Quả là rất đau lòng vì đã xảy ra cái điều mà những ngày gần đây, ngay cả khi ở nhà Cậu bé cũng rất lo sợ, còn đây là bệnh viện: Cậu đã bị thương, cả người quấn đầy bông băng, trong khi cậu đã lớn, thật đáng xấu hổ!

Ngày hôm trước, sau khi phẫu thuật xong, được chuyển ra từ phòng băng bó, Cậu bé cảm thấy rất đau đớn, và cậu không thể không khóc mặc dù bên cạnh có nhiều bác sĩ, mọi người đều nói “Thằng bé này là cháu chị Roza, cẩn thận đấy”. Ngay lúc ấy cậu đã muốn về nhà, cậu quay mặt vào tường rầu rĩ khóc lóc, hình như không chỉ có bác sĩ và bệnh nhân trong phòng bệnh của cậu mà cả tầng và cả bệnh viện nữa đều đến thăm cậu, cho bánh kẹo, nhưng cậu lại càng cảm thấy khổ sở vì điều đó, cậu chỉ quen với cuộc sống cô độc, với bà Anastasya và với cây đàn. Đến tối, cậu lại càng cảm thấy đau hơn, người ta tiêm và cho cậu uống thuốc, thế là cậu chìm trong một cơn mơ, đúng hơn là một niềm vui, đó là khoảng thời gian của những ảo mộng dễ chịu, trước mắt cậu không còn cảnh tan hoang của thành phố bị ném bom, không còn những ô kính vỡ của các quầy hàng trong “Thế giới trẻ em”, không còn các ban công nứt vỡ mà là một thế giới khác hẳn không thể diễn tả bằng lời, chỉ có thể diễn tả bằng âm nhạc, ở đấy có tất cả, trước hết là có cha và mẹ…

Nhưng hôm nay, giấc mơ ấy không còn nữa mà chỉ có một cơn ác mộng, người ta bắn loạn xạ vào cậu, đè cậu xuống, rồi máu me, chỗ nào cũng vấy máu, cậu nằm trong vũng máu, thở trong vũng máu, ngợp thở, sặc sụa… rất nhiều máu túa ra từ cơ thể chú Baga, người ta phải lau rửa rất lâu trước và sau cuộc phẫu thuật. Hóa ra, máu của chú Baga cũng giống như máu của cậu, cậu cũng bị chảy máu, nhưng các bác sĩ đã cầm lại được. Cậu có cảm giác, sau những gì đã trải qua trong những ngày gần đây, cậu đã trưởng thành lên rất nhiều, dấu hiệu dễ nhận ra là bây giờ cậu rất lo cho bà đang ở nhà một mình… nhưng cậu đã nhầm.

Cậu ngồi trên giường, cơn đau gần như đã qua, chỉ còn cảm giác căng cứng ở chỗ băng trên chân. Bên ngoài ô cửa sổ mở rộng trời đã sáng, không khí trong lành, mát mẻ ùa vào. Trong phòng bệnh, giường kê san sát, nồng nặc mùi thuốc Tây, mùi mồ hôi, mùi thức ăn ôi thiu và đủ mùi khác nữa. Ai đó đang ngáy, người thở khò khè, người rên rỉ.

Cậu bé nhìn quanh, áo sơ mi và quần soóc của cậu đã được giặt sạch, còn hơi ẩm, treo ở đầu giường, đôi xăng đan dưới sàn. Khi cậu bắt đầu mặc quần áo, cơn đau nhói lên dưới chân làm cậu bất giác phải kêu lên.

- Cháu làm sao thế? - Người bệnh nặng nằm giường bên hé mắt ra hỏi.

- Cháu muốn vào nhà vệ sinh.

- Dưới gầm giường có cái bô đấy.

- Thế nhà vệ sinh ở đâu ạ?

- Ở bên ngoài, trong sân, phía sau tòa nhà. Trong nhà không có nước đâu. Hệ thống nước máy của cả thành phố hỏng rồi.

Cảm thấy đã làm cho cậu bé phải lo lắng, người đàn ông nặng nề thở khò khè, xoay người sang phía bên kia. Còn cậu, vết thương ngay trên đầu gối, chỉ đứng thôi cũng đã khó khăn, nói gì đến chuyện đi lại, nhưng cậu vẫn cương quyết tập tễnh đi ra cửa, tự nhủ sẽ không bao giờ quay lại vì ở nhà bà cậu đang chờ, đang bị đói, giờ đây cậu là người duy nhất nuôi dưỡng bà. Cậu quay lại chiếc tủ nhỏ ở đầu giường chất đầy thức ăn mọi người cho. Cậu chọn nhét vào bao giấy, hững hờ đưa mắt liếc nhìn phòng bệnh một lần nữa, không hiểu sao cậu lại nhớ tới trại trẻ mồ côi và trạm quân y ở Mozdok, những ngôi nhà Nhà nước đầu tiên cậu ở có cô y tá rất xinh.

Cậu bé thận trọng bước ra hành lang. Dọc hành lang là hai dãy giường bệnh, nhiều bệnh nhân còn phải nằm dưới sàn. Cậu đi dọc hành lang, sâu trong góc có cô y tá đang ngủ sau bàn, nghe tiếng động ngẩng đầu dậy:

- Cháu đi đâu đấy?

- Cháu ra sân, vào nhà vệ sinh.

- Thế mang cái gói gì kia?

- À, thức ăn thừa… cho chó ạ.

Cậu bé đã vào bệnh viện này không chỉ một lần với dì Roza, nên cậu biết rõ đường về nhà. Thoạt đầu cậu đi rất khó khăn, chân đau nhức, lát sau máu thấm ra băng, rồi nhỏ thành giọt, đông lại nơi mắt cá. Nhưng tất cả những điều đó không hề ảnh hưởng đến tâm trạng của cậu - cậu đang về nhà, ở đó có cây đàn, có bà, và rất có thể có cả dì Roza nữa.

Thành phố vẫn còn chưa hồi sức, từng đàn chó chạy rông, vừa nhìn thấy Cậu bé liền đứng lại, những con no nê thì chạy tiếp. Trên mặt đất, màn đêm vẫn còn đang ngự trị, nhưng trên bầu trời từng đàn chim bồ câu chao lượn, chim sẻ ríu rít, đâu đó có con quạ kêu quạ-quạ, khi cậu đến gần nhà thì mặt trời đã nhô lên trên dòng Sunzha, những con chim én thân thương bay ra, lượn vòng trên đầu chào đón cậu.

Không muốn nhớ lại những gì vừa xảy ra, Cậu bé phấn khởi chạy vào cổng, và nỗi lo lắng đầu tiên là cánh cổng không đóng. Cậu không dám nghỉ lấy hơi, chạy tiếp vào hành lang, và một niềm hạnh phúc vô bờ.

- Cháu đấy à?

- Bà ơi! - Cậu lao vào ngực bà, làm bà ngã ngửa xuống gối, đắm mình vào mùi hương thân thương không sao diễn tả nổi, đôi bàn tay xương xẩu của bà cố hết sức vuốt lên mái tóc xoăn của cậu, kéo đầu cậu vào lòng. - Bà ơi, bà ơi, bà có biết hôm qua xảy ra chuyện gì không? - Cậu cố kìm những giọt nước mắt nhưng chúng vẫn tuôn lã chã.

- Bà biết, bà biết một ít, đoán ra một ít. - Bà lấy tay đẩy nhẹ Cậu bé ra để ngắm nhìn cậu. - Sao cháu lại tránh ánh mắt của bà? Bao giờ cháu cũng nhìn thẳng vào mắt mọi người cơ mà.

- Bà ơi, cháu sợ lắm, cháu sợ mọi người lắm, họ bắn nhau.

- Đừng sợ cháu ạ. Con người là tạo vật do Chúa sinh ra, tùy thuộc vào môi trường sống mà trở nên độc ác hay nhân từ. Nhưng cháu phải luôn luôn tin vào con người và lúc nào cũng phải xử sự nhân từ. Chúa đã ban cho cháu một món quà thần diệu, đó là năng khiếu âm nhạc. Còn âm nhạc, bao giờ cũng nhân ái. Cháu sẽ đạt tới đỉnh vinh quang, nhưng chúng ta sẽ còn phải vượt qua tất cả, làm việc và học tập rất nhiều, khi đó cháu sẽ có cuộc sống hạnh phúc và nghệ thuật.

- Bà nói thế, nhưng sao bà lại khóc.

- Bà khóc vì hạnh phúc, cháu ạ.

- Thế bây giờ bà có hạnh phúc không?

- Cháu cưng của bà ơi, cháu biết không, bà đã sống một cuộc đời dài nhưng hầu như không hạnh phúc. Mẹ của bà là một người khó tính, lại rất mộ đạo, gần như ép buộc bà phải tin vào Chúa. Bà vừa tin vừa không tin vì bà sinh ra và lớn lên trong thời đại của chủ nghĩa cộng sản, với những người vô thần và đa thần giáo. Hơn nữa, bà còn là một nhà khoa học, mà nhà khoa học thì tin vào Học thuyết Darwin[86], bà còn tin là có một số người có nguồn gốc từ khỉ nữa, nhất là khi ta phải chứng kiến sự tàn bạo của chiến tranh… Có lẽ, cái tình trạng hai mặt, tin và không tin đã định đoạt số phận của bà. Với thời gian, bà đã trở nên già nua, ốm yếu, bất lực và nhìn tận mặt cái chết mà bây giờ bà không sợ nữa. Chỉ đến khi Roza xuất hiện, bà mới xác định dứt khoát niềm tin của mình. Vào lúc cuối đời, Chúa đã nhân từ hơn với bà vì ngài đã gửi đến cho bà một niềm hạnh phúc to lớn, đó chính là cháu, Cậu bé vàng của ta.

- Bà ơi, bà đừng nói thế, chúng ta sẽ còn sống lâu.

- Tất nhiên rồi, chúng ta sẽ sống. - Bà lão nở nụ cười móm mém. - Bà hạnh phúc lắm! Bà cầu nguyện cả đêm và thế là sáng nay cháu xuất hiện. - Rồi bà lão lại rên rỉ buồn bã:

- Cháu biết không, bà sẵn sàng sống mười cuộc đời không có niềm vui như thế này chỉ để đổi lấy một phút được gặp cháu. Bà chỉ sợ không được nhìn thấy cháu nữa, bà sợ phải ra đi mà không có cháu.

- Đừng nói thế, bà ơi, đừng nói thế!

- Bà sẽ không nói gì nữa đâu. - Bàn tay to xương xẩu, trắng bệch, nổi đầy gân xanh của bà vuốt lên khuôn mặt già nua, nhăn nheo, ốm yếu, như muốn thay đổi vẻ mặt để lại thành một nhà sư phạm nghiêm khắc, bà nói bằng giọng cương quyết: - Chúng ta sẽ sống. - Ngừng một lát, giọng bà yếu hẳn: - Dù bây giờ Roza chưa về, nhưng bà tin, không hôm nay thì ngày mai, nhất định dì ấy sẽ về, ta sẽ cầu nguyện. Còn bây giờ, cần phải sống, làm việc và học tập.

Vẫn như trước kia, buổi sáng Cậu bé ra sông lấy nước. Bà Anastasya không thể ngồi dậy được nữa, tay trái gần như bất động, nhưng bà vẫn cố lấy hết sức tỏ ra tươi tỉnh, thậm chí đùa cợt, vuốt ve Cậu bé trong lúc cậu làm vệ sinh buổi sáng cho bà. Sau đó là đến bữa sáng, bà lão không ăn gì cả, đã có thời bà ép Cậu bé ăn, còn bây giờ cậu năn nỉ bà. Sau đó mọi việc vẫn theo nền nếp: tập đàn, họ tập các đoản khúc mới, tập lại các bài cũ, và bà lão, vẫn như mọi khi, là người cầu toàn, nghiêm khắc:

- Cháu nhớ không, phải khó khăn lắm chúng ta mới sửa được tật nói đớt cho cháu, trong âm nhạc cũng vậy, không được tùy tiện, phải nghiêm túc chơi theo nốt nhạc.

- Nhưng đây là khúc ứng tấu mà.

- Không có ứng tấu gì cả. Sự ứng tấu chỉ tốt khi lên sân khấu, khi đã thành nghệ sĩ điêu luyện, qua tuổi năm mươi. Còn bây giờ, cháu phải chơi thật mạch lạc, chính xác, cháu đang chơi tác phẩm của một nhạc sĩ thiên tài. Sự tùy tiện trong học tập sẽ thành gánh nặng trong cuộc sống. Nào, chúng ta làm lại từ đầu. Đừng lười biếng.

Hai bà cháu sống như thế được ba ngày nữa. Từng ngày bà lão lại càng yếu hơn, tâm trạng ủ rũ và hay khóc thầm. Không biết làm cách nào để giúp bà, Cậu bé đề nghị:

- Hay là cháu chơi cho bà nghe bản nhạc vui nhé?

- Cháu chơi đi, chơi đi, cục cưng của bà, bản nhạc nhảy Lezginca ấy, cháu chơi bản ấy hay lắm, biết đâu dì Roza nghe được sẽ quay về… Làm sao bà có thể bỏ cháu ở lại một mình được?

Cậu bé cầm cây đàn lên - thứ đồ chơi ưa thích duy nhất trong cuộc đời cậu, còn bây giờ, nó là niềm an ủi, nhưng bản nhạc nhảy không thành, cậu không chơi được, ứng tấu cũng chẳng giúp được gì, có cái gì đó buồn bã, u sầu, không có cảm hứng. Bà lão, càng lúc càng trở nên suy yếu, còn cậu cũng phải giấu cái chân càng lúc càng đau, càng mưng mủ, điều tệ hại hơn là cậu đói và cũng chẳng còn gì cho bà ăn nữa. Ngày mai, dẫu bà có nói gì, có năn nỉ, hù dọa thế nào thì cậu cũng sẽ ra ngoài, trước hết là đến bệnh viện để băng lại vết thương, nhân tiện xin thuốc cho bà, sau đó sẽ ra chợ, ở đấy mọi người đều biết cậu, họ sẽ giúp, họ vẫn gọi cậu là con, là cháu đấy thôi.

Nhưng đó là chuyện của ngày mai, còn bây giờ đêm đã xuống rồi. Cuộc sống trong những ngày gần đây quả là kỳ lạ, trước kia cậu yêu thích buổi tối, thậm chí chờ đợi nó, còn bây giờ chỉ có nỗi buồn chán, đau đớn và sợ hãi.

Vẫn như trước kia, cậu leo lên giường của bà, cuộn tròn trong cánh tay phải to lớn của bà. Còn bà, cũng như trước kia, bắt đầu kể chuyện cổ tích cho cậu nghe, về điều thiện, điều ác, về con người và muông thú, trong truyện cổ tích tất cả đều kết thúc có hậu.

- Thế tại sao trong cuộc sống lại không như vậy, rất ít truyện kết thúc có hậu? - Cậu bé tự ái thì thào.

- Tại sao à? Thế việc bà được gặp cháu không phải là có hậu hay sao?

- Thế còn những quả bóng bay, cháu chẳng biết chúng bay đi đâu cả.

- Hà, hà. - Bà Anastasya mỉm cười khó hiểu. - Thế tại sao bỗng dưng cháu lại nhớ đến quả bóng bay?

- Cháu có cảm giác, nó đang vẫy gọi cháu… Nó bay đi đâu?

- Nếu xét từ góc độ khoa học của những người theo chủ nghĩa duy vật vô thần, thì ở đâu đó rất cao trên tầng khí quyển, nhiệt độ thấp dần, lạnh lẽo vĩnh cửu, có thể quả bóng sẽ nổ thành những mảnh vụn và rơi xuống mặt đất ở đâu đó, hoặc như các nhà bác học khẳng định, trái đất là cái nôi của chúng ta, tất cả chúng ta rồi sẽ trở về và yên nghỉ ở đây.

- Quả bóng bay màu đỏ sẽ nổ rồi trở về đây à? - Cậu bé lại càng ngạc nhiên hơn.

- Đó là theo quan điểm của những người không tín ngưỡng. Còn bà lại tin vào điều khác… Mỗi một con người được tỏa sáng không chỉ bằng công việc, mà điều quan trọng hơn là tư tưởng. Nếu đó là những tư tưởng và công việc độc ác, chống lại ý Chúa và loài người, tóm lại là không nhân đạo, thì họ sẽ bị lắng chìm vào trái đất đầy tội lỗi của chúng ta, mà ở tâm của nó, nơi chúng ta không nhìn thấy được, tất cả đều bị thiêu đốt, ngay cả các tầng magma cũng bị nung chảy, mọi tội lỗi của chúng ta và những kẻ phạm tội sẽ bị đày ải xuống nơi địa ngục ấy, khi tích tụ quá nhiều, trái đất sẽ nứt ra và xuất hiện động đất, vòi rồng và núi lửa.

- Thế còn chiến tranh, cũng là địa ngục à? - Cậu bé hoảng sợ.

- Chiến tranh, đó là sự không hiểu lẫn nhau, khi con người bắt đầu nói bằng những ngôn ngữ khác nhau, không chịu lắng nghe nhau, mỗi người đều cho mình quan trọng hơn, trung thực hơn, đúng đắn hơn… Nhưng trong cuộc sống, người mạnh bao giờ cũng là một kẻ lầm lỗi, yếu đuối.

- Bà ơi, chúng ta yếu đuối và bất hạnh quá!

- Cháu yêu ơi, cháu nói sai hoàn toàn. Chúng ta học tập, lao động, và sẽ gặt hái được những điều tốt đẹp. - Bà lão nặng nhọc thở dài. - Hạnh phúc của cháu còn ở phía trước, còn bà, bà nhắc lại là bà rất hạnh phúc. Nếu Roza của chúng ta trở về thì bà không còn mong ước gì nữa.

Cả hai bà cháu cùng im lặng, thở đều đều, mỗi người đang theo đuổi những ý nghĩ của riêng mình. Cậu bé lại quay về với chuyện của cậu:

- Bà ơi, như bà nói, nếu quả bóng của cháu nổ tung ra và rơi xuống, chắc là cháu sẽ nhặt được nó ở gần đâu đây.

- Về mặt khoa học, điều này rất dễ giải thích, đó là Vật lý, là những quy luật vĩnh cửu của thiên nhiên mà chúng ta đang cố tìm hiểu, và khi nhận thức được, chúng ta sẽ xây dựng nên nền văn minh trên trái đất.

- Họ chẳng xây cái gì cả, họ hứa sẽ nhanh chóng xây lại “Thế giới trẻ em”, thể mà chẳng thấy đâu! - Cậu bé bực bội nói. - Còn quả bóng bay màu đỏ cũng không quay về. Ở đây người ta toàn bắn giết, trộm cắp!… Cháu không muốn ở đây nữa, toàn điều ác và bom đạn. Cháu chỉ chơi được những bản nhạc buồn, còn những bản nhạc vui thì chính bà cũng thấy đấy, cây vĩ không chịu nghe theo, mà nếu cố ép nó, chỉ sai nhạc, bà thấy rồi còn gì nữa.

- Cục cưng của bà ơi, bình tâm lại đi. Cháu đang nổi nóng đấy, như thế không hay đâu. Tốt hơn là bà sẽ kể cho cháu nghe câu chuyện về quả bóng bay.

- Lại truyện cổ tích?

- Cũng không hẳn là truyện cổ tích, nhưng bà tin vào điều đó, những ngày qua bà sống được là nhờ nó. Lúc nóng giận, đầu óc không tỉnh táo và hành động cũng không đúng đắn, thế là tội lỗi đấy. Lúc nào tâm trạng cũng phải sảng khoái, cố tìm ra lý do để vui vẻ, khi đó mọi suy nghĩ và hành động đều tốt đẹp. Những ý nghĩ tốt đẹp chạy nhanh hơn vận tốc ánh sáng, chúng bay vào chốn thiên hà vô tận, và tùy thuộc vào đặc điểm của nơi xuất phát, chúng sẽ đáp vào ngôi sao này hay ngôi sao kia trên bầu trời, ở đó có thiên đường. Vì chúng ta là con người, chúng ta yêu mến và quan sát bầu trời sao từ rất lâu rồi, chúng ta tìm kiếm ngôi sao của mình, nơi tương lai của chúng ta sẽ được định đoạt tùy thuộc vào những gì chúng ta đã làm trên trái đất.

- Thế quả bóng bay của cháu có liên quan gì?

- Quả bóng bay của cháu bay về phía ngôi sao có cha mẹ cháu, để gửi lời chào của cháu cho họ.

- Bà có nhớ trên truyền hình chiếu một quả bóng bay khổng lồ không? Giá chúng ta có quả bóng đó. - Giọng Cậu bé sôi nổi hẳn lên.

- Để làm gì?

- Chúng ta sẽ cùng bay đến với cha mẹ cháu.

- Ồ, thôi ngủ đi, muộn rồi. - Bà Anastasya đưa cánh tay còn khỏe của mình vỗ vỗ vào lưng Cậu bé, dỗ cho cậu ngủ, rồi bà nấc lên, khò khè rất lâu, lát sau bà tiếp: - Giờ đây bà chỉ là một khúc gỗ, một khúc gỗ vô dụng. Thế là hết! Còn cháu, sáng mai cầm cây đàn và giấy tờ của mình đến bệnh viện, đến thẳng chỗ bác sĩ chính, ông ấy là người tốt, sẽ lo cho cháu.

- Cháu sẽ đến bệnh viện, cháu đã tính rồi. Còn về “khúc gỗ”, bà nói thế là không đúng. - Cậu bé thốt lên bằng một giọng cương quyết không còn là của đứa bé nữa.

- Cháu đừng đi lang thang ngoài phố. - Giọng bà Anastasya đã yếu lắm. - Ngủ đi, mọi việc rồi sẽ tốt đẹp, cháu ạ.

Cậu bé cứ lật qua lật lại mãi, không tìm được chỗ để đặt cái chân đau, rồi cậu cũng vô tư thiếp đi như mọi khi, gác chân đau lên cái chân bất động của bà, nhịp thở đều đều, đôi lúc khò khè ú ớ. Còn bà Anastasya không ngủ được, bà không khóc, không cầu nguyện như những đêm trước, chỉ lo lắng chờ đợi một điều gì đó, nhưng không phải là cái chết của mình mà bà không còn bận tâm đến nữa, bà chỉ nghĩ đến một việc khác hẳn: về cái đêm mùa hè tĩnh lặng, về những ngôi sao và cái cửa sổ ban công không rèm che, về vầng trăng tròn đang treo trên cao và làn ánh sáng độc địa của nó đang tiến gần đến bức tường đối diện, rồi bò xuống sàn, leo lên giường. Đấy, một vệt nhỏ lấp lánh màu ngũ sắc, chút nữa là chạm vào đầu thằng bé, còn nó, đang ú ớ trong cơn mơ bỗng nhoẻn miệng cười, vươn người ra và bật cười thích thú. Như biết trước sự việc rồi sẽ dẫn đến đâu, bà cố hết sức dùng cánh tay còn khỏe ôm chặt Cậu bé vào lòng, lẩm bẩm:

- Lạy Chúa tôi! Xin Chúa thương tình đừng mang nó đi. - Những giọt mồ hôi lạnh ngắt cùng với nước mắt từ cái cơ thể khô đét của bà ứa ra đầm đìa, bà nhìn thấy Cậu bé mỉm cười, cựa quậy, gạt cánh tay yếu ớt của bà ra và ngồi dậy, bà vội cầu khấn, giọng đứt quãng: - Con xin Người! Đừng mang nó đi trước con! - Rồi bà hét to: - Con xin Người!

- Đúng lúc ấy, một tiếng nổ kinh hoàng vang lên.

Cậu bé đã đứng dậy, hai tay giơ cao, kêu to một tiếng và ngã vật xuống.

- Lại đây, lại đây với bà. - Bà lão cố kêu lên, chìa tay về phía Cậu bé, nhưng đó chỉ là những tiếng kêu thảm hại bị chìm trong tiếng đạn pháo kinh hoàng. Sau đó là những tràng tiểu liên, súng máy, trận đánh nổ ra ngay bên cạnh, thậm chí nghe cả tiếng kêu la của những người bị thương ở trạm kiểm soát.

Trận đánh ở đây kéo dài không lâu, sau khi yếu đi, nó liền lan ra khắp thành phố, chỗ nào cũng vang lên tiếng súng và tiếng bom nổ. Sau đó, đến lượt máy bay quần đảo trên đầu, đây là điều đáng sợ nhất, cái giuờng rung lên. Bà Anastasya và Cậu bé ôm chặt lấy nhau như sắp chết đến nơi. Và đúng là có một quả bom rơi xuống ngay bên cạnh tòa nhà của họ, một tiếng nổ khủng khiếp vang lên, thật kỳ lạ là hai bà cháu vẫn lành lặn trên giường. Sau đó, vào lúc gần sáng, hoặc là quá mệt, hoặc là đánh nhau xong rồi, tất cả đều trở nên yên ắng, chỉ còn vài tràng súng máy vang lên ở đâu đó rất xa, khi mặt trời lên, chỉ còn tiếng chim én ríu rít ai oán ngoài ban công. Một sự tĩnh lặng đáng sợ dễ đánh lừa người ta.

Bà Anastasya vẫn còn ngủ, miệng há to, thở khò khè. Cậu bé ngồi dậy, thận trọng bước lại lỗ cửa ban công toang hoác. Khói đen bao trùm khắp thành phố, các ngôi nhà vẫn còn đang cháy dở, thành phố biến thành đống hoang tàn, lần này gần như bị san bằng. Không muốn nhìn cảnh đó nữa, Cậu bé cúi xuống, ngay dưới chân là cái tổ chim én bị rách, một nhúm lông tơ không hiểu tại sao không bị gió cuốn đi, con chim non bé xíu, xinh xắn, yếu ớt và đáng thương đang kêu toáng lên khắp thành phố, gọi cha mẹ nó đã hoảng sợ bay đi mất.

- Ôi, chim nhỏ bé đáng thương của ta. - Cậu bé chìa tay về phía con chim, nhưng con chim sợ hãi kêu rít rít, nhảy nhảy ra phía ngoài, vụng về rơi bịch xuống tán cây dẻ xơ xác.

Không dám bước ra sát mép ban công đã mất lan can, Cậu bé len lén nhìn xuống, thấy con chim đáng thương nằm dưới đất, và không hiểu sao cậu bỗng có cảm giác, số phận của con chim cũng giống như mình. Không kịp suy nghĩ, cậu chạy ra cửa, và có lẽ khi mở cửa cậu đã làm bà thức giấc.

- Cháu đi đâu đấy? - Bà lão yếu ớt lí nhí.

Cậu bé tập tễnh chạy ra ngoài, mới đến giữa cổng vòm tối nhờ nhờ thì đột ngột khựng lại: Một thanh niên còn khá trẻ, chỉ có bộ râu quai nón là trông già dặn ngồi xổm sát tường, khẩu tiểu liên đặt giữa hai chân, hình như đang thiếp đi. Cậu bé liếc nhìn người đó, chẳng nghĩ gì đến chuyện bom đạn, chạy nhanh đến chỗ con chim. Khi cậu vừa kịp cầm con chim lên thì một tràng súng máy ở đâu đó bỗng vang lên chát chúa, tiếng đạn réo khắp nơi, cậu vội nấp sau gốc cây, sợ hãi kêu thét lên.

Trong lúc đó, loạt đạn đáp trả từ trong cổng vòm vang lên. Cậu bé không hiểu mình bị nhấc lên khỏi mặt đất bằng cách nào và lại rơi vào bên trong cổng vòm.

- Mày làm sao thế, điên à? Giữa làn đạn! - Người thanh niên có râu quai nón thô bạo giật giật.

- Cháu cứu con chim non. - Cậu bé xòe tay ra, nhoẻn miệng cười vẻ hối lỗi.

- Hừ, đồ gàn dở. Đấy, mấy hôm trước một người bạn của tao cũng vì cứu một thằng nhóc ở đây mà bị phục kích chết.

- Đó là chú Baga đã cứu cháu. - Lát sau, Cậu bé uể oải thốt lên.

- Cứu mày? Vậy mày chính là thằng bé chơi đàn? - Cặp mắt người đó lóe lên trong bóng tối. - Mày sống với bà già người Nga phải không? Bao nhiêu bất hạnh đều liên quan đến mày. Biết thế, tao đã không cứu.

- Cháu có nhờ chú đâu. - Cậu bé giật tay ra, tập tễnh bước về nhà.

- Đứng lại! - Người có râu hét lên, Cậu bé không thèm quay đầu lại. - Ta bảo, đứng lại! - Chỉ cần hai bước người đó đã đuổi kịp cậu. - Máu thấm ra băng ở chân kìa… Nào lại đây. - Người đó nói bằng một giọng dịu dàng hơn: - Trong sân yên tĩnh hơn, ở đây ta làm chủ, còn thành phố đã bị chiếm rồi.

Hai người chạy đến lối vào bên cạnh, nơi có tầng hầm Baga ẩn náu, nhìn thấy tấm biển có hàng chữ: “Cơ quan hành chính duki-Iurt”, trước kia không thấy, còn bây giờ thì nó vẫn chưa được treo lên.

- Chữ “Cơ quan” viết sai. - Cậu bé không kìm nổi, thốt lên. - Mà tại sao lại viết “Iurt”, đó là thôn, còn đây là thành phố cơ mà.

- Mày thông thái quá đấy, ngậm mồm lại.

Trong tầng hầm rất tối, họ lại quay ra cửa.

- Ôi, ôi, thật khốn nạn! - Người có râu tỏ ra lo lắng. - Cứ thế này thì dễ bị cắt mất chân lắm.

- Quan trọng là không bị mất tay. - Cậu bé cố đùa. - Cháu muốn trở thành nhạc công.

- Cái gì? Mày phải vứt cái công việc của lũ vô thần ấy đi. Người đàn ông chân chính phải biết cầm súng và thường xuyên cầu nguyện, hiểu chưa?

- Thế à. - Cậu bé gật đầu, nhưng vẫn không kìm được. - Thế chú có bánh mì không? Bà và cháu nhịn đói hai ngày rồi.

- Không có bánh mì. - Người đàn ông có râu thọc tay vào túi. - Chỉ có kẹo chocolate thôi. Hà, hà, chỉ có điều, ăn xong là mày sẽ biến thành người Cơ đốc giáo ngay.

- Vậy thì chú ăn đi. - Cậu bé ném thanh kẹo xuống bậc tam cấp.

- Thôi được rồi, ta đùa đấy. Cầm lấy… Đi thôi. - Người đàn ông có râu lấy thân mình che cho Cậu bé, đưa cậu đến chỗ cửa vào tòa nhà rồi chia tay: - Cẩn thận đấy, một vài ngày nữa không được thò mặt ra, mà cũng đừng bật bông cái đàn balalaika ấy nữa, nhục lắm, không hợp với chúng ta đâu.

Câu cuối cùng, Cậu bé không nghe hết vì đã chạy về nhà.

- Bà ơi, bà ơi, cháu về rồi, cháu cứu được con chim én.

Bà Anastasya chỉ khẽ nhấc tay lên, những giọt nước mắt to tướng ứa ra, phải cố gắng lắm bà mới khẽ thốt lên được:

- Bắn nhau… Cháu đã quay lại, cháu lại mang hạnh phúc đến cho bà. - Bà chỉ còn cười được bằng cái miệng móm mém. - Đừng đi đâu nữa… Bà xin cháu… Bà sắp đi rồi, hãy cố đợi.

- Bà ơi, bà lại thế rồi. - Cậu bé cố gượng gạo bằng một giọng khoe khoang: - Bà lại làm hỏng niềm vui gặp nhau của chúng ta rồi. - Cậu nhìn vào mắt bà, trong đó vẫn có sự sống, dẫu đang lụi dần nhưng vẫn le lói, chỉ có rìa lòng trắng là ngả sang màu vàng.

- À, chúng ta có kẹo chocolate. - Cậu bé cố hết sức để không tỏ ra buồn bã. - Bây giờ chúng ta sẽ đưa con chim non ra ban công, chim mẹ sẽ bay về, rồi chúng ta sẽ dùng bữa. Chiến tranh kết thúc rồi mà, yên tĩnh lắm, nói thật với bà, chúng ta không quen được với nó, cháu tin là ngày hôm nay dì Roza sẽ về.

Đúng như vậy, buổi sáng ngày hôm đó rất lạ, yên tĩnh, ấm áp, nắng vàng, và nếu như không có những đụn khói và lửa cháy bốc lên trên thành phố thì có thể nghĩ, ở đây chẳng có gì xảy ra cả, còn người ta bắn nhau, đó là chuyện thường ngày…

Hai bà cháu chia đôi thanh kẹo chocolate, nhấm nháp. Nhưng bà lão không chịu:

- Nào, không nên lãng phí thời gian, chúng ta tiếp tục tập đàn thôi.

Buổi tập không thành, không hiểu tại sao Cậu bé lại muốn chơi bản nhạc nhảy Lezginca vào đúng ngày hôm nay, như là họ đang chờ đợi điều gì đó. Nhưng khi những thanh âm đầu tiên vừa cất lên, cứ như theo một mệnh lệnh, tiếng đại bác lại bắt đầu gầm réo, thành phố rung chuyển dữ dội còn hơn cả lúc đêm nữa. Nhưng không hiểu sao, Cậu bé không hề giật mình, cũng không ngừng chơi mà ngược lại, cậu còn bước hẳn ra ban công, nét mặt căng thẳng già trước tuổi của cậu trở nên méo mó, cánh tay chuyển động với sự tức giận và cương quyết, say mê đến mức vã cả mồ hôi và đau nhức cả người. Cậu bé kiệt sức, khuỵu xuống trên hai đầu gối… Cậu không thể, không thể chơi lại với tiếng bom nổ, không ai muốn nghe cậu chơi đàn cả, trong thành phố Grozny không có khán giả, chỉ có các phe phái thù địch, từ đó vang lên tiếng rên rỉ yếu ớt:

- Vào đi, cháu ơi, vào đi. Đừng làm khổ bà nữa vào lúc cuối đời.

Hóa ra loạt đại bác buổi sáng chỉ là khúc dạo đầu ngắn ngủi. Sau đó, bắt đầu những loạt tiếp theo làm tòa nhà rung động, các bức tường chao đảo, bà lão rú lên, còn Cậu bé thì kinh hoàng chạy đến chỗ bà, lấy thân mình che cho bà, run rẩy la hét. Đúng lúc ấy, có cái gì đó rất kỳ lạ, nặng nề, to lớn rơi xuống nóc nhà họ, đập vào các ban công ở tầng trên, gãy ra, đập xuống ban công nhà họ, phát ra tiếng trèo trẹo, răng rắc, tung bụi lên khét lẹt, không thể thở và nhìn thấy gì cả.

Hai bà cháu ôm chặt lấy nhau, nước mắt đầm đìa ướt cả gối, chỉ thở bằng mũi, nằm mãi như thế cho đến khi loạt đại bác chấm dứt, sau đó trên thành phố vang lên tiếng máy bay, lại càng đáng sợ, mãi đến chiều mới yên ắng hơn, chỉ còn những loạt tiểu liên vang lên đâu đó.

- Bà ơi, bà đừng đi. - Cậu bé lấy khăn lau mặt cho bà. Bà Anastasya không còn nói được nữa, chậm chạp he hé miệng ra như con cá nằm trên bãi cát, ngón tay ngọ ngoạy, chỉ có đôi mắt, cuối cùng thì đôi mắt cũng lóe lên chút sự sống, đang tìm cậu.

- Bà có đau không? - Giọng Cậu bé buồn thảm. Bà lão khẽ động đậy đồng tử.

- Bà có cần gì không? - Vẫn bằng giọng buồn thảm. - Bà có muốn cháu chơi đàn cho bà nghe không?

Bà lão nhắm mắt lại một lúc.

- Chơi bài nào? - Cậu bé cúi xuống sát người bà, giọt nước mắt của cậu rơi xuống mặt bà. - Cháu hiểu rồi. Bài “Thế giới trẻ em mới” của chúng ta!

Bà lão lại nhắm mắt, cậu có cảm giác bà còn mỉm cười nữa.

Cậu bé chơi rất chăm chú, theo đúng từng nốt nhạc, và khi sắp kết thúc, không hiểu từ đâu bỗng hiện ra người phụ trách “cơ quan hành chính” sở tại, cả người lấm lem bụi đất, vẻ mặt dữ tợn, chỉ có cặp mắt trắng bệch là lóe lên.

- Tao đã nói với mày rồi, đừng chơi nhạc nữa. - Anh ta giật lấy cây đàn. - Mày sẽ không bao giờ trở thành người đàn ông chân chính được. Tuổi mày ta đã mang súng, trước đó đã biết cầu nguyện. Còn mày? Mày định bảo vệ quê hương và đấu tranh với bọn phản trắc như thế nào?

- Nhưng chú Baga thích cháu chơi đàn, thậm chí còn bảo cháu chơi nữa. - Cậu bé cố nói bằng một giọng mềm mỏng, giơ tay về phía cây đàn.

Người kia thô bạo gạt tay cậu ra.

- Baga là thằng ngốc, chính vì cái đồ quái thai như mày mà phải bỏ mạng.

- Chính chú mới là đồ quái thai! - Cậu bé hét to. - Trả đàn đây!

Cuộc đụng độ diễn ra ngắn ngủi và Cậu bé văng xuống gầm giường, cậu lại nhào tới và lần này thì phải nhận một cú đấm tóe đom đóm, đột nhiên cậu nhìn thấy bà cậu ngẩng đầu lên, khẽ lắp bắp:

- Không được!

- Cái gì? Bà còn sống à? - Người đàn ông vung cây đàn lên, hăm dọa.

- Khô-ôn-ông! - Cậu bé gào lên thảm thiết.

Cậu thương bà quá, cái lưng giường gãy tan, những sợi dây đàn bị đứt xoăn tít còn ngân mãi trên sàn nhà. Bụi lại bốc lên, cánh cửa sập lại sau lưng anh ta.

514 515

- Bà ơi, bà ơi. - Cậu bé chạy lại giường.

Cặp mắt của bà không còn nhìn cậu nữa, chúng cứ hướng lên trần nhà như hai viên thủy tinh.

Cái nét mặt ấy cậu đã nhìn thấy rồi.

- Bà bay đi rồi sao?… Bà đến với cha mẹ cháu à? Bà hãy gửi lời chào của cháu.

Vào lúc mặt trời lặn, một sự im lặng như trong truyện cổ tích bao trùm lên khắp thành phố. Cậu bé bước về phía cửa ban công. Trong ráng chiều đang tắt dần, khuôn mặt Cậu bé đen nhẻm vì lấm lem bụi khói, chỉ có hai khe mắt là lóe lên, có cảm giác cậu đã lớn lên rất nhiều, thậm chí già hẳn đi đến mức quầng mắt xệ hẳn xuống. Và trong đôi mắt ấy, một nỗi buồn đau không còn thơ trẻ nữa đã ngưng đọng lại.

Cậu bé đưa mắt ngắm nhìn toàn bộ thế giới xung quanh như muốn chia tay với nó. Một màn khói mù dày đặc bao trùm trên dòng sông Sunzha và trên thành phố, còn ở hướng nam, bên trên màn khói mù, mãi tít phía xa là dãy Kavkaz hùng vĩ với một màu đỏ rực như máu, cao hơn nữa là bầu trời xanh thẳm, trong veo. Và cậu nhìn thấy, hay là cậu có cảm giác, quả bóng bay màu đỏ lơ lửng trên tầng cao… đang bay đi mất.

Khi trong phòng tối hẳn, cậu sợ hãi lấy chăn đắp lên người bà trên giường. Cậu ngồi bệt xuống sàn, không dám nhìn bà nữa, cố sửa lại cây đàn. Chưa bao giờ cậu muốnchơi nhạc như lúc này, cậu muốn bà và quả bóng bay cùng với cả thế giới được nghe tiếng đàn của cậu. Sau một hồi loay hoay nhặt nhạnh chắp vá làm cho nó có hình dạng gần giống cây đàn, cậu lướt nhẹ cây vĩ - thật khủng khiếp tồi tệ, chẳng khác gì câu chuyện cổ tích cậu đã nghe, chẳng khác gì cái thế giới này!

Tuyệt vọng, Cậu bé cứ ngồi mãi như thế rồi thiếp đi khi màn đêm buông xuống, gục đầu lên cây đàn. Và việc cậu yêu thích buổi tối không phải là vô ích. Mặt trăng tròn vành vạnh, sáng lòa hiện ra, hăng hái ghé mắt nhìn qua ô cửa sổ trống hoác và rải ánh vàng xuống, trước tiên nó dịu dàng vuốt ve cái giường, sau đó sà xuống sàn vuốt ve Cậu bé. Cậu khoan khoái vươn người trên sàn nhà, mỉm cười như bị ai cù, sau đó bật lên một tràng cười thơ trẻ, hạnh phúc, rồi ngồi dậy, cầm cây đàn, vui vẻ nói:

- Ở đấy có “Thế giới trẻ em” và có bà nữa phải không?! Cháu sẽ bay đến! - Cậu nhảy lên, sung sướng lao ra cửa sổ. Một tiếng nói trong trẻo, âm vang, đã phải chịu bao đau khổ vang lên trên khắp thành phố Grozny chết chóc: - Tôi- tôi-tôi!!!