Rất lâu trước khi quan tâm đến khoa học hành vi, tôi từng nghiên cứu nhân chủng học xã hội. Tôi ngốn các tác phẩm của Franz Boas và Bronislaw Malinowski, và mơ ước được đến Bắc Groenland, gặp gỡ những người Esquimo, làm công việc đồng áng trong một năm - có thể là vì tôi đã xem bộ phim tài liệu cũ kỹ Nanouk người Esquimo khi còn là một đứa trẻ. Ấy thế nhưng, chúng tôi đang sống trong thập niên bảy mươi, và trong dòng xoáy của những tiếng nói cất lên vì một ngành nhân chủng học chiến đấu, mối quan tâm dành cho các tộc người nguyên thủy nên thơ nhưng không có sức nặng chính trị rõ rệt đã bắt đầu suy giảm.
Người Esquimo không còn hợp trào lưu, chỉ có thế thôi.
Điều đó không ngăn cản tôi giữ nguyên niềm đam mê với nhân chủng học. Có thể chính vì lý do đó mà Owe thỉnh thoảng mang về cho tôi những món quà nhỏ từ các tộc người nguyên thủy mỗi khi anh đi công tác.
Dù sao, đó cũng là những gì tôi tự nhủ với bản thân.
Trong thập niên tám mươi, khi trở về từ một hội nghị y khoa ở Miami, anh đã tặng tôi một chiếc mặt nạ có nạm ngọc trai, do người Huichol ở phía Tây Mexico chế tác. Một lần khác, khi anh tham gia một hội thảo về tâm thần học ở Nam Phi, tôi được nhận một chiếc túi đựng thuốc lá cổ xưa, có nguồn gốc từ tộc người Xhosa. Và cứ tiếp tục như thế. Cuối cùng, hầu như toàn bộ đồ đạc trong thư viện là những vật lưu niệm nhỏ từ những chuyến đi của Owe.
Phải mất mười năm, tôi mới hiểu ra rằng những món quà đó trên thực tế là để bù đắp cho một thứ gì đó. Tôi không còn nhớ chính xác tôi đã phát hiện ra điều đó như thế nào. Có thể là vì thỉnh thoảng điện thoại đổ chuông lúc nửa đêm và không có ai lên tiếng khi tôi nghe máy. Có thể là vì chúng tôi nhận được những bức thư có ghi chú “thư riêng”. Nhưng chủ yếu là vì Evelyn.
Evelyn, một cô gái người Mỹ chừng bốn mươi tuổi, từng là chuyên gia tâm lý của Owe, trên thực tế điều này cũng không đáng để tôi đặc biệt quan tâm. Trong các mối quan hệ của chúng tôi, người nào cũng có một chuyên gia tâm lý. Ít nhất là một người. Ngoài ra, gặp chuyên gia tâm lý nhiều lần mỗi tuần được coi như một chuyện bình thường. Đúng thế, thậm chí tôi còn tin rằng đó là một dấu hiệu xã hội. Thành thử, Owe dành phần lớn thời gian rảnh để kể lể về tuổi thơ của anh trên chiếc ghế dài ở nhà Evelyn, trên quảng trường Odenplan.
Tôi còn nhớ đôi khi anh mệt nhoài khi về nhà. Người sũng mồ hôi, lơ đãng, ánh mắt mờ đục, anh đổ sụp xuống ghế xô pha và bảo tôi để anh yên. Vào những lúc như thế, tôi đặc biệt dịu dàng với anh, bởi vì tôi cho rằng họ đã đề cập những chủ đề rất đỗi đau đớn. Căn bệnh của cha anh, có lẽ thế, hoặc sự yếu lòng của mẹ anh Gunvor với các loại thuốc giảm đau và thuốc an thần. Ấy thế nhưng, một tối vào trung tuần tháng Mười một, khi chúng tôi đã kết hôn được mười năm, tôi đã bắt chợt anh. Tôi còn nhớ là hôm ấy, tôi tỉnh giấc vì cảm thấy lạnh. Hồi đó máy sưởi trong căn hộ của chúng tôi hoạt động không tốt, còn chiếc chăn thì bị tuột xuống đất. Owe không nằm cạnh tôi, tôi liền trở dậy để xem anh đang làm gì. Những tiếng thì thầm vẳng đến tai tôi từ trong bếp, và vì một lý do nào đó, tôi không nói gì, mà kín đáo lại gần.
Anh đang nói tiếng Anh. Và đó không phải là một cuộc trò chuyện công việc. Tôi chỉ mất vài phút để hiểu ra rằng anh đang nói chuyện với Evelyn và rằng mối quan hệ giữa họ vượt xa hình dung của tôi.
Thoạt tiên, tôi có ý định xông vào phòng bếp để giằng chiếc ống nghe khỏi tay anh, giáng cho anh một cái tát hoặc ném thứ gì đó xuống đất, nhưng thay vì làm thế, tôi đã quay gót, trở vào phòng ngủ và rúc đầu vào trong chiếc chăn, trong lòng dâng đầy một nỗi khinh bỉ sâu sắc đến nỗi tôi không thể dùng lời nào để diễn tả. Bởi vì thứ mà tôi cảm thấy vào lúc ấy chính là sự khinh bỉ - không phải nỗi buồn, không phải cơn giận dữ, cũng không phải sự ghen tuông. Tôi không thể nào tôn trọng cái thứ đạo đức giả khốn kiếp đó: anh ta chưa từng kể với tôi về Evelyn hay những cuộc chinh phục khác của anh ta, trong khi thường xuyên trách móc tôi không chung thủy.
Bởi vì đương nhiên, bản thân tôi cũng đã lừa dối anh ta. Thậm chí là nhiều lần. Nhất là khi chúng tôi mới bắt đầu mối quan hệ. Nhưng đó đã là một thời kỳ khác. Mọi người không có những mối quan hệ “công khai” hoặc “đa tình” hay thứ gì đó mà tôi không biết, và tôi buộc phải nói dối và làm những điều ngu ngốc để che giấu các mối quan hệ của tôi. Có những lần tôi bị bắt gặp khi đang trên giường với một người đàn ông khác, sau một bữa tiệc có phần quá chén, và phản ứng của Owe luôn là một: anh ta đưa tôi về nhà - bế tôi nếu cần - và cố gắng nói lý lẽ với tôi. Anh ta đối xử với tôi như với một đứa trẻ đã vi phạm lệnh cấm đi chơi hoặc đã trót lấy trộm món đồ nào đó trong cửa hàng. Việc đó khiến anh ta có vị thế đạo đức cao hơn tôi - một vị thế mà anh ta lợi dụng để đi ngủ với Evelyn ba lần mỗi tuần, trên chiếc ghế dài ở căn nhà trên quảng trường Odenplan.
Tôi tin rằng tôi đã bắt đầu căm thù anh ta kể từ khoảnh khắc ấy. Khi gặp Peter, tôi cảm thấy mình chẳng có lý do gì để tự tước bỏ mối tình vĩ đại này của bản thân. Tại sao tôi phải làm thế chứ? Xét cho cùng, Owe đã tự cho phép mình yêu ả khốn người Mỹ ấy.
Theo một cách nào đó, tôi cũng tin rằng bắt đầu một mối quan hệ với một người như Peter chính là cách thức để tôi phản kháng. Anh hoàn toàn không phải là trí thức, sống trong một căn hộ nhỏ ở ngoại ô và vô cùng thoải mái khi xem một trận bóng đá. Một người không có mơ ước gì cao xa hơn là những kỳ nghỉ sắp tới và tưởng rằng Tchekhov là một nhãn rượu vodka.
Ngoài ra, câu chuyện thời thơ ấu của anh khiến tôi say mê. Anh tâm sự với tôi rằng mẹ anh là nhà hoạt động xã hội và từng tham gia phong trào phản đối chiến tranh ở Việt Nam; rằng khi còn nhỏ anh thường đi cùng bà đến những cuộc họp và những cuộc biểu tình. Tôi liền tự nhủ có lẽ anh có thể lớn lên cùng các bạn của tôi. Ấy thế nhưng, mặc dù được nuôi dạy như vậy, có vẻ anh không hề quan tâm đến chính trị. Tôi hình dung là cuộc đời thường như vậy - chúng ta cẩn thận chọn lựa một cuộc đời khác với cuộc đời mà cha mẹ chúng ta đã sống.
Dù thế nào đi nữa, người đàn ông thấm nhuần về bản thân như Owe đã bị chấn động sâu sắc khi anh ta hiểu rằng tôi có ý định rời bỏ anh ta - cho dù Peter đã biến mất đúng lúc, bỏ mặc tôi với số phận của tôi trên vỉa hè phố Skeppargatan tối đó.
Toàn bộ nỗi ức chế và căm thù mà tôi cảm thấy với Owe đã đạt đến đỉnh điểm vào ngày hôm đó, rồi dần dà biến thành sự nhẫn nhục, một dạng thụ động. Yêu đương, tái dựng lòng tin vào một người đàn ông khác như tôi đã làm với Peter - để rồi sau đó lại bị phản bội lần nữa - là điều mà tôi không thể tưởng tượng được.
Thế nên tôi dừng lại, vì không có lựa chọn nào tốt hơn. Chẳng phải cuộc đời vẫn thường diễn ra như vậy hay sao? Và lúc này, một lần nữa anh lại len lỏi vào cuộc sống của tôi.
Peter.
Người đàn ông duy nhất quan trọng với tôi từ mười lăm năm nay. Một cảnh sát mệt mỏi với cái nhìn vỡ vụn về bản thân và một nỗi sợ ràng buộc đến bệnh hoạn. Mới vài tiếng đồng hồ trước, anh còn nằm trên giường, bên cạnh tôi. Bên trên tôi. Bên trong tôi. Và tôi chỉ còn nghĩ đến một điều duy nhất: gặp lại anh.
Có lẽ mình đang trở nên giống với Gunilla , tôi tự nhủ khi nhớ lại những lời lẽ của cô.
“Chúng tớ vô cùng… ham muốn lẫn nhau. Hưng phấn, như người ta vẫn hay nói theo kiểu thân mật. Ở tuổi chúng ta, có được phép như thế không?”
Đương nhiên, không thể nghĩ đến việc tiếp tục một mối quan hệ nghiêm túc. Không chỉ vì tôi sợ bị bỏ rơi lần nữa, mà còn vì tôi đang sa lầy trong một căn bệnh hiểm nghèo. Một đường hầm tối tăm của suy thoái và quên lãng. Tôi cảm thấy mình như một nhà nghiên cứu hang động sẵn sàng xâm nhập trung tâm của một trái núi qua một lỗ hổng, đồng thời biết rõ rằng lỗ hổng đó sẽ mỗi ngày một hẹp lại. Cuối cùng, tôi sẽ bị giam cầm trong vách đá nguyên thủy, không thể nào thoát ra nổi.
Ngay cả Peter cũng không thể giúp tôi.
Khi tôi đến trụ sở cảnh sát trung tâm, các đồng nghiệp đang phân tích những thông tin mà họ nhận được từ khi công bố chân dung của người phụ nữ bị sát hại. Tôi quan sát những bức ảnh chụp mấy người phụ nữ trẻ, hy vọng rằng không người nào trong số họ giống hệt với nạn nhân ở nhà Orre. Nhưng chắc chắn là một người nào đó. Không thể tránh được. Một người nào đó đang yên nghỉ trong một phòng lạnh ở viện pháp y Solna, chờ được người ta trả lại tên tuổi và câu chuyện của mình. Dù là sau khi cô ta đã chết.
Tôi tránh ánh mắt Peter. Không phải vì tôi hối tiếc những gì đã xảy ra đêm trước, mà vì tôi không biết phải nói gì hay làm gì. Đã quá lâu rồi tôi không ở vào hoàn cảnh này. Giống như một thiếu nữ: “Ôi chà, bọn mình đã ngủ với nhau tối qua, nhưng mình không thực sự biết rõ anh ấy nghĩ gì về mình, liệu anh ấy có muốn gặp lại mình không”
Chuyện này hoàn toàn nực cười. Có thể là điều hài hước nhất từng xảy đến với tôi từ nhiều năm nay.
Đã bao lâu rồi tôi không làm tình? Tôi không rõ nữa, nhưng tôi cho là khoảng năm năm. Tôi còn nhớ tôi từng nói với Owe rằng tôi bị đau đầu. Không phải vì đó là một cái cớ hay, mà bởi vì nó thật vớ vẩn, thật thảm hại đến mức hẳn đã khiến anh ta hiểu rằng tôi không còn chút ham muốn nào để ngủ với anh ta.
Vả lại, anh ta cũng hiểu rất rõ.
Dần dà, anh ta không còn chạm vào tôi nữa. Anh ta lặng lẽ lên giường và tắt đèn, thậm chí còn không hôn tôi. Đó là một sự trừng phạt, cả tôi cũng hiểu rõ điều đó. Nhưng nó lại hoàn toàn phù hợp với tôi. Tôi đã chán ngán người đàn ông này, mặc dù tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc rời bỏ anh ta lần nữa.
Rồi căn bệnh xuất hiện. Đầu tiên, tôi quên những cái tên. Đó có thể là tên của những người bạn mà chúng tôi từng giao du từ nhiều năm nay. Hoặc giả - chuyện này thường xuyên hơn - là tên của các địa điểm.
Sundsvall, Söderhamn, Sollefteå.
Örebro, Örkelljunga, Örgryte.
Arboga, Abisko, Arvika.
Nhưng chuyện đó xảy đến với mọi người, không phải sao? Nếu chuyện chỉ dừng lại ở đấy, tôi tin rằng Owe sẽ không hề nhận ra. Rồi tôi bắt đầu bỏ lỡ những cuộc hẹn, quên gọi lại cho những người bạn mặc dù đã hứa và để lạc thẻ tín dụng cùng điện thoại di động.
Một hôm, thậm chí tôi còn quên cả Frida đằng trước siêu thị. Khi về đến nhà, tôi không nhớ mình đã để nó ở đâu. Tôi hoảng hốt gọi cho Owe, anh ta buộc tôi tuần sau đó phải đến gặp bác sĩ điều trị của tôi. Bác sĩ này đã hướng tôi đến một “buổi hội chẩn trí nhớ”.
Hội chẩn trí nhớ.
Một cách diễn đạt mới thú vị làm sao! Vừa nên thơ lại vừa phi lý. Giống như một vở kịch của Kristina Lugn hay một cuốn sách của Vonnegut.
Trên thực tế, buổi hội chẩn đó chẳng có gì là nên thơ cả - cũng không hề phi lý. Đó là một đống những bài kiểm tra và câu hỏi, rồi sau vài tháng, các bác sĩ kết luận rằng tôi mắc phải một dạng suy giảm trí nhớ. Họ không biết gì hơn, cũng không thể cho tôi biết liệu tình trạng của tôi sẽ suy thoái nhanh chóng, hay các loại thuốc sẽ giúp được tôi.
Tôi quan sát các đồng nghiệp ngồi ở bàn làm việc của họ. Tôi tự hỏi họ sẽ phản ứng thế nào nếu biết rằng họ đang cộng tác với một người mắc chứng “suy giảm nhận thức thể nhẹ”. Rằng nữ tư vấn viên chuyên ngành khoa học hành vi được trả 900 krona một giờ đang mất dần trí nhớ. Rằng vài tháng nữa, có thể tôi sẽ không thể phân biệt một quả chuối với một cây dùi cui.
Tôi nghĩ rằng họ sẽ không yêu cầu tôi tìm kiếm một kẻ sát nhân giữa những người vô tội nữa.
Manfred lại gần tôi. Anh ta vẫn lịch lãm như thường lệ - chẳng khác nào một con công. Anh ta ngồi xuống bên cạnh ghế của tôi.
- Hoan hô cách phân tích của chị về việc sử dụng mấy que diêm, anh ta vừa nói vừa nhồi thuốc lá nhai vào miệng.
- Cảm ơn anh.
- Vậy là chị tin rằng kẻ sát nhân và các nạn nhân có quen biết nhau?
- Căn cứ vào cách thức vụ án mạng xảy ra, thì đúng thế. Tôi tin rằng giữa họ có một mối quan hệ nào đó và kẻ sát nhân đã trả thù các nạn nhân của hắn vì một lý do nào đó. Để trừng phạt họ.
- Theo ý chị thì đó là kiểu quan hệ nào vậy?
- Kẻ sát nhân có những tình cảm rất mạnh mẽ. Để làm đối trọng cho sự căm thù khủng khiếp ấy, hẳn phải có một tình cảm khác. Một tình cảm ít ra cũng mạnh tương đương. Căm thù không tự nhiên mà nảy sinh.
- Kiểu tình cảm gì?
- Tình yêu chẳng hạn.
Vào giờ ăn trưa, tôi nhận được một tin nhắn của Owe. Anh ta viết rằng anh ta xin lỗi về cách hành xử và những lời đe dọa của mình. Anh ta vẫn khỏe, anh ta yêu tôi và tin rằng không thể sống thiếu tôi.
Có lẽ điều này là đúng. Nhưng tôi không trả lời. Tôi mua món xa lát rồi ngồi vào phòng họp cùng Sanchez và Manfred. Họ đang chuẩn bị tóm tắt vụ án với các điều tra viên giúp họ phân loại các thông tin mà dân chúng gửi tới. Xét cho cùng, tôi không cần có mặt ở đó. Tôi có thể quay về nhà Gunilla và ngồi trên ghế xô pha đọc một cuốn sách. Nhưng tôi không muốn thế.
Simone, một nữ điều tra viên trẻ tuổi có mái tóc tết kiểu châu Phi dài đến tận thắt lưng, nghiêng đầu sang một bên và lên tiếng.
- Dù sao, chúng ta cũng có thể loại trừ Wilhelmina Andrén. Người đã trốn khỏi khoa tâm thần của bệnh viện Danderyd. Một người đàn ông dắt chó đi dạo đã tìm thấy cô ta sáng nay, gần vịnh Brunsviken ở Solna. Cô ta đã chết vì lạnh.
- Cô gái tội nghiệp, Manfred vừa lẩm bẩm vừa xoa cái cằm phủ một lớp râu màu hung.
Simone gật đầu rồi nói tiếp:
- Như vậy, chúng ta chỉ còn Angelica Wennerlind và Emma Bohman. Hồ sơ nha khoa đã được gửi đến Solna và chúng ta sẽ có câu trả lời muộn nhất là vào ngày mai.
- Tôi tưởng là chúng ta sẽ có nó vào chiều nay chứ, Manfred nói.
- Chuyên gia pháp y mảng răng hàm mặt đang ở Skövde. Anh ấy phải mất vài giờ để đến tận đây, Simone đáp lại.
Đúng lúc ấy, cánh cửa mở ra, Peter bước vào. Hai má anh đỏ lựng, và chiếc áo khoác da của anh dính tuyết. Không mất công cởi áo choàng hay ngồi vào ghế, anh chỉ tay về phía Manfred và tôi.
- - Mọi người nghe này. Một đồng nghiệp nói rằng cô ta đã gặp Emma Bohman hai tuần trước. Rõ ràng là cô ta có quan hệ với Jesper Orre.