Họ đến hầm chuẩn úy thật đúng lúc: ở cửa hầm, chiến sĩ đại liên Vasily Khmyz, đứng đơ người, hai tay nẹp theo đường chỉ ống quần, còn chuẩn úy Poprishchenko dữ tợn long sòng sọc cặp mắt sưng húp, đỏ ngầu vì mất ngủ, đang xạc cho hắn:

- Lại có cái kiểu anh hùng như thế đấy! Không muốn chấp hành điều lệnh, kỷ luật, không có một khái niệm gì về công việc nhà binh, hành động cứ như là con nít đi xem hội chợ: muốn gì là đòi lấy được, ngay lắp tự! Thế cậu có biết rằng đã là chiến sĩ thì ăn cháo hay chết đều chỉ biết theo mệnh lệnh thủ trưởng chứ không phải cứ tùy tiện mà làm, biết không?

Ông im lặng một lát, ném một cái nhìn sắc như dao vào khuôn mặt đẹp và gầy của người chiến sĩ súng máy, rồi lập tức cất cao giọng:

- Không còn có kỷ cương gì cả! Các cậu muốn làm gì thì làm ư! Chà, cậu tìm đến tôi đòi cái gì hả, đồ bạc ác bất nhân? Tôi đang chỉ huy cái gì đây, một đơn vị quân đội, hay một tập đoàn thợ mộc? cậu vào quân đội làm thuê công nhật phải không? Và tôi có quyền gì cho cậu chuyển sang đơn vị khác, có quyền gì hả? Hôm nay cậu bỏ đi, ngày mai cậu khác, cứ tiếp tục như thế, rồi cuối cùng sẽ ra sao, tôi hỏi cậu? Tôi sẽ chỉ còn lại một mình - và một mình tôi đơn độc trình diện với sư đoàn trưởng hả? Đấy, báo cáo đồng chí đại tá, đồng chí đã thấy thằng già ngu xuẩn này chưa? Tôi, chuẩn úy Poprishchenko có vinh dự trình diện đồng chí. Trong trung đoàn có một số đồng chí còn nguyên vẹn, nhưng tôi đã thả cho họ tán loạn lung tung, giống như con gà mẹ khốn nạn để lạc đàn gà con trở về nhà một mình... Xin đồng chí hãy cách cái chức chuẩn úy cao quý của tôi, và ra lệnh treo cổ tôi vào cái cành cây bẩn thỉu nhất, tôi rất xứng đáng với cái đu ấy... Có phải thế không hả, Vasily Khmyz? Cậu muốn dành cái vinh dự đó cho thâm niên quân nhân của tôi đấy phỏng? Thế cậu không đánh hơi được điều đó hay sao hả, đồ quỷ tha ma bắt?

Chuẩn úy quặp mấy ngón tay nâu ám khói thuốc lá thành một dấu hiệu tục tĩu, dứ dứ gần cái mũi thanh thanh hơi gồ của cậu chiến sĩ súng máy, rồi buông thõng tay xuống, nhấn mạnh:

- Nếu như cậu cứ ngu xuẩn tự ý bỏ đi thì tôi sẽ xem như cậu đào ngũ, hãy nhớ lấy! Và cậu sẽ chịu tội trước tòa án về chuyện đào ngũ! Cút cổ cậu đi, và đừng bao giờ chường mặt ra với tôi xin xỏ những chuyện ngớ ngẩn như thế nữa nhé!

- Rõ, thưa đồng chí chuẩn úy, tôi sẽ không bao giờ chường mặt ra xin xỏ những chuyện ngớ ngẩn như thế nữa, - Khmyz, nhắc lại rất trịnh trọng và cau đôi mày thanh thanh, đen nhánh như mày thiếu nữ, quay vòng sang bên trái, khẽ rập đôi ủng đã vẹt gót.

Chuẩn úy đưa mắt nhìn theo hồi lâu dáng người cân đối, dong dỏng điển trai của anh ta, rồi dang rộng hai tay:

- Các cậu xem! những thằng thông minh ghê gớm chưa chứ? - ông ta nói, hấp háy rất nhanh hai con mắt lèm nhèm nước mắt, bực bội thở phì phò vào hàng ria hoe hoe, đã có nhiều sợi bạc. - Từ sáng đến giờ đó là cậu thứ tư dẫn xác đến đấy - và tất cả đều chỉ hát có mỗi một bài ấy! Cậu thứ tư rồi đấy. Chúng không muốn về hậu phương, chúng muốn ở lại đây. Còn tôi cũng có thể là bản thân không muốn về hậu phương, nhưng tôi phải chấp hành mệnh lệnh chứ?! - đột nhiên ông cất cái giọng kim khao khao hét lên, nhưng khi nén được cơn xúc động ông tiếp tục ôn tồn hơn: - Mình vừa mới gặp thiếu tá chỉ huy trung đoàn Ba mươi tư. Đồng chí ấy ra lệnh lập tức tiến về thôn Talovsky, ban tham mưu sư đoàn đang đóng ở đó. Mình đánh liều hỏi đồng chí ấy là chúng ta rồi sẽ ra sao. Đồng chí ấy bảo: “Yên trí, ông bạn già ơi, một khi còn giữ được vật thiêng liêng trong chiến đấu là lá quân kỳ, thì trung đoàn không bị giải thể mà sẽ được bổ sung quân số nhanh chóng, tăng cường khung chỉ huy, rồi chúng ta sẽ lại trở ra mặt trận tới khu vực xung yếu nhất!” - Chuẩn úy trịnh trọng giơ ngón tay trỏ, nhắc lại: “Đến khu vực xung yếu nhất, nghĩa là như thế nào, các cậu có hiểu không?” Thiếu tá nói rằng, bởi vì sư đoàn ta là chủ lực, đã từng trải thử thách và bất khuất kiên cường. Mà một sư đoàn như thế, mặc dù có bị tổn thất nặng nề đi nữa, cũng không thể để cho ăn không ngồi rồi lâu được, thiếu tá nói thế, vậy mà đấy, có những thằng ngông nghênh đủ loại lại tới đây định đem cái anh hùng trẻ con của chúng để lừa phỉnh tôi... Chúng nó muốn vứt bỏ đơn vị cũ để đi rông ngoài mặt trận như những cục cứt trôi sông. Mà đời thuở nào lại có cái chuyện cứ bỏ đơn vị này sang đơn vị khác tùy theo ý thích riêng của mình kia chứ? Tôi hỏi các cậu chứ, làm sao mà Vaska Khmyz, một con cún miệng còn hôi sữa thế kia, lại có thể biết được rằng đâu là khu vực quan trọng nhất hả? Cái sư đoàn đang thay thế chúng ta phòng ngự ở đây, chưa biết chừng lại cứ phải nằm phòng ngự chán phèo ở đây cho tới mùa đông, chưa biết chừng ở đây sẽ chẳng có đánh đấm gì cả mà chỉ có ngồi mòn đít đi thôi. Mà ai là kẻ biết rõ điều ấy hơn, thiếu tá hay là cái thằng Vaska ba hoa ấy?

Thế là mọi sự tan thành mây khói! Tất cả mọi tính toán kế hoạch trước đó của Lopakhin đều bị những lý lẽ xác đáng của chuẩn úy lật nhào không chút thương tiếc. Không hiểu sao Lopakhin lại bỏ mũ sắt xuống và lấy lòng bàn tay xoa xoa lên cái bầu mũ phơi nắng đã nóng bỏng. “Ông lão quỷ quái này nói thật chí lý! Sao cái sọ dừa của mình trước đây lại không hiểu được việc ấy nhỉ? - Anh buồn phiền nghĩ bụng, mắt nhìn đâu đó không hướng vào chuẩn úy. Rất đơn giản là người ta sẽ gửi chúng mình đến một khu vực quan trọng, còn ở đây thì bọn Fritz sẽ không tấn công đâu. Ừ, mà nhất định là sẽ như thế đấy! Đấy, chúng sẽ chọc thẳng qua mặt mình về phía đông... Chà, mình bị hố rồi, bây giờ phải tính bài chuồn thôi...”.

- Còn các cậu, các chú nhóc đến đây làm gì? - Chuẩn úy hỏi với một giọng ngụ ý đe dọa, rõ ràng là đã đoán trước sẽ phải nghe một điều gì khó chịu nên vươn dài cái cổ nhăn nheo ra chờ đợi câu trả lời, cứ như là con gà chọi trước trận đấu.

Quai hàm dưới của Nekrasov đột nhiên hễ xuống khi Lopakhin đưa ống tay áo lên lau mồ hôi đầm đìa trên trán, điềm tĩnh trả lời:

- Chúng tôi đến hỏi xem bao giờ xuất phát.

Chuẩn úy thở dài nhẹ nhõm. Còn Lopakhin thở dài nặng nề, vì có phải dễ dàng gì mà từ bỏ cái quyết định trước đó của mình. Nhưng Nekrasov hít mạnh một hơi nghe như huýt sáo, thì thầm bảo:

- Sao cậu lại làm rối vấn đề lên thế? Cứ nói luôn với ông ấy đi thôi! Nói thẳng đi, ông ấy không trộ nổi chúng mình đâu!

- Có gì đã nói hết rồi! - Lopakhin ngắt lời anh và quay sang chuẩn úy: - Đồng chí cho lệnh tập hợp đi, kẻo cái tập đoàn thợ mộc của đồng chí tan rã mất đấy...