Chuẩn úy thích nói dài: Lopakhin biết thế và anh lo nhất là bên mồ trung úy sẽ vang lên những lời nói trống rỗng, không cần thiết, khuôn sáo, làm khổ tai và xúc phạm tình cảm thiêng liêng của mọi người. Anh lo lắng và e ngại nhìn bộ mặt già sọm, với bộ ria hoe và cặp mắt hum húp của chuẩn úy, rồi đưa mắt nhìn cái dây da và cái xắc cốt sờn rách của trung úy mà chuẩn úy ôm trong cánh tay trái áp sát vào ngực.
Chỉ mới hôm qua đây thôi Lopakhin còn uống cốc vodka ở trong hầm trung úy, và chỉ mới mấy giờ trước đây thôi, xắc cốt và cái dây da đẫm mồ hôi này còn áp sát vào tấm thân nóng hổi và cân đối của trung úy; thế mà giờ đây tấm thân ấy đã nằm kề miệng huyệt, bất động, dường như bị cái chết làm cho ngắn đi; trung úy Goloshchekov đã hy sinh nằm đó, được cuộn trong tấm bạt đẫm máu, những hạt mưa nhỏ đọng lại, không lan ra trên khuôn mặt người quá cố; và đây, đã đến giờ phút vĩnh biệt...
Lopakhin chợt rợn người lên khi chuẩn úy bắt đầu cất tiếng nói khàn khàn khe khẽ:
- Các đồng chí chiến sĩ, các anh em chiến sĩ thân yêu! Hôm nay chúng ta an táng đồng chí trung úy của chúng ta, đồng chí sĩ quan cuối cùng còn lại của trung đoàn mình... Đồng chí cũng là người Ukraine ở ngay tỉnh Dnepropetrovsk, ở sát cạnh tỉnh tôi. Ở nhà, tại Ukraine, trung úy còn có mẹ già, vợ và ba con nhỏ, tôi biết rõ... Trung úy là một chỉ huy tốt, một đồng chí tốt, bản thân các đồng chí vẫn biết đấy; nhưng giờ đây tôi không muốn nói điều đó... Bên nấm mồ thân yêu này tôi muốn nói...
Chuẩn úy im lặng, chọn những lời lẽ cần thiết và bằng một giọng nói khác hẳn, nghe rắn rỏi và chan chứa một sức mạnh bên trong rất lớn:
- Hãy xem kìa, anh em, xung quanh sương mù mênh mông! Các bạn có thấy không? Cũng giống như đám sương mù ấy, một nỗi đau khổ đen tối đang trùm lên, nhân dân xứ Ukraine chúng ta và những nơi khác đang sống dưới ách bọn Đức! Nỗi gian khổ này làm cho mọi người đêm không ngủ yên, ngày không thấy ánh sáng... Chúng ta phải mãi mãi ghi nhớ điều ấy: ghi nhớ hôm nay khi chôn người đồng chí thân yêu và cả sau này khi có thể một chiếc accordion sẽ dạo lên bên chúng ta ở một chặng nghỉ, tại một nơi nào đó. Và chúng ta ghi nhớ mãi mãi! Chúng ta đi về hướng đông như mắt chúng ta hướng nhìn về hướng tây, chúng ta sẽ nhìn về hướng đó cho đến khi bàn tay chúng ta diệt đến tên Đức cuối cùng trên đất nước chúng ta... Anh em ạ, chúng ta rút lui nhưng chúng ta đã chiến đấu hết lòng hết dạ, những đồng chí còn lại thưa thớt, có thể đếm trên đầu ngón tay... Chúng ta không hổ thẹn khi nhìn vào mắt bà con cô bác lương thiện. Không hổ thẹn, chỉ có một điều hài lòng là không hổ thẹn, nhưng cũng chẳng thoải mái gì! Đối với chúng ta, giờ đây mà rời mắt khỏi mặt đất ngước nhìn lên cao thì còn sớm. Ngước mắt nhìn lên thì còn sớm đấy! Mà tôi thì muốn rằng chúng ta không phải hổ thẹn khi nhìn vào mắt mấy cháu con côi của đồng chí trung úy chúng ta đã hy sinh, không phải hổ thẹn khi nhìn vào mặt mẹ và vợ đồng chí ấy; muốn rằng khi gặp họ, chúng ta có thể cất lên tiếng nói trung thực: “Chúng tôi đi hoàn thành công việc mà chúng tôi đã bắt đầu cùng với con và bố các người để trả thù cho trung úy - người thân yêu của các người, người đã hiến trọn cuộc đời mình cho vùng sông Don, chúng tôi sẽ tiêu diệt bọn Đức để cho vong linh đồng chí ấy yên nghỉ”. Chúng ta bị đánh tan tác, điều đó không phải chối cãi; chúng ta bị đánh tan tác tơi bời. Nhưng trong các đồng chí, tôi là người lính già, - lạy chúa, tôi đã đánh đấm trong bốn cuộc chiến tranh và tôi biết rằng hễ xương còn sống thì thịt vẫn cứ mọc lên. Chúng ta sẽ mọc lên! Trung đoàn chúng ta sẽ được bổ sung thêm người, chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ lại đi trên con đường đã qua, quay trở lại, tiến về phía mặt trời lặn. Bước chân chúng ta sẽ nặng. Nặng tới mức làm cho đất dưới chân bọn Đức rung lên.
Chuẩn úy nặng nề quỳ một gối xuống theo kiểu các cụ già, và cúi sát thi hài trung úy, nói thật khẽ đến nỗi, Lopakhin đang xúc động chỉ nghe loáng thoáng:
- Đồng chí trung úy ạ, cũng có thể là đồng chí vẫn còn nghe bước chân chúng tôi đi... Cũng có thể là gió Ukraine sẽ thổi đến tận mồ đồng chí.
Hai chiến sĩ nhảy xuống huyệt, trân trọng đưa tay đỡ thi hài đã cứng đờ của trung úy. Vẫn quỳ nguyên như trước, chuẩn úy ném xuống huyệt một nắm đất pha cát rồi giơ tay lên.
Một nấm cát nho nhỏ mọc nhanh trên mộ; ba loạt súng chào nổ vang, tiếp liền theo là tiếng nổ với sức mạnh, và sức căm hờn gấp mười lần của khẩu đội lựu pháo gần đó.
