Không biết có phải dúm thuốc lá cuối cùng nhận được của bạn ở phút giây gian khổ, hay âm hưởng ngọt ngào của niềm thông cảm thân tình thấm trong giọng nói của Lopakhin, và cũng có thể là nỗi cô đơn sâu sắc mà Zvyagintsev cảm thấy sau khi chiếc xe hai bánh tiện đường đã chở Nikolai Streltsov đi quân y, nhưng rõ ràng là có một cái gì đó đã khiến Zvyagintsev gần gũi với Lopakhin hơn.
Rạng sáng, khi những bộ phận còn lại của trung đoàn được sát nhập vào binh đoàn đang án ngữ bảo vệ những đường đi tới chỗ vượt sông, thì Zvyagintsev đã nhìn, với con mắt khác trước, cái anh chàng Lopakhin đang đào vị trí dự bị. Bản thân anh thì bao giờ cũng vậy, è è trong cổ và nguyền rủa chất đất rắn cùng cuộc đời lính đầy cay đắng, vừa đào xong rất nhanh công sự của mình; rồi sau đó anh tới bên Lopakhin nhếch mép cười và bảo:
- Nào, để mình giúp với, kẻo một trung đoàn trưởng tương lai mà đào đất thì bất tiện quá,.. - Rồi anh nhổ nước bọt vào tay, cầm lấy xẻng.
Lopakhin nhận sự giúp đỡ của Zvyagintsev với một thái độ hàm ơn lặng lẽ, nhưng chỉ vài phút sau anh đã lên giọng thủ trưởng hò hét cậu ta, làm khổ cậu ta bằng những câu đùa thô tục, và vừa vỗ bồm bộp vào tấm lưng nóng hổi ướt đẫm mồ hôi của người bạn mới vừa nói:
- Đào sâu vào thằng Ivan thích cầu chúa này! Chà mày cứ loay hoay mãi trên mặt đất như cụ già ấy. Trong nghề đào đất cũng như trong tình yêu phải đạt tới một chiều sâu nhất định, thế mà cậu cứ cố tình bới bới bên trên. Cậu là một thằng nông cạn, thảo nào mà vợ nó ít gửi thư, thằng quỉ râu hoe ạ, cậu thật chẳng có gì đáng để mụ ta nhớ tới cả...
Anh chàng Lopakhin khô quắt và gân guốc làm việc với cái vẻ thành thạo và nhanh nhẹn nhà nghề của thợ mỏ, hầu như không nghỉ, mà cũng không mất thì giờ hút thuốc. Những giọt mồ hôi lóng lánh như những giọt nước mắt trên khuôn mặt ngăm ngăm, bụi than xanh xanh bám đầy lỗ chân lông, cặp môi mỏng dính dữ tợn mím chặt. Anh dùng xẻng nạy rất khéo những hòn đá kẹt trong đất thịt; và khi có tảng đá lớn không chịu thua những nỗ lực của anh, thì anh lại rít qua kẽ răng nghiến chặt những lời chửi tục tằn, rắc rối, phức tạp tới mức một người sành sỏi về khoa này như Zvyagintsev cũng phải rướn thẳng người ngạc nhiên, bắt đấu liếm cặp môi khô nẻ và nói giọng trách móc:
- Lạy Chúa tôi, Petya, sao mà cậu lại có thể văng tục đến kinh tởm thế! Chà, có lẽ cậu nên bớt chửi đi, và đừng có rủa sả rắc rối quá thế. Cậu chửi bới không còn ra con người nữa; cứ như thằng đang leo cầu thang, - cứ cố đợi mà vẫn không thể đợi cho đến lúc bước tới bậc cuối cùng.
Lopakhin khẽ mỉm cười để lộ mấy chiếc răng trắng muốt, rồi long lanh đôi mắt trong sáng tinh nghịch, nói:
- Người anh em ạ, đó chẳng qua là thói quen mỗi người mỗi khác thôi. Cậu thì cứ mở mồm ra là “Lạy Chúa tôi!”, còn mình thì quen mồm kiểu khác. Hơn nữa cậu là dân nông tổ, cưỡi trên máy gặt đập và hít thở dưỡng khí trong lành: vì lao động thể xác nên thần kinh cậu yên ổn; thế thì làm sao mà cậu tập nhiễm cái thói chửi rủa được? Còn mình là thợ mỏ, trước chiến tranh, trong gương lò mình đã đào được hơn ba trăm phần trăm định mức hàng ngày. Thực hiện ba trăm phần trăm, nếu không có trí tuệ, chỉ dựa vào cái sức vai u thịt bắp thì thực hiện sao được; - vì vậy đúng ra phải xem lao động của mình là lao động trí óc. Đấy, cũng giống như ở mọi người lao động trí óc khác, các dây thần kinh trí tuệ của mình bị suy nhược, vì vậy đôi khi, để tự trấn an, mình cứ phải chửi rủa ầm ĩ lên cho ra trò ra trống. Còn như cậu, nếu vì được hưởng một nền giáo đục cao nhã, mà không hứng nghe những lời có thể làm cho người ta nhẹ nhõm ấy, thì cậu cứ lấy bông nút tai lại. Vào thời bình, khi bắn, để khỏi bị điếc tai bọn pháo binh vẫn làm như thế; và họ bảo là có đỡ đấy...
Sửa soạn xong vị trí dự bị, Lopakhin bỗng có ý định đào một hào giao thông nối liền hai công sự, nhưng Zvyagintsev đã mệt nhoài bèn kiên quyết phản đối:
- Cậu tính sao đấy, định ở lại đây cả mùa đông hả? Mình chả đào đâu.
- Dù có ở lại cả mùa đông, hay không ở lại, thì mình cứ phải bám trụ ở đây cho đến khi tất cả anh em còn lại vượt qua sông. Cậu có thấy đêm qua bao nhiêu phương tiện kỹ thuật quân sự được chuyển tới chỗ vượt sông không? Đấy, đấy, như thế đấy. Mình không thể để lại cho bọn Đức cái tài sản ấy được, lương tâm của một người chủ không cho phép mình làm như thế. Có hiểu không? - Lopakhin nói với giọng nghiêm chỉnh khác thường.
- Cậu đâm ra ngớ ngẩn rồi đấy, Petya ạ! Tới bao giờ chúng mình mới đào xong nổi bốn chục mét hào? Không cần có giao thông hào, cậu vẫn có thể bám trụ bao nhiêu lâu tùy thích cơ mà, cậu cần quái gì cái hào ấy kia chứ? Khi cần, lúc bức thiết lắm thì cậu cứ bò, cứ bò cho thật khéo vào! Thế thì việc gì cậu cứ phải ghè xẻng vào răng mình? Mình đã nói không đào nữa là không đào nữa. Mình là công binh của cậu đấy hả? Chẳng thằng ngốc nào lại thừa hơi phí sức như vậy. Nếu có muốn thì cứ tự đào lấy giao thông hào, dài tới một cây số cũng được, còn mình thì xin thôi, người anh em ạ, sẽ không đào đâu!
Bằng một cử chỉ oai vệ, Lopakhin chỉ vào chỗ đất trần trụi lơ thơ vài đám cỏ cằn cỗi:
- Thế nào hả, khi chuyển vị trí mình phải bò trên cái đầu hói này à? Ngay loạt đạn đầu nó đã đóng chặt mình vào đất, ở đúng vào chỗ cái chỗ đội mũ, và đem đi làm món thịt băm viên rồi. Đây cái kiểu trả ơn của người ta là như thế đấy: cậu thì đưa ngực ra cản xe tăng, bảo vệ hắn, còn hắn lười biếng không muốn đào thêm cho một nhát xẻng... Thôi, cút đi cho rảnh, không có cậu bọn mình vẫn đào được, có điều báo trước cho cậu biết là: hễ mình chỉ huy trung đoàn thì cậu đừng hòng được mình đề nghị thưởng huy chương đâu, dù cho cậu có múa may quay cuồng, có cố tỏ ra xuất sắc đến mấy, dù cậu cố xơi tái được vài thằng Fritz đi nữa, thì cậu cũng chẳng được cái cóc khô gì đâu!
- Cũng tìm ra điều để dọa đấy, - Zvyagintsev nói, với một nụ cười mệt mỏi và vẫn cầm lấy xẻng, tuy rõ ràng có vẻ miễn cưỡng.
Trong khi anh cùng với pháo thủ số hai, Alexander Kopytovsky - một anh chàng trai trẻ, chậm chạp, có khuôn mặt bè bè như miếng sắt đậy lò, với bờm tóc xoăn xòa xuống bên dưới mũ ca lô, - đang cọ sạch đất sét bám vào xẻng, thì Lopakhin bò ra khỏi công sự, nhìn quanh.
Sương lam xám rơi đầy trên cỏ, nặng nề vít xuống đất những cọng cỏ vương đầy những lá khô. Mặt trời vừa mới mọc; và đằng xa phía sau những cây dương, hiện ra khúc quanh trăng trắng của dòng sông Don, sương mù là là sát mặt nước; và khu rừng sát bờ sông bị sương mù quấn sát đất, nom cứ như tắm trong những luồng nước cuồn cuộn, hệt cảnh mùa xuân, hồi nước lũ.
Tuyến phòng ngự chạy qua vùng ven một điểm dân cư. Số quân còn lại của trung đoàn được gom thành một đại đội, chiếm lĩnh đám đất gần một ngôi nhà dài, lợp ngói đỏ, tiếp giáp một khu vườn rộng, có rào ngăn cách.
Lopakhin xem xét bốn phía một hồi lâu, ước lượng cự ly tới đỉnh của cao điểm trước mặt, chọn các vật chuẩn, rồi hài lòng nói:
- Mình có một thế quan sát thật tuyệt vời! Đây không phải là một trận địa mà là cả một sự kỳ diệu. Mình sẽ nện cho xe tăng Đức tan tác thành vỏ bào, còn lính xe tăng thành thịt băm nướng chả.
- Giờ đây thì cậu dũng cảm lắm, - Sashka Kopytovsky đứng thẳng người lên nói châm chọc, - cậu trở thành dũng cảm và vui vẻ khi cậu biết rằng ở đây, ngoài khẩu súng của chúng ta, còn có bao nhiêu khẩu khác nữa lại có cả pháo chống tăng, còn hôm qua khi xe tăng xông vào chỗ mình thì mặt cậu tái mét.
- Khi xe tăng xông tới mình thì bao giờ chả tái đi, - Lopakhin thừa nhận một cách dễ dàng.
- Thế mà cậu hét vào tai mình, tất nhiên là be be như dê kêu: “Chuẩn bị đạn!”, cứ như cậu bảo thì mình không biết làm gì. Đúng là thần kinh đàn bà...
Lopakhin không đáp lại, dỏng tai nghe. Từ đâu đó phía sau vườn vẳng lại tiếng phụ nữ í ới và tiếng cốc, lọ thủy tinh lanh canh. Cặp mắt lơ đãng của Lopakhin đột nhiên tươi tỉnh, sáng long lanh, cổ vươn ra, và người anh hơi chồm về phía trước vểnh tai nghe, tập trung sự chú ý tới cao độ.
- Cậu làm gì như chó săn rình mồi ấy, hay là đánh hơi thấy con gì đấy? - Kopytovsky vừa cười chế giễu vừa hỏi, nhưng Lopakhin không trả lời.
Mái ngói đỏ ướt đẫm sương của ngôi nhà trắng nhấp nhoáng một ánh mờ đục. Những tia nắng chênh chếch nhuộm vàng mái ngói, tỏa sáng tươi vui trên các cửa sổ. Qua kẽ cây Lopakhin nhìn thấy hai bóng dáng phụ nữ, và lập tức anh quyết định dứt khoát:
- Sasha này, cậu hãy ở lại đây để canh giữ quyền lợi của đất nước, để mình đảo qua ngôi nhà ngói kia một phút xem, - anh nháy mắt bảo Kopytovsky.
Anh chàng này ngạc nhiên nhướng cặp lông mày bụi bám đầy, màu tro xám, hỏi:
- Để làm gì hả?
- Mình linh cảm thấy rằng, nếu nhà này không phải là trường học hay một viện phòng và chữa bệnh lao, thì có thể kiếm được ở đó một món gì ăn sáng hấp dẫn đấy.
- Chắc đó là bệnh xá thú y, - Kopytovsky im lặng một lát rồi nói, - Rõ ràng đó là bệnh xá thú y và ở đấy ngoài vẩy và mụn ghẻ cừu ra thì cậu chẳng tìm được gì ăn sáng đâu.
Lopakhin nheo mắt khỉnh bỉ hỏi lại:
- Thế tại sao đó là... bệnh xá, và là thú y nữa? cậu nằm mơ đấy chứ nhà tiên tri?
- Vì nó ở tách riêng ra, và hơn nữa vừa lúc nãy có tiếng bò rống, nghe rất thảm, chắc là họ dắt tới chữa bệnh.
Lopakhin hơi phân vân về điều phỏng đoán của mình, trong giây phút anh huýt sáo có vẻ thất vọng buồn rầu nhưng rồi cuối cùng vẫn quyết định đi.
- Mình đi trinh sát đây, - anh nói giọng bực mình, - chuẩn úy hay ai đó có hỏi Lopakhin đâu thì cứ bảo là hắn đi ngoài, cứ bảo là hắn đau bụng ghê gớm, có lẽ kiết lỵ cũng nên.
Lopakhin còng lưng xuống, lê bước, làm bộ mặt nhăn nhó đau khổ, đi vòng công sự của trung úy Goloshchekov, vượt qua chỗ các chiến sĩ điện thoại đang kéo đường dây từ chỉ huy sở ra, rồi phóng nhanh vào khu vườn. Nhưng khi những cây anh đào vừa che khuất anh khỏi con mắt những người bên ngoài nhìn vào, là lập tức anh ưỡn thẳng người, xiết lại thắt lưng, phất phơ kéo lệch cái mũ sắt, khệnh khạng đôi chân vòng kiềng, đi thẳng vào cái cổng đang mở toang một cách mến khách.
Từ xa anh đã thấy đám phụ nữ chạy đi chạy lại ở cạnh nhà kho, mấy dãy bình sắt trắng phản chiếu ánh mặt trời, thế là anh tin chắc rằng trước mặt phải là một nhà máy bơ hay là một trại vắt sữa của nông trang. Nhưng cay đắng xiết bao, khi vừa nhanh nhẹn nhảy qua hàng rào, anh bất thần thấy ngay ở gần nhà kho một cụ già oai vệ đang ra những lệnh gì đó cho đám phụ nữ. Hành nghề, Lopakhin bao giờ cũng thích làm việc với phụ nữ hơn. Anh tin tưởng sắt đá vào lòng tốt và vào tính chất mềm yếu của trái tim phụ nữ, và tuy bị nhiều thất bại trong tình trường, nhưng anh vẫn tin vào sức quyến rũ không cưỡng lại được của mình... Còn về các ông già thì tự nhiên là anh không thích, không hiểu sao anh cứ cho là mọi ông già đều keo kiệt và khi cần xin xỏ điều gì thì bao giờ anh cũng tránh không giao dịch với họ. Nhưng giờ đây thì rõ ràng là không thể tránh ông già này được: căn cứ vào toàn bộ tình hình thì ở đây chính ông già là người phụ trách.
Lopakhin phải bấm bụng tiến về phía nhà kho, vừa đi vừa thầm cầu Chúa cho ông già vô tội chóng được yên ổn về chân Chúa; nhưng bây giờ không còn cái dáng đi nhún nhẩy, suồng sã của một tay quen chinh phục đàn bà nữa, anh sửa lại cái mũ sắt trên đầu và dập tắt những ánh vui nhộn trong con mắt, và đi đều bước kiểu quân nhân.
Liếc nhanh đôi vai ngang và cái lưng thẳng của ông già, Lopakhin nghĩ bụng: “Lão quỷ rậm râu này, trước kia chắc là chánh quan đấy! Cần phải xử sự cung kính, không thể khác được”. Còn cách ông già mấy bước, ánh rập gót ủng, đứng nghiêm chào, đưa tay lên vành mũ, cứ như trước mặt anh ít nhất cũng phải là một sư đoàn trưởng. Anh đã tính không nhầm; rõ ràng việc ấy đã gây cho ông già một ấn tượng; và ông cụ cũng đưa bàn tay nhăn nheo lên vành mũ ca lô Kazakh đã bạc màu và đáp lại giọng trầm ồm ồm không kém phần lễ phép:
- Xin chào đồng chí!
- Đây là đâu thế hả bố? chuồng ngựa của nông trang phải không? - Lopakhin, với vẻ mặt ngây thơ chỉ vào dẫy chuồng bò hỏi.
- Không, trại bò sữa của chúng tôi đấy. Chúng tôi đang chuẩn bị rút...
- Bà con chuẩn bị muộn quá, - Lopakhin nói giọng nghiêm khắc. - Đáng lẽ phải nghĩ tới việc ấy sớm hơn kia.
Ông già thở dài, vuốt chòm râu, nhìn đâu đó qua mặt Lopakhin nói:
- Các đồng chí, những chiến sĩ dũng cảm chạy đến thôn chúng tôi sớm quá đấy... Ngày hôm trước đài phát thanh đưa tin là cuộc chiến đấu đang diễn ra ở gần Rossosh, chúng tôi chưa kịp ngoảnh lại thì các đồng chí đã ở bên cạnh cơ sở của chúng tôi rồi và còn lôi cả bọn Đức theo sau...
Câu chuyện rõ ràng đã chuyển sang một hướng bất lợi cho Lopakhin, và anh khéo léo lái sang một tuyến khác ân cần hỏi:
- Chả nhẽ bà con chưa chuyển hết bò sang bên kia sông Don ư? Bò của bà con chắc là tốt lắm, thuần chủng cả đấy nhỉ?
- Bò cái của nông trang chúng tôi thì khỏi phải nói; không phải là bò cái nữa, mà là vàng đấy! - Ông cụ khoái chí trả lời. - Đàn bò thì chúng tôi đã đuổi cho bơi qua sông từ chiều hôm qua; còn tài sản thì chúng tôi đang chuyển đi và sẽ chuyển đi, đi được hay không, chưa dám nói chắc, vì ở chỗ vượt sông hỗn độn bát nháo đến mức có tài trời mới chen vào nổi! Bọn Đức đã hai ngày đến ném bom xuống cầu, trúng một cái là tiêu ngay, xe quân sự tắc nghẽn ở đó hàng mấy nghìn, ở sát đầu cầu mấy ông chỉ huy thộp ngực lẫn nhau: thế còn chỗ đâu để chúng tôi đưa mọi thứ lỉnh kỉnh này sang sông...
- Phải, tình hình phức tạp đấy, Lopakhin xác nhận. - nhưng đừng lo lắng làm gì, bố ạ, trung đoàn anh hùng của chúng tôi đã nhận phòng thủ, như vậy có nghĩa là bố cứ yên tâm rằng bọn Đức không thể nhảy sang bên kia sông Don đâu. Chúng tôi sẽ cho chúng đổ máu ra trò ở ngay bên này sông.
- Thôn chúng tôi đến nguy mất, nếu đánh nhau ở đây thì cháy hết, - ông già nói, giọng run run.
- Vâng, thưa bố, chắc là thôn nhà sẽ bị thiệt hại nhưng chúng tôi sẽ bảo vệ nó đến cùng.
- Cầu Chúa phù hộ cho các đồng chí. - ông già nói rất nhiệt thành và muốn đưa tay lên làm dấu thánh giá, nhưng liếc nhìn Lopakhin, nhìn tấm huy chương trên ngực anh, ông vội chuyển bàn tay chưa kịp đưa lên đến trán sang tư thế từ từ vuốt chòm râu bạc rậm rì. - Thế ra đơn vị các đồng chí đào công sự phía sau vườn đấy! - ông cụ im lặng một lúc rồi hỏi.
- Đúng đấy bố ạ, đơn vị chúng tôi đấy, chúng tôi đã dốc hết sức ra đào, mọi người đều khô cả họng... - Lopakhin tế nhị im lặng, nhưng ông già xem ra không hiểu tới nói bóng gió. Ông ta vẫn cứ tiếp tục vuốt râu nhìn những người vắt sữa đang xếp các thùng sắt lên xe ngựa, rồi bỗng quắc mắt, quát oang oang:
- Cô Glashka, ma quỉ bắt mất hồn vía rồi à, sao đến bây giờ vẫn chưa có ngựa? Chờ tới lúc bọn Đức bắt đầu rót đại bác lên đầu mới cuống cà queo lên đó hả.
Một chị vắt sữa đẫy đà cao lớn, đôi môi đỏ thắm và bộ ngực núc ních, liếc nhìn Lopakhin, thì thầm điều gì đó với đám phụ nữ khiến họ lặng mỉm cười, - rồi mới chậm rãi trả lời:
- Sắp dắt tới ngay đấy, cụ Luka Mikhalych ạ, cụ đừng lo, còn kịp chán để chở nhanh cụ bà ra sông Don mà...
Lopakhin nhìn chằm chằm đắm đuối vào chị vắt sữa, mắt nheo lại như bị chói nắng. Anh phải cố gắng lắm mới rời mắt khỏi khuôn mặt phụ nữ ngăm ngăm hồng hào, anh thở dài và hỏi, không hiểu sao giọng bỗng khản đặc:
- Thế nào, bố ơi, nông trang ta trước chiến tranh sống cũng khá chứ? bà con nông trang ăn uống no đủ đấy nhỉ...
- Chúng tôi sống phong lưu lắm: có trường học, có bệnh viện, có câu lạc bộ, có đủ mọi thứ; đó là chưa nói đến đồ ăn thức uống, thật là no nê đến tận mũi, thế mà giờ đây phải từ bỏ tất cả mọi thứ thân thiết. Đến lúc trở về thì sao? Chỉ còn những khúc gỗ cháy, chắc chắn là như thế, - ông già nói, giọng buồn phiền.
Giá như vào lúc khác thì Lopakhin có thể thông cảm với nỗi đau khổ của người khác, nhưng lúc này thì anh không còn thì giờ, và anh tiến thêm bước nữa mong thúc đẩy ông già đoán ra mục đích anh đến để làm gì.
- Nước giếng của bà con ta mặn mặn thế nào ấy. Chúng tôi đào công sự, khát bỏng họng, mà không tìm đâu ra nước uống được. Sao bà con ở đây không có nước ngon nhỉ? - Anh nói giọng trách móc.
- Mặn mặn à? - ông già ngạc nhiên hỏi lại. - Thế các anh múc nước ở giếng nào thế?
Lopakhin chưa hề uống nước ở thôn này, và tất nhiên là không biết giếng ở đâu, vì vậy anh chỉ vung tay mơ hồ về ngôi trường có thể nhìn thấy sau mấy rặng cây. Ông già lại càng ngạc nhiên hơn nữa:
- Tôi thấy kỳ lạ thật! Nước giếng trong trường là nước ngon nhất vùng này đấy, toàn thôn đều ra đấy múc nước uống. Làm sao mà bây giờ nước ấy lại hỏng đi thế nhỉ? Hôm qua người ta múc nước ở đó về, nước ngon, rất ngọt, chính tôi đã nếm đấy mà.
Ông lão đăm đăm nhìn xuống đất trầm ngâm suy nghĩ, còn Lopakhin bực bội e hèm một tiếng, nói:
- Vả lại, bố ạ, chúng tôi lại không được phép uống nước lã, để tránh đi ỉa chảy và các tai họa đường ruột.
- Nước chúng tôi thì có thể uống không đun sôi, - ông già vẫn khăng khăng, - hằng năm chúng tôi đều thau giếng, toàn thôn uống, chưa hề có ai đau bụng bao giờ.
Nói khéo, tế nhị để cho ông già tối dạ hiểu ý, thì Lopakhin đã cạn hết mọi khả năng; và thất vọng, anh đành phải liều:
- Bà con ở đây có thể cấp cho chúng tôi một ít sữa tươi hay là bơ không nhỉ?
- À chuyện ấy thì, chú nhỏ ơi, phải đến hỏi bà giám đốc trại bò sữa ấy. Kìa bà ấy đang đứng gần mấy chị vắt sữa, cái bà mặt tàn hương tròn xoay trùm khăn san xám ấy.
- Còn bố... bố giữ chức vụ gì ở đây? - Lopakhin ngơ ngác hỏi.
Và ông già tay vuốt râu kiêu hãnh trả lời:
- Tôi coi chuồng ngựa, năm nay là năm thứ ba rồi đấy Tôi làm đủ mọi việc Chúa giao: nào cắt cỏ, nào chăm sóc những con gầy, một tay quán xuyến mọi việc. Người ta đã hứa tặng thưởng cho tôi năm nay đấy...
Ông già còn nói thêm những gì đó nữa, nhưng Lopakhin đã bực bội đập bốp bàn tay lên vành mũ sắt, lắp bắp đôi môi không thành tiếng, đi tới người phụ nữ trùm khăn san xám.
Bà giám đốc là một phụ nữ giản dị và dễ tính. Bà chăm chú lắng nghe lời yêu cầu của Lopakhin rồi nói:
- Chúng tôi đã để cho anh em thương binh ở quân y một trăm rưỡi lít sữa và bơ, vẫn còn lại ít nhiều, chúng tôi cũng không mang đi được hết. Hai bình sữa có đủ cho các chiến sĩ của đồng chí không? Glashka này, hãy đưa cho đồng chí chỉ huy hai bình sữa nhé, thứ mới vắt hôm qua ấy, nếu dưới kho ướp lạnh còn bơ thì đưa cho đồng chí ấy vài ba ki lô nhé.
Được mãn nguyện và rất khoái vì được gọi là chỉ huy, Lopakhin nồng nhiệt bắt tay bà giám đốc tốt bụng, rồi nhanh nhảu bước vào kho ướp lạnh. Anh nhận từ tay chị vắt sữa hai bình sữa lạnh đã lấm tấm như đổ mồ hôi vì ướp nước đá, rồi trầm trồ nói:
- Glashka này, tôi không biết gọi cô theo tên ông cụ là gì, nhưng cô là tuyệt thế giai nhân chứ không phải là phụ nữ nữa. Đúng là kem sữa đánh sánh, kem ra kem! Tôi đang ngon miệng là có thể nuốt phăng cô luôn một hơi đấy: phết một mẩu nhỏ lên bánh mì là ngấu nghiến luôn, không cần muối nữa...
- Chuyện đến lạ, - chị vắt sữa chính chuyên nghiêm khắc trả lời.
- Việc gì mà khiêm tốn thế, cô Glashka xinh đẹp tuyệt vời ơi, cô không phải là người của chúng tôi, đấy, tất cả tai vạ là ở đấy! Cái gì làm cho cô phây phây ra như thế, sữa tươi hay là sữa chua hả? - Lopakhin tiếp tục khen lấy khen để.
- Anh hãy cầm lấy bình sữa, đi đi. Rồi sẽ đến lấy bơ sau.
- Tôi thuận tình ở suốt đời với cô trong kho ướp lạnh này, - Lopakhin nói kiên quyết.
Hắn lấm lét nhìn ra cánh cửa hé mở toan ôm chầm lấy cô vắt sữa có thân hình phốp pháp, nhưng chị chàng khẽ gỡ tay anh ra, giơ cho anh xem cái nắm tay ngăm ngăm to tướng và mỉm cười thân mật.
- Nhìn đây này, anh chàng ơi, cái này sẽ làm cho anh nguội lạnh, còn nhanh hơn là nước đá đấy. Tôi là một gái góa nghiêm khắc, không ưa những trò nhảm nhí ấy đâu.
- Với một gái góa thế này tôi sẵn sàng chịu đựng mọi tổn thất, nhưng tôi không có ý định rút lui: không có chuyện này thì cũng đã rút lui đến ngán hết chỗ nói rồi, - Lopakhin nói giọng hiền lành và khăng khăng sấn tới gần chị vắt sữa, tới đôi môi đỏ thắm tươi cười của chị.
Nhưng đúng lúc ấy cánh cửa lót bằng thân cây lau của hầm ướp lạnh lại mở toang ra rất không đúng lúc; giữa khung cửa sáng hiện ra một bóng dáng đen ngòm và giọng trầm oang oang của ông già vang lên:
- Glyceria! Cô làm gì mà mất hút trong ấy thế? vạt váy bị dính chặt vào nước đá rồi hả? Nhanh lên, đi dắt ngay lập tức con ngựa về đây cho tôi!
Lopakhin né người sang một bên, lầu bầu chửi đổng, xô các bình sữa chạm nhau loảng xoảng, rồi bước lên những bậc tam cấp trơn như mỡ vì ẩm ướt. Ra khỏi hầm ướp lạnh anh còn trùng trình chờ chị vắt sữa; vẫn với nụ cười ranh mãnh cô này bước ra theo; anh, hỏi:
- Cô sẽ rút qua bên kia sông Don hay ở lại? Tôi muốn biết nhỡ có khi cần gặp.
- Chúng tôi sẽ đi ngay đây anh bộ đội ạ. Chắc là anh cùng đi với chúng tôi chứ?
- Tạm thời thì chưa cùng đi, - Lopakhin nói giọng khô khan hơn, nhưng lập tức tiếng nói khàn khàn của anh lấy lại cái giọng âu yếm dịu dàng: - Này, mà nếu như cùng đi thì chúng mình sẽ gặp nhau ở đâu Glashenka nhỉ?
Vừa cười vừa hích mạnh vai đẩy Lopakhin ra khỏi cửa, cô vắt sữa trả lời:
- Hình như chúng ta cũng chẳng cần gặp nhau làm gì nữa, nhưng nếu anh muốn gặp quá, không chịu nổi thì cứ đến tìm ở khu rừng bên kia sông Don. Chúng tôi cũng chẳng đi khỏi làng xa lắm đâu.
Lopakhin thở dài, thầm rủa cuộc đời phiêu bạt của con nhà lính, rồi khệ nệ bê hai bình sữa lê bước về phía vườn. Anh rất muốn ngắm lại một lần nữa cô gái góa bề ngoài nom nghiêm khắc đến thế, nhưng trong cặp mắt lại ánh lên những tia hung hung trìu mến quá chừng. Anh ngoảnh nhìn và vấp mô đất suýt ngã, và ngay lúc ấy, tiếng cười lanh lảnh của đám phụ nữ bay đuổi theo anh và xuyên thấu tận trong tim..
Trong công sự, Lopakhin ghé thẳng mồm vào miệng bình sữa, uống liền một hơi rất dài không nghỉ, cái thứ nước mát lịm đầy chất bổ, rồi người đờ ra vì no sữa và sung sướng như một đứa trẻ. Anh giao Kopytovsky nhiệm vụ chia sữa cho các chiến sĩ trong đại đội mỗi anh em một ca-men và nghiêm khắc ra lệnh là nếu còn thì không được từ chối các anh em khác, còn anh lại toan đi nữa nhưng Kopytovsky khuyên anh không nên đi:
- Chuẩn úy sẽ chửi cho đấy, đừng đi nữa. - Lopakhin mơ màng mỉm cười và nói.
- Có thể là mình không đi đâu, nhưng hai cái chân nó cứ đưa mình đi. Đằng ấy có một có vắt sữa, cô Glashka, tuyệt vời tới mức mà giá như không có chiến tranh thì mình sẽ tình nguyện suốt đời cùng với cô ấy ngồi dưới bụng con bò mà bóp vú.
Kopytovsky nheo mắt, đưa bàn tay đen sì che miệng hỏi, giọng ngắc ngứ vì cười:
- Bóp vú ai cơ chứ?
- Điều đó không quan trọng, - Lopakhin trả lời lơ đãng vì còn mải trầm tư suy nghĩ tận đâu đâu.
Mắt anh lướt trên những lùm cây và dừng lại rất lâu trên mái ngói đỏ của trại bò sữa.
- Cẩn thận nhé, hôm nay đừng để cho chuẩn úy tóm được đấy. Từ hôm qua đến giờ, không hiểu sao đồng chí ấy cứ dữ tợn như chó bị xích ấy, - Kopytovsky răn đe trước.
Lopakhin xua tay, đốp chát trả lời:
- Cút cổ cậu đi với những lời khuyên và với chuẩn úy của cậu! Một bước ông ấy cũng không cho mình đi à? Cậu hãy bảo là Lopakhin đi kiếm bơ, và lấy sữa ra thết ông ấy, đấy chuyện chỉ có thế. Còn nếu ông ấy kiếm chuyện hoạnh họe mình thì mình sẽ đọc kinh cầu siêu cho ông ấy! Mình không thể nào nuốt nổi cái món cháo kê của Lisichenko nữa; nó đã làm cho dạ dày mình bắt đầu loét ra rồi đấy. Cứ phát đủ khẩu phần đúng theo quy định của Mikoyan thì mình chả cần phải đi kiếm chác làm gì. Thế nào, mình bị bệnh tâm thần hay sao mà lại từ chối không nhận bơ một khi chính những người tốt bụng tự ý mời mình? Thể để bơ lại cho kẻ thù hả?
- Chà, nếu họ cho bơ thì đừng chần chừ nữa, đi đi thôi, - Kopytovsky vội vàng đồng ý.
Một phút sau, Lopakhin đã bước trên con đường mòn quen thuộc trong vườn, lắng nghe tiếng chim hót ban mai, khoan khoái thở hít mùi cỏ đẫm sương nhàn nhạt, thoang thoảng.
Mặc dù mấy ngày đêm vừa qua anh hầu như không được ngủ, ăn không đủ no, vừa chiến đấu vừa hành quân mệt lử hơn hai trăm cây số, nhưng sáng hôm đó anh vẫn thấy tinh thần phấn chấn lạ thường. Trong chiến tranh con người có đòi hỏi gì nhiều lắm đâu cơ chứ? Chỉ cần nhích xa ra khỏi cái chết hơn thường ngày một chút, nghỉ ngơi, ngủ đẫy giấc, ăn no, nhận được thư nhà, đàng hoàng hút thuốc lá với bạn, - thế là có ngay niềm vui bồng bột của con nhà lính. Thực ra, sáng hôm ấy Lopakhin không nhận được thư, nhưng bù lại thì đêm qua anh đã được phát suất thuốc lá đã bao lâu mong đợi, một hộp thịt, và đầy đủ đạn dược. Lúc sáng tinh mơ đã chợp mắt được một tý, rồi sau đó tươi tỉnh, sảng khoái, anh đào công sự, thầm nghĩ chắc chắn rằng ở đây, bên bờ sông Don, - rốt cục sẽ kết thúc cuộc rút lui cay đắng; và, lần này việc đào công sự đối với anh không còn chán ngấy và đáng ghét như trước đây nữa; anh rất hài lòng về vị trí đã được lựa chọn, - nhưng còn hài lòng hơn nữa là vì dù được uống sữa thoải mái, và gặp được cô gái góa Glashka đẹp một cách kỳ lạ. Khỉ thật! Tất nhiên là tốt hơn nhiều, giá như được làm quen với nàng ở nơi nào đó vào lúc nghỉ ngơi, thế thì anh có thể thi thố mọi tài năng, anh sẽ xử sự như một thời trước kia: tuy vậy cuộc gặp gỡ ấy cũng đem lại cho anh vài phút giây thú vị. Nhưng trong thời gian chiến tranh, anh đã quen thỏa mãn với những niềm vui nho nhỏ và quen cam chịu những mất mát.
