Giới-từ là tiếng dùng để chỉ sự tương-quan ý-nghĩa giữa một tiếng và túc-ngữ của nó :
- Cây viết của tôi.
- Người yêu ta xấu với người.
(Đoạn-Trường Tân-Thanh)
Tùy nơi ý-nghĩa của chúng, ta có :
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ NƠI-CHỐN : bên cạnh, ở, trên, dưới, gần, kề, xa, khắp, khỏi, ngoài, trong, tại, nơi, từ… đến, giữa, vào, đến tận…
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ THỜI-GIAN : trước, sau, ngay, chính giữa, đang giữa, đến, cho đến, mãi đến, trong, suốt, nơi, từ, đến (tới)…
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ NGUYÊN-CỚ : bởi, tại, nhân, vì, tùy, tùy nơi…
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ MỤC-ĐÍCH : để, đặng, hầu, hầu có, để mà, ngõ hầu.
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ ĐỐI-CHỌI VÀ GIỚI-HẠN : trái với, khác hẳn, không kể, trừ ra, ngoại trừ, khác với, khác hơn, mặc, kể cả…
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ NGUYÊN-LIỆU VÀ PHƯƠNG-TIỆN : bằng, với.
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ SỞ-HỮU : của, không, có.
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ HÀNH-ĐỘNG : cho, với, cùng, về, đến, tới, qua ,vì.
- NHỮNG GIỚI-TỪ CHỈ SỰ TƯƠNG-QUAN VỀ PHƯƠNG-HƯỚNG : về, đến, tới, còn, đến như, kể về, đối với.
II. NGUỒN-GỐC VÀ SỰ CHUYỂN-LOẠI
Kể về nguồn-gốc, các giới-từ gồm có :
1) NHỮNG TIẾNG BẢN-NHIÊN LÀ GIỚI-TỪ : bởi, vì, nhân, từ, tại, với, của…
2 ) NHỮNG TIẾNG DO TĨNH-TỪ HAY ĐỘNG-TỪ BIẾN THÀNH : gần, xa, chính, khác, trái (tĩnh-từ) ; ở, để, về, đến, tới… (động-từ)
Ví-dụ :
- Ngôi nhà ấy ở gần bãi biển ( gần làm môi-giới giữa động-từ ở và túc-ngữ của nó là bãi biển ; đó là một giới-từ).
- Ông ấy cất nhà để bán ( để làm môi-giới giữa động-từ cất và túc-ngữ của nó là bán ; đó là một giới-từ).
Nhiều giới-từ có thể dùng làm trạng-từ. Để phân-biệt, cần CHÚ-Ý : trạng-từ tự nó thêm nghĩa cho động-từ ; trái lại, giới-từ không tự nó thêm nghĩa cho động-từ, mà chỉ làm môi-giới giữa động-từ và một túc-ngữ của động-từ.
- Nói gần nói xa chẳng qua nói thật : gần, xa, cũng như thật là những trạng-từ thêm nghĩa cho động-từ nói.
- Cây khế mọc gần bờ ao : gần, giới-từ làm môi-giới giữa động-từ mọc và túc-ngữ của nó là bờ ao.
*
TÓM-TẮT :
- Giới-từ là tiếng dùng để chỉ sự tương-quan ý-nghĩa giữa một tiếng và túc-ngữ của nó.
- Giới-từ có thể chỉ những sự tương-quan về : nơi-chốn, thời-gian, duyên-cớ, mục-đích, đối-chọi và giới-hạn, nguyên-liệu và phương-tiện, sở-hữu, liên-hệ trong hành-động, phương-hướng.
Nhiều giới-từ gốc là tĩnh-từ và động-từ. Nhiều giới-từ có thể dùng làm trạng-từ. Cần ĐỂ Ý đến ý-nghĩa và nhiệm-vụ văn-phạm của mỗi tiếng để tránh sự lầm-lẫn về từ-loại.