Theo con đường hẻm, cách quãng nhau từng đoạn một, những ô tô quân y chạy về phía Đông. Chạy sau cùng là một chiếc xe trần không mui kiểu Mỹ, mới toanh, hắt ánh sáng màu xanh lá cây đùng đục, nhưng đã bị thủng đạn lỗ chỗ, mui xe bị mảnh đại bác làm cho méo mó, hư hỏng. Các thương binh nhẹ ngồi tựa vào thành xe, bông băng mới trắng lóa, làm nổi bật những khuôn mặt ngăm đen, rám nắng.
Nikolai bực bội nói:
- Ít nhất thì cũng lấy vải bạt mà trùm lên xe chứ. Nắng này thì họ đến bị nướng cháy hết!
Chiến sĩ cao kều nhìn theo các thương binh thở dài:
- Ma quỷ nào xui chúng nó chở người ta đi giữa ban ngày như thế? Thảo nguyên trần trụi, máy bay như rươi, chà đến nát như tương mất, thật chẳng biết cân nhắc gì cả!
- Nhưng cũng có thể tình thế bắt buộc phải chuyển, - anh chàng kia lại nói, - Có cái gì mà bọn công binh thôi không nện búa nữa, chỉ còn có chúng ta là đang ngồi mát thôi.
Nikolai lắng tai, trong xóm cả một sự im ắng đáng sợ, chỉ còn nghe tiếng ô tô chạy xa dần và tiếng gù gù vô tư lự của con chim cu, nhưng một lúc sau từ phương tây đã vẳng lại tiếng ì ầm của hỏa lực pháo binh.
- Lũ tôm đang cười nhạo chúng ta đấy! - Lopakhin kêu lên thất vọng, và chửi đổng một câu theo kiểu thợ mỏ, rất khó hiểu.
Quả nhiên là món tôm nấu không kịp chín. Mấy phút sau trung đoàn được lệnh báo động. Đại úy Sumskov nhìn nhanh một lượt các chiến sĩ đã xếp thành đội ngũ, lắc lắc cái đầu bị dập thương hơi xúc động nói:
- Các đồng chí! Chúng ta được lệnh phòng ngự trên cao điểm phía sau thôn xóm ở ngã tư. Cố thủ cao điểm cho đến khi có quân tiếp viện. Nhiệm vụ rõ chưa? Mấy ngày gần đây chúng ta bị thương vong nhiều, nhưng vẫn giữ được quân kỳ trung đoàn, phải bảo vệ lấy danh dự trung đoàn. Chúng ta sẽ bám trụ cho đến người cuối cùng.
Trung đoàn rút ra khỏi thôn. Zvyagintsev hích khuỷu tay vào Nikolai, mắt sáng lên, vui nhộn:
- Mang quân kỳ tiến lên chiến đấu thì phải, chứ còn mang cờ rút lui thì, - mong sao không phải làm điều đó! Mấy hôm nay lá cờ trung đoàn cứ như chọc vào mắt mình, lắm lúc mình nghĩ: “Thà là cứ giao quách lá cờ cho Petya Lisichenko, để hắn bí mật chở đi trong xe nhà bếp còn hơn là mang mà hành quân quay lưng về phía kẻ thù. “Chẳng biết sao mà trước mặt mọi người mình cảm thấy ngượng cho mình và cho cả quân kỳ nữa...” Anh lặng thinh một lúc rồi hỏi: - cậu thấy thế nào? chúng ta trụ được chứ?
Nikolai nhún vai, trả lời qua chuyện:
- Phải trụ chứ, - Nhưng anh nghĩ thầm. Đấy, cái lãng mạn của chiến tranh là thế đấy. Cả trung đoàn chỉ còn lại da bọc xương, chỉ còn lá quân kỳ, vài khẩu súng máy, súng chống tăng và cái xe nhà bếp, thế mà giờ đây đi làm nhiệm vụ yểm hộ sườn... Không pháo, không cối, không thông tin liên lạc. Kể cũng hay, đại úy nhận mệnh lệnh của ai? Của một sĩ quan cấp cao hơn ở đơn vị bạn? Thế đơn vị bạn ấy ở đâu? Dù cho pháo binh có yểm hộ chúng ta trong trường hợp bị xe tăng tấn công đi nữa, thì chắc là họ cũng phải rút tới bờ sông Don để yểm hộ vượt sông. Mà thật ra thì họ còn láng cháng ở cái thôn này làm gì chứ? Tất cả đều lao về phía sông Don, giữa thảo nguyên còn lang thang một số đơn vị lạc lõng nào đó. Có lẽ bản thân tư lệnh mặt trận cũng không biết cục diện như thế nào, và không có một bàn tay đủ mạnh để lập lại trật tự cho toàn bộ... Đấy, bao giờ rút lui thì cũng xẩy ra tình trạng quỷ quái như thế đấy!”.
Có một phút Nikolai lo lắng thầm nghĩ: “Nếu bị bao vây, nếu chúng đổ tới một số lượng lớn xe tăng, nếu trong cái hỗn độn này đơn vị tiếp viện không tới kịp thì sao?”.
Những thất bại mà anh đã phải chịu đựng vừa qua đã tạo nên một nỗi đau xót mãnh liệt tới mức ý nghĩ nguy hại ấy cũng chẳng gây nổi trong ý thức anh sự sợ hãi, trong tưởng tượng anh xua tay gạt hết và thầm nghĩ với một niềm phẫn nộ đầy hân hoan: “Chà, mặc mẹ nó! Càng chóng kết thúc! Nếu bọn mình đào kịp công sự, hôm nay sẽ trả đũa bọn Fritz! Nhất định chúng ta sẽ trả đũa được! Chỉ cần có đủ đạn. Số còn lại của trung đoàn đều đã được thử thách, phần lớn là đảng viên cộng sản, và đại úy là một tay cừ. Chúng ta sẽ trụ được”.
Gần cối xay gió, một chú bé trạc bảy tuổi đầu trần, chân đất, đang chăn ngỗng. Chú chạy sát tới gần đường cái, đứng dừng lại, đôi môi đỏ tươi khẽ mấp máy, khâm phục ngắm nhìn các chiến sĩ tiến qua. Nikolai nhìn chăm chăm vào em bé, và giương mắt kinh ngạc: “Sao mà giống in như hệt! Giống y thằng con lớn của anh, cũng cặp mắt xanh cách xa tinh mũi, cũng tóc màu vàng nhạt. Những nét giống nhau khó nhận ra trong vẻ mặt và trong cả cái thân hình bé tí, chắc nịch. Bây giờ nó đang ở đâu, thằng Nikolenka Streltsov bé nhỏ muôn quý ngàn yêu của anh?”. Anh còn muốn ngoái nhìn một lần nữa cái chú bé giống con anh một cách lạ lùng ấy, nhưng Nikolai kìm mình lại, trước giờ phút chiến đấu, anh không cần những hồi ức làm cho quả tim yếu mềm đi. Anh sẽ hồi tưởng và nghĩ đến những đứa con côi cút của mình và về người mẹ tồi tệ của chúng, nhưng không phải ở phút giây cuối cùng trước trận đánh như người ta vẫn viết trong tiểu thuyết, mà là sau khi đánh bật bọn Đức ra khỏi cao điểm không tên này. Còn giờ đây thì xạ thủ tiểu liên Nikolai Streltsov phải mím chặt môi, và cố nghĩ về một cái gì khác, như thế tốt hơn...
Nikolai bước đi một lúc trong tâm trạng bồi hồi xúc động, cặp mắt lơ đãng nhìn thẳng về đằng trước hoài công cố nhớ lại xem trong ba lô mình còn bao nhiêu đạn, nhưng rồi, không cưỡng lại được sự cám dỗ, anh ngoái nhìn: hàng quân đã đi quá rồi mà chú bé vẫn còn đứng bên đường, nhìn theo các chiến sĩ, rụt rè giơ bàn tay bé nhỏ, sém nắng lên đầu vẫy chào từ biệt! Và rồi lại cũng giống như hồi sáng, Nikolai chợt thấy tim mình thắt lại đau nhói, một cục tròn tròn nóng bỏng, cứ giật giật bên trong cuống họng.
