Thán-từ 47 là những tiếng không có nhiệm-vụ văn-phạm, dùng để kêu-gọi, để bộc-lộ một tình-cảm đột-nhiên hay để làm cho câu nói thêm phần mạnh-mẽ linh-hoạt.
- Hỡi các bạn !
- Than ôi !
- Bụi nào cho đục được mình ấy vay !
(Đoạn-Trường Tân-Thanh)
- Độp ! Một quả chín rụng.
Dựa vào ý-nghĩa và các trường-hợp sử-dụng, ta có thể chia các thán-từ ra làm bốn loại : giao-thán-từ, cảm thán-từ, ngữ-khí thán-từ và hài-thinh thán-từ.
II. GIAO-THÁN-TỪ
Dùng trong sự giao-thiệp, để gọi, để ngỏ lời.
Các giao-thán-từ thường dùng là : cùng, hỡi ơi, bớ, này, thưa, bẩm, kính…
CHÚ-Ý :
- Những danh-từ và đại-danh-từ dùng chung với các giao-thán-từ được gọi chung là hô-khởi-ngữ .
- Các danh-từ và đại-danh-từ dùng để gọi, không kèm theo giao-thán-từ cũng được gọi là hô-khởi-ngữ .
Ví-dụ :
- Thưa các bạn , ta hãy bình-tĩnh mà xét. ( Thưa các bạn : thưa , giao-thán-từ ; thưa các bạn : hô-khởi-ngữ).
- Anh Giáp ! Tôi khuyên anh nên nghĩ lại ( Anh Giáp : hô-khởi-ngữ).
III. CẢM-THÁN-TỪ
Dùng để bộc-lộ một tình-cảm đột-nhiên như :
- SỰ VUI-MỪNG HAY THÁN-PHỤC : À ! Ô ! A ha ! Úi chà !…
- SỰ NGẠC-NHIÊN : À ! Ủa, Ô hay !…
- SỰ ĐAU-ĐỚN HAY THƯƠNG-TIẾC : Ôi ! Chao ôi ! Hỡi ôi ! Than ôi ! Ô hô !
- SỰ KINH-HÃI HAY LO-SỢ : Chao ôi ! Trời ôi ! ối trời ôi !
- SỰ TỨC-GIẬN : Hừ, chà ! cha-chả !…
Những tiếng thuộc các từ-loại khác, khi được dùng làm tiếng kêu lên để biểu-lộ tình-cảm mà không có nhiệm-vụ văn-phạm, đều biến thành cảm-thán-từ : Chết nỗi ! Lạ đời ! Khốn nạn ! Cực chưa !
IV. NGỮ KHÍ THÁN-TỪ
Là những tiếng đặt ở cuối câu nói để làm cho ý-nghĩa của câu thêm phần mạnh-mẽ, linh-hoạt :
- Thưa ông, tôi không biết ạ.
- Anh đừng buồn nhé !
Các ngữ-khí thán-từ thường dùng là : a, ạ, vay, vậy, cơ (kia), nào, mà, hè, nhé, nhỉ…
Các danh-từ và đại-danh-từ dùng chung với một ngữ-khí thán-từ cũng hợp với tiếng ấy để làm một thán-từ :
- Tôi đã tìm kỹ rồi, anh ạ .
V. HÀI-THINH THÁN-TỪ
Là những tiếng bắt-chước một âm-thinh, không có nhiệm-vụ văn-phạm trong câu : Thùng ! Thùng ! trống đánh ngũ-liên. (ca-dao)
Nên phân-biệt các hài-thinh thán-từ là những tiếng không có nhiệm-vụ văn-phạm, với các tiếng hài-thinh thuộc những từ-loại khác, có nhiệm-vụ văn-phạm nhất-định :
- Lần mõ làng xưa khua cốc-cốc ,
- Tiếng chuông chùa cũ đánh boong-boong (Thượng-tân thị) ( cốc-cốc và boong-boong là những trạng-từ chỉ thể-cách).
*
TÓM-TẮT : Thán-từ là những tiếng không có nhiệm-vụ văn-phạm, dùng để kêu-gọi, để bộc-lộ một tình-cảm đột-nhiên hay để làm cho câu nói thêm phần mạnh-mẽ, linh-hoạt.
Tùy nơi ý-nghĩa của chúng, ta phân-biệt : giao-thán-từ, cảm-thán-từ, ngữ-khí thán-từ và hài-thinh thán-từ.
Nhiều tiếng thuộc các từ-loại khác có thể dùng làm thán từ. Và nhiều thán-từ có thể dùng về một từ-loại khác (có nhiệm-vụ văn-phạm nhất-định).