, ta vẫn thấy nó hợp thời, mới mẻ, ta vẫn chẳng thể quên họp mặt để chung vui.
Này đây, các thiếu nữ của Hà Thành, dưới trời xuân lạnh mờ bụi nước, đang lũ lượt kéo nhau đi mua khoái lạc của chợ phiên.
Những cô nàng mà xác thịt đã tới thì in đầy bóng mộng, lẫn với những cô em choai nhỏ còn đào tơ, vô tội, vô tình, hình như hôm nay, dùng hết nghệ thuật mà thoa son điểm phấn, mặc những tấm áo màu tươi nhất, tha thướt nhất để, gót sen qua, còn quyện theo những cái nhìn thèm muốn của các chàng.
Những cô nàng mà bóng xuân đã xế, hôm nay cũng mỹ lệ như các gái thơ lẫn với các bà quả phụ, gượng vui đến chốn chợ đời, cố nở nụ cười cho lòng sầu tươi lại trong giây lát, cho dĩ vãng xa xa sống lại với ngày xuân.
Những cô gái giang hồ nhị hoa chưa hoàn toàn nát rữa, sắc tài còn hứa hẹn với gió sương, lẫn với các bà mẹ mà hình hài đã nửa đời mệt mỏi vì tình duyên chung chạ, hôm nay cũng tươi, cũng đẹp, cũng nhởn nhơ lượn riễu như những con cá vàng vô tư lự lượn diễu trong bể nước, nhả bọt ra để đớp mồi chơi...
Hà Thành với buổi chợ người. Kìa kìa, đừng vội trốn! Anh hãy đứng lại mà ưỡn ngực chờ cô đầm tóc bạch kim, xiêm ngắn hở đùi, bó lẳn lưng ong, cố hở cái thiên nhiên mời công chúng ngắm, đang tiến đến hé vành son hình quả tim, xuyên vào “ve” áo anh một chiếc kim, một chiếc kim nhọn hoắt mà dẫu người đẹp có ác tay đâm tới đáy tim anh, anh cũng sướng mà!
Đây này, hãy nhìn mấy cô gái non tràng hoa tươi quấn quanh vành tóc, cả thân hình nho nhỏ phơi nét đậm đà khiêu khích bậc đàn anh, đang kéo đến ngoan ngoãn dâng anh chiếc giỏ mây: anh hãy đỡ gói hoa giấy ở bàn tay bé xíu cô em mà nhận lãi một nụ cười.
Ở đây, ở cuộc vui này, anh đừng dại dột mà làm mặt trang nghiêm, già xọm như mặt nhà thi sĩ. Phải cười, phải nói, phải ngoan như đứa trẻ thơ.
Vỗ tay đi để khen cái xe hoa này đẹp, có ngụ ý nghĩa hay, nhất là có mấy nàng tiên... Mấy nàng tiên có lý lịch não nùng bí mật lẫn với mấy nàng tiên có lý lịch vẻ vang, cao quý ngồi xe hoa để tung hoa. Thi sĩ của tôi! Các nàng đã ném lên đầu anh, đã rắc quanh mình anh những cánh hoa giấy đủ màu sặc sỡ, đẹp như những vần thơ mà anh đã... - biết đâu!... - đã rắc, đã ném, đã gửi vào trái tim đầy cảm giác của các nàng.
*
Uống say đi, nhảy nữa đi, trong Palais des Fêles, đêm nay, ta vui quên chết đến canh tàn. Hoa từ trên cao rủ xuống, đèn giội cơn mưa ánh sáng làm rực rỡ một buổi dạ hội hoa đăng. Mỗi bàn một ngọn đèn xanh, đỏ u ẩn tắm màu son phấn của các bà các cô kiêu hãnh với phút say vui đắt giá, làm nổi bật màu đen những bộ lễ phục của những tay ăn chơi lịch sự, mở champagne, không nghĩ đến tiền.
Uyên ương và uyên ương đắm hồn trong bài nhạc thần kỳ êm như mộng của các nhạc công đứng tận lầu cao che hoa lá. Mấy cô đầm đi từng bàn, vui vẻ bán hoa, bán kẹo, bán những nụ cười tươi. Mấy ông quan trẻ tuổi mà ta quen tên, quen mặt, tự đất Thần kinh ra, ở cuộc khiêu vũ này, cũng tạm quên áo gấm thụng, mũ cánh chuồn để đeo bộ spencer, đội mũ giấy kiểu quan binh, cười đùa như quỷ.
Hà Thành! Cái đêm hoa lệ ấy...
*
Nhưng cuộc chợ phiên ấy, cái đêm hoa lệ ấy hết rồi.
Hoa giấy với những hoa tàn rải rắc trên mặt đất bùn lầy, ướt ẩm, những gian nhà bằng giấy trơ nan, tốc mái sau một đêm vui và một đêm mưa.
Các anh em học sinh, lại chúi đầu vào quyền luật, vào cái xác chết trên bàn mổ... để chờ đợi, ở ngày mai cái chức tri huyện, đốc-tơ!
Những cô gái lỡ thì chung tâm sự với những bà góa bụa, - cuộc vui ấy hết rồi - nay lại âm thầm buồn với quạnh hiu!
Những cô nàng mà cả xác thịt, linh hồn đã đắm trong ân ái, với những cô em nụ non đang chớm nở - cuộc vui ấy hết rồi - nay lại nỉ non, cười cợt cùng hi vọng ngày mai.
Những ả giang hồ, đã nửa kiếp nặng nề sương gió, với những ả điếm chưa hoàn toàn phai lạt màu son - cuộc vui ấy qua rồi - nay lại trở về bóng tối, tìm khách chơi mà sài phí cho rồi nửa kiếp gió sương...
Một khi ngắm cảnh chợ tàn, người vắng, một khi men say đã nhạt rồi, ta thấy lòng ta buồn tênh vô hạn, đời ta trống trải vô cùng...
Lúc này, ta muốn để bút rơi...
Tiểu thuyết thứ Bẩy, số 151/1937
