Có người dâng lên “Vật lý sở”, tác giả của quyển sách này là Vương Tuyên người Giang Tây, hơn nữa là thầy của Phương Dĩ Trí. Sau khi viết xong “Vật lý sở”, cũng là do Phương Dĩ Trí phụ trách khắc bản.
Vương Tuyên đã chết bệnh, Phương Dĩ Trí vẫn còn sống.
Hơn nữa, Phương Dĩ Trí cho rằng “Vật lý sở” không đủ toàn diện, một phần nội dung cần thương thảo thêm, bản thân muốn viết một quyển tốt hơn.
Phương Dĩ Trí để lại bản nháp của “Thiết vận thanh nguyên”, bản thân cầm theo mấy bản nháp, ngồi thuyền đi về phía Giang Tây.
Phương Dĩ Trí từ phương bắc trở về, đi vào Giang Tây rất cảm khái, bách tính ở phương bắc đang sống cái ngày tháng quỷ quái gì?
Đến Cát An, Phương Dĩ Trí dâng bái thiếp, thế mà lập tức có được sự triệu kiến của Triệu Hãn, điều này khiến cho hắn có chút được sủng mà sợ.
“Bái kiến Tổng trấn!”
“Ngồi đi, không cần giữ lễ tiết.”
Triệu Hãn không có thời gian nói chuyện tào lao, từ trong ngăn tủ lấy ra bản “Vật lý sở” kia, bình luận: “Quyển sách này rất khó có được, nhưng viết không đủ sâu, cũng viết không đủ chính xác.”
Phương Dĩ Trí vội vàng dâng bản thảo lên: “Tổng trấn, đây là bản nháp của “Kiến thức nhỏ vật lý’ của tại hạ. Bắt đầu biên soạn từ chín năm trước, nhưng đến nay vẫn chưa biên soạn xong, rất nhiều nội dung cần phải quan trắc nghiệm chứng.”
Trước khi xuyên qua, Triệu Hãn chưa từng đọc được “Kiến thức nhỏ vật lý”.
Hơn nữa, bản nháp Phương Dĩ Trí lấy ra, có chút khác với “Kiến thức nhỏ vật lý” của đời sau. Bởi vì bản nháp nguyên bản, sau khi Mãn Thanh nhập quan, Phương Dĩ Trí trên đường chạy xuống phía nam đã mất hơn phân nửa, rất nhiều nội dung đều là biên soạn lại một lần nữa.
Khi đó có lẽ Phương Dĩ Trí rất tuyệt vọng, chẳng những gặp cảnh nước mất nhà tan, bản thảo biên soạn hơn mười năm cũng thất lạc.
Bí thư bê đến một chén nước trà, Phương Dĩ Trí ngồi ở bên cạnh uống trà chờ đợi.
Triệu Hãn mở những bản thảo đó ra, chương đầu tiên là tổng luận toàn sách. Hơn nữa góc vết mực còn mới, đoán chừng Phương Dĩ Trí viết mấy ngày hôm trước, đặc biệt viết để cho Triệu Hãn đọc.
Lời tổng luận của chương này, có thể quy nạp ra mấy điểm:
Thứ nhất, thế giới là do vật chất cấu thành.
Thứ hai, vật chất là “khí” vận chuyển mà thành, rời khỏi “khí” mà thảo luận “lý” là không đúng. (Nho gia vẫn luôn có sự tranh luận về khí)
Thứ ba, vạn vật có thể tổng kết quy luật, sự vật không biết, có thể thông qua những sự vật đã biết, dùng quy luật đặc định đi phỏng đoán, thậm chí có thể phỏng đoán toàn vũ trụ.
Thứ tư, vạn vật đều có tính chất và quy luật, cần tiến thành quan trắc nghiệm chứng.
Thứ năm, trong năm Vạn Lịch, học vấn phương Tây truyền đến Trung Quốc. Tây học có một vấn đề rất lớn, quá mức chấp nhất quan trắc nghiệm chứng, mà bỏ qua khám phá tổng kết quy luật vận hành của vạn vật.
Triệu Hãn đọc xong lời tổng luận không nhịn được nở nụ cười, thế mà Phương Dĩ Trí lại có thể so sánh với khoa học tự nhiên phương Tây, cho rằng Tây học chỉ quan tâm biểu hiện bên ngoài, bỏ qua khám phá tổng kết quy luật.
Loại luận điệu này, không phải chính là lời phê bình của đời sau đối với khoa học Trung Quốc cổ đại sao?
Vừa vặn trái ngược.
“Thông kỷ, chất trắc, hai từ này dùng rất tốt!” Triệu Hãn khen ngợi nói
Phương Dĩ Trí bỏ chén trà xuống chắp tay: “Ngôn luận của một nhà mà thôi.”
Thông kỷ: Liên kết tất cả quy luật bên trong của sự vật.
Chất trắc: Quan sát nghiên cứu biểu hiện hình thái của sự vật.
Triệu Hãn thay đổi ngữ điệu, hỏi: “Làm thế nào để liên hệ thông kỷ và chất trắc đây?”
Phương Dĩ Trí nghĩ nghĩ, trả lời nói: “Chứng minh thực tế.”
Triệu Hãn mở chính văn của bản thảo ra, đọc khúc đầu khiến hắn to đầu, tất cả đều là thiên tượng và khí luận huyền diệu khó giải thích.
Triệu Hãn trực tiếp bỏ qua không đọc, đi đọc “Quang luận.”
Phương Dĩ Trí cho rằng, trời ngưng tụ tinh hoa thuộc tính dương, hình thành nên mặt trời. Ánh trăng và các ngôi sao, cùng với vạn vật thế gian, bao gồm cả con người, đều đang dử sụng ánh sáng mặt trời.
Những trình bày và phân tích này, nửa đúng nửa sai.
Ánh trăng đúng là mượn ánh sáng mặt trời, nhưng sao lại là tự mình sáng lên. Cây cỏ đúng thật là ỷ lại sáng sáng mặt trời, nhưng con người tạo ra lửa lại không phải là dùng ánh sáng mặt trời.
Tiếp đó, Phương Dĩ Trí, gọi sự phản xạ và khúc xạ của ánh sáng là hiện tượng “chuyển quang”.
Nội dung của thiên văn học rất thú vị, Phương Dĩ Trí cho rằng, trời tròn đất vuông chỉ là thể hiện đức của đất trời. Trái Đất giống như một hạt đậu bị thổi phồng lên, nằm ở trung ương của vũ trụ.
Được rồi, thuyết địa tâm.
Triệu Hãn không tiếp tục xem tiếp, đóng bản thảo lại nói: “Ta cho rằng nghiên cứu vật lý, thông kỷ và chất trắc nên được tiến hành song song, nếu không thể tiến hành chứng minh thực tế, vậy thì tốt nhất đừng nói vào trong sách. Như thế mình hiểu nhầm người khác cũng hiểu nhầm.”
Phương Dĩ Trí có chút không phục, hỏi: “Tổng trấn cảm thấy trình bày và phân tích ở chỗ nào không đúng?”
“m Dương Ngũ hành, tốt nhất đừng viết vào trong đó, càng không thể trực tiếp coi là thông kỷ (quy luật vạn vật).” Triệu Hãn nói.
Phương Dĩ Trí hỏi lại: “Lẽ nào âm Dương Ngũ Hành là sai?”
Triệu Hãn giải thích nói: “Bất luận là đúng là sai, đầu tiên không cần quan tâm đến nó, cũng đừng cái gì cũng đều hướng về phương diện âm Dương Ngũ Hành.”
Đọc xong chương đầu tiên của “kiến thức nhỏ vật lý”, cuối cùng Triệu Hãn cũng biết xảy ra vấn đề ở đâu.