Mặt trời tháng Năm dậy rất sớm, và cùng với nó là lũ chim én. Ngay trên ban công nhà Cậu bé là tấm đanh gần như sắp rơi xuống. Cậu bé vẫn nhớ, ở đấy có một tổ chim én treo lơ lửng từ lâu rồi. Mùa đông năm kia, khi cuộc chiến tranh diễn ra ác liệt nhất, chiếc tổ bị bỏ hoang cùng với một phần tấm đanh đã đổ ụp xuống lúc tòa nhà rung lên bần bật trong những trận ném bom. Mùa xuân năm ngoái, Cậu bé không ở đây và cái tổ cũng không có, điều đó có nghĩa là trong thành phố không có chim én.

Nhưng giờ đây, một cuộc sống hòa bình đang bắt đầu hồi sinh trong thành phố Grozny, càng ngày người ta bắn nhau càng ít hơn, ném bom thì hầu như không còn nữa, chỉ có ở trong vùng núi sâu, chính vì thế mà chim én đã bay về làm tổ ở những chỗ cũ, chim non thì hiện giờ chưa có, nhưng ngay từ sáng tinh mơ đàn chim đã kêu ríu rít, tất bật ngược xuôi và Cậu bé là người đầu tiên bị chúng đánh thức dậy.

Đi chân trần, mặc quần đùi, Cậu bé bước ra ban công, vô tư ngáp một cái, vươn người lên. Việc đầu tiên là cậu nhìn cái tổ chim, chào hỏi lũ chim, sau đó bắt đầu ngắm nhìn hừng đông đang tỏa lên khắp thành phố.

Ngay cạnh nhà là con đường nhựa, một thời là đại lộ sang trọng bị bom đạn cày lên nham nhở, giờ đây những mầm xanh cỏ non đang tinh nghịch nhú lên. Không thể nhớ nổi, trên cái đám cỏ rậm rì, lam nham ấy đã từng là một công viên với những bồn hoa rực rỡ sắc màu và những hàng thông. Chỉ còn lại cái bệ thảm hại của bức tượng đài Lermontov[55] và cái sườn bằng đá hoa cương của đài phun nước là gợi cho người ta nhớ đến một thời đã qua.

Xa hơn là dòng sông. Dòng Sunzha vẫn chảy như xưa, rì rầm khe khẽ, một làn hơi nước màu xám nhạt treo lơ lửng trên mặt sông. Xa nữa lại là cảnh hoang tàn đổ nát mà chỉ nhìn thôi cũng không muốn. Còn sau đó là dãy Kavkaz già nua, vững chãi, không bao giờ bị khuất phục, tựa vào nhau tầng tầng lớp lớp với những đỉnh núi nhọn hoắt phủ đầy tuyết trắng tinh khiết.

Mê mẩn với phong cảnh đẹp tuyệt trần ấy, Cậu bé lặng đi cho đến khi bàn tay ấm áp của bà Anastasya khẽ đặt lên vai.

- Cầu Chúa cho cháu lớn lên khỏe mạnh, cao lớn và vĩ đại như dãy núi đó! Ở đây, người ta sẽ xây dựng lại một “Thế giới trẻ em” mới, tươi sáng, và ở đây sẽ có một thành phố mới, to lớn, thênh thang, sầm uất, và nó sẽ không còn phải mang cái tên xa lạ, đáng sợ và thậm chí bẩn thỉu như hiện giờ nữa. Nó sẽ được mang tên người con vĩ đại của mình. Có thể là tên cháu đấy. Nhưng để được như thế, phải học tập và lao động rất nhiều, và cần phải sống một cách trung thực! - Bà Anastasya dịu dàng vuốt ve những lọn tóc xoăn của Cậu bé rồi cúi xuống hôn cậu. - Còn bây giờ, phải đi đánh răng rửa mặt, hằng ngày cần phải sống sạch sẽ.

Hình như linh cảm trước điều gì đó, bà Anastasya như chạy đua với mỗi phút giây đang trôi qua, rất quan tâm đến việc dạy dỗ Cậu bé. Và dĩ nhiên, nếu như âm nhạc vẫn chiếm ưu thế thì những việc khác trong ngày cũng không bị bỏ qua. Cậu bé tập đọc, nhưng không đọc đơn giản mà phải đọc một cách truyền cảm. Rồi còn điệu bộ cử chỉ - cách xử sự ở chỗ đông người, bên bàn ăn, với người lớn tuổi, với bạn bè và khi biểu diễn. Ngày nào cũng có bài học về kỹ năng sống - hoàn cảnh chiến tranh bắt buộc phải như vậy. Và có một môn hoàn toàn mới mà Roza bất đắc dĩ phải trở thành giáo viên - đó là tiếng Chechnya, ngữ pháp, những kiến thức cơ bản, phong tục tập quán vùng Kavkaz. Khi đó, bà Anastasya luôn giương cao khẩu hiệu, khẳng định:

- Người theo chủ nghĩa thế giới chỉ là một sự bịa đặt đầy ác ý của những kẻ đê tiện về sự trung hòa nhân cách. Một con người chân chính phải có Tổ quốc, phải yêu quý và hiểu biết Tổ quốc, cùng với ngôn ngữ và cội nguồn của nó, nhờ đó mà được nuôi dưỡng để sống và sáng tạo cho xứng đáng, đồng thời tiếp tục dòng dõi của mình.

Theo thời gian biểu hằng ngày, buổi sáng, trước khi ăn sáng là tập nhạc bằng đàn violon.

- Âm nhạc chỉ hướng đến cái thiện. - Bà lão tiếp tục khẳng định. - Cùng với âm nhạc, ngay từ sáng sớm chúng ta nhận được một nguồn dự trữ những cảm xúc tích cực, đồng thời cố gắng mang cái thiện của nghệ thuật đến với thế giới xung quanh, để nó trở nên nhân văn hơn, hạnh phúc hơn, tươi đẹp hơn.

Cuộc sống trong thành phố, cùng với bữa sáng trong nhà Cậu bé đã được cải thiện rất nhiều, hầu như đã có tất cả những thứ cần thiết cho một cuộc sống bình thường. Tiền lương của Roza - được cấp từ ngân sách của nước Nga tăng lên đáng kể, mặc dù không thể làm giàu, nhưng cũng sống được. Trợ cấp hưu trí của bà Anastasya cũng vậy. Còn Cậu bé, vì mồ côi cả cha lẫn mẹ, sau một thời gian dài khổ sở ê chề, cũng có được một khoản trợ cấp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Bởi vậy mà bây giờ họ không cần phải dự trữ sơn hào hải vị cho Cậu bé nữa, mà ngược lại, đôi khi phải giấu bớt đi vì sợ cậu ăn quá nhiều đồ ngọt.

- Không được ăn nhồm nhoàm như thế, cần phải nhai cho kỹ. - Ngay cả trong bữa ăn, quá trình giáo dục cũng không bị gián đoạn, tiếp sau đó họ chuyển sang đề tài thiết yếu hơn, bà Anastasya tỏ ra lo lắng: - Ta có linh cảm không hay, ta không muốn tham dự buổi hòa nhạc này đâu.

- Nhưng cháu rất muốn. - Cậu bé bướng bỉnh. - Ở đấy sẽ có rất nhiều bạn cùng tuổi với cháu, và có cả hoa[56] nữa.

- Ôi, ôi! - Roza thốt lên. - Định tìm vợ chưa cưới cơ đấy.

- Thôi đi, Roza. - Bà lão cắt ngay rồi quay về phía Cậu bé. - Sẽ rất tốt nếu cháu có thêm nhiều bạn trai và bạn gái. - Ngừng một lát bà tiếp: - Nhưng dù sao thì vẫn có điều gì đó làm ta không yên tâm, một đứa bé không nhất thiết phải có nhiều buổi công diễn đến thế. Sân khấu là tác nhân truyền bệnh, bệnh ngôi sao.

- Không có gì đâu, bà ơi. - Roza trấn an. - Cứ để cho mọi người biết, bất chấp mọi chuyện, trẻ em của chúng ta lớn lên như vậy đấy.

- Phải, ta không phải là người mê tín nhưng vẫn sợ những điềm gở. Ta nhớ, chuyện gì đã xảy ra với nó sau tiết mục biểu diễn vào dịp khánh thành ngôi trường.

- Ôi, xin Chúa phù hộ! - Roza nghiêng người về phía

Cậu bé. - Hay là ta không đi nữa?

- Đi! - Cậu bé nhăn mặt. - Suốt ngày cháu cứ phải ngồi nhà, chẳng được đi chơi.

- Trong thành phố làm sao đi chơi được?! Phiến quân đầy đường, súng máy lăm lăm trong tay, nhiều người say mèm.

- Nếu vậy cháu tập tiết mục mới để làm gì? - Cậu bé vẫn không chịu. - Còn cây đàn mới âm thanh hay thế!

- Cháu muốn chơi bằng cây đàn ấy à? - Bà Anastasya hoảng sợ.

- Cháu chỉ chơi bằng cây đàn ấy thôi. - Cậu bé liếc xéo bà lão, vẻ không hài lòng.

- Không được, nguy hiểm lắm! - Bà lão tỏ ra bực bội. - Cây đàn ấy không được mang ra chỗ đông người, bất cứ một chuyên gia nào cũng có thể phát hiện ra ngay.

Nhưng Cậu bé vẫn cương quyết:

- Chính bà bảo, trong cây đàn có tâm hồn. Không thể cứ giam cầm mãi tâm hồn của nó được. Chúng ta cần phải đưa nó ra ngoài.

Bà Anastasya không biết phải nói sao, chỉ kinh ngạc há to cái miệng đã rụng hết răng ra, nhìn chằm chằm vào Cậu bé, cứ như là lần đầu tiên bà nhìn thấy nó vậy.

- Bà thấy chưa! - Roza mỉm cười, vỗ tay. - Chính bà đã dạy nó đấy.

Rất có thể cuộc tranh luận sẽ còn tiếp tục, nhưng đột nhiên Roza buông ra một câu:

- Ở đây có ai biết gì về đàn violon đâu, họ chỉ biết mỗi súng ống thôi.

Bà Anastasya bị đánh gục hoàn toàn sau lời nhận xét ấy, bắt đầu chuẩn bị cho Cậu bé đi biểu diễn.

Số nhà của họ là số một trên đại lộ Cách Mạng (cuộc cách mạng nào thì không rõ, giờ đây không ai có thể tính hết số cuộc cách mạng ở nước Nga và Chechnya), từ đây đến quảng trường Lenin chỉ hai bước chân, thật ra tượng đài Lenin từ lâu đã không còn, chỉ còn lại cái bệ, tuy nhiên tư tưởng và sự nghiệp của Người thì vẫn còn sống mãi - chúng đã đâm chồi nảy lộc, và rất có thể người ta sẽ dựng tượng lại? Phía sau bức tượng từng có một vườn hoa nhỏ xinh xắn, ở giữa vườn là “Nhà Thiếu nhi” ba tầng được xây từ năm 1953 cùng thời gian với tòa nhà làm việc của Ban chấp hành Đảng bộ. Từ lâu, vườn hoa và tòa nhà Đảng bộ đã không còn nữa, chúng đã bị phá hủy từ trước chiến tranh[57] như là những biểu tượng ngoại lai. “Nhà Thiếu nhi” bị trúng bom hư hại nặng trong thời gian chiến tranh, đã được cấp tốc khôi phục lại và giờ đây mang một cái tên mới “Nhà Thanh niên và Học sinh”. Hôm nay là ngày khánh thành, sẽ có một chương trình ca nhạc lễ hội với chủ đề là hòa bình và trật tự trong nước Cộng hòa Chechnya nói riêng và trong toàn bộ nước Nga nói chung. Mọi người đang đổ xô về đây, khắp nơi tràn ngập không khí lễ hội tưng bừng.

Lại camera truyền hình, những bó hoa tươi, khẩu hiệu giăng kín: Tất cả bộ máy cổ động và tuyên truyền đều tập trung cả vào cái khoanh đất nhỏ này. Có cả các vị khách nước ngoài xa gần. Còn trong phòng giải lao, có bán cái gì đó với giá rất rẻ như thời chủ nghĩa cộng sản, chỉ có điều thay vì bánh quy xốp và nước chanh là bánh Hamburger và Coca-Cola, có lẽ vì chúng ta đang tiến dần về phía chủ nghĩa tư bản.

Quân nhân rất ít, chỉ có vài vị tướng hồng hào, khỏe mạnh đại diện cho các binh chủng đang tham chiến ở Chechnya, trong đó có cả hải quân, còn phần lớn mặc quần áo dân sự - tầng lớp công chức, doanh nhân sống nhờ vào chiến tranh với vô số bảo vệ. Không thể phân biệt nổi người Nga, người Chechnya hay các dân tộc khác - một không khí hòa bình, trật tự bao trùm, ở đây tất cả mọi người đều tươi cười, nhân ái, tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc thứ bậc, không có bất cứ một ngoại lệ nào.

Buổi biểu diễn được mở đầu bằng điệu nhảy Vainakh[58] của đoàn ca múa nhạc trung ương. Sau đó, để tôn vinh tình hữu nghị giữa các dân tộc là dàn đồng ca dân tộc của người Cozak. Tiếp đó đến đội múa thiếu nhi Lovzar[59], trong đó có cả cô bạn gái Zezar của Cậu bé. Rồi theo đúng kịch bản, trước khi bước vào chương trình trọng thể chính thức là tiết mục của Cậu bé được nhiều người mong đợi và có nhiều fan hâm mộ, nhưng phần lớn những người này không được vào khán phòng vì chương trình không dành cho đối tượng đại chúng!

Cũng như mọi khi, Cậu bé sẽ chỉ chơi ba bản nhạc: một bản nốt đô và hai bản khác.

- Sau đây là tiết mục của Nokhchi Kiant. - Sau những tiếng la hét ầm ĩ, Cậu bé được mời ra sân khấu với tên họ như vậy.

Không bộc lộ bất cứ một cảm xúc nào - chỉ có trẻ em mới có thể xử sự như vậy - Cậu bé bình tĩnh bước ra sân khấu, dáng vẻ điềm tĩnh, trang trọng như bà Anastasya đã dạy, nghiêng người chào khán giả rồi đứng chờ một lát cho đến khi tiếng vỗ tay lắng xuống.

Mặc dù đã được lên kế hoạch cụ thể trong buổi tổng duyệt, nhưng Cậu bé vẫn làm theo ý mình. Cậu bắt đầu bằng những hòa âm của bản nhạc nhảy Lezginca, khắp nơi trong khán phòng bắt đầu vang lên những tiếng la hét tán thưởng rồi im lặng, chìm đắm vào giai điệu bản nhạc. Roza ngồi ở tầng dưới, bà Anastasya đứng sau cánh gà, còn cả khán phòng như nín thở.

Sau khi lướt qua những âm điệu chính của vũ điệu Lezginca, Cậu bé bắt đầu ứng tấu chuyển sang những âm điệu buồn của vùng núi Kavkaz, sau đó như niềm khát vọng say mê, âm nhạc lại bùng lên như ngọn lửa thiêu đốt đến nỗi mọi người đều đứng bật cả dậy vỗ tay theo nhịp, có những đôi nam nữ không kìm nổi, bốc lên, ôm nhau nhảy giữa các hàng ghế trong sự cuồng nhiệt theo tính cách của người Kavkaz, và không chỉ có vậy. Tuy nhiên, mọi sự chú ý vẫn hướng về phía sân khấu. Ở đó, cô bé Zezar khả ái với đôi bím tóc dài, đen nhánh, bộ áo váy dân tộc Kavkaz trắng như tuyết. Khi Cậu bé bắt đầu bản nhạc Lezginca nổi tiếng, giữ đúng lời hứa với cậu, cô liền bước ra, nhẹ nhàng múa lượn quanh cậu.

Còn Cậu bé, đang chìm đắm say mê vào bản nhạc, bỗng đột ngột dừng lại, nghiêng người chào cô bạn nhảy, rồi theo như hướng dẫn của Roza và Baga, cậu cũng thực hiện hai bước nhảy bốc lửa và hét to xuống khán phòng:

- Khors-tokh[60]! - Ngay lập tức mọi người trong khán phòng cùng đồng thanh hét lên hưởng ứng, và Cậu bé lại tiếp tục bản nhạc với một sự phấn khích, hứng thú, say mê và sức mạnh điên cuồng, đến mức cả khán phòng như bị chinh phục bởi sự cuồng nhiệt kỳ lạ, chết lặng đi vì kinh ngạc.

Còn Cậu bé, mồ hôi ướt đẫm vẫn tiếp tục chơi như rút hết gan ruột ra rồi kết thúc bản nhạc trong sự phấn khích cao độ, gần như đổ gục xuống. Cả khán phòng như vỡ ra bởi những tiếng reo hò! Một ấn tượng mãnh liệt chưa từng có!

Bà Anastasya đứng sau cánh gà cũng sửng sốt như mọi người trong khán phòng. Bà như trẻ ra, hét toáng lên: “Hoan hô, hoan hô!” rồi cố đưa mắt tìm Roza trong khán phòng và đột nhiên sững lại như hóa đá: Anh ta… Đúng là anh ta cũng đang vỗ tay, rồi như vừa nhìn thấy một điều gì đó không bình thường, bà bỗng lặng đi, khoanh tay trước ngực, còn ánh mắt, một ánh mắt thèm khát rất quen thuộc đối với Anastasya từ thời thiếu nữ bỗng dán chặt vào Cậu bé, chính xác hơn là vào… cây vĩ cầm.

Đang đứng ở hàng thứ hai, mắt vẫn không rời khỏi cây đàn và Cậu bé, người đàn ông thô bạo đẩy người đứng trước, có lẽ là nhân viên bảo vệ, lầm bầm câu gì đó, phải khó khăn lắm mới nhấc nổi cặp đùi phì nộn, nhảy qua hàng ghế trước làm phát ra tiếng động, nặng nhọc tiến về phía sân khấu, nhưng anh ta khôn ngoan hiểu ra không nên bước thẳng lên sân khấu vì các ống kính camera đang chĩa lên đấy, nên đi vòng ra phía sau.

Bà Anastasya nhìn thấy tất cả, hoảng sợ chạy thẳng đến chỗ Cậu bé định dẫn nó ra, nhưng vừa đúng lúc đó họ chạm mặt nhau, suýt nữa thì đập trán vào nhau.

- A! - Người đàn ông còn trẻ, tướng mạo béo tốt, kiểu cách là người thủ đô tỏ ra ngạc nhiên thật sự: - Bà Anastasya?

- Và ngay sau đó một nụ cười giả tạo hiện lên trên khuôn mặt.

- Bà vẫn còn sống ư? - Anh ta vội sửa lại: - À, như người ta thường nói, bà vẫn còn khỏe mạnh. Mà thôi, ơn Chúa, tốt lắm.

Rồi người đàn ông không quan tâm đến bà Anastasya nữa, anh ta nghiêng người, vươn ra không chỉ cái cổ mà cả khuôn mặt được chăm chút kỹ lưỡng với hàng ria lún phún đang là mốt thịnh hành, cố nhìn ra phía sau tấm lưng gầy của bà Anastasya đang cố che đi Cậu bé và cây đàn.

- Nó chơi hay lắm, khá lắm. - Người đàn ông bắt đầu tấn công: - Nào, cho ta xem cây đàn thần bí của mình đi.

Bà Anastasya run bắn cả người, không biết phải đối phó ra sao. Đúng lúc ấy, trong khán phòng vang lên lời giới thiệu:

- Còn bây giờ, xin được nhường lời cho Bộ trưởng Liên bang Nga phụ trách công tác xây dựng và phục hồi nước Cộng hòa Chechnya, ngài Stoletov Ilya Arkadievich[61].

Người đàn ông nhăn mặt như vừa bị cái gì đâm đau điếng, ánh mắt thất thần, mới bước được một bước ra sân khấu liền đột ngột quay lại:

- Nào, đưa cây đàn đây! - Anh ta giơ tay về phía Cậu bé, ra lệnh bằng một giọng đầy uy quyền.

Cậu bé hoảng sợ lùi lại, giấu cây đàn ra sau lưng.

- Anh Ilya Arkadievich, anh Ilya Arkadievich. - Một người đàn bà vẻ mặt lo lắng cùng với mấy người đàn ông nữa bỗng xuất hiện: - Đây là chương trình truyền hình trực tiếp! Hình ảnh đang truyền về đài truyền hình trung ương. Mời anh bước tới micro!

Nghe rõ cả tiếng hàm răng giả đều tăm tắp của bộ trưởng nghiến vào nhau trèo trẹo, nỗi tức giận làm khuôn mặt anh ta méo xệch đi. Sau khi ném về phía Cậu bé và bà Anastasya ánh mắt dữ tợn, anh ta thô bạo đẩy vào người đạo diễn, vừa bước ra sân khấu vừa liếc nhìn vào bộ vét đang mặc, ho một tiếng rõ to trước khi đứng trước micro, dửng dưng nhìn khắp khán phòng, cố nhớ lại nội dung bài phát biểu hay ho đã chuẩn bị trước.

Còn bà Anastasya với ánh mắt đờ đẫn có lẽ sẽ vẫn còn đứng như hóa đá khá lâu nữa nếu Cậu bé không chạy lại giật giật tay bà:

- Bà ơi, cái chú xấu xa kia muốn gì thế?

- Hả! Cái gì?… À. Chúng ta đi thôi, nhanh lên. Dì Roza đâu?

Từ khán phòng, sau khi chứng kiến mọi chuyện, Roza vội chạy lên, kéo bà Anastasya và Cậu bé rời khỏi sân khấu. Roza hiểu ngay có điều gì đó không bình thường đang diễn ra và chị đã kịp thời có mặt.

- Roza, Roza. - Không biết phải làm gì, bà Anastasya hốt hoảng lắp bắp, đúng lúc ấy trong hội trường vang lên lời kêu gọi hùng hồn, rành rọt, rất quen thuộc trong các cuộc hội họp. - Lạy Chúa tôi, cái giọng ấy, giống y như cha anh ta.

- Bà Anastasya nhìn lên trần, chỗ treo cái loa phóng thanh, một ý nghĩ thoáng hiện trong óc, ánh mắt lóe lên như sẵn sàng bước vào cuộc chiến.

- Roza, chạy về nhà nhanh lên! - Bà Anastasya giờ đã bình tĩnh hơn, vội vàng hối thúc: - Giấu cây đàn dưới tầng hầm, chỗ thằng Baga ấy, rồi lấy cây đàn của dượng ta mang ngay đến đây. - Bà lão như trẻ lại, thái độ và ánh mắt cương quyết. - Chúng ta sẽ ngồi ở hàng ghế sau. Đừng hỏi gì cả, nhanh lên!

Hội trường đông nghịt. Tuy nhiên vừa nhìn thấy bà lão và Cậu bé, một số người vội nhường ghế và đề nghị họ lên ngồi ở các hàng ghế trước, tốt hơn.

- Để khôi phục thành phố Grozny, một tỷ đô la đã được cấp bổ sung! Là một người con sinh ra tại thành phố Grozny này, một người Chechnya chính gốc, lúc nào tôi cũng yêu quý và thương nhớ thành phố quê hương, nơi tất cả chúng ta phải được sống và dồn hết tâm sức, trí tuệ và tình yêu để làm cho thành phố quê hương quang vinh của chúng ta lại trở nên phồn thịnh và tươi đẹp hơn! - Diễn giả hùng hồn tuyên bố, khán phòng lại rung động bởi những tiếng vỗ tay cuồng nhiệt còn hơn cả sau bản nhạc Lezginca.

Trong cơn hưng phấn, vị bộ trưởng lại càng hứa hẹn thêm nhiều điều tốt đẹp từ phía chính quyền trung ương Liên bang Nga. Ngay sau đó, từ khán phòng vang lên những câu hỏi.

- Chúng tôi hứa và đảm bảo trong thời gian ngắn nhất thành phố sẽ được khôi phục hoàn toàn, và ở đây chỉ có hòa bình tươi sáng!

Lại những tràng vỗ tay cuồng nhiệt, trong lúc đó, Roza thở hổn hển quay lại, bế Cậu bé lên đùi rồi ngồi xuống chỗ nó, sau đó quay sang bà Anastasya:

- Có chuyện gì thế? Hay là chúng ta về thôi?

- Khoan đã. - Để không phải nói đến chuyện đó, bà Anastasya huých khuỷu tay vào người Roza.

Lúc này, vị bộ trưởng đang rời sân khấu trong tiếng vỗ tay và la hét ủng hộ cuồng nhiệt, ngay sau đó một diễn giả khác được giới thiệu:

- Chúng tôi xin giới thiệu giám đốc điều hành dự án phục hồi nước Cộng hòa Chechnya, ông Tuaev Guta Zakaraevich lên phát biểu.

- Ô, ối! - Roza giật mình bất giác kêu lên một tiếng rất lạ làm cho Cậu bé phải phì cười.

- Dì làm sao thế? - Bà Anastasya ngạc nhiên hỏi.

- Để sau. - Roza đáp và cũng lấy khuỷu tay huých lại. Dĩ nhiên, giám đốc người Chechnya không phải là diễn giả hùng hồn như diễn giả trước nguyên là cán bộ Đoàn.

Tuaev không còn kinh doanh lông cừu ở Kalmykia nữa, mặc dù tiền bạc không nhiều như trước đây, song anh ta vẫn đếm tiền rất nhanh và vẫn còn nguyên niềm đam mê. Tuaev hăng hái đấm thình thịch vào ngực mình và thay mặt cho tất cả mọi người Chechnya, hứa hẹn:

- Chúng tôi sẽ trả lời bằng chính sự lao động nhiệt tình của mình! Khi được cấp nguồn kinh phí như vậy, chúng tôi sẽ làm việc suốt ngày đêm, sẽ xây dựng và phục hồi thành phố Grozny quê hương để nó đẹp hơn trước kia!

Lại những tràng vỗ tay cuồng nhiệt.

- Chúng ta đi thôi. - Roza đề nghị bằng một giọng rầu rĩ.

- Bây giờ không được, sẽ làm hỏng hết mọi việc. - Bà Anastasya như đang suy ngẫm điều gì đó.

Sau những bài phát biểu hùng hồn lại đến chương trình văn nghệ. Nhận thấy tâm trạng của bà và dì có vẻ không vui, Cậu bé không muốn biểu diễn nữa, lại phải thuyết phục cậu. Khi Cậu bé còn chưa chơi xong bản nhạc thì vị bộ trưởng, không hề trao đổi trước với đạo diễn, mỉm cười rạng rỡ bước ra sân khấu trước khi âm thanh cuối cùng chấm dứt, giơ tay ra hiệu và chính mình vỗ tay trước, sau đó nắm tay Cậu bé đưa đến trước micro:

- Rõ ràng đây là một em bé tài năng xuất chúng, là tương lai của Chechnya! Thật lòng mà nói, tôi không ngờ lại được chứng kiến một điều kỳ diệu như thế này ở đây! Thay mặt chính phủ Liên bang Nga, và với tư cách cá nhân và của Ban giám đốc dự án, với sự có mặt của ông Tuaev, chúng tôi hứa sẽ trao những món quà rất quý giá cho cháu trong thời gian sớm nhất.

Nói xong, trong tiếng vỗ tay ầm ầm, bộ trưởng, một tay vẫn không rời khỏi Cậu bé, tay kia giơ lên vẫy vẫy rồi vội bước ra phía sau cánh gà. Nhưng khi ông ta còn chưa kịp biến mất, thì bà Anastasya, như một con đại bàng mẹ bị trọng thương, dang hai tay ra trước bộ ngực lép kẹp của mình, còn cái mũi nhọn thì nhô lên trước đôi cánh xơ xác, vẻ mặt lạnh lùng bước tới chắn ngang.

- Này, này! Không được làm ầm ĩ. - Vị bộ trưởng lấy ngực đẩy bà Anastasya ra phía sau cánh gà mờ tối. Tại đây, việc đầu tiên anh ta làm là giằng lấy cây đàn từ trên tay Cậu bé, thô bạo đẩy bà già ra và cố nhìn kỹ vào cây đàn:

- Phải, chính vì nó mà cha ta đã bị đày đến đây, còn ta phải sinh ra và lớn lên trong cái chốn thâm sơn cùng cốc này.

- Có thể thấy rõ là anh được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất màu mỡ. - Bà Anastasya tức giận nói. - Còn về chuyện đi đày, thì anh cần phải biết, chính nhờ sự chiếu cố của cha anh, và hình như cũng vì cây đàn này mà tôi đã phải sống ở vùng cực Bắc Sibir hơn bốn năm… - Bà Anastasya cố chống lại. - Trả cây đàn đây!

Đúng lúc ấy, có một số nhân viên bảo vệ trẻ tuổi bước lại vây quanh vị bộ trưởng. Stoletov con chỉ cần đưa mắt một cái, ngay lập tức bà Anastasya bị lôi ra xa.

- Trả cây đàn lại cho cháu! - Cậu bé túm vào vạt áo vét của bộ trưởng.

Stoletov không phản ứng lại mà chỉ chăm bẵm vào việc xem xét cây đàn, búng các sợi dây, gõ vào thân đàn. Ánh sáng ở đây rất mờ nên bộ trưởng bước về phía cầu thang có ánh sáng đèn pha.

- Nghe này. - Bộ trưởng quay về phía Cậu bé: - Có phải cháu đã chơi bản nhạc nhảy Lezginca bằng cây đàn này không?

Cậu bé nhíu mày, lạnh lùng liếc xéo vị bộ trưởng và nói bằng một giọng trầm khó chịu:

- Trả cây đàn cho cháu.

Vị bộ trưởng bỏ ngoài tai, làm ra vẻ như không có chuyện gì xảy ra:

- Hừm. - Bộ trưởng tặc lưỡi. - Chẳng lẽ tôi nhầm hay sao?

- Thế trước đó anh đã nhìn thấy nó à, uyên bác thật? - Bà Anastasya không thèm che giấu sự mỉa mai trong lời nói.

- Hừ, cây vĩ cầm nổi tiếng của Maldini có trong danh mục truy lùng của Interpol. - Stoletov lên giọng đáp lại: - Nó bị đánh cắp từ Nhà hát Học viện Âm nhạc thành Viên.

- Không phải là không có sự tiếp tay của cha anh.

Nét mặt vị bộ trưởng bỗng méo xệch.

- Bà chẳng phải nhắc đến ông ấy. - Bộ trưởng tức giận nghiến răng, rồi hạ giọng, tưởng bà Anastasya không nghe được: - Đồ đĩ thõa.

- Cái gì? - Bà Anastasya đỏ bừng mặt, nhưng khi nhớ ra ở đây còn có Cậu bé, bà phải lấy hết nghị lực kìm lại, không đánh mất lòng tự trọng: - Này, Iliushenka[62], chính bố anh suốt bảy năm trời, hầu như ngày nào cũng dẫn anh đến chỗ tôi để nhờ tôi dạy nhạc và dạy cách ứng xử cho anh, nhưng rõ ràng là tôi đã không thể.

- Hừ, đúng là “vợ cha cố”. - Cũng bằng một giọng như vậy, người cựu học trò đáp trả.

- Anh nhầm rồi, Iliushenka ạ, tôi không chỉ là người mà anh vừa ám chỉ, tôi còn là một người lính bất đắc dĩ của cha anh, và dù có cố gắng đến đâu, tôi cũng không thể nấu được món xúp bằng chiếc ủng vì anh chẳng có tai âm nhạc cũng chẳng có tâm hồn. Còn cây đàn này vẫn là cây đàn của dượng tôi. - Vừa nói bà vừa giật cây đàn từ tay vị bộ trưởng rồi bằng một giọng dịu dàng bà nói với Cậu bé: - Chúng ta đi thôi, cháu ạ.

Sau đó bà Anastasya sẽ phải tự trách mình vì đã không kìm được ý muốn khoe khoang chút ít trong cả chặng đường đời dài lâu. Khi đã rời khỏi khu vực bảo vệ sau cánh gà, vừa nhìn thấy Roza đứng bên cửa, cảm thấy an toàn hơn, bà liền quay đầu lại, hét to cho bộ trưởng nghe thấy:

- Này Iliushenka! Ilya Arkadievich! Đừng tính cua trong hang[63]. Còn tôi, cuối cùng đã đào tạo được một người học trò như thế này đây! - Vừa nói bà vừa vuốt ve những lọn tóc xoăn của Cậu bé.

- Phải, mẫu vật ấy cũng độc đáo đấy. - Bộ trưởng nhìn như đang định giá: - Nhưng cần phải có nhà tài trợ sáng giá và hàng đống tiền cho nó nữa…

- Hừ! Đồ đê tiện kinh tởm! - Bà Anastasya đáp trả bằng một giọng vừa đủ nghe rồi vội vàng giao Cậu bé vào đôi tay khỏe mạnh của Roza. - Ngay từ nhỏ anh ta đã như vậy rồi, giống bố y hệt.

- Bà biết bộ trưởng à? - Roza ngạc nhiên.

- Thà không biết còn hơn. - Bà Anastasya vừa đi vừa đáp. - Ra khỏi đây thôi, nhanh lên.

Họ băng qua quảng trường Lenin vẫn còn đông người, gần đến nhà, họ đi vòng qua, đến con phố cụt vắng vẻ bên kè sông, bà Anastasya dừng lại, há to miệng hít một hơi dài.

- Từ từ, nghỉ một lát đã.

Một phút sau họ lại đi tiếp. Suốt cả chặng đường, hai người đàn bà nắm tay Cậu bé, bà lão cầm hộp đàn. Khi chỉ còn một đoạn ngắn nữa là đến cổng vòm cuốn, họ bỗng nghe tiếng động cơ ầm ĩ, tiếng ủng chạy rầm rập, rồi ngay lúc ấy bà Anastasya bị giật mất hộp đàn và bị xô ngã vào chân tường tòa nhà.

Phản ứng đầu tiên của Roza là bảo vệ Cậu bé. Chị ôm chặt nó vào lòng, và khi hiểu ra chuyện gì, chị lao theo họ. Vốn là một phụ nữ khỏe mạnh, săn chắc, chị đuổi kịp một người đeo mặt nạ và túm chặt lấy anh ta. Người đó phải cố lắm mới thoát ra được rồi chui vào chiếc xe con.

Chiếc xe bắt đầu lăn bánh, Roza chạy theo, cố túm vào kẻ ăn cướp qua cánh cửa xe chưa đóng, và trong cơn giằng giật điên cuồng, ánh mắt chị lướt qua một khuôn mặt méo mó không đeo mặt nạ ngồi ở ghế trước vừa quay lại.

- Cho nó một cú! - Người đó luôn miệng ra lệnh.

Sau cú đánh bằng báng súng, ngay lập tức thế giới như chết lặng đi đối với Roza, chị văng ra, ngã lộn nhào.

Lát sau, khi đã tỉnh dậy bò lồm cồm, Roza rên rỉ nhổ ra mấy chiếc răng giả cùng với máu, rồi vừa nôn ọe vừa lầm bầm bằng một giọng khàn khàn:

- Đồ tay sai đáng nguyền rủa, Guta Tuaev!