Nào, dậy thôi, cục cưng ơi, đã đến giờ rồi. Hôm nay chúng ta sẽ có một ngày trọng đại. Cần phải tập thêm một lần nữa vì sẽ có cả khách nước ngoài đấy. - Bà Anastasya Tikhonova nhẹ nhàng đánh thức Cậu bé dậy, dịu dàng hôn một cái vào cái má ửng hồng do nằm lâu.
Cậu bé lười biếng ngồi dậy, vẫn còn ngái ngủ, ngáp một cái. Trong lúc đó cánh cửa nặng nề rít lên, có ai đó chạy vào hành lang.
- Roza, dì đấy à? - Bà Anastasya thận trọng hỏi. - Cháu thấy chưa, dì Roza về rồi, dì ấy mang nước sạch về. Bây giờ chúng ta sẽ rửa mặt, đánh răng, trong khi chờ nước sôi pha trà, chúng ta sẽ tập lại một lần nữa.
- Cháu không thích nhạc của Sola. - Cậu bé nhõng nhẽo nói. - Bản ấy rất buồn, như đêm hôm qua ấy.
- Không phải là Sola mà là Sora, chữ r-r-r. - Bà Anastasya vừa đi vừa sửa lại cho Cậu bé, vừa lúc ấy Roza bước vào, cởi khăn trùm đầu ra ném xuống đi văng rồi cúi xuống hôn cậu một cái, vẻ mặt rạng rỡ.
- Dì có mùi đẹp lắm. - Cậu bé thốt lên.
- Thế à? - Ánh mắt Roza lóng lánh.
- Không ai nói mùi vị “đẹp” cả. - Bà lão lại sửa, rồi phẩy tay. - Bọn trẻ suy nghĩ khác.
- Nhưng ngoài phố đúng là đẹp thật, mùa xuân đến rồi! - Roza thích thú kéo dài giọng. - Cứ như là không có chiến tranh vậy… Nào, gỡ bớt một mảnh giấy dầu trên cửa sổ ra, thông gió cho thoáng.
- Nhưng đến đêm họ lại bắn. - Cậu bé lầu bầu vẻ không hài lòng.
- Thì họ cũng là bạn của cháu, chú Baga, chú Golovachev, suốt đêm toàn chơi trò chiến tranh. - Roza bực mình. - Cháu bảo họ đừng bắn nữa.
- Cháu đã bảo rồi. - Cậu bé cau mày. - Nhưng họ bảo, đánh nhau là vì tương lai của cháu.
- Ôi, ôi, những người bảo vệ! - Roza chống nạnh vẻ không hài lòng. - Chúng ta thừa biết mối “quan tâm” của họ! Những người ấy thì chẳng nói làm gì. - Roza phẩy tay vẻ khinh mạn chỉ về phía trạm kiểm soát của Nga. - Nhưng còn những người của ta, như chú Baga chẳng hạn, họ đang làm cái trò ngu xuẩn gì thế không biết nữa? Chúng ta cần gì những “người bảo vệ” ấy. Ai thực sự là người bảo vệ, chỉ có toi mạng hoặc là phải trốn chui trốn nhủi trong rừng. Còn…
- Thôi, thôi, đừng sa đà nữa. - Bà lão ngắt lời Roza rồi quay sang Cậu bé: - Còn cháu, ngồi dậy, sáng bạch ra rồi, vào nhà tắm đi, cần gì thì gọi, ta sẽ vào. - Khi thằng bé đã vào nhà tắm, bà thì thào cứ như là có ai đó đang nghe trộm: - Chuyện lạ lắm, ta quên nói với dì. Hôm qua, lúc ta và thằng bé quay về, chúng ta không đi đường thẳng vì ở đấy có vũng nước mưa mà đi dưới cổng vòm, dì biết không, có hai người râu ria xồm xoàm, người tóc đen là Baga, còn người tóc hung là trung sĩ ở trạm kiểm soát, là phó của đại úy Golovachev. Vừa nhìn thấy chúng ta, họ liền văng tục rồi bỏ đi.
- Ôi, ôi! Bà gặp may vì đi cùng với thằng bé đấy. Nếu không thì rất có thể… - Roza sợ hãi đưa tay lên che miệng.
- Chính ta cũng biết, chỉ có điều ta không hiểu, giữa họ có gì chung? Hình như họ là…
- Vấn đề chính là ở chỗ “hình như” ấy đấy, còn trong thực tế, những người gọi là của ta hay của họ, cung cấp đủ thứ thuốc thang, cây cỏ để đổi lấy vũ khí, chính vì thế mà cứ “chiến đấu” mãi cho đến sáng.
- Nhưng cả đêm bắn nhau, họ có thể giết nhau lắm chứ.
- Chẳng qua chỉ trình diễn cho mọi người thấy thế thôi, dĩ nhiên còn để được khen thưởng nữa. Hiện tại là như vậy, nhưng khi có lệnh, họ sẽ điên cuồng lao vào nhau, còn chúng ta thì bị vạ lây, quá biết rồi.
- Lạy Chúa tôi! Đừng nói nữa! - Bà Anastasya nắm chặt hai bàn tay xương xẩu, đi đi lại lại trong phòng, rồi lái sang chuyện khác: - Ấm nước sôi chưa? Cần phải nấu thêm nước nữa, điện sắp cúp rồi.
- Hôm nay ở trung tâm thành phố không bị cúp điện, có khách khứa, hòa nhạc.
- Không thể trông mong điều gì tốt đẹp ở họ đâu… - Bà lão chuyển sang giọng dịu dàng hơn: - Cháu ơi, nhanh lên.
Cậu bé từ nhà tắm bước ra, cặp mắt màu xanh da trời long lanh, trìu mến như sáng lên:
- Khi nào cháu được ăn kẹo chocolate? - Cậu bé nũng nịu hỏi, giọng trầm trầm.
- Sau khi ăn cháo và uống trà. - Bà lão kéo Cậu bé vào lòng, lim dim mắt, hít hít rồi xoa lên mái tóc xoăn bồng bềnh màu vàng óng của cậu và ra điều kiện: - Chẳng bao lâu nữa cháu sẽ phải cao đến vai bà đấy.
- Phải, nó lớn nhanh thật. - Roza bước lại gần.
- Phù, thôi đừng nói gở nữa. - Bà lão vội nhổ bọt rồi làm dấu thánh.
- Phải, phải. - Vẻ xúc động trên khuôn mặt Roza biến mất, chị vội thì thầm một câu gì đó bằng tiếng Chechnya.
- Trong khi chờ nấu xong bữa sáng, cần phải tranh thủ tập luyện. - Bà lão nghiêm khắc nói, rồi đặt chiếc ghế đẩu ọp ẹp cạnh cái tủ chè sứt sẹo, thận trọng lấy hộp đàn xuống, khẽ thổi bụi, xoa xoa và lấy cây vĩ cầm ra: - Đây là vật kỷ niệm. Cứ mỗi lần cầm nó trên tay ta lại nhớ đến mẹ và dượng ta.
- Bà lão thở dài, nặng nhọc ngồi xuống mép phản, nhìn mãi vào một điểm nào đó trong không gian cứ như đang nhớ lại một điều gì đó, một giọt nước mắt to của tuổi già lăn xuống dưới đôi mắt kính dày, chảy theo gò má nhăn nheo, chai sần.
- Bà khóc hả bà? - Cậu bé bước lại gần nắm lấy tay bà.
- Bà có đau không?
- Không. - Bà lão vội mỉm cười bối rối. - Với cháu, bà không thể đau được!
- Thế sao bà khóc? - Cậu bé chăm chú nhìn vào mắt bà. Bà lão cố nhìn ra phía khác nhưng vô ích, đành phải lấy kính ra, lau mắt rồi khẽ nói bằng một giọng điềm tĩnh, dè dặt:
- Ta cứ nghĩ, cây đàn này của dượng ta sẽ không có người thừa kế, nó sẽ biến mất, nhưng Chúa đã gửi cháu đến cho ta. - Rồi bà đứng dậy, giọng cương quyết: - Ta cần phải truyền hết cho cháu, còn cháu cần phải học.
Bà lão nhanh nhẹn lấy từ trong góc ra cái giá nhạc thô kệch tự đóng bằng gỗ, đặt lên đó cuốn vở nhạc dày đã bị cháy sém trong chiến tranh, vội lật lật.
- Đây, chúng ta sẽ bắt đầu từ âm giai này, nó sẽ luyện cho các ngón tay sự mềm mại. Cháu hãy chơi cho đến khi các ngón tay phải “nóng” lên.
Cậu bé cầm cây đàn và ngay lập tức trở nên nghiêm túc hẳn. Cậu vươn thẳng cái lưng gầy lên theo đúng như bà lão chỉ dẫn, tạo nên một nét duyên dáng trên cơ thể, cố gắng kéo từng nốt nhạc.
- Còn bây giờ, cũng y như vậy, chỉ có điều giảm xuống nửa tông. Ồ, không, không phải vậy, ta nói “nửa tông” cơ mà, cháu hãy lấy nốt Si giáng. - Bà lão hướng dẫn. - Nào, một lần nữa. Cháu làm sao thế? Chơi đi, đừng tiếc sức. Bài này sẽ còn tập nhiều lần nữa. Thế, đúng rồi…
Nhưng Cậu bé đã nhấc cây vĩ ra:
- Cháu không thể chơi bản nhạc này được. Nó buồn lắm. Ngoài phố đang là mùa xuân, phải có cái gì vui hơn chứ.
Bà lão nhún vai, không hiểu tại sao lại nhìn về phía Roza vẻ lo lắng, nhưng có thể thấy là bà không tìm được đồng minh cho mình.
- Thôi được, nếu vậy cháu cứ chơi bài nào cháu thích… Chỉ có điều hãy nhớ, để trở thành một nhạc công đích thực cần phải khổ luyện… Ngoài ra, không thể chơi theo trí nhớ mà phải chơi theo bản nhạc. Thế đấy. - Nói xong bà lại lật cuốn vở nhạc.
- Nào, nhạc của Bach[38] nhé. Cháu sẽ học được nhiều điều từ ông ấy.
Những giai điệu mềm mại, trong veo, tràn đầy nhựa sống bắt đầu tràn ngập gian phòng.
- Đều hơn nữa, đều hơn nữa. - Bà lão nhắc. - Đều đặn, điềm tĩnh, âm thanh phong phú, tất cả các âm phải mạnh mẽ, sâu lắng và rực rỡ… Dừng lại! Khi chuyển sang nốt cao nhất âm thanh phải mạnh hơn. Chơi lại nhịp này đi… Không được giữ lâu cây vĩ ở nốt “Rê”… phải ngắt ngay từ tiết nhạc trước, dứt khoát hơn… Thế… Bây giờ là đoạn kết… Ở đây có thể chơi nhẹ nhàng hơn, nhẹ nữa… Thế, gần như lặng hẳn.
- Hoan hô! - Dì Roza thốt lên.
- Khoan, khoan. - Bà lão giơ một ngón tay lên cảnh báo: - Để đạt đến “hoan hô” còn xa lắm, cần phải tập rất nhiều. - Giọng nói của bà nghiêm khắc, nhưng nét mặt lại tỏ ra hài lòng.
Bà lại lật tiếp các trang nhạc:
- Cháu cần phải chăm chỉ luyện tập rất nhiều. - Bà lại nhắc, trong khi Cậu bé và Roza như hai kẻ đồng lõa, nháy mắt với nhau. - Nào cháu yêu, ta hãy chơi nhạc của Korelli[39] đi. Bắt đầu… - Cậu bé thích nhạc “vui” nên chơi rất hào hứng, còn bà giáo già thì chăm chú nghe những âm thanh quen thuộc từ cây vĩ cầm, thêm một lần nữa lại rất đỗi ngạc nhiên vì tài năng khác thường của đứa cháu yêu: Sự sâu sắc và thành thục trong khi thể hiện bản nhạc và sự điêu luyện trong việc sử dụng cây đàn so với tuổi tác. “Lạy Chúa tôi, chẳng lẽ số phận đã định đoạt cho nó trở thành một bậc thầy nổi tiếng hay sao?” - Bà lão thầm nghĩ, cả người lắc qua lắc lại theo điệu nhạc. Còn Cậu bé thì vẫn cứ chơi, khéo léo lướt những ngón tay nhỏ bé trên các phím đàn.
Sau đó hai bà cháu tập lại “khúc biến tấu”. Nhưng kết quả không như ý.
- Cháu đã quên hết rồi. Cách luyến ngắt[40] của cháu đâu? Ta không nghe thấy. - Bà lão bực bội giải thích những thuật ngữ âm nhạc mà Roza hoàn toàn mù tịt. - Cái gì thế này?… Nào, đưa ta chỉ cho. - Bà lão cầm đàn rồi kéo cây vĩ, Cậu bé mỉm cười.
- Nhìn đây. - Bà lão gắt nhưng không chút ác ý. - Cháu đã bắt đầu cười nhạo thầy giáo hả… Không phải những ngón ấy, không được gập lại, không phải, giai điệu cần sự tinh tế, trí tuệ, nhạy cảm, tâm hồn và đôi tay nữa. - Bà còn bắt Cậu bé tập đi tập lại trích đoạn phức tạp ấy cho đến khi chính mình cũng mệt nhoài ra, ngồi phịch xuống ghế, thốt lên: - Thôi được rồi! Hôm nay bài này thế là đủ. Tốt hơn là chuyển sang nhạc của Vivaldi[41], có lẽ ông ấy phù hợp với mùa xuân hơn.
Nhưng bài biểu diễn này cũng không làm bà hài lòng.
- Thôi, đủ rồi. - Bà ra lệnh. - Sáng nay cháu đã mệt, đã đến lúc cần phải bồi bổ sức khỏe.
Bàn ăn chẳng lấy gì làm thịnh soạn. Hai người phụ nữ không quan tâm đến cái đĩa của mình mà chỉ chăm chút cho Cậu bé, dành hết đồ ăn cho cậu.
- Nào, còn miếng bánh nhỏ này, rồi chocolate và trà nữa. - Mọi người dỗ dành.
Lúc uống trà, mọi người bàn luận về các tiết mục cho buổi biểu diễn sắp tới.
- Phải đưa điệu nhảy Lezginca[42] vào. - Roza hăng hái đề nghị.
- Nhưng bà không thích cháu chơi mà không có bản nhạc. - Cậu bé vờ vĩnh nói.
- Không có bản nhạc là không được, nhỡ đột nhiên cháu quên mất giai điệu, thế là phải dừng lại. Trong các buổi biểu diễn không cho phép để xảy ra điều đó. - Bà Anastasya phản đối, rồi đột nhiên nhìn Cậu bé bằng ánh mắt dò xét, hỏi: - Hay là ta thử xem sao?
Cậu bé rụt rè mỉm cười.
- Cha cháu vẫn thích bản nhạc nhảy Lezginca. - Đột nhiên Roza thốt lên.
Một sự im lặng vụng về bao trùm, thậm chí nghe rõ cả tiếng nuốt nước bọt của Cậu bé. Rồi chính cậu là người phá vỡ sự im lặng bằng cách thở hắt ra theo kiểu trẻ con, chậm chạp đứng lên, nhẹ nhàng cầm cây đàn, khẽ nói:
- Cháu sẽ chơi bản nhạc này cho cha mẹ cháu. - Cậu đặt cây đàn lên vai, khẽ chạm má vào thân đàn, đôi mắt khép lại, ánh mắt mờ đi, trông cậu như lớn hẳn lên.
Cậu bắt đầu bản nhạc một cách chậm rãi, nhẹ nhàng, đượm buồn, rồi như một nỗi buồn bị nén lâu trong lồng ngực bỗng bật ra như một lời than thở dịu dàng, tê tái và tan ra trong những giai điệu vùng Kavkaz. Đột nhiên cây vĩ bỗng chuyển động nhanh hơn và niềm đam mê chỉ có một mình kẻ độc tấu hiểu được như hiện lên trên khuôn mặt cậu, cả người như rung lên trong tiết tấu dồn dập của điệu nhảy Lezginca, giai điệu như cơn bão, ào ào, rực lửa, tưởng có thể đốt cháy hai người phụ nữ. Bà Anastasya, cặp kính trễ xuống như sắp rơi ra, xúc động nắm chặt tay, cả người căng lên, nghiêng về phía trước. Còn Roza bị cuốn vào bản nhạc quen thuộc đến mức lẩm nhẩm hát theo bằng tiếng dân tộc và gõ tay xuống bàn theo nhịp. Trong lúc đó, Cậu bé như không còn biết gì nữa: Tất cả tâm trí dồn hết vào bản nhạc, hào hứng ứng tấu một cách say mê chẳng phù hợp chút nào với một nhạc công trẻ… Đột nhiên một loạt đạn rất gần bỗng vang lên.
Giai điệu ngừng bặt, mọi cặp mắt đều hướng về phía cửa sổ, từ đó vọng lại tiếng la hét, tiếng vỗ tay thích thú và hơi thở của mùa xuân. Roza thận trọng nhìn ra ngoài và bật cười, nhưng ngay sau đó chị sợ hãi hét toáng lên:
- Thôi đi, đồ ngốc ạ! Cút đi!
- Tại sao Cậu bé lại dừng bản nhạc ở chỗ hay nhất? - Từ ngoài đường vọng lại giọng nói khàn khàn của Baga.
- Các anh đi đi! Đừng có nhảy nhót bên cạnh trạm kiểm soát nữa.
- Chúng tôi đang ở nhà mình. - Giọng ngạo mạn. - Chúng tôi muốn nhảy lúc nào và ở đâu cũng được.
Tằng-tằng-tằng! - Một tràng tiểu liên vang lên ngay bên cạnh.
Roza ngồi thụp xuống bậu cửa sổ, có lẽ bị đập đầu vào dàn lò sưởi nước nóng bằng gang từ lâu đã bị bỏ không, rên lên khe khẽ:
- Đúng là một lũ tồi tệ! - Chị quay về phía bà lão giờ đã nằm xoài trên sàn nhà, lấy thân mình che cho Cậu bé.
Họ còn ở yên trong tư thế ấy một lát nữa, chờ cuộc bắn nhau, thật may là lần này điều đó không xảy ra. Họ vội vàng chuẩn bị cho Cậu bé. Đây là một buổi biểu diễn rất quan trọng, và cũng như hai lần trước, được tổ chức ở phòng khánh tiết tòa nhà “Sevkavproekt”, nơi làm việc của các cơ quan chính phủ nước cộng hòa.
- Người ta bảo, truyền hình trung ương sẽ có mặt. - Roza đứng trước tấm gương nhỏ sửa lại mái tóc, hào hứng nói.
- Tất nhiên rồi, có khách nước ngoài mà. - Đến lượt bà lão, tay cầm hộp sáp bôi môi đã khô ngắm nghía trước gương.
Đến nơi, căn cứ vào giấy mời, cảnh sát không cho Roza vào.
- Nếu vậy cháu cũng không vào. - Cậu bé khăng khăng. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra kỹ lưỡng, người ta cũng cho Roza vào.
- Đây là hiện tại và tương lai của Chechnya! - Người dẫn chương trình nói to, hàng chục ống kính camera chĩa về phía ông. - Xin giới thiệu bà Afanasieva Anastasya, giáo viên trường nhạc. Xin bà cho biết, có bao nhiêu trẻ em đang học nhạc ở trường?
- Trong thành phố Grozny từ lâu đã không còn trường nhạc, có thể chỉ còn lại cái tên thôi.
- Cắt ngay, chuyển hình đi. - Một phụ nữ xinh đẹp không phải người địa phương, có lẽ là người biên tập, hét to.
Mặc dù vậy, người ta vẫn còn hỏi bà lão vài câu nữa, đại khái, cuộc sống trong thành phố Grozny rõ ràng là đang từng bước được cải thiện. Sau đó, người ta còn phỏng vấn Roza, thậm chí cả Cậu bé nữa.
Bà Anastasya và Roza rất lo lắng, nhưng Cậu bé thì ngược lại, vẫn bình thản như không, bước ra sân khấu với sự hồn nhiên thơ trẻ. Bà Anastasya vô cùng hoảng sợ khi cậu tự ý thay đổi toàn bộ chương trình biểu diễn đã được thống nhất từ trước, thậm chí cậu cũng không chơi bản nhạc nhảy Lezginca nữa. Mặc dù vậy, tất cả mọi người trong khán phòng cũng phải đứng dậy vỗ tay hô “bis, bis”, yêu cầu chơi tiếp.
- Tuyệt quá! - Roza thích thú thốt lên.
- Không, không đâu. - Bà lão tỏ ra không hài lòng. - Sáng nay nó đã dốc hết cảm xúc và sức lực ra rồi.
Tuy nhiên, Cậu bé vẫn được mọi người khen ngợi, xoa đầu, thậm chí hôn hít nữa. Cậu được tặng rất nhiều quà, cả phong bì tiền, và điều quan trọng nhất là có cả một chiếc tivi.
Ba người rời khỏi buổi biểu diễn bằng xe quân sự được các quan chức cao cấp từ Moskva điều đến. Các sĩ quan đưa họ về và còn xách cả quà lên căn hộ cho họ, nhưng cánh cửa đã bị bật ra, đồ đạc trong phòng bị lục tung lên.
- Sáng nay các phiến quân đã đột kích vào đây. - Một sĩ quan nói. - Rõ ràng là bọn chúng đã vơ vét.
- Một lũ tồi tệ! - Roza lại bật ra câu trách móc quen thuộc.
- Chị nói ai đấy? - Một sĩ quan ngạc nhiên hỏi.
Roza không đáp lại, ngượng ngùng quay đầu, bà lão đưa tay lên miệng ho khan một tiếng.
- Dì ấy nói về tất cả những người mang vũ khí. - Cậu bé bỗng xen vào, giải thích.
- Hừ, thật vô ích. - Giọng của người sĩ quan trở nên thô bạo hơn. - Chúng tôi đến đây với thiện chí, mang lại điều tốt lành cho các người.
- Nếu vậy các chú lắp tivi cho cháu đi. - Cậu bé lại quay về với mối quan tâm của mình. - Đó mới là điều tốt lành đấy!
- Tivi à? - Người sĩ quan hỏi lại, vẻ bối rối, không hiểu sao lại nhăn mặt nhìn vào đồng hồ rất lâu.
- Không cần đâu, chúng tôi sẽ tự làm được. - Bà Anastasya vội vàng chen vào như muốn tiễn các sĩ quan ra cửa. - Rất cảm ơn các anh! Quả thật, không có các anh chúng tôi không thể mang hết số quà này lên phòng được. - Ánh mắt bà lão lóe lên nét thân thiện.
- Hừm, được rồi. - Người sĩ quan bước ra cửa bỗng dừng lại. - Tôi sẵn sàng làm tất cả vì Cậu bé, nhưng không có thời gian, chúng tôi còn phải tiễn khách nước ngoài nữa. Công việc mà! - Ông vung tay lên, thậm chí ra ngoài còn đứng lại, ngạo mạn ngoắc tay về phía bà lão và hỏi nhỏ bằng một giọng như ra lệnh, cứ tưởng không ai nghe được:
- Thằng bé này là người Chechnya à?
Bà Anastasya không thể trả lời gì cả, câu hỏi làm bà bối rối đến mức há hốc miệng ra làm hàm răng giả suýt rơi xuống đất. Bà hoảng sợ quay mặt đi nhưng vẫn còn cố thốt ra được câu “xin lỗi, làm ơn”.
- Lúc nào cũng làm ơn! - Người sĩ quan quát to rồi bỏ đi ngay.
Bà Anastasya quay vào căn hộ đã bị “lộn ngược” của mình, xoa tay lên cổ như vừa bị đánh một cú rất mạnh rồi đưa tay ôm đầu, ngồi xuống đi văng cạnh Roza, cùng chăm chú nhìn vào những miếng ván sàn đánh véc ni bị nứt nẻ.
- Khi nào thì chúng ta lắp tivi? - Cậu bé lại tiếp tục quay về với mối quan tâm của mình. - Cháu muốn xem tivi lâu rồi. Chắc bây giờ đã hết phim hoạt hình.
- Không được than vãn. - Sau một hồi lâu im lặng, bà Anastasya cay đắng thở dài, thốt lên. - Dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, chúng ta cũng phải chăm sóc cho thằng bé nên người… Nếu không có nó, ta còn biết làm gì nữa? Một tuổi già cô đơn và một nỗi bất hạnh khủng khiếp! Lại đây, cục cưng của bà. - Bà lão ôm chặt Cậu bé vào lòng, dịu dàng mỉm cười, các nếp nhăn trên mặt như giãn ra. Roza cũng không kìm được, phấn chấn hẳn lên, xích lại gần Cậu bé.
- Nào, chúng ta lấy tivi ra chứ? Biết đâu người ta chiếu hình cháu cũng nên.
- Ôi, ôi! - Hai người đàn bà bật dậy như bị con gì đốt.
- Không có ăng ten. - Bà lão giải thích như một nhà vật lý. - Roza, dì vào phòng kéo dây điện ra đây.
Nhưng khi họ lắp xong tivi thì điều quan trọng nhất lại không có - điện đã bị cúp. Theo yêu cầu của Cậu bé, đại úy Golovachev, chỉ huy trạm kiểm soát, sau khi luồn lách mọi quy định, đã tự ý kéo một đường dây điện riêng đến căn hộ của họ, nếu không thì họ đã phải sống trong bóng đêm.
- Làm sao bây giờ? Chuyện này chẳng đơn giản chút nào.
- Cháu sẽ đến trạm kiểm soát. - Cậu bé quyết định, hai người đàn bà nhìn nhau hoảng sợ. - Đằng nào thì người ta cũng không nghe bà và dì, thậm chí không cho vào nữa. Mà chúng ta thì cần điện để nấu nước pha trà, rán bánh với mứt dẻo, nhưng cái chính là để xem tivi.
- Chúng ta sẽ theo dõi cháu qua cửa sổ. Cháu đừng ở lâu. - Biết không thể ngăn được Cậu bé, bà lão căn dặn.
Cậu bé chạy xuống sân. Tiết trời mùa xuân ấm áp, cảnh vật đang hào phóng khoe sắc. Mặt trời xuống thấp, nắng đã nhạt nhưng vẫn tinh ngịch rọi vào mặt Cậu bé. Trong các tán cây dương xơ xác vì bom đạn, lũ chim sẻ đang ríu rít cãi nhau, thích thú vì những con ruồi đầu tiên đã bay về, còn đám mây xốp thì đang tắm trong vũng nước. Cậu bé nhìn thấy trên mặt đường nhựa, trong cái lỗ bị đào lên vì bom đạn những chồi cỏ non mềm mại, mảnh mai đã e thẹn nhú lên. Cậu ngồi xuống bên cạnh, vuốt ve:
- Ôi, các cậu đáng yêu quá… ồ, sao nhọn thế. Các cậu đã nhú lên rồi, hay quá. Chúng ta sẽ cùng nghỉ hè. Mùa hè thích lắm, ngắm sao rất rõ. Còn mùa đông rất chán, lúc nào cũng có mây đen, vì thế nên cha mẹ tớ không bay về với tớ. - Cậu bé lấy đầu ngón tay vuốt nhẹ lên những lá cỏ. - À, người ta vừa tặng tớ chiếc tivi đấy! To lắm, tivi màu hẳn hoi. Bây giờ, tớ sẽ vừa ăn bánh vừa xem phim hoạt hình… Ôi, nhưng tớ quên mất, không có điện!
Cậu bé định đi tiếp, nhưng lại ngồi xuống:
- Cỏ non này, thế cha mẹ cậu đâu? Cậu chỉ có một mình, cũng mồ côi cả cha lẫn mẹ. Nhưng không sao, chẳng bao lâu nữa, cỏ sẽ mọc lên nhiều, rồi cậu sẽ có bà rất hiền và cả dì Roza nữa… Mùa hè, nhất định cha mẹ tớ sẽ bay về thăm tớ. Họ đang ở trên ngôi sao đẹp nhất đấy, đó là thiên đường… nhiều kẹo và kem lắm, mà lại không bắn nhau nữa… À này… chắc cậu đói và khát lắm phải không. Bây giờ tớ sẽ lấy nước cho cậu.
Cậu bé chạy đến vũng nước gần đấy, bụm tay lại vục nước lên.
- Cháu ơi, cháu làm gì thế? Cháu đang mặc bộ quần áo biểu diễn đấy! Cẩn thận với các ngón tay nữa! - Từ ô cửa sổ vỡ toác, chỗ quả bóng bay đã bay đi mất, bà Anastasya hét lên.
Tại trạm kiểm soát, không khí yên ắng, xe cộ không bị ùn tắc và không bị khám xét - trong thành phố đang có khách nước ngoài, mệnh lệnh: Mọi việc phải đâu vào đấy, bởi vậy mà mọi người đều tỉnh táo, vẻ mặt khó đăm đăm và không có tình trạng lạm thu.
- Ê, chào nhóc, khỏe chứ! - Trung sĩ hét to. - Sao hôm nay diện thế, cứ như chú rể vậy, hay bà già và cô Roza đi lấy chồng?
Cậu bé không đáp lại, thậm chí cũng chẳng thèm chào, nói ngay:
- Cháu cần gặp chú Golochev.
- Không phải Golochev mà là Golovachev, cháu không còn bé nữa, phải gọi cho đúng.
- Họ đặt cho đại úy trưởng trạm biệt danh Golova[43] đấy. - Một người lính bước lại.
- Hừ, đúng là đầu não thật. - Trung sĩ lẩm bẩm rồi nhổ toẹt một bãi.
- Xin chú cho cháu gặp chỉ huy. - Cậu bé đứng nghiêm như quân lệnh.
- Vừa cúp điện là chạy đến ngay! Hừ, cháu chơi nhạc cho cái lũ dê đực ấy nghe, còn bánh mì và điện thì lại chạy đến đây.
- Trong buổi biểu diễn có khách nữa.
- Ta không nói đến buổi biểu diễn mà nói đến cái lũ dê râu quai nón xồm xoàm kia.
- Thì các chú cũng có râu đấy thôi.
- Ha-ha-ha. - Những người lính cười ầm lên.
- Mẹ kiếp! - Trung sĩ văng tục.
- Cháu có cha mẹ. - Cậu bé nhăn mặt, lườm một cái. - Cha cháu cũng là công an, cũng có súng.
- Đúng là đồ sói con, có răng rồi đấy. Thôi biến đi trong khi ta còn tử tế.
- Cháu sống ở đây, cháu chờ cha mẹ cháu, cháu chẳng biết phải biến đi đâu cả. - Cậu bé lấy hết sức nói rồi lùi lại, sau đó sợ sệt nhìn quanh, né người định bỏ đi.
- Đứng lại! Chào cháu, cháu đi đâu đấy? - Từ trong hầm bê tông cốt thép, đại úy Golovachev, một người đàn ông cao to, đĩnh đạc, râu ria nhẵn nhụi khác hẳn với các cấp dưới của mình.
Như gặp lại người thân, đại úy ôm lấy Cậu bé rồi cúi xuống hôn.
- Cháu lớn nhanh quá. - Đại úy xoa xoa mái tóc xoăn của cậu. - Sao lâu rồi cháu không đến chơi?
- Ngày nào cháu cũng phải luyện tập cho buổi biểu diễn ạ. - Giọng Cậu bé trở nên hào hứng hơn.
- Chú cũng nghe nói về những thành tích của cháu.
- Hôm nay cháu được thưởng một chiếc tivi to lắm. - Cậu bé dang đôi tay nhỏ bé ra. - Nhưng không có điện, các chú đã cắt rồi.
- Hôm nay ở đây đã xảy ra một vụ càn quét, một trận đánh thật sự.
- Cái lũ dê ấy đã bị ném lựu đạn, dồn xuống tầng hầm, chắc là ngoẻo hết rồi. Mẹ kiếp… - Trung sĩ chen vào.
Đại úy chỉ liếc một cái, trung sĩ liền im bặt.
- Tư lệnh quân quản thành phố ra lệnh cắt hết đường điện, ông ấy bảo chúng ta cấp điện cho sào huyệt của phiến quân. - Đại úy giải thích.
- Mà cũng không nên chơi nhạc cho lũ dê ấy nghe. - Trung sĩ vừa bập thuốc lá vừa chen vào.
- Cháu không chơi nhạc cho dê nghe. - Cậu bé khẽ đáp bằng một giọng cứng cỏi.
- Thấy chưa, chính bà già đã dạy nó thế đấy! - Trung sĩ vung tay lên, định bước sát tới nhưng nhìn thấy ánh mắt của đại úy vội lùi lại ngay.
- Bà Uchital chỉ dạy cháu những điều tốt thôi. Cháu chơi nhạc cho tất cả mọi người… tốt nghe.
- Vậy thì chơi cho chúng ta nghe đi. - Vẫn là viên trung sĩ lắm mồm. - Mang đàn đến đây và chơi cho chúng ta nghe. Ta hứa sẽ có điện, còn không thì… lệnh của tư lệnh Ban quân quản.
Cậu bé nhìn thẳng vào mắt người chỉ huy, và không đợi mọi người phản ứng ra sao, liền chạy đi, vừa chạy vừa hét lên:
- Cháu sẽ mang đàn đến ngay!
Chạy đến sân Cậu bé dừng lại. Mặt trời đã xuống thấp, không khí mát mẻ hơn. Bóng những tòa nhà hoang tàn đổ dài, che lên những ngọn cỏ non, gần như không nhìn thấy nữa. Cậu bé ngồi xuống, chạm khẽ vào những mầm cỏ.
- Tớ sẽ chơi đàn cho cả các cậu nghe nữa.
- Cháu ơi, sao lâu thế? - Giọng bà lão vang ra từ ô cửa sổ. Lát sau Cậu bé đã có mặt ở trạm kiểm soát, nhưng không thấy đại úy đâu cả.
- Bà cháu không cho mang đàn đi, đó là vật gia bảo của bà, còn bà thì không ra đây được, bà yếu lắm, lại đang bệnh. - Cậu bé vội vàng giải thích. - Nhưng lát nữa, trời tối, yên tĩnh hơn, từ ban công cháu sẽ chơi cho các chú nghe, bao nhiêu cũng được.
- Chiến tranh là chiến tranh. - Vẫn là trung sĩ lên tiếng trước. - Không cho mang đàn đi, đúng là mụ già yêu tinh, vậy thì điện cũng không có. Chấm hết!
- Thế còn tivi?! - Giọng Cậu bé run run. - Còn nấu nước, bếp điện?… Dì Roza đã nhào bột rồi.
- Hay lắm! Cháu cứ chơi đàn đi, bà cháu cứ việc dạy cháu cho đến khi ngoẻo củ tỏi, còn dì Roza cứ việc nhào bột, càng ngon. Còn điện hả, điện để làm gì? Điện chỉ có ở chỗ chúng ta thôi. Các người sẽ không bao giờ có điện đâu!
- Không phải! Không phải! - Cả người Cậu bé run bắn lên, lạc cả giọng: - Hôm nay cháu đã được thưởng cả một phong bì tiền. Cháu, cháu… - Cậu bé ấp úng, nước mắt ứa ra. - Cháu sẽ học đàn cho thật giỏi, chơi hay hơn, cháu sẽ được thưởng cả bao tiền, chúng cháu sẽ có điện, cháu sẽ cùng với bà và dì Roza xây ngôi nhà mới “Thế giới trẻ em” ở đây, sáng trưng, đẹp nhất thế giới.
- Ôi, chắc là bà mày lại lảm nhảm truyện cổ tích rồi.
- Bà Uchital không lảm nhảm, bà nói… chúng cháu sẽ có “Thế giới trẻ em” đẹp hơn ở Volgagrad.
- Có phải nơi chúng mày bị nhốt vào trại không?
- Cháu không bị nhốt, chỉ thỉnh thoảng bị phạt đứng trong góc thôi.
- Lẽ ra cả mày và bà mày cứ bị nhốt ở đấy lại tốt hơn.
- Tốt hơn là chú bị nhốt ở đấy!
- Ôi, con thú con! - Trung sĩ định túm tai Cậu bé nhưng cậu đã né người rồi bỏ chạy. - Đứng lại! Ta ra lệnh, đứng lại! - Một phát súng tiểu liên vang lên, Cậu bé hoảng sợ ngã sõng soài.
- Dừng lại ngay! - Cậu bé nghe thấy giọng nói oang oang của đại úy và một câu văng tục rất lạ.
- Cháu ơi! Cháu ơi! - Roza cắm đầu cắm cổ chạy tới, đến cổng mái vòm chị dừng lại, một tay chống vào tường, tay kia ôm ngực, ngoái nhìn bà lão.
Roza chỉ kịp liếc nhanh Cậu bé rồi chạy về phía trung sĩ, khi chỉ còn cách hai bước chân, chị vung hai nắm đấm lên:
- Anh làm gì thằng bé thế? Sao anh lại bắn? Đi mà đánh nhau với những người như anh ấy!
- Tôi muốn chiến đấu với ai cũng được. Đấy, hôm nay chúng tôi đã vặt lông thằng Baga rồi, nếu cô còn lảm nhảm nữa thì sẽ đến lượt mình đấy…
- Ôi, ôi, ôi! - Trong cơn tức giận điên cuồng, Roza lao vào anh ta, hóa ra cô cũng khỏe đến mức trung sĩ không chống đỡ nổi. Những người lính phải lôi họ ra.
- Đồ con đĩ! - Trung sĩ chộp lấy khẩu tiểu liên.
- Đồ khốn nạn, đồ nghiện ngập, chính mẹ mày mới là con đĩ! - Roza vừa bỏ đi vừa đáp lại.
Mấy chiếc xe đi ngang qua, dừng lại ở trạm kiểm soát, đám đông người địa phương vây quanh họ.
- Roza, thôi đi, bình tĩnh lại đi! - Sau khi vỗ về thằng bé, bà Anastasya cố hết sức chạy lại, la chí chóe: - Cô phải nghĩ đến thằng bé chứ!
- Giải tán! Đi đi! - Đại úy Golovachev hét toáng lên.
- Còn cậu, cút ngay! - Đại úy đẩy vào vai trung sĩ, và khi người cuối cùng đã bỏ đi, sự náo động đã lắng xuống, anh bước lại chỗ Cậu bé và nói bằng một giọng như người có lỗi: - Vào lúc bảy giờ giới nghiêm, điện sẽ có, nhưng chỉ đến sáng thôi.
Nhưng đến tám giờ điện vẫn không có, tuy nhiên Roza vẫn nướng được bánh bằng lò củi và dưới ánh sáng đèn dầu mọi người vẫn được thưởng thức món bánh nướng thơm ngát hương vị của hòa bình. Thật ra vẫn có một nỗi buồn, vụ lộn xộn không phải là vì điện.
- Cái anh chàng Baga ấy là đồ ngu. - Roza cứ lầm bầm mãi, kín đáo lau nước mắt để Cậu bé không nhìn thấy.
- Phải, cậu ấy còn trẻ quá, đời còn dài thế. Cái thói thích huênh hoang đã làm hại nó. - Bà lão buồn bã nói.
Còn Cậu bé thì vẫn chỉ quan tâm đến chuyện của mình:
- Sắp đến chương trình “Những bông hoa nhỏ” rồi, thế mà vẫn không có điện… Tiếc quá. - Cậu bước ra ban công, nhìn một lát bằng ánh mắt trách móc và ghen tị về phía trạm kiểm soát trong làn ánh sáng đỏ quạch của đèn pha.
- Cháu ơi, vào đi, ở ngoài ấy nguy hiểm lắm. - Hai người đàn bà lo lắng.
Cậu không đáp lại và ngắm nhìn thế giới khác. Bầu trời đêm mùa xuân trên thành phố Grozny se lạnh, hơi có vẻ ảm đạm và huyền ảo. Trên nền trời thăm thẳm màu xanh thẫm, vô vàn ngôi sao đang nhấp nháy; ở phía đông vầng trăng đầy đặn sáng lòa đang hiện lên, còn ở phía nam những đám mây nhí nhảnh màu ánh bạc đang trôi dần dọc theo đại lộ Lenin rồi khuất sau dãy nhà, trông cứ như là những đỉnh núi Kavkaz nhọn hoắt, lấp lánh ánh lân tinh đang đỡ chúng lên vậy. Một sự im lặng đáng sợ, thậm chí không nghe cả tiếng nước chảy ở chỗ các bãi nông của dòng Sunzha đã được mùa xuân đánh thức dậy, ánh trăng mệt mỏi thích thú bao trùm lên cảnh vật, cả thế giới như lặng đi, chờ đợi những điều huyền diệu của mùa xuân. Có cảm giác, một sự tĩnh lặng, một sự hài hòa trọn vẹn và thấu hiểu lẫn nhau đang bao trùm khắp thiên nhiên nếu như không có những lưỡi lửa đỏ quạch từ phía trạm kiểm soát như đang cắt vào mắt Cậu bé, đốt cháy cảnh điền viên thanh bình.
Không hiểu tại sao vào đúng lúc ấy, Cậu bé lại muốn chơi đàn, và không phải ở trong phòng, giữa những bức tường, mà ở ban công, giữa không gian thoáng đãng để tiếng nhạc có thể hòa cùng với đêm trăng huyền ảo, lan xa khắp núi rừng Chechnya, cho đến tận những đỉnh núi phủ đầy tuyết trắng, rồi từ đó bay lên tận các vì sao, nơi cha mẹ đang vẫy gọi cậu.
Bằng những động tác dứt khoát, Cậu bé quay vào phòng, cẩn thận lấy cây đàn trong hộp ra.
- Cháu ơi, cháu làm gì thế? - Dì Roza hốt hoảng, còn bà Anastasya nhìn thấy ánh mắt khác lạ của Cậu bé, liền ngăn lại.
Cậu bé lại bước ra ban công, sau khi đặt cây đàn lên vai liền giơ cây vĩ lên như kêu gọi thế giới hãy yên lặng hơn nữa, rồi chính cậu cũng lặng đi, lắng nghe xung quanh, hai cánh mũi khẽ phập phồng hít thở mùi hương của hoa cỏ, còn cặp mắt mở to hướng về phía những dãy núi cao, về phía mặt trăng và các vì sao, cứ như là trước mắt cậu đang mở ra những điều huyền bí của những nốt nhạc trong bản nhạc đêm, và cậu bắt đầu nhẹ nhàng, đều đặn hòa nhập vào với nhịp điệu của đêm trăng yên bình.
- Đó là bản Nỗi buồn Kavkaz của Ganaev. - Bà Anastasya thì thầm.
- Được viết trong thời kỳ lưu đày[44] . - Roza nín thở, khẽ thốt lên.
Giai điệu bắt đầu vang lên tràn ngập khắp không gian và đúng là trong đó chất chứa nỗi buồn tê tái của một thành phố bị phá hủy và cướp bóc, giai điệu nặng nề và u buồn đến mức hai người đàn bà không cầm nổi phải cay đắng khóc nấc lên, và trong những giọt nước mắt của họ không chỉ có nỗi buồn chung mà có cả những nỗi buồn riêng thầm kín của mình.
- Này, cháu ơi, thôi đừng xua nỗi buồn ra đây nữa, không có nó thì chúng ta cũng khổ lắm rồi! - Những người lính ở trạm kiểm soát hét lên.
Hai người phụ nữ như bừng tỉnh, thấy Cậu bé không hề có phản ứng gì với những tiếng la hét tức giận của họ, chẳng những thế tiếng nhạc lại càng trở nên run rẩy trong đoạn ngẫu hứng như điểm xuyến và quyến rũ thêm cho giai điệu chính.
- Thôi đừng rít lên nữa! Không nghe hả! - Những tiếng hét lại vang lên, và ngay sau đó là một tràng tiểu liên, có lẽ là bắn lên trời.
Hai người phụ nữ hoảng sợ thét lên lao ra ban công, và bất chấp sự kháng cự của Cậu bé, họ cương quyết lôi cậu vào phòng. Nhưng khi thả ra, trong làn ánh sáng của ngọn đèn dầu leo lét và những hòn than sắp tàn trong lò, Cậu bé như vừa thoát khỏi gông cùm liền đứng thẳng lên, dáng vẻ khiêu khích làm cho hai người đàn bà rất ngạc nhiên không hiểu có phải là Cậu bé hay là cái bóng của cậu chập chờn trên vách bỗng trở nên chững chạc như một người đã trưởng thành?
- Cháu xin bà và dì, - Cậu bé nói bằng một giọng trầm không phải của trẻ con mà hơi khàn khàn của tuổi thiếu niên. - cho cháu chơi một bản nữa.
- Chơi ở trong này. - Hai người phụ nữ cùng đồng thanh thốt lên.
- Không, cháu đã hứa với chú đại úy, chơi ở ban công.
- Đằng nào thì họ cũng không cấp điện đâu, mà cũng muộn rồi.
- Cháu chẳng cần điện của họ… Chúng ta có ánh sáng của mình, mặt trời của mình, như trong truyện cổ tích của bà và dì ấy.
- Cháu yêu quý ơi. - Roza định kéo Cậu bé vào nhưng không hiểu sao chị lại rụt tay lại và nói bằng một giọng rầu rĩ: - Đó là truyện cổ tích, còn cuộc sống, cháu thấy đấy, khắc nghiệt và độc ác lắm cháu ạ.
- Cháu biết rồi. - Cậu bé kiên quyết nói. - Nhưng cháu phải làm cho nó thành truyện cổ tích. - Cậu bé hướng cặp mắt bí hiểm về phía bà Anastasya. - Chính bà đã dạy cháu như thế, phải không, bà Uchital?
Không ai trả lời cậu cả, chỉ có những thanh củi trong lò nổ lép bép, bắn tàn lửa ra sàn nhà nhưng không làm ai bận tâm, có một ngọn lửa khác, dữ dội hơn, ngoan cường hơn của một sự sống đang trưởng thành, ngọn lửa ấy đang bùng lên và bắt đầu rực cháy hừng hực ngay trước mắt mọi người.
- Cháu không còn bé nữa để tin vào những câu chuyện cổ tích. Người ta nói, truyện cổ tích là giả dối, nhưng có những ẩn dụ. - Một nụ cười mỉa như thoáng qua. - Tất nhiên, cháu biết, cha mẹ cháu sẽ không quay về nữa, nhưng cháu tin, họ vẫn đang ở đâu đó, vẫn nhìn thấy cháu và đang hy vọng vào cháu. Cháu sẽ sống mãi ở đây cho đến khi nào có thể, cháu sẽ chờ cha mẹ cháu ở đây, hằng đêm họ sẽ đến với cháu, cho dù là trong mơ nên cháu phải tiếp đón họ xứng đáng. Đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ xây dựng “Thế giới trẻ em” mới, thành phố mới và thế giới mới!
Trong lúc đó, không biết là vô tình hay cố ý, Cậu bé chạm tay vào sợi dây đàn. Một âm thanh cao vút, kéo dài ngân lên.
- Cháu phải chơi một bản nhạc nữa ở ban công. - Cậu bé tuyên bố bằng một giọng quyết đoán.
- Nhưng cháu đã chơi rồi còn gì. - Hai người đàn bà không chịu.
- Bản nhạc vừa rồi là cháu chơi cho thành phố Grozny bất hạnh của chúng ta, đúng là thành phố “đáng sợ[45] ” thật, mà trước hết là cho chính chúng ta. - Cậu bé bước một bước về phía ban công rồi dừng lại. - Còn bản nhạc này, từ ban công, cháu muốn gửi đến cho cha mẹ cháu để họ nghe thấy và hằng đêm sẽ bay về với cháu… - Cậu bé hít một hơi dài. - Ngoài ra, còn để tưởng nhớ chú Baga, dù sao đi nữa chú ấy vẫn yêu cháu.
Với những lời đó, Cậu bé cương quyết bước ra ban công, và từ bên ngoài, dưới ánh trăng, cậu khẽ ngoái lại, mỉm cười hiền dịu theo kiểu trẻ con, trịnh trọng giơ cao cây đàn và cây vĩ lên, nói bằng giọng trầm quen thuộc:
- Đây là vũ khí của chúng ta! Với âm nhạc, phải sống để suy nghĩ chứ không phải để đánh nhau!
Âm nhạc lại vang lên trong màn đêm thành phố, đó là những giai điệu dịu dàng, tha thiết, nhưng không u buồn như lúc nãy mà với ngọn lửa nhiệt huyết của thiên nhiên!
- Đây là đoản khúc của Shakhbulatov. - Bà Anastasya thì thào như nói với chính mình.
- Bản nhạc nhảy Lezginca. - Roza thích thú họa theo. Tiếng đàn ngân nga, réo rắt và cao vút như ùa ra tràn ngập không gian. Và đúng lúc ấy họ đã nghe thấy những gì?
- Hay lắm! - Ngay phía dưới căn hộ, chắc là có ai đó đang vỗ tay và nhảy một mình rồi hét lên khích lệ Cậu bé.
- Baga à!? - Roza sững người.
Tằng-tằng-tằng! - Từ phía trạm kiểm soát một tràng trung liên vang lên.
Theo thói quen, hai người đàn bà lại nằm bẹp xuống sàn, chỉ sau đó họ mới nhận ra, cây violon đang nổi giận điên cuồng, và đó không còn là âm nhạc nữa mà là một cuộc nổi loạn thực sự. Điệu nhảy cùng với tiếng la hét ở bên dưới ban công vẫn tiếp tục trên nền âm thanh của loạt trung liên cùng với những tiếng súng ngắn yếu ớt.
Ngay lập tức hai người đàn bà khom mình chạy ra ban công. Roza nhanh nhẹn bế Cậu bé vào. Lần này cậu không chống cự nữa, cả người đẫm mồ hôi lạnh, run bần bật như vẫn đang tiếp tục tiết tấu của điệu nhảy Lezginca. Cậu nằm khoanh tròn trên giường, còn hai người đàn bà, sau cú sốc vội lấy chăn đắp cho cậu và cứ đứng mãi bên giường, vẻ hối hận cho đến khi cậu bình tâm trở lại. Khi Cậu bé gần như đã thiếp đi thì bóng đèn điện bỗng lóa lên chói lòa, cậu nheo nheo mắt, xoay người lại, lẩm nhẩm:
- Tắt đèn đi.
Lát sau cậu thiếp đi ngay, nhưng giấc ngủ không yên: Cậu lại bị đổ mồ hôi, lẩm nhẩm cái gì đó, lúc nào cũng định hất chăn ra.
- Nó bị làm sao thế nhỉ? Chẳng lẽ bệnh à? - Roza đặt tay lên trán thằng bé.
- Nó có một ngày vất vả, đầy cảm xúc, quá sức chịu đựng của nó.
- Nó thay đổi nhiều quá, trưởng thành trước tuổi.
- Còn gì nữa. - Bà lão buồn rầu nói. - Nếm trải bao điều, tận mắt chứng kiến bao điều… Chiến sự nổ ra ở đây ba năm rồi.
Như để khẳng định điều bà Anastasya nói, một tràng súng máy nữa lại vang lên, đâu đó khá xa có cái gì đó phát nổ, ngay trên thành phố tiếng gầm rú của chiếc máy bay do thám mỗi lúc một to, tấm vải dầu bịt trên cửa sổ rung lên bần bật.
- Cần phải đưa thằng bé ra khỏi đây, phải bắt nó đi. - Roza như bừng tỉnh.
- Lẽ ra phải làm từ lâu rồi, nhưng nó không chịu đi… Ta sợ sẽ làm nó bị chấn thương nặng lần nữa. - Bà Anastasya nặng nề ngồi phịch xuống đi văng. - Dì hãy tin vào vốn sống của ta, thằng bé này chẳng khác gì bảo vật quốc gia, những người như nó, hàng trăm năm Chúa chỉ ban tặng một người thôi.
- Đúng thế! - Roza cầu nguyện bằng tiếng dân tộc cho Cậu bé sống lâu và hạnh phúc, rồi chuyển sang tiếng Nga: - Sao nó học đàn nhanh thế nhỉ?! Thật kỳ lạ!
- Đúng thế, một đứa bé tài năng hiếm hoi.
- Phải, nhưng bà cũng vất vả với nó, gần như suốt ngày đêm.
- Chúng ta chẳng có thú vui gì khác, cây đàn violon là niềm vui duy nhất, mà nó lại có năng khiếu thiên bẩm về âm nhạc… Bây giờ chiếc tivi sẽ làm nó bị sao lãng.
- Hay là mình bật tivi lên, kiểm tra xem thế nào? - Roza đề nghị.
- Sẽ làm nó thức giấc, mà ta cũng mệt lắm rồi, ngày hôm nay thật là hỗn loạn.
- Ở đây thì ngày nào chả hỗn loạn. - Roza thận trọng đóng cửa ban công lại. - Ngày mai cháu phải đi làm, ngủ thôi.
Họ thổi tắt ngọn đèn dầu hỏa rồi đi nằm. Một sự im lặng nặng nề bao trùm lên thành phố. Ánh trăng lọt qua khe cửa sổ, bò xuống sàn nhà, tiến đến giường Cậu bé, chiếu vào mặt cậu. Giữa cơn mơ, cậu lẩm nhẩm cái gì đó có vẻ sôi nổi lắm, cựa quậy liên tục rồi đột nhiên bỗng bật cười thích thú, điệu cười từ trước đến nay bà Anastasya và Roza chưa bao giờ nghe thấy. Còn cậu vẫn cứ cười, rồi đột ngột ngồi dậy, theo ánh trăng lần ra cửa ban công mà không vấp vào cái gì cả. Đến cửa, cậu dừng lại, định mở ra, và đột nhiên hai người đàn bà nghe rất rõ:
- Có mang đàn theo không ạ? Ở đấy mọi thứ đều có à?… Con sẽ bay đây! - Vừa nói Cậu bé vừa xoay nắm cửa ban công… Người đầu tiên kịp chạy đến là Roza, họ lại đặt Cậu bé lên giường, giữa hai người, giữ cả hai tay cậu. Còn cậu, giữa giấc mơ vẫn tiếp tục vùng vẫy muốn thoát ra, năn nỉ họ thả ra, rên rỉ, khóc lóc ai oán và thở phì phì. Hai người đàn bà cố trấn an Cậu bé đang mê sảng, chính mình cũng hoảng sợ khóc nấc lên cho đến khi Cậu bé im hẳn.
Trong thời gian đó, ánh trăng vẫn tiếp tục bò trên sàn rồi lên giường, lại chiếu vào mặt Cậu bé, và cậu lại mỉm cười, lẩm nhẩm cái gì đó.
- Roza, dì lấy chăn che cửa sổ lại đi. - Bà lão thì thầm bằng một giọng huyền bí.
Bóng đen trùm lên căn phòng, một sự tĩnh lặng như trong mồ, sau đó có tiếng sột soạt và tiếng bước chân lạ ở dưới lối vào, rồi có tiếng gõ nhẹ vào cánh cửa bằng sắt. Hai người phụ nữ giật nảy người, càng ôm chặt Cậu bé vào lòng. Tiếng gõ lại vang lên. Roza thận trọng ngồi dậy, sờ soạng trên nóc bếp lò tìm chiếc rìu.
- Roza, tôi đây, Baga đây. - Cuối cùng giọng nói vang lên sau cánh cửa. - Mở cửa ra, tôi bị thương rồi… Giúp tôi với.
Lát sau, trong phòng bên, dưới ánh sáng đèn dầu, Roza băng bó lại cái vai đẫm máu của Baga.
- Ôi, đau quá! - Người bị thương rên rỉ.
- Làm sao anh biết việc “dọn sạch”? - Roza vừa làm vừa hỏi.
- Thế giới không ít người tốt. - Baga làm ra vẻ anh hùng rơm.
- Anh bị thương ở trạm kiểm soát à?
- Hừ, ở trạm kiểm soát rặt một lũ tốt đen và cảnh sát. Còn chúng tôi… trên thế giới người ta gọi thế nào nhỉ? À, toàn cầu hóa! - Baga dùng cánh tay còn lành lặn đấm đấm vào túi áo ngực, từ đấy lòi ra cần ăng ten chiếc máy liên lạc vô tuyến. - Chúng tôi có hệ thống liên lạc toàn cầu, thậm chí cả với Moskva nữa.
- Vậy thì anh hãy gọi đến Moskva để người ta đừng ném bom xuống đây nữa.
- Tôi không gọi được, nhưng đôi khi có thể nghe trộm được.
- Thế họ nói gì?
- Mọi việc rất tồi tệ, chiến tranh, rõ ràng là cần thiết, ôi, ôi! - Baga giật giật.
- Đâu đâu cũng khẳng định, chiến tranh đã kết thúc, người ta sẽ xây dựng lại thành phố Grozny.
- Chuyện nhảm nhí! Đã đến lúc mọi người nên rời khỏi đây. Tôi biết, thằng bé không muốn đi. - Baga nặng nhọc thở dài. - Nó chơi đàn hay quá, nhất là bản nhạc nhảy Lezginca.
- Thế chính anh, bị thương mà vẫn nhảy đấy à?
- Để chọc tức họ!
- Anh là đồ ngu, Baga ạ. - Roza thở dài, thương hại.
- Sống không phải để chọc tức nhau mà là để mang lại cho nhau những điều tốt đẹp.
- Thôi, thôi, tôi đã nghe chán những truyện cổ tích của các bà già sùng đạo rồi. Các người đã làm hỏng thằng bé. - Baga biết bà Anastasya đang nằm ở phòng bên không biết tiếng Chechnya.
- Chúng tôi làm hỏng nó thế nào? - Roza tức giận siết chặt nút gạc.
- Ôi! - Baga rên rỉ. - Tôi đùa đấy. Tôi thấy mọi người cứ tất bật với nó… Còn bà lão, ghê thật đấy, dạy nó học nhanh quá. - Không hiểu tại sao đến đây anh ta lại ho khan một tiếng rồi nói bằng giọng đầy ác ý: - Nhưng về cái chuyện ông Noel[46], dĩ nhiên là đã bị bà ấy bẻ cong. Các nhà bác học của chúng ta đã chứng minh, chúng ta có nguồn gốc xuất thân từ nhà tiên tri Nokh, vì vậy mà dân tộc chúng ta có tên là Nokhchi[47], và…
- “Các nhà bác học” nào? - Roza cắt ngang và bật cười!
- Ha-ha-ha, anh đúng là một thằng ngốc, Baga ạ.
- Roza! - Bà Anastasya bỗng xuất hiện nơi ngưỡng cửa tối om. - Xung quanh đều nghe hết cả đấy! Còn thằng bé đang ngủ nữa.
Roza vội vàng băng cho xong, và khi đưa Baga ra đến cổng, chị còn dặn:
- Trưa mai từ bệnh viện về tôi sẽ mang theo ít thuốc, ban ngày sáng rõ hơn tôi sẽ băng bó lại vết thương cẩn thận hơn. Chỉ có điều làm cách nào để gọi được anh?
- Cứ bảo Cậu bé chơi bài quốc ca của chúng ta. - Baga hăng hái nói.
- Quốc ca của các anh cũng như các nhà bác học của các anh thôi. - Chút nữa thì Roza đã phì cười rồi nói theo: - Cậu bé sẽ chơi điệu nhảy Lezginca.
Trời vừa rạng, Roza đã vài lần ra sông Sunzha lấy nước, sau đó cọ rửa sạch sẽ những vết máu ở lối ra vào. Và như đã thỏa thuận, trong ngày hôm ấy và hôm sau, chị băng lại vết thương cho Baga. Qua một ngày một đêm nữa, lúc trời còn rất sớm, có ai đó thô bạo gõ cửa căn hộ của họ và bằng tiếng Nga, yêu cầu mở cửa. Sợ cửa bị phá, bà Anastasya vội mở ra: Một số người vũ trang, đeo mặt nạ đen lao ngay vào phòng, không thèm nói một lời, thô bạo túm lấy Roza, và trong tiếng gào thét kinh hoàng của Cậu bé cùng những lời van xin của bà Anastasya, họ lôi chị ra cổng. Mãi đến khi ra đến đường cái, một người lính tỏ ra thương hại bà lão liền buông một câu:
- Vì tội tiếp tay cho phiến quân.
Suốt cả buổi sáng hôm ấy, bà Anastasya dắt theo thằng bé, mang theo cây đàn trong hộp chạy đến bệnh viện, nơi Roza làm việc để cầu cứu. Sau đó, bà chạy đến đồn công an, rồi Ban quân quản, đến cả doanh trại quân đội ở Khankala - nhưng tất cả đều vô ích, thậm chí người ta còn không cho bà đến gần nữa, đâu đâu cũng có bảo vệ - không một dấu vết nào, không một ai nhìn thấy, nghe nói và biết gì về Roza.
Còn trong thành phố, đêm nào cũng có ngưòi bị bắt nhưng không rõ là ai bắt - nhiều người biến mất không để lại dấu vết, một số xác người bị đánh đập bầm giập được người dân tình cờ phát hiện bên đường vào thành phố, một số xác được bán lại cho người thân. Nói chung, trong chiến tranh không thể trông đợi điều gì tốt đẹp.
Sau ba ngày tìm kiếm, khi sức khỏe bà Anastasya đã cạn kiệt, bà không biết phải đi đâu và làm gì nữa, thì đột nhiên đại úy Golovachev bỗng đến căn hộ của họ, mang theo quà cho Cậu bé.
- Sao lâu rồi không nghe cháu chơi đàn? - Đại úy cố đùa khi thấy chẳng ai bận tâm đến âm nhạc nữa. - Ở đây mọi phương tiện kỹ thuật qua lại chẳng có số má gì cả, nhưng khi qua trạm kiểm soát, ta cũng biết được đôi điều. Mấy chiếc xe bọc thép chở Roza đi là của đơn vị… - Đại úy nói tên một đơn vị đặc nhiệm Nga. Họ đóng quân ở trạm taxi.
Ngay trong chiều hôm ấy, hai bà cháu đến trạm taxi.
Ở đây tình hình cũng như vậy - không ai được phép đến gần, mà cũng chẳng biết phải hỏi ai - chỉ thỉnh thoảng mới thấy một chiếc xe bọc thép bẩn thỉu chạy ra, trên xe đầy lính, người thì đeo mặt nạ, người không, tất cả giống nhau như từ một khuôn đúc ra. Có một điều rất lạ là mọi người đều bình thản nhìn bà già với thằng bé, rồi xịt khói xe đen nhẻm vào người họ thay cho câu trả lời.
Mãi đến tối, hai bà cháu mới về đến nhà mà chẳng có kết quả gì cả, lúc chuẩn bị đi nằm thì lại có khách - Baga.
- Nếu biết Roza đang ở đâu thì coi như đã giải quyết được một nửa công việc. Còn trong cái nhà chứa nước cộng hòa này thì chỉ có các cơ quan đại diện nước ngoài mới giúp được.
- Ở buổi hòa nhạc, cháu đã chơi đàn cho họ nghe. - Cậu bé thốt lên.
- Thì tiếp tục chơi nữa đi. - Như mọi khi, Baga không bao giờ tỏ ra tuyệt vọng. - Mà sao hai bà cháu như đưa ma thế? Bật đèn, bật tivi lên, chơi nhạc nữa đi. Như thế mới sống nổi.
Sáng hôm sau, nhận thấy không thể đến gần cơ quan đại diện của Hội đồng châu Âu được, bà Anastasya lấy cây đàn trong hộp ra, bảo:
- Baga hóa ra không phải là thằng ngốc, tự bà không thể nghĩ ra được. Nào cháu, chơi đi, thật to vào, tất cả những bài cháu đã chơi trong buổi hòa nhạc ấy, để họ nhận ra chúng ta.
Sau những hòa âm đầu tiên, hai người bảo vệ mặc quân phục hải quân từ hàng rào bê tông cao chăng giây thép gai chạy ra, tỏ ý thương hại nhạc công và ném vào hộp đàn mỗi người mười rúp[48].
- Thôi, bây giờ thì đi đi. - Họ yêu cầu.
- Cháu không phải là ăn mày. - Cậu bé liếc về phía họ, phản đối. - Cho cháu gặp những người ngoại quốc.
- Chính mày là đồ ngoại quốc lang thang còn gì nữa.
- Mấy người kia nói bằng giọng chớt nhả cố ý trêu chọc, rồi quay về phía bà Anastasya: - Nào, biến đi, nhanh lên.
- Vâng, vâng. - Bà Anastasya làm bộ lăng xăng như đi ngay, nhưng khi những người bảo vệ vừa khuất sau hàng rào, hai bà cháu lại quay lại, bà ra lệnh: - Nào, nhanh lên, to lên, chơi bài gì vui vẻ ấy.
Đội bảo vệ lại chạy ra, nhưng Cậu bé không chịu thua, vẫn cố chơi, còn bà lão thì đứng che cho cậu, những câu chửi bới bắt đầu vang lên. Sự việc diễn ra ở trung tâm thành phố nên ngay lập tức dân chúng đã xúm đông.
- Bây giờ lại cấm chơi đàn nữa à?! - Ai đó hét to.
- Họ là lũ dở hơi, có bao giờ nghe nhạc đâu.
- Để hai bà cháu được yên! - Tình hình đã trở nên căng thẳng.
- Cứ chơi đi cháu ạ! - Bà Anastasya gần như hét lên.
Kết quả là buổi biểu diễn với sự xung đột căng thẳng cũng đã kết thúc, phần thắng nghiêng về phía nghệ thuật - một người đàn ông còn trẻ, dáng vẻ trang nghiêm, rõ ràng là người nước ngoài bước tới, nhận ngay ra Cậu bé, bèn mời hai bà cháu vào phòng khách.
- Chúng tôi sẽ làm tất cả những gì có thể. - Người đại diện chính thức của Hội đồng châu Âu vừa nóng nảy gãi gãi bộ râu quai nón đã điểm bạc vừa nói. - Còn cậu bé này, tài năng lắm… giá đưa nó sang châu Âu, tôi có thể giúp được.
- Không cần đâu. Tốt hơn là ông hãy mang bạn Dima của cháu theo. - Cậu bé vội nói khi sực nhớ đến trại trẻ mồ côi nơi mình đã sống. - Cháu chỉ sang châu Âu biểu diễn thôi. Phải vậy không bà?
- Đúng thế, cục cưng của bà ạ. - Bà Anastasya cố nuốt nước mắt, đáp.
- Nhưng ở đây không thể sống nổi. - Ông đại diện Hội đồng châu Âu tỏ ra lo lắng thật sự.
- Sống được ạ, sống được. - Cậu bé khăng khăng. - Ở trại trẻ mồ côi còn khổ hơn nhiều, cha mẹ cháu không đến đấy thăm cháu.
- Thế họ đâu rồi? - Nhà ngoại giao ngạc nhiên. Bà Anastasya bối rối giấu ánh mắt buồn bã.
- Họ đang chờ cho đến khi xây xong “Thế giới trẻ em” mới. - Cậu bé hăng hái đáp, ánh mắt lóe lên. - Cháu phải sống ở đây! Sống và chơi đàn, như trong truyện cổ tích ấy.
- Truyện cổ tích nào? - Nhà ngoại giao chẳng hiểu gì cả, quay sang bà lão, và không chờ câu trả lời, ông tiếp: - Mà ở đây, tất cả cứ như là truyện cổ tích thật, nói cho đúng hơn là như ác mộng… Nhưng người dân vẫn sống, có nghĩa là sẽ tiếp tục sống nếu có những đứa bé như thế này!
- Đúng, vẫn sống. - Bà Anastasya đáp lại bằng một giọng không vui, và khi đã ra khỏi cơ quan đại diện, bà xoa đầu Cậu bé và thầm nghĩ “Cần phải sống sót!”.
Với ý nghĩ ấy, hai bà cháu vào chợ và chưa bao giờ mua bán một cách thỏa thích như lần đó. Sau bữa trưa, như mọi ngày họ lại tập đàn rất lâu, đến chiều Cậu bé có chuối, chocolate, được xem phim hoạt hình, và khi đêm đã khuya, lúc chuẩn bị lên giường, họ nghe tiếng động cơ xe ô tô ngay dưới cửa sổ.
- Dì Roza. - Cậu bé thì thào. Đúng là có tiếng bước chân ở dưới cổng, rồi tiếng gõ cửa, và dì Roza, hay bóng hình của dì hiện ra: bộ áo váy rách tươm, khắp người đầy vết thâm tím, còn trong đôi mắt là một nỗi buồn cay đắng.
- Cháu ơi, bà ơi! Con nghĩ sẽ chẳng bao giờ còn được nhìn thấy hai bà cháu nữa. - Roza lắp bắp lạc cả giọng rồi khóc òa lên, bất lực đổ vật xuống giường, nhếch miệng nở một nụ cười ngây dại: Những chiếc răng cửa không còn.
