Chỉ ít ngày sau, tôi đã là anh , từ khu căn cứ, tôi đi vào vùng địch tạm chiếm rồi vào thẳng thị xã Quy Nhơn. Ở đấy có gia đình người bác họ của tôi mở tiệm bán thuốc bắc. Ông bác tôi đã mất từ năm 1950, chỉ còn bà vợ và hai người con gái. Nhờ “cây gia hệ” có sẵn, tôi được đón tiếp như một người thân trong gia đình từ quê hương vừa sang. Tôi sống yên ổn trong gia đình họ Trương và chờ đợi sẽ có người đến tìm tôi. Tôi được phép liên hệ chặt chẽ với lực lượng kháng chiến bí mật của thị xã, chuẩn bị sẵn vai trò của mình… Đó là thời kỳ nhàn nhã thứ nhất trong quãng đời hoạt động của tôi…
Năm tháng cứ trôi đi. Sang đầu năm 1954, tình hình chiến sự ở Đông Dương đang diễn ra chiều hướng hoàn toàn bất lợi cho Pháp. Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tác phẩm nổi tiếng của tướng Na-va đã hình thành ở Tây Bắc. Một binh đoàn cơ động của Pháp vừa được đưa từ Nam Triều Tiên sang đã bị đánh tan tác trong địa bàn của Liên khu 5, đó là binh đoàn 100. Chiến tranh du kích được phát triển khắp vùng sau lưng địch, vùng tự do của Khu 5 được mở rộng, các hoạt động nội thành của chúng tôi cũng ra sức tiêu hao lực lượng địch và tàn phá ý chí xâm lược của chúng. Và một sự kiện lớn đã xuất hiện: Hội nghị Giơ-ne-vơ được triệu tập để bàn về việc lập lại hòa bình ở Đông Dương. Trung Quốc lần đầu tiên từ sau ngày lập nước Cộng hòa nhân dân, tham dự hội nghị với tư cách là thành viên chính thức, ngang hàng với Mỹ, Anh, Pháp và Liên Xô…
Có người đã tìm đến tôi. Hôm ấy vào đầu tháng ba, tôi đang tính toán sổ sách ở quầy hàng thì thấy một người đàn bà ăn mặc sang trọng, mùi nước hoa và mùi son phấn sực nức. Bà ta trạc ngoài ba mươi tuổi, nhưng rất rực rỡ như một quý phu nhân từ Đài Bắc mới sang. Bà ta vào cửa hàng, tung ra mọi ám hiệu rất đúng quy định. Tôi giật mình, vội trả lời cũng bằng những mật hiệu của mình. Bà ta cúi đầu chào rồi đến trước mặt tôi, lấy từ trong chiếc vì đầm cầm tay một mảnh giấy giống như cái đơn thuốc có những dòng chữ Hán loằng ngoằng, đặt lên quầy. Tôi cúi đọc, đó là địa điểm và ngày giờ hẹn gặp. Bà ta cất lời, giọng thanh và nhẹ bằng tiếng Bắc Kinh rất chuẩn:
– Ông xem đơn và bốc trước cho tôi một thang uống thử. Nếu bệnh thuyên giảm tôi sẽ lấy tiếp.
– Thưa, vâng… - Tôi cầm cái bàn tính đè lên tờ giấy, mở ô bốc thuốc, gói cho bà ta một thang toàn đại bổ. Tôi trả lại tờ giấy cho bà ta. Người đàn bà nhận thang thuốc, trả tiền rồi cúi chào đi ra…
Buổi tối, tôi đến nơi hẹn. Đó là một cửa hàng, vừa là nơi ăn uống giải khát vừa là vũ trường, nơi duy nhất ăn chơi nổi tiếng của cái thị xã miền Trung bị tạm chiếm này.
Người đàn bà đã ngồi sẵn đợi tôi. Buổi tối, bà ta mặc chiếc áo dài kiểu Thượng Hải màu cánh chả, dưới ánh đèn nê-ông cứ óng ánh đến rực rỡ. Bà ta trang điểm mới ghê, phấn son ngồn ngộn, nước hoa hảo hạng sực nức, cổ tay đeo chiếc vòng màu huyền đỏ và giữa ngực thõng xuống chuỗi hạt trai trong suốt như kim cương…
Tôi bước đến bên bàn, lễ phép và lịch sự cúi đầu rất thấp như một chàng hiệp sĩ của các bà phu nhân thời trung cổ. Bà ta nhìn lại tôi hơi cười và kéo ghế mời tôi ngồi đối diện. Hai chúng tôi như một cặp tình nhân quý phái mặc dù bà ta hơn tuổi mà chẳng già hơn tôi chút nào cả.
Chúng tôi ngồi nói chuyện trong tiếng nhạc dìu dặt của một dàn nhạc sống chơi trong góc nhà. Bà ta hỏi tôi trước hết về tình hình hoạt động của tôi trong thời gian qua. Tôi tự coi mình là cấp dưới được báo cáo với thượng cấp tất cả quá trình công tác của tôi, nhất là khi tôi bị bọn phòng nhì Pháp vây lùng ở Sài Gon do bọn thương gia người Hoa phản bội. Tôi đã phải rút về đây theo phương án cuối cùng, đã được trung tâm chấp thuận. Hiện nay tôi chỉ mong đợi được liên lạc với trung tâm để nhận chỉ thị mới.
Người đàn bà chống khuỷu tay trắng nõn lên mặt bàn, lim dim mắt nhìn xuống ly rượu màu, lơ đãng nghe tôi nói. Đôi mắt của bà ta ngước lên với đôi hàng mi cong vút. Bà ta rút bao thuốc lá thơm nhãn hiệu Camel, lấy một điếu châm hút rồi trao cho tôi hút tiếp. Tôi ngậm điếu thuốc thấy ngay vị son còn dính ở môi mình. Bà ta uể oải nhìn ra phía dàn nhạc, miệng nói đủ nghe:
– Từ ngày đó đến nay, anh làm những gì?
Tôi nhún vai:
– Tôi chờ đợi chỉ thị của trung tâm và trong khi chờ đợi, tôi liên lạc với những người kháng chiến Việt Nam và giúp họ chút ít…
Người đàn bà thay đổi hẳn thái độ, lanh lẹn và hoạt bát, bà ta hỏi:
– Anh tự liên lạc với họ hay họ tìm đến anh?
– Họ tìm đến tôi trước và sau đó tôi cũng muốn liên lạc với họ…
– Tổ chức nào của Việt Nam?
– Ban Hoa vận của tỉnh…
– Anh liên hệ với họ với tư cách gì?
– Với tư cách cá nhân… Tôi là một thanh niên Hoa kiều tiến bộ mà.
– À… Anh đã làm được những việc gì cho họ?
– Tôi tuyên truyền và tổ chức được một số Hoa kiều ủng hộ kháng chiến, bán được hơn vạn đồng Đông Dương tiền công trái kháng chiến…
– Anh vẫn liên lạc thường xuyên với họ chứ?
– Vẫn… Họ định tổ chức cho tôi ra khu để nghiên cứu một số tài liệu về công tác Hoa vận… Ý đồng chí thế nào, xin cho chỉ thị?
Người đàn bà lắc đầu:
– Hiện nay tôi chưa có ý kiến gì về việc này. Tôi đề nghị anh bố trí cho tôi được gặp người của họ, của ban Hoa vận đó… Anh có thể làm được việc này chứ?
– Việc này không khó, nhưng gặp ngay thì chưa được. Vì tôi còn phải liên lạc với họ, rồi họ lại thỉnh thị lên trên, cấp trên của họ có cho phép họ mới gặp mình.
– Phải mất bao nhiêu thời gian cho cuộc gặp gỡ này?
– Một tuần, tôi sợ đồng chí không chờ được…
– Tôi chờ được. Đồng chí đề nghị họ cho tôi được gặp. Còn tôi là ai, tại sao cần gặp thì đồng chí tự nghĩ ra, sao cho hợp lý. Việc này đồng chí ở đây lâu, đồng chí thạo hơn tôi. Ngày giờ và địa điểm gặp do đồng chí quyết định…
– Tôi sẽ gặp đồng chí ở đâu để thông báo lại?
– Ba ngày nữa tôi sẽ đến tìm đồng chí… Thôi tôi đi trước… Mười lăm phút nữa, đồng chí hãy đi…
Cấp trên của tôi ngoéo tay gọi bồi đến tính tiền. Bà ta mở ví, ném ra một xấp bạc Đông Dương rồi mỉm cười chào tôi, rời khỏi tiệm ăn. Lát sau tôi cũng ra về…
Việc bố trí cho bà ta gặp một đồng chí cán bộ của kháng chiến chẳng có gì là khó khăn. Nhưng điều mà chúng tôi phải suy nghĩ là bà ta cần gặp cán bộ kháng chiến để đạt mục đích gì? Băn khoăn và suy nghĩ, cuối cùng thì tôi vẫn phải bố trí cuộc gặp gỡ này. Dịp ấy trùng vào ngày mồng ba tháng ba âm lịch, ngày Tết thanh minh. Tôi cùng đi với cấp trên của tôi, bà ta ăn mặc hoàn toàn là một phụ nữ nền nã và mộ đạo, đem vàng hương đến chùa lễ Phật. Chúng tôi tới một ngôi chùa cách thị xã non cây số. Một đồng chí của ta đã đợi chúng tôi trong căn phòng nhỏ phía sau nhà đổ. Đồng chí ấy đã có tuổi, dáng vẻ đường hoàng, ăn nói chậm rãi nhưng rành mạch về mọi đường lối chính sách của kháng chiến, nên đã nhanh chóng thuyết phục được bà ta. Và bà ta đã tin ở tôi. Cuối cùng là như vậy. Đây là một cuộc thẩm tra cá nhân tôi mà thôi.
Lần gặp gỡ cuối cùng với người đàn bà đó, tôi tỏ ý băn khoăn vì chưa nhận được chỉ thị cụ thể của trung tâm, tôi không có phương hướng hoạt động rõ rệt. Người thiếu phụ xinh đẹp đã an ủi tôi và bảo:
– Đồng chí hãy yên tâm. Tôi đã nhận được chỉ thị của trung tâm về công tác của đồng chí. Trung tâm gửi lời khen ngợi đồng chí đã linh hoạt trong việc liên hệ với tổ chức kháng chiến Việt Nam, nhận nhiệm vụ của họ. Trung tâm chỉ thị rằng đồng chí cứ tiếp tục giữ mối liên hệ đó, cố gắng gây được lòng tin của họ, đi sâu vào hàng ngũ họ, tạo một thế đứng vững chắc. Hãy trở thành một cán bộ tin cậy của họ, phấn đấu để trở thành một đảng viên Đảng Lao động Việt Nam càng tốt…
Tôi hỏi lại:
– Nhưng còn nhiệm vụ trước đây của tôi?
– Sẽ có người khác đảm nhiệm. Đồng chí sẽ chuyển sang hướng khác, hướng Việt Nam… Đây là công việc lâu dài, đồng chí sẽ thành người Việt Nam, lấy vợ Việt Nam. Việt Nam sẽ là quê hương của đồng chí… Công việc cụ thể sau này sẽ có chỉ thị mới của trung tâm…
– Đồng chí có thể giải thích thêm được không?
– Tôi chỉ là người truyền đạt lại chỉ thị của trung tâm. Ở đó, cấp trên nhìn xa trông rộng, thấy trước được tình hình của những thập kỷ sau này… Tôi rất tiếc không thể nói thêm điều gì nữa… Đồng chí đã đọc hết bộ Tam Quốc chưa?
Tôi hơi ngạc nhiên về câu hỏi lạc lõng này nhưng vẫn trả lời:
– Tôi đã đọc từ lâu…
Người đàn bà cười:
– Chắc đồng chí còn nhớ chương mở đầu của pho sách, ba anh em Lưu – Quan – Trương kết nghĩa tại vườn đào chứ?
– Dạ nhớ…
– Vậy đó, đồng chí mang họ Trương, rồi ra đồng chí sẽ sắm một vai trong số ba anh em kết nghĩa đó…
Bà ta lại hỏi:
– Chắc đồng chí có nhớ đến đoạn Quan Vân Trường bị Tào Tháo bắt giữ cùng với vợ của Lưu Bị?
– Dạ nhớ…
– Đồng chí sẽ giống như tâm trạng của Quan Công lúc đó… Thân tại Tào doanh, tâm tại Hán… Bao giờ cũng phải “tâm tại Hán”… Tất cả những điều hôm nay tôi nói với đồng chí, yêu cầu đồng chí hay ghi lòng tạc dạ. Sẽ có lúc phải dùng đến… Sau lần này có thể còn lâu mới có người tìm đến đồng chí. Đồng chí sẽ đơn độc hoạt động, tự quyết định tất cả. Đi đâu và làm gì, đồng chí cần thông báo về trung tâm, vẫn theo hộp thư cũ. Đồng chí đã biết rằng hiện nay tình hình Việt Nam đã xoay sang một chiều hướng khác. Cuộc kháng chiến của Việt Nam đã làm thất bại chính sách của Pháp và như vậy nó sẽ nâng cao vai trò và uy tín của Việt Nam, kích động các dân tộc bị áp bức khác trên thế giới, nhất là ở khu vực Á – Phi… Chúng ta không muốn có một nước Việt Nam như thế ở ngay sát nách chúng ta. Phải hạn chế nó ở mức độ nhất định để bảo đảm cho sự ổn định lâu dài của chúng ta… Đây là một chính sách lớn của Đảng ta và Mao Chủ tịch và đây cũng là vấn đề rất tế nhị và bí mật trong mối bang giao của hai nước. Ta là nước lớn, họ là nước nhỏ. Trước đã như thế, sau này cũng như thế…
Tôi ngồi lặng đi trước những lời lẽ của người đại diện cho trung tâm. Thì ra… thì ra… đây là lòng dạ thật của họ? Giá như một người nào đó nói với tôi những điều ấy thì không bao giờ tôi có thể tin được. Nhưng đây lại là tự miệng họ nói ra. Tất cả những điều tưởng như nghịch lý ấy lại rất hợp lý, lại là quốc sách của họ đối với các nước lân bang…
Người đàn bà trao cho tôi tất cả mật hiệu cũng như mật ngữ để bắt liên lạc sau này. Tôi phải ghi nhớ và cất thật kỹ ở một ngách nào đó trong bộ não của mình. Đây là lá bùa hộ mệnh và là tấm giấy chứng chỉ bảo đảm nhất cho vai trò mà tôi đang sắm bây giờ cũng như sau này…
Thoắt cái đã mười hai, mười ba năm rồi…
