Dù có thế nào đi nữa, nhưng như người ta vẫn thường nói, trong cuộc sống không thể tin vào bất cứ lời hứa nào. Trong cơn ác mộng, Roza không thể hình dung nổi, chị lại rơi vào tay Tuaev một lần nữa - nhưng chị đã bị trói chặt và dùng vũ lực dẫn tới trước mặt người chồng cũ Guta Tuaev.

Hình như có lần Roza nhìn thấy Guta trên tivi, còn bây giờ chị đang nhìn tận mặt: anh ta mập ra, khuôn mặt được chăm sóc chu đáo xệ xuống, và bằng cái nhìn của người phụ nữ, chị hiểu, ở đâu đó, chắc là ở Moskva, diện mạo của anh ta đã được chăm sóc kỹ lưỡng bằng các mỹ phẩm hảo hạng. Nhưng dù vẻ ngoài có được sơn phết đến đâu, hóa trang thế nào thì vẫn là cái bản mặt ấy, không thể biến hóa được vì nó là tấm gương phản chiếu tâm hồn.

Cái khuôn mặt béo múp đáng sợ, đã bắt đầu sạm lại và méo mó vì lòng tham và sự hằn học đang nhìn chằm chằm vào chị:

- Nào, nói đi, nói đi. - Người chồng cũ phả vào mặt chị mùi thuốc lá nồng nặc và một mùi khó chịu gì đó nữa. - Nói đi, đồ chó cái, ai đã bắt cóc em trai tao?

- Tôi không biết, tôi thề là tôi không biết. - Roza sợ run bần bật.

- “Không biết” là thế nào? Vậy thì nhìn vào đây!

Guta mở ra trước mặt chị tờ giấy nhàu nát, bẩn thỉu:

- Đọc đi!

Hàng chữ in bằng máy vi tính “tiền chuộc em mày còn sống - năm trăm ngàn đô la”. Roza vụt nghĩ đến Baga. Còn cái tờ giấy tiếp theo được viết bằng tay, nét chữ ngoằn ngoèo “đừng quên trả lại cây vĩ cầm!” đã hướng sự nghi ngờ của Guta về phía Roza.

- Thế nào? - Giọng Guta ngọt xớt, là một kẻ lọc lõi, mặc dù vô học nhưng không ngu ngốc, và qua phản ứng của Roza, anh ta hiểu ngay mình đã bắn trúng đích: - Có thể là các em trai của mày?

- Không, không phải các em tôi. - Roza hoảng sợ.

- Nếu vậy thì ai?

- Tôi không biết.

Câu hỏi và câu trả lời ấy lặp đi lặp lại không chỉ một hai lần, và vì những chiếc răng cửa của Roza đã mất từ lâu, nên hàm răng giả cũng không giữ nổi. Guta đánh chị không chỉ bằng nắm đấm, khi đã mệt, anh ta dùng chân đá đạp, còn chị chỉ biết rên rỉ, khạc ra máu, có cảm giác như chị hoàn toàn không biết gì ngoài câu “tôi không biết” cho đến khi không còn nói được nữa.

Một cơn ho xé cổ và cơn rét run làm Roza tỉnh lại. Chị nằm trên nền đất, hít phải thứ bụi gì đó. Đêm hè ở vùng ngoại ô thành phố Grozny tĩnh lặng, ấm áp. Đâu đó vang lên tiếng ộp oạp của ếch nhái, tiếng chó sủa, tiếng gà gáy sớm, tiếng kêu cô độc của con vịt trời, còn sát bên tai là tiếng vo ve của con muỗi bướng bỉnh. Roza nặng nhọc ngồi dậy, nghĩ mãi, không biết mình đang ở đâu? Sau này, chị mới mang máng nhớ lại tất cả mọi chuyện. Ông bố quá cố của Guta là một người chăm chỉ, tháo vát và hà tiện. Ông nhặt nhạnh khắp vùng, kể cả từ bãi rác, tha về từng mẩu kim loại, mảnh sắt thép, vật dụng hư hỏng, phế thải, và họ đã sống tằn tiện từ đống kim loại phế thải đó bằng cách nấu thép trong cái kho chứa, trông bề ngoài có vẻ ọp ẹp nhưng rất vững chắc, ngay cả trong thời gian chiến tranh cũng không hề hấn gì. Trước kia, nhà kho dùng để nhốt gia súc, gia cầm và chứa đủ thứ đồ vặt vãnh, còn bây giờ: xung quanh được ốp bằng những phiến đá diệp thạch, bên trong thì chứa xi măng, vật liệu xây dựng, một số đồ cũ gì đó, và chị nữa.

Roza nhìn quanh, có khá nhiều khe hở, chị xác định được địa điểm nơi mình từng sống. Xung quanh tối om, chắc là ở ngoại ô buổi tối bị cúp điện. Tuy nhiên khu vực nhà Tuaev vẫn có ánh sáng, tiếng máy phát điện chạy rì rì. Cạnh kho chứa là nhà người hàng xóm, Roza biết ở đấy có hai ông bà già, họ đã trụ lại suốt thời gian chiến tranh.

- Cứu tôi với, ors dala[82]! - Roza hét lên bằng cả hai thứ tiếng, thậm chí gọi cả tên hai ông bà già nữa.

Tuy nhiên, dù có kêu gào thế nào cũng vô ích vì bên ngoài có bảo vệ. Ngay lập tức anh ta lao vào nhà kho, nhưng không đánh mà chỉ dùng báng súng đe dọa, rồi gọi bộ đàm cho một người có tên là Tugan, một cái tên Chechnya, nhưng hiếm gặp (bây giờ người ta hay dùng những từ du nhập). Hóa ra Tugan là em họ Guta, đồng thời là bạn học với Roza. Mặc dù Tugan là bà con với Tuaev, nhưng họ rất khác nhau, ít ra cho đến giờ Tugan không dính dáng vào những hành động tội lỗi. “Chẳng lẽ đó là bạn học của mình, và bây giờ cũng thành như vậy?” - Roza thầm nghĩ.

Phải, đó chính là bạn học của Roza, và có thể thấy rõ, anh ta cũng đã trưởng thành: đầu hói, tóc hai bên thái dương điểm bạc, bụng phệ ra.

- Tugan, anh cũng ở đây sao? - Roza cố tỏ ra lạnh lùng, hỏi.

- Tôi… - Tugan ngoảnh mặt đi, lẩm nhẩm câu gì đó.

- Tôi chẳng thèm quan tâm đến Guta, hắn là đồ cặn bã, nhưng còn anh, anh định sống mãi ở đây sao? Chẳng lẽ công lý sẽ không chạm được vào các anh, cho dù hiện tại các anh vẫn đang vục mõm trong máng lợn, nhưng sẽ mắc nghẹn thôi.

- Câm đi! - Tugan đấm một cú rất mạnh vào ngực Roza, nhưng ngay sau đó anh ta nói bằng một giọng khác hẳn, dường như là một lời xin lỗi: - Thời thế phải vậy, chiến tranh đã chia chúng ta ra nhiều hướng.

- Không phải chiến tranh, mà tiền bạc đã làm cho ai đó lầm đường lạc lối.

- Cô có câm mồm đi không! - Tugan vung nắm đấm lên, nhưng không đánh mà chỉ càm ràm cái gì đó, rồi lùi sang bên, lấy bộ đàm ra: - Số một đâu, số một đâu, tôi là số tám đây.

Máy bộ đàm rú rít, rồi giọng nói của Guta vang lên, Roza cảm thấy vô cùng kinh tởm.

- Ở đây, người phụ nữ đã tỉnh lại rồi, bắt đầu la hét ầm ĩ.

- Nhét giẻ vào mồm nó, làm mọi cách cho nó không bốc mùi lên nữa. - Giọng Guta lè nhè, có thể đang say hay ngái ngủ.

- Chính mày mới là đồ hôi thối, đồ đê tiện bẩn thỉu! - Roza hét lên.

- Ha, ha, ha! - Tiếng cười sặc sụa vang lên trong máy bộ đàm. - Tugan, cậu hãy thay tôi chăm sóc nó kỹ vào, sáng mai tôi sẽ đến chăm sóc thêm.

- Hay là đưa cô ta xuống tầng hầm? - Tugan tỏ ra lo lắng.

- Đừng có quấy rầy tôi vì những chuyện vớ vẩn nữa.

- Một khoảng im lặng, tiếng hít vào kéo dài, chắc là anh ta châm thuốc lá. - Điều quan trọng là cậu phải để mắt ra cổng và đường phố. Bọn chúng phải đến để thỏa thuận. Cậu phải chịu trách nhiệm về tất cả mọi việc ở đấy… Còn với con chó cái ấy, cứ làm những gì cần thiết, nhốt nó vào boong ke và tạm quên đi trong một tuần. Ha, ha!

Tugan đưa tay lên miệng nặng nhọc thở dài như đang cố nén cơn ho, e ngại liếc về phía Roza. Giờ đây, trong bóng tối nhờ nhờ, Roza cũng nhận ra, hình như chính Tugan cũng cảm thấy ghê tởm với cái thân phận không đúng với bản chất của mình. Không hiểu tại sao, Roza chợt nhớ đến Baga và cái vẻ hằn học tuyệt vọng không lúc nào rời khỏi khuôn mặt rất vô tư của cậu ta. Có thể, Roza đang bắt chước cậu ta nên cũng nói bằng một giọng cay độc:

- Thế nào, làm ăn với Tuaev cũng không dễ dàng nhỉ? Hì, hì. Nhưng anh cũng biết, theo giáo luật, cố tình giết một người phụ nữ sẽ phải trả bằng máu của hai người đàn ông.

- Cô đánh giá mình quá cao đấy. - Tugan cố tỏ ra cứng rắn, đáp lại.

- Nếu người ta đòi nửa triệu tiền chuộc cho em trai Guta, thì đương nhiên tôi phải đáng giá hơn rồi.

Trong ánh sáng ngọn đèn, Tugan nhăn mặt lại trông rất kinh khủng. Qua hàng lông mày rậm bù xù, anh ta nhìn Roza chằm chằm như muốn quan sát chị:

- Hừ, dạo còn đi học, cô hiền lành và tử tế lắm cơ mà.

- Tôi trở nên thế này là vì anh họ cậu đã điên cuồng dùng nắm đấm và gót giày xóa sạch tất cả. - Không biết điều gì đã giúp Roza có thể can đảm đối đáp như vậy, nói cho đúng hơn, giờ đây mọi chuyện đối với chị chẳng còn ý nghĩa gì nữa, chị chống nạnh, nói tiếp: - Trước kia, không chỉ một lần người ta năn nỉ, van xin tôi lấy họ, còn bây giờ, họ coi tôi là đồ “chó cái thối tha”, không có dòng tộc. Đây, các anh chỉ xứng đáng với cái này thôi! - Roza khinh miệt chìa tay ra làm một cử chỉ thô bỉ.

- Ôi. - Tugan vung tay lên. - Nếu tôi không biết cô từ bé, tôi đã nện cho cô một trận.

- Hừ, tôi không hiểu tại sao các anh lại phải bận tâm đến một người đàn bà như tôi?

Roza còn muốn nói nữa bằng cái giọng như vậy, nhưng Tugan đã nắm khuỷu tay chị:

- Đi thôi… Cô đã thành nghệ sĩ rồi đấy, lại còn quan tâm đến violon nữa. - Vừa nghe nhắc đến cây đàn violon, Roza liền im bặt, đau đớn nhớ đến Cậu bé và bà Anastasya, thậm chí cũng không nhận ra người ta đã dẫn mình đến ngôi nhà chị chưa bao giờ nhìn thấy.

Tugan thở phì phò, loay hoay mãi với chùm chìa khóa mới mở được cái cửa kéo nặng trịch, bên trong có tấm rèm che đường dẫn xuống tầng hầm.

- Vào đi! - Tugan đẩy Roza về phía các bậc thang tối om, bốc lên mùi bê tông, bụi bặm và chiến tranh.

Qua rất nhiều bậc thang, họ xuống một căn phòng rộng, hóa ra đây là hầm boong ke. Guta đã chuẩn bị sẵn sàng cho chiến tranh, hoặc là công trình này được xây dựng trong thời gian chiến tranh. Ở đây, mọi thứ đều được chuẩn bị sẵn, kể cả máy phát điện dự phòng, chỉ có điều không khí rất nặng nề, ép lên khắp cơ thể, cứ như trong mồ vậy.

- Tugan, đừng để tôi ở đây. - Roza khẽ năn nỉ.

- Đừng lo, ở đây có đủ mọi thứ cho cuộc sống, nước uống, đồ ăn, cả radio nữa.

- Tugrik! - Roza gọi Tugan bằng cái tên thân mật dạo còn đi học, rầu rĩ năn nỉ: - Đừng bỏ tôi lại.

- Cô thông cảm, thời buổi chiến tranh, tôi phải tuân thủ mệnh lệnh. - Người bạn học vẫn lạnh lùng. - Nhân tiện, cô là cư dân đầu tiên ở đây đấy.

Sau khi hiểu ra không thể trông mong vào lòng thương hại của những người trong dòng họ Tuaev, Roza leo lên chiếc phản gỗ, co ro đưa tay lên ôm khuôn mặt hốc hác vì đau đớn, rồi giấu vào giữa hai đầu gối, ứa nước mắt, rên rỉ, thậm chí cũng không nghe tiếng chân Tugan bước ra. Roza không biết mình đã ngồi như thế bao lâu, chỉ đến khi cảm thấy vô cùng hoảng sợ, chị mới ngẩng đầu lên, gào thét trong bóng tối như bưng.

Trong lúc loay hoay tìm lối ra, Roza va phải cái gì đó, nó đổ xuống, còn chị thì bị thương. Chị sợ hãi gào thét trong bóng tối đến khản cả giọng, mãi cho đến khi từ chỗ nào đó lóe lên chút ánh sáng, rồi một vệt đèn pin lướt qua, tiếng bước chân khô khốc như có gã khổng lồ nào đó đang bước xuống.

- Bây giờ thì cô sẽ nói chứ? - Tugan cố tình hạ thấp giọng xuống để dọa Roza. - Ai đã tấn công vào đoàn xe và bắt cóc em trai Guta?

- Tôi không biết, tôi không biết. - Roza vội đáp qua hàng nước mắt. - Chẳng lẽ anh nghĩ tôi có thể liên quan đến chuyện đó hay sao?

- Tôi cũng đoán là cô không liên quan. - Tugan ngồi xuống bậc thang và nói bằng giọng của người bạn học: - Nhưng chắc chắn, cô biết ai đã làm chuyện đó.

Luồng sáng chói lòa lướt ngang qua phòng, chiếu thẳng vào mắt Roza:

- Nếu không nói, cô sẽ phải ngồi lại đây… có thể là vĩnh viễn.

Roza không nói gì, cả người run lên theo tiếng nấc, đưa tay lên ôm đầu, né ra khỏi luồng ánh sáng.

- Nếu cô im lặng… - Luồng sáng chạy lên bậc thang, nơi nó đã đi xuống, Tugan chậm rãi bước lên, còn Roza cắn môi đến chảy máu, toát mồ hôi hột và lặng đi trong tư thế co quắp như vậy trên nền xi măng lạnh lẽo của boong ke. Trong lúc đó, ở bên trên, tiếng bộ đàm rít lên lạo xạo.

- Phải… tốt lắm. - Tugan ngoan ngoãn đáp rồi tắt máy ngay, im lặng rất lâu, nghe rõ cả tiếng anh ta thở dồn dập.

Đột nhiên tiếng bước chân đi xuống cầu thang lại vang lên, quầng sáng lôi Roza ra khỏi bóng tối:

- Đi theo tôi. - Tugan nói bằng một giọng không như ra lệnh, nhưng cũng khá cương quyết.

Không đợi phải nhắc lại, Roza vội vàng lặng lẽ bò lồm cồm về phía cầu thang được chiếu sáng. Khi ra đến chỗ có không khí trong lành, chị đứng đờ người, miệng há to, hối hả thở liên tục. Trời đã sáng, các vì sao đã mờ, mặt trời mùa hè vẫn còn chưa nhô lên, nhưng đã tỏa ánh vàng lên khắp bầu trời, chuẩn bị thay thế cho mặt trăng lưỡi liềm nhợt nhạt đang mệt mỏi treo lơ lửng trên vòm cây hồ đào cổ thụ. Khu trung tâm thành phố vẫn còn tĩnh lặng, nhưng không rõ từ đâu đó, có lẽ là từ phía căn cứ Khankala vọng lại tiếng gầm rú của xe cộ, tiếng nổ, tiếng súng máy - hoặc là đang huấn luyện, hoặc là cái gì đó, nói chung là chiến tranh.

- Đi thôi. - Tugan thúc.

Họ đi qua sân, đến gần ngôi nhà mà vào những năm đầu mới cưới, chính Roza đã tham gia xây dựng. Giờ đây, bên cạnh các tòa nhà cao tầng mới xây, ngôi nhà gạch này trông nhỏ bé, xấu xí, nhưng còn rất vững chắc.

Tugan lấy chìa khóa mở cánh cửa sắt nặng nề ra, dẫn chị vào trong. Điện chưa bật, chỉ có ánh sáng đèn pin. Nhìn chung, mọi thứ trong nhà vẫn không thay đổi mấy, và có thể thấy, ngôi nhà ít có người sống - không khí tù đọng, lưu cữu.

- Guta đang ở căn cứ quân sự Mozdok. - Tugan vừa đi vừa nói. - Sáng mai anh ta sẽ bay lên Moskva, khi nào về, tôi không biết, thường thì sau một, hai ngày. - Tugan dẫn Roza vào phòng ăn rộng rãi, nơi mọi thứ đã thay đổi hẳn, và chị, với cái nhìn của người phụ nữ phải tặc lưỡi thán phục: bộ đồ gỗ sang trọng, đèn chùm, chiếc tivi màn ảnh rộng, còn đồ sứ thì nhìn mà phát thèm, trên sàn là tấm thảm đẹp phủ kín căn phòng, bước chân lên cũng ngại ngùng.

- Cô còn nhớ tầng hầm ở đâu không? - Người bạn học nhắc Roza, rồi nhanh nhẹn nhấc mép tấm thảm lên, chỗ đó là cửa xuống tầng hầm cất giữ nước hoa quả và thức ăn muối. Tugan dễ dàng mở nắp hầm ra, một luồng không khí lạnh lẽo và ẩm mốc bốc lên.

Tugan đứng dạng chân trước miệng hầm, đờ đẫn và mệt mỏi nhìn chằm chằm vào Roza:

- Hiện tại thì cô không phải chui xuống đấy. - Anh ta nói, giọng khàn khàn. - Nhưng khi Guta xuất hiện, tôi sẽ ra hiệu, và cô phải trốn ngay. Hiểu chưa?

Roza gần như khúm núm, gật đầu.

- Không được bật đèn, ngủ đi, nghỉ ngơi đi. - Tugan nói tiếp. - Tivi có thể mở, nhưng tiếng phải rất nhỏ. Trong tủ lạnh có đủ hết, tôi sẽ mang thêm. - Giọng Tugan trở lại bình thường, phù hợp với khung cảnh xung quanh.

Tugan không nói thêm gì nữa rồi bước ra, nhưng đột ngột dừng lại, quay người nhìn xuống dưới chân, nói rất khẽ, như lời tuyên án:

- Về nguyên tắc, mặc dù ngôi nhà an toàn và cô không mong gì hơn là bỏ trốn. Nhưng cô hãy nhớ và chắc cô cũng biết, Guta sẽ bắn tôi ngay bất kể bà con họ hàng.

Ngày hôm ấy không có ai đến nữa, thậm chí ngoài sân cũng không có động tĩnh gì. Qua một ngày Tugan mới xuất hiện. Anh ta tế nhị gõ cửa, khẽ gọi “Roza!” và gần như nhón chân bước vào phòng ăn, đặt lên bàn mấy cái gói giấy:

- Đồ ăn đấy. - Tugan vung tay vẻ hối lỗi. - Guta đã về Grozny, bất cứ lúc nào cũng có thể xuất hiện ở đây nên cô phải hết sức cẩn thận. Nói chung, anh ta không ngủ ở đây vì sợ. Nhưng cô, trong mọi trường hợp phải sẵn sàng xuống tầng hầm. - Tugan tỏ ra lo lắng và điều đó không phải là vô ích.

Vào lúc giữa trưa, Tugan chỉ kịp báo cho Roza rồi đậy nắp hầm lại. Khi đã ngồi dưới hầm chứa, Roza nghe rõ tiếng động cơ ô tô và tiếng ồn ào trong sân. Chị kinh hoàng nghe tiếng bước chân ngay trên đầu mình, qua lớp sàn gỗ và tấm thảm, mọi tiếng động nghe rất rõ, thậm chí cả tiếng nước sôi trong ấm.

- Tôi đã ăn trưa rồi, anh ăn chưa? - Roza nghe tiếng Tugan ở trên, giọng xun xoe.

Dĩ nhiên Roza không nhìn thấy gì cả, chị chỉ dựa vào tiếng bước chân, hình dung ra người bạn học của mình lăng xăng trong phòng ăn, cố làm vừa lòng ông chủ. Roza bỗng nhớ lại, Guta bao giờ cũng ăn nhanh như con thú, ngốn lia lịa, lúc nào cũng vội đi đâu đó, chỉ sợ muộn. Giờ đây, anh ta chẳng cần phải vội vã vì đã thành quan lớn, dẫu vậy, tiếng nhai nhồm nhoàm và tiếng răng va vào nhau vẫn vang khắp khu nhà. Thật ra, Guta không có thời gian để ăn, điện thoại réo liên tục, mà không chỉ một cái, ít nhất là hai, và anh ta kịp múa mép với cả hai chiếc, nói cho đúng hơn là cằn nhằn, bực bội, la hét, còn khi nói đến công việc thì làm ra vẻ phấn khởi, yêu cầu phải hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch. Đúng lúc ấy, lại vang lên tiếng chuông khác - một điệu nhạc ngân nga, thú vị:

- Im lặng! Điện thoại vệ tinh! - Ngay lập tức Guta hét lên rồi chuyển sang giọng khác hẳn, gần như là hốt hoảng, nghe rõ cả tiếng bước chân vội vã trên tấm thảm: - A lô. - Giờ đã chuyển sang giọng ngọt xớt: - Với bộ trưởng Stoletov ạ?… Vâng, tôi là Tuaev, đang nghe đây. - Một khoảng lặng, chắc là để thư ký ở Moskva nối dây với bộ trưởng.

Như một người tiên phong dũng cảm, Guta sốt sắng chào rồi hỏi thăm sức khỏe, công việc, sau đó mới trả lời:

- Vâng, vâng, tôi đang ở ngoài công trường, chuẩn bị bàn giao ngôi trường… Cái gì ạ? - Giọng Guta chùng xuống:

- Thưa anh Ilya Arkadievich, tổng số kinh phí ấy cấp cho ba năm, chúng tôi có thể thanh quyết toán trong một năm, nhưng với thời hạn nửa năm… Cái gì ạ? Lãnh đạo chính phủ đã về hưu ạ? Tôi sẽ bị bãi nhiệm? Sao? Người khác sẽ thừa kế?… Thôi được rồi. Vâng ạ! Mọi việc sẽ được thực hiện. À, à, thưa anh Ilya Arkadievich, khoan đã, chúng ta sẽ quyết toán như thế nào? Như cũ ạ? Chiến tranh sẽ lại nổ ra? Tốt lắm. Tôi hiểu rồi! Vâng ạ!

Sau khi kết thúc cuộc điện thoại, Guta đi đi lại lại rất lâu trong phòng ăn, thậm chí Roza còn nghe cả tiếng anh ta thở khò khè nặng nhọc, tiếng rít thuốc lá và cả mùi thuốc lá nữa. Sau đó, Guta lại gọi điện thoại, ra lệnh cho ai đó đến gặp mình, còn chính mình thì nằm vật xuống đi văng vì quá lo lắng. Bên trên tĩnh lặng, còn dưới tầng hầm, giờ đây Roza phải rất thận trọng, không dám thở mạnh nữa, nhưng thật trớ trêu, vì những gì vừa nghe mà cổ họng trở nên khô khốc, muốn hắt hơi, chị bóp chặt hai má đến đau cả tay và cứ ngồi yên như vậy, mặt tím bầm cho đến khi người được gọi đã đến.

Qua giọng nói, có thể nhận ra đó là một người Chechnya không còn trẻ nữa. Thoạt đầu, Guta nói, chính xác hơn là quở trách người đó về sự hoang phí, thậm chí cả việc trộm cắp và man khai. Sau đó, Guta bắt đầu thì thầm giải thích gì đó nên Roza không nghe được. Đột nhiên, anh ta lại hét toáng lên:

- Những công trình này thì có liên quan gì?! Anh đưa hồ sơ đây! Thuê thêm một trăm người nữa, viết lệnh nhận hàng, kể cả tỷ lệ hoa hồng, phải làm ngày làm đêm, các công trình đó rất cần đối với chúng ta.

- Nhưng kinh phí đã quá lớn rồi! Với từng ấy tiền có thể xây được ba thành phố Grozny, và vẫn còn đủ cho cả con cháu chúng ta nữa.

- Anh ngu lắm! - Tiếng hét của Guta càng dữ tợn hơn.

- Chẳng lẽ anh không hiểu gì sao? Không cần phải xây dựng cái gì nữa! Không cần!

- Thì chính anh đã ra lệnh, không cần phải nỗ lực nhiều.

- Câm mồm đi! Vấn đề không phải là xây dựng, mà lập hồ sơ thanh quyết toán đi!

- Guta, xin anh chiếu cố. Những việc như vậy đưa lên giấy trắng mực đen không đơn giản chút nào, quyết toán hàng tỉ đồng trong vòng nửa năm. Ai tin nổi? Quyết toán ra sao?

- Chiến tranh sẽ quyết toán hết.

- Anh nói sao? - Một sự im lặng kéo dài và một giọng hoàn toàn chán nản. - Anh Guta, tôi, tôi không tham gia vào trò chơi này đâu, tôi sẽ không kiếm những đồng tiền “dính máu”.

- Cái gì? - Giọng Guta trở nên độc địa. Roza nghe rõ những tiếng động lộn xộn.

- Bỏ bàn tay ô nhục của anh ra. - Vị khách tức giận hét lên. - Tôi đáng tuổi cha anh, anh không cảm thấy xấu hổ à?

Tiếng bước chân của ai đó đi về phía cửa.

- Đứng lại! - Guta ra lệnh, những bước chân tuân theo, một giọng cay độc: - Chắc là anh quên, cả tôi và anh đều tự nguyện hăng hái tham gia vào công việc “dính máu” này, cạnh tranh không thương tiếc với các đối thủ, rải hàng đống tiền hối lộ, và anh phải thừa nhận chúng ta kiếm được, nói cho đúng hơn là ăn cắp cũng không ít. Tất nhiên, đó chỉ là những đồng xu lẻ so với những gì mà người Moskva kiếm được. Nhưng về nguyên tắc, đó là tiền của họ, từ ngân sách nước Nga. Họ có thể không cấp khoản tiền đó.

- Đó là những đồng tiền phải trả bằng sinh mạng của hàng ngàn người vô tội.

- Đúng thế. - Giọng nói lạnh như thép của Guta. - Và nếu bây giờ tôi và anh bắt đầu sinh sự với nhau thì chúng ta sẽ không sống nổi đến sáng mai… anh quá biết điều đó. Và anh cũng biết, tổng thống Nga đã được bầu lại rồi. Tinh thần lạc quan yêu hòa bình không cần nữa. Người ta lại cần đến chiến tranh để tiếp tục cướp bóc nước Nga qua tấn bi kịch ầm ĩ của người khác.

- Chúng ta thật là bất hạnh.

- Phải, dân tộc chúng ta quả là bất hạnh… và chúng ta có lỗi ở chỗ đã bị mắc mưu khiêu khích. Nói chung, nhân dân ta yếu đuối lắm, cả một chiến dịch mang tính toàn cầu đã được tính toán kỹ lưỡng, thế mà chúng ta, những người Chechnya, trong sức mạnh của nhãn quan lịch sử và địa lý, lại bị cuốn vào tâm chấn của những vòng xoáy sự kiện.

- Thật khủng khiếp!

- Phải, đối với nhiều người thì quả là khủng khiếp. Nhưng tôi và anh lại gặp may: Chúng ta no nê, ấm áp bên máng ăn. Thế nên, anh cứ đi đi, và nhanh chóng kết thúc công cuộc “phục hồi” thành phố Grozny, nếu không thì chẳng bao lâu nữa “cuộc chiến tranh nhỏ bé” sẽ lại bùng lên.

- Khi nào?

- Tôi không biết, nhưng tôi có linh cảm, sắp nổ ra rồi. Anh không thấy, thành phố tràn ngập các phiến quân, đi lại công khai, binh lính của Liên bang cứ để mặc.

- Ôi! Đã đến lúc phải đưa gia đình và người thân nhanh chóng rời khỏi đây.

- Đã đến lúc từ lâu rồi. Chỉ có điều đừng ba hoa, phải vứt bỏ tất cả đi. Nhân đây, cũng cần phải giúp các phiến quân của mình, tùy từng người.

- Thế nếu quân đội Liên bang biết được? Họ sẽ kết tội tiếp tay cho phiến quân, xử bắn hết.

- Hiện giờ họ không bắn đâu. Cái sắc lệnh bí mật ấy không còn hiệu lực nữa.

- Thế có chuyện gì xảy ra vậy?!

- Chẳng có gì lạ. Người xưa từng nói “chia để trị”, còn người dân thì nhẫn nhục cam chịu, họ chỉ cần mẩu bánh mì và một vở diễn. Còn cuộc chiến Chechnya, hừ, có chỗ nào tốt hơn để diễn nữa không?!

Với những gì vô tình nghe được, Roza cảm thấy sốc và hoảng sợ thực sự. Chị sợ phải nghe tiếp những điều kinh khủng nữa, và sẽ không chịu đựng nổi mà hét toáng lên, chị khiếp hãi bịt tai lại. Chính vì thế mà Roza không biết, cả hai cùng đi ra, hay Guta vẫn còn ở lại. Chị không dám động đậy, ngồi im như hóa đá và thiếp đi vì quá căng thẳng. Không biết bao nhiêu thời gian đã trôi qua, nhưng chắc là không ít, cho đến khi Tugan đánh thức chị dậy:

- Ê, Roza, cô ở đâu? Chui ra đi. - Tugan đứng bên cửa hầm mở toang, khẽ gọi. - Còn sống chứ? Ha, ha, suốt cả đêm tôi lo sốt vó vì cô. Đêm qua Guta ngủ lại đây.

Cả người phờ phạc, tóc tai bù xù, da dẻ bợt bạt vì ở trong bóng tối hầm chứa, Roza nhăn nhó, thở hổn hển leo lên phòng ăn.

- Ơn Chúa là cô không ló mặt lên, nếu không đã gây ra cơn ác mộng. - Một nỗi hoảng sợ thật sự hiện lên trong mắt Tugan. - Guta tàn nhẫn lắm, sẵn sàng cắn chết bất cứ ai.

- Nếu Guta có nuốt sống anh, thế giới cũng không vì thế mà nghèo đi. Đồ giẻ rách. - Roza sửa lại áo váy, cay độc nói như với chính mình.

- Này, này, cô nói gì thế? - Người bạn học lên giọng.

- À, tôi chỉ nói về bộ áo váy thôi. - Roza cố kìm lại vì cô đang nghĩ về điều cấp thiết hơn: - Anh có nghe Guta nói gì không?

- Không, nhưng có thể đoán ra được.

- Chiến tranh, lại sắp có chiến tranh nữa. - Roza tỏ ra khó chịu như chính Tugan là người có lỗi.

- Chiến tranh đã diễn ra bao nhiêu năm rồi. - Tugan thở dài chua chát, tránh ánh mắt Roza, bước lại gần cửa sổ và khẽ kéo rèm, lo sợ nhìn ra ngoài. - Tôi chẳng hiểu gì về cuộc chiến tranh này cả, ai đánh nhau với ai, ai chống lại ai? - Ngừng một lát như để ngẫm nghĩ: - Guta có rất nhiều tiền và chơi trò bắt cá hai tay, cứ tưởng anh ta phục vụ chính quyền Liên bang, phục vụ Moskva, nhưng đồng thời, anh ta lại bắt tay với các phiến quân, ít ra là có quan hệ mật thiết với các “tướng quân” Chechnya. Nói chung, có thể thấy rõ, anh ta biết phải làm vừa lòng ai, kể cả giao nộp người của mình. Em trai Guta bị một người tên là Baga Tumsoev bắt cóc, hình như là một chỉ huy tác chiến của phiến quân. Cô biết người đó không? - Tugan đột ngột quay về phía Roza.

Roza cố gắng chịu đựng ánh mắt dò xét của Tugan, lườm anh ta một cái:

- Chính vì thế mà các anh tra tấn tôi chứ gì? Bây giờ phải thả tôi ra.

- Hừ, “thả” à. - Tugan lại nhìn ra cửa sổ. - Tôi không biết phải làm cách nào để dẫn cô quay lại boong ke, các vệ sĩ của Guta đứng đầy sân.

- Tại sao lại vào boong ke, tốt hơn là anh dẫn thẳng ra huyệt ấy.

- Im đi, đồ ngốc ạ! - Tugan bước lại gần, nhăn mặt lại.

- Cô không biết đoạn cuối đâu.

- “Đoạn cuối” nào? - Tim Roza như thắt lại, ngừng thở.

- Anh nói đi, đừng hành hạ tôi nữa, khổ lắm.

- Nói chung, Guta đã có cuộc tiếp xúc với Baga, đề nghị một trăm ngàn đô la, nhưng Baga từ chối thẳng thừng, không chấp nhận bất cứ giá nào dưới nửa triệu đô.

- Anh nói dối! Baga không quan tâm đến tiền bạc và không biết gì về chuyện đó.

- Ha, ha, ha! Thế mà cô dám thề là cô không biết gì.

- Thứ nhất, tôi không thề gì cả. - Roza tức giận chống nạnh, ưỡn ngực ra. - Thứ hai, Baga cần số tiền đó để chuộc lại đồng đội của mình bị thương và bị quân đội Liên bang giam giữ.

- Hừ, thấy chưa, thậm chí cô còn biết rất rõ nữa. Hai người thân nhau quá mà!

- Anh đừng có nhạo báng tôi, nói tiếp đi. - Hai cánh mũi Roza căng lên.

- Cô đã biết nhiều thế thì đoạn sau cũng có thể đoán ra được. - Tugan nói xong lại bước về phía cửa sổ, rồi im luôn.

- Tôi không đoán được. Anh nói đi!

- Ngắn gọn là thế này… Guta giăng bẫy giả vờ đồng ý trao đổi, giải cứu được em trai, còn Baga, một chàng trai can đảm, táo tợn, nghe nói lại một lần nữa phải đi trốn, chính cô cũng biết, trốn ở đâu rồi đấy.

- Dưới tầng hầm “Thế giới trẻ em”.

- Thấy chưa, cô biết rõ mọi chuyện. - Tugan cười khẩy.

- Sau đó thế nào? - Roza run bắn lên.

- Sau đó, cô không tin nổi đâu, chính tôi cũng cảm thấy tồi tệ.

- Thôi đừng hành hạ tôi nữa! - Giọng Roza như đẫm nước mắt.

- Người ta kể, thực tế Baga không thể bị nguy hiểm trong tầng hầm đó, anh ta là một chiến binh thực thụ, nhưng vì không có sự thỏa thuận trước, nên không chỉ một lần quân đội Liên bang đã cố tiêu diệt Baga trong cái sào huyệt này, thậm chí họ còn phun hóa chất vào đó nữa, nhưng không có kết quả… Nhưng Guta thì biết rõ, hiện tại Baga là kẻ thù nguy hiểm nhất nên không thể nương tay. Người ta kể, Baga là một chiến binh rất liều lĩnh.

- Chẳng lẽ? - Roza rên rỉ.

- Phải. Guta rất ranh mãnh và khôn ngoan.

- Hắn là một kẻ đê tiện nham hiểm!

- Khẽ thôi! - Tugan lại lo sợ nhìn ra cửa sổ.

Cuối cùng thì Roza không thể chịu đựng hơn được nữa, chị ngã vật xuống đi văng, lắp bắp bằng một giọng buồn thảm:

- Nói đi, cái thằng đê tiện ấy đã làm gì?

- Trong căn hộ nằm trên “Thế giới trẻ em”, có…

- Ôi, Cậu bé?! - Roza bật dậy như bị bỏng.

- Đừng làm ầm lên! Khẽ thôi! - Người bạn học chạy lại, lấy tay bịt miệng Roza.

- Được rồi, được rồi, tôi không làm ồn nữa. - Roza cố thoát ra. - Nhưng chuyện gì xảy ra với nó? Anh nói đi!

- Cụ thể thì tôi không biết, tôi chỉ nghe nói… Cậu bé thường ra chợ ăn xin hay làm gì đó. Nói chung, sáng nay nó quay về với mấy cái gói, nhưng có một đám trẻ du đãng chặn ngay cổng, hình như Guta đã sai chúng đến. Đám trẻ kia cướp hết đồ ăn rồi nhạo báng, đánh đập nó. Nó la hét, gọi bà già nào đó đến cứu.

- Lạy Chúa tôi! - Roza rên rỉ.

- Có thể thấy việc đó không tác động đến Baga. - Tugan tiếp tục, giọng trở nên rầu rĩ. - Khi đó, đám trẻ bụi đời kia lôi Cậu bé ra khỏi sân như đã được dặn trước, rồi la to “Thằng bé này khỏe mạnh lắm, có thể bán máu hay nội tạng…”. Đến lúc này thì Baga lao ra khỏi tầng hầm, nhưng ổ mai phục đã chờ sẵn, trút đạn như mưa.

- Ôi! Ôi! - Nước mắt đầm đìa, Roza khuỵu xuống, Tugan vội chạy đến kịp đỡ chị đặt lên đi văng.

- Cậu bé của cô vẫn còn sống, vẫn sống, nó chỉ bị thương, được đưa vào bệnh viện, Baga lúc chết đã lấy thân mình che cho nó… Còn đám trẻ kia thì bị hạ gục hết.

- Tugan, xin anh hãy thả tôi ra, lạy thánh Allah, xin anh hãy thả tôi ra. - Roza nói như đứt hơi, các mạch máu trên cổ và hai bên thái dương nổi lên.

- Làm sao tôi có thể thả cô được? - Tugan nhăn mặt lại vì căng thẳng, khuôn mặt đầy những vết nhăn trông già hẳn đi. - Cô có thấy người ta đang làm gì trong sân không? Tất cả đội bảo vệ của Guta đều có mặt ở đây, còn chính Guta lại nghĩ cô đang ở trong boong ke, hiện giờ anh ta chẳng bận tâm đến cô. Anh ta đang tức điên lên.

- Thật tội nghiệp, bị mất cả đống tiền.

- Cô đừng có quá đà. - Hai má và lông mày Tugan giật giật. - Chỉ mong lần này chúng ta thoát khỏi tay Guta một cách an toàn, lành lặn. Tôi linh cảm có mùi khét.

- Họ đang chuẩn bị cho chiến tranh! - Roza gần như la lên.

- Khẽ thôi! Im đi! - Tugan lại sợ hãi nhìn ra cửa sổ, vung tay lên. - Cầu xin thánh Allah cứu giúp chúng ta… Thời buổi gì mà loạn lạc thế này!

Đúng lúc ấy, từ phía đường cái bên cổng vọng lại tiếng động cơ, tiếng còi ô tô.

- Chết rồi! Hình như là Guta. - Tugan vội lao ra cửa, rồi đứng lại, khẽ nói với Roza bằng một giọng lo lắng: - Chui xuống hầm đi, cố mà nín thở.

Dĩ nhiên Roza không chui xuống hầm nữa, số phận của Cậu bé đã chế ngự toàn bộ tâm trí và cơ thể chị. Và không chỉ đơn giản là lo lắng, một nỗi căm giận điên cuồng, không giống như ngày đầu bị bắt giữ, chị nhớ đến sự liều lĩnh và tuyệt vọng của Baga giờ đây đã trở thành quá cố, còn một nỗi căm giận nữa, căm giận toàn bộ thế giới bất công, tham lam và thâm hiểm này, rồi nỗi căm giận chính bản thân đã không thể bảo vệ và ngăn chặn những bất hạnh đang trút xuống đầu Cậu bé. Với một sự thách thức không cần phải che giấu, Roza nhìn ra cửa sổ. Chị thấy ở giữa sân, người chồng cũ Guta Tuaev của chị đang vung tay loạn xạ, tức giận la hét gì đó, em trai Guta vừa được giải cứu từ tay Baga, mặt mày hốc hác, bợt bạt, cạnh đó là Tugan, khúm núm, thảm hại như con chó con, cố tìm mọi cách để được yên thân. Còn quanh sân, các vệ sĩ và một số người mặc thường phục, theo lệnh của chỉ huy đang chạy qua chạy lại. Người ta vội vàng khuân đồ đạc từ các ngôi nhà lớn vào xe tải. Không còn nghi ngờ gì nữa, họ đang tháo chạy…

- Ôi, mình ngu quá đi mất! - Roza thốt lên bằng một giọng đơn đớt vì không còn răng cửa, tức giận đứng nhìn toàn bộ bức tranh. Rồi chị lại đau đớn nhớ tới Cậu bé, và như bà lão, chị thốt lên: - Tại sao lúc có cơ hội ở trên giường, mình lại không bóp cổ cái đồ đê tiện kinh tởm ấy nhỉ? Hẳn mình đã cứu được bao nhiêu sinh mạng. Nhưng nếu không có Guta thì sẽ có thằng khác, cũng như vậy, những kẻ không từ một thủ đoạn nào, kể cả máu của dân tộc mình, miễn là thỏa mãn tham vọng bản thân…

Giờ đây, ngay cả cuộc sống của chính mình, Roza cũng chẳng bận tâm, huống hồ là số phận của người bạn học. Lẽ ra, chị chẳng nên thương hại cái đầu hèn nhát của Tugan mà bỏ trốn từ trước, cuộc sống của Cậu bé thân yêu quý giá hơn nhiều cái giẻ rách Tugan Tuaev. Dạo còn đi học, bạn bè đặt cho anh ta cái biệt danh Tugrik[83] không phải là vô ích.

Cảnh tượng nhốn nháo, hoảng hốt trong sân gợi người ta nhớ đến cảnh tháo chạy kinh hoàng của những kẻ bại trận. Trong tâm trạng phân vân, dằn vặt, Roza ngẫm nghĩ, liệu có nên lợi dụng lúc lộn xộn này để chạy trốn? Dĩ nhiên, mối hiểm nguy rất lớn, khi đó chị sẽ không bao giờ còn cơ hội có thể giúp Cậu bé được nữa. Để cho chắc ăn, Roza quyết định chờ đến tối, chị sẽ cố thoát khỏi đây bằng mọi cách.

Với ý nghĩ đó, Roza lui vào trong khu vực nhà bếp. Như đã lường trước được những bước ngoặt quan trọng như thế này, Tugan không để vật gì sắc nhọn trong nhà, chỉ có những bộ đồ ăn rất cùn. Nhưng việc đó không quan trọng nữa, về nguyên tắc, đối với chị, giờ đây vấn đề quan trọng là đạo lý, bằng mọi cách chị phải gặp được Cậu bé đang bị thương.

Roza chậm rãi sờ nắn, kiểm tra tất cả mọi dụng cụ có thể giúp chị thoát khỏi đây, trong số đó quan trọng nhất là một cái bình to, tròn như những cái đầu đểu cáng của dòng họ Tuaev, chị có cảm giác, hình như ngoài sân đã yên tĩnh, vắng lặng, chỉ có những cơn gió nhẹ báo hiệu cơn giông đang đùa giỡn với những đám bụi đường.

Roza bước lại gần cửa sổ, và đúng như thế, mọi thứ trong sân cứ như đã bị liếm sạch, chỉ còn lại Guta đứng giữa sân như cũ, điện thoại bên tai, cạnh đó vẫn là Tugan như con chó con sẵn sàng phục vụ, ngoài ra chẳng còn ai khác, kể cả ô tô.

- “Hay lắm, thời điểm này thích hợp đây.” - Vừa nghĩ vậy thì Roza bỗng nghe thấy tiếng động cơ xe thiết giáp gầm rú ngoài đường, khói đen phun cả vào trong sân, khét lẹt. Ngay lúc đó, các lính Nga, vóc dáng cao to, vũ trang đến tận răng ùa vào sân. Roza không hiểu có chuyện gì, đứng ngây ra như trời trồng bên cửa sổ, chị có cảm giác, một phút trước đó chị sẵn sàng lao vào giết bất cứ người nào trong dòng họ nhà Tuaev, còn bây giờ, chỉ một tiếng hét của Tugan cũng đủ làm cho chị run bắn lên vì sợ.

- Roza, Roza, cô ở đâu? - Giọng người bạn học run run.

- Chui xuống hầm chứa, nhanh lên! Các sếp lớn, rất lớn đang đến đây đấy!

Roza bất đắc dĩ phải chui xuống hầm chứa, chị sợ các vị tướng đến mức nằm bẹp xuống sàn bê tông lạnh ngắt, bẩn thỉu, rồi lấy chăn phủ lên người, thậm chí còn đặt lên mấy lon đồ hộp nữa. Hóa ra là không vô ích.

- Kiểm tra tất cả hầm chứa và gác thượng! Dưới gầm giường và đi văng!

Nắp hầm chứa mở ra, cầu thang rít lên trèo trẹo dưới sức nặng, suýt nữa thì Roza kêu thét lên, và chắc là chị sẽ không chịu đựng nổi vì sợ hãi mà bật dậy, thì một giọng khàn khàn đã kịp vang lên, cứu chị thoát chết:

- Ở đây không có gì.

Toát mồ hôi lạnh, Roza cứ nằm mãi trong chỗ nấp, thậm chí không dám thở mạnh cho đến khi ở trên vang tiếng nói:

- Báo cáo đồng chí đại tá, mọi việc đều ổn, nhà không có ai.

Mệnh lệnh mới:

- Đóng nắp hầm lại, mọi người ra khỏi nhà… Các thiện xạ đã có mặt chưa? Tất cả vào vị trí! Đưa tất cả tài sản lên xe!

Gần như ngạt thở vì bụi, lại sợ bị hắt hơi, Roza thận trọng bò ra khỏi chỗ nấp, đúng lúc ấy tiếng động cơ lại rú lên rung cả ngôi nhà, tiếng trực thăng quần đảo trên đầu, lát sau xa dần, chắc là hạ cánh xuống sân thể thao gần đó.

Trên phòng ăn vang lên tiếng bước chân mới. Hình như vị tướng sắp tới, Roza đoán vậy vì nghe thấy Guta có vẻ nhã nhặn hơn với Tugan, và chỉ nói bằng tiếng Nga. Nghe cả tiếng đồ sứ đắt tiền chạm trên bàn. Ngay sau đó, đồ ăn được mang đến, mùi thơm lan cả xuống tầng hầm.

- Thế này, - Giọng nói quen thuộc của đại tá vang lên.

- cần phải kiểm tra đồ ăn, có thể bị bỏ thuốc độc… Anh, anh ăn thử đi. Không cần nhiều đâu, ăn hết còn gì nữa… Thế nào, ngon chứ. Còn đây là cái gì? Ôi, mọng quá… Thôi, được rồi, được rồi, tất cả ra ngoài đi… Họ đến đấy!

Lát sau Roza nghe tiếng bước chân bệ bệ của các nhân vật quan trọng. Có thể Roza sẽ không nhận ra điều đó, nhưng chị có cảm giác, cùng với họ là mùi nước hoa, mùi của quyền lực và thành đạt cũng theo vào nhà và lan xuống tận tầng hầm.

- Thế đấy, anh Tuaev, có khi nào các nhân vật quan trọng của một cường quốc đến nhà một người Chechnya chưa?! - Một giọng nam trung rất chuẩn và rất quen đối với Roza, nhưng chị không thể nào nhớ ra nổi.

- Xin mời, xin mời ngồi, anh Ilya Arkadievich. - Giọng Guta nhã nhặn và ngọt xớt rất khó nhận ra, nhưng bây giờ thì Roza đã nhận ra vị khách, chính là Stoletov, bộ trưởng Liên bang Nga phụ trách công tác phục hồi Chechnya.

- Ồ, cái bàn đẹp quá, đẹp quá. - Một vị khách khác với cái âm sắc đặc biệt trong giọng nói cũng không thể không nhận ra: tối nào trên tivi, hoặc là ông ta, hoặc là một quân nhân hay công an cũng xuất hiện để dẫn dắt Chechnya đi tới một xã hội lập hiến. - Rượu vodka Nga và ẩm thực Kavkaz, thật là tuyệt.

- Guta, đủ rồi chứ! - Hóa ra, người quan trọng nhất ở đây chính là Stoletov.

Căn cứ vào tiếng nhai nhồm nhoàm, Roza biết bữa ăn thịnh soạn đã bắt đầu. Trong lúc ăn, hầu như không ai nói gì, chỉ có Guta giải thích về thực phẩm và cách chế biến các món ăn, nói chung là bịa đặt, tô vẽ đủ chuyện, tuy nhiên điều đó cũng thể hiện lòng yêu nước. Sau đó là những tiếng thở no nê, nặng nề, rồi một sự tĩnh lặng như trước khi bước vào chặng nước rút.

- Thôi, đã đến lúc vào việc rồi, còn ít thời gian lắm.

- Giọng Stoletov.

- Tôi cho bật máy chống định vị lên chứ? - Âm sắc đặc biệt của sếp lớn.

- Không cần đâu. - Giọng quan trọng của Stoletov. - Tôi có máy của mình. - Trên phòng ăn vang lên tiếng lạch tạch. - Có máy phát riêng, siêu lắm.

- Chắc là CIA tặng anh hả, Ilya Arkadievich? - Giọng của sếp. - Anh đã phục vụ tận tụy như thế.

- Thôi, thôi, CIA thì có liên quan gì ở đây? - Giọng Stoletov cố làm ra vẻ đùa cợt một cách giả tạo. - Tốt hơn là anh hãy gửi thêm cho tôi. Ha, ha, công việc của chúng tôi là như vậy, việc quốc gia đại sự, nặng nề lắm, phải biết giữ mình, luôn luôn tỉnh táo. Khắp nơi chỗ nào cũng có kẻ phản bội sẵn sàng bán rẻ mình.

- Phải, phải, loại ấy chúng ta có nhiều lắm. - Giọng sếp có vẻ buồn bực. - Nhưng theo tôi, để cho an toàn, tốt hơn là bật tivi lên.

- Đúng thế. Guta, bật tivi lên. To chút nữa.

Bây giờ thì Roza không thể nghe thấy gì nữa. Sự tò mò của phụ nữ bắt đầu hành hạ chị, hơn nữa ở dưới tầng hầm cũng chẳng có việc gì làm, thế là chị leo lên cầu thang đến sát nắp hầm, cố ép sát tai vào khe hở ván sàn, chút nữa thì sái cả cổ. Tivi của Guta lắp ăng ten vệ tinh, và thật bực mình là họ lại mở chương trình ca nhạc, hết volume, chắc là họ nói với nhau cũng không nghe được nên phải hét lên. Khoảng lặng giữa hai bản nhạc, khi người dẫn chương trình nói cái gì đó thì Roza có thể nghe được đôi câu đứt đoạn của họ. Chị không nghe được hết, chỉ hiểu được là họ đang mặc cả với nhau, một cuộc mặc cả khủng khiếp, đôi lần chị nghe thấy những con số mà sởn gai ốc, với số tiền ấy, không chỉ xây được Grozny mà có thể cả thế giới này… Đúng vào đoạn nghỉ giữa hai bản nhạc, Guta cho đến giờ vẫn ngồi im liền kêu lên như chính anh ta bị cướp:

- Không, không, tôi không có số tiền như thế!

- Tôi biết anh có bao nhiêu. - Giọng Stoletov lạnh như băng, thậm chí không nhận ra nữa.

- Vậy tôi phải đút lót cho họ.

- Guta, - Sếp của Guta nói bằng một giọng răn dạy, bực bội. - Đây không phải là lều quán và cũng không phải là sòng bạc yêu thích của anh, mà là việc quốc gia và anh là một công chức. Ngoài ra, anh hãy ăn nói cho cẩn thận, tốt hơn là im đi và thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của người lãnh đạo đất nước. Anh không hối lộ ai cả, chỉ đơn giản là “kín đáo” cấp kinh phí cho các đồng hương, và chúng tôi sẽ gọi đó là nghĩa vụ yêu nước, anh là người Chechnya, không trốn đi đâu được.

- Nhưng tôi không chịu đựng nổi những bộ mặt râu ria xồm xoàm ấy.

- Anh “không chịu đựng nổi” người của mình. - Giọng sếp trở nên cay độc. - Thế những người Nga như chúng tôi, anh có chịu nổi không?

- Tôi, tôi… - Guta lí nhí ấp úng, Roza không nghe được hết câu trả lời của anh ta vì bị chìm đi trong tiếng nhạc.

Sau đó mọi người không còn hét lên nữa, chắc là cuộc mặc cả đã xong, và không phải bằng tiếng búa trong buổi đấu xảo, mà là cái búa đã giáng xuống thành phố Grozny một đòn chí tử không thể cứu vãn nổi, đến mức không mùi nước hoa nào có thể át nổi mùi hôi thối bốc ra từ những linh hồn vừa mặc cả với nhau. Roza hoảng sợ muốn tránh xa, thậm chí chui xuống đất, lập cập ngã lộn nhào từ thang xuống, nằm bẹp dưới sàn lắng tai nghe ngóng động tĩnh, nhưng ở bên trên họ cũng chẳng nghe thấy gì vì tiếng tivi quá to. Trong tiếng gào thét của một bài hát rẻ tiền nào đó, họ vẫn đang tranh luận về những chi tiết nhỏ nhặt cuối cùng của cuộc mua bán, chẳng liên quan gì đến Cậu bé mồ côi và bà lão thương binh, cựu chiến binh. Vấn đề liên quan đến địa-chính trị, có nghĩa là phải cần đến một khoản tiền khổng lồ mới giải quyết được…

Cuối cùng tivi cũng tắt.

- Hừ, điếc cả tai. - Âm sắc đặc biệt của sếp. - Cái thứ âm nhạc thô bỉ này còn tệ hại hơn cả tiếng bom nữa.

- Đúng vậy, có thế mới làm tha hóa được đám thanh niên chứ. Không phải như nhạc cổ điển… - Giọng nói chừng mực của Stoletov. - À, mà các vị đã bao giờ phải trải qua sự khủng khiếp của cuộc ném bom chưa? Hay là chỉ ra lệnh thôi.

- Tôi là người lính, chỉ thực hiện mệnh lệnh của người lãnh đạo chính trị đất nước. Cũng như bây giờ.

- “Bây giờ” thì không phải là không vụ lợi đâu… Thôi, thôi, chúng ta sẽ không tranh cãi vì những chuyện vớ vẩn nữa. Tất cả chúng ta đều là những người lính bị lệ thuộc.

- Chỉ có điều anh phục vụ ai? - Giọng sếp nghe có vẻ thô lỗ, chắc là do men rượu.

- Cũng như anh, chúng tôi phục vụ nước Nga.

- Nhưng tiền là của người Mỹ?

- Đô la thì cả thế giới đều xài. - Tiếng cười khẩy. - Nếu anh là một người yêu nước hùng dũng như thế, chúng tôi có thể thanh toán cho anh bằng đồng rúp. Ha, ha, ha! Khi đó anh sẽ trở thành, không phải là triệu phú, tỉ phú mà là, lạy Chúa tôi, bao nhiêu số không!

- Anh hãy thôi đi, Ilya Arkadievich ạ. - Giọng lạnh lùng của sếp, căn cứ vào tiếng động của ghế và tiếng bước chân nặng nề, Roza đoán, vị quân nhân đã đứng lên.

- Sao anh có vẻ lo lắng thế? - Stoletov vẫn không chịu.

- Anh là người giàu nhất kia mà.

- Guta, để chúng tôi nói chuyện riêng! - Một mệnh lệnh quân sự thuần túy, và có thể đoán người đó đang tiến lại gần Stoletov. - Tôi không thể hiểu nổi, người như anh, Ilya Arkadievich, không phải là loại tồi tệ, thế mà có thể bán cả nước Nga, tôi đã kiểm tra qua các kênh thông tin của mình, lẽ ra anh phải là một người Nga yêu nước chân chính, dù anh có lâu đài bên đồi…

- Thôi đi! - Stoletov thô bạo cắt ngang và căn cứ vào tiếng động có thể đoán ra anh ta cũng đứng dậy. - Có những điều không như trước kia nữa, giờ đây chúng ta chỉ nhớ đến “lòng yêu nước”, đến “Tổ quốc” sau khi đã thực hiện những âm mưu bẩn thỉu.

- Thì tôi cũng đang nói về điều đó. - Đến lượt mình, sếp cũng lên giọng. - Tôi là quân nhân, và tôi biết chiến tranh không sinh ra con cái, các bên đều có người chết, và trước tiên là những công dân vô tội… Xin Chúa tha tội, tôi chỉ thực hiện mệnh lệnh.

- Tôi nhắc lại, không phải là không vụ lợi.

- Chẳng thà như vậy, còn hơn là làm thằng ngốc.

- Ồ, không “ngốc” đâu, kẻ thống trị giấu mặt ạ!

- Thôi đi! Tôi đã chiến đấu, tôi nghĩ mình xứng đáng được sống sung túc như các anh, hay ít ra là không tệ hơn thằng khốn Guta, làm giàu trên nỗi đau của dân tộc mình.

- Hừm, thế chúng ta thì hơn gì?

- Vấn đề là ở chỗ ấy đấy. Anh hãy hiểu, Ilya Arkadievich, tôi là người lính thực hiện nhiệm vụ bí mật. Còn các anh, các thủ lĩnh chính trị, các anh có thể tiến hành mọi bước đi, thực tế là nước Nga đã thua Chechnya!

- Bây giờ thì anh nói đúng. Đúng là một “bước đi”.

Chính Lenin đã từng nói, đó là bước lùi chiến thuật để sau một thời gian, có thể bước hai bước, thậm chí bốn bước về phía trước.

- Trong chuyện này, có điều gì đó tôi không hiểu lắm.

- Có gì mà không hiểu! Đây là chiến lược, tất cả đã được tính toán và chuẩn bị trước. Ở Học viện Quân sự, người ta dạy các anh thế nào? Không được ngã xuống đất, kể cả về phía kẻ thù lẫn bạn bè. Nước Nga sẽ giàu lên, và chúng ta cũng thế. Vậy nên đừng rầu rĩ nữa anh bạn ạ, không có hy sinh thì không có chiến thắng đâu!

- Làm sao mà tôi không rầu rĩ cho được, tôi phải tính đến điều tồi tệ nhất, rất có thể phải xuất ngũ.

- Ồ, có gì quan trọng đâu! Tất cả chúng ta, rồi ai cũng phải về vườn. Ơn Chúa, chúng ta đã lèo lái được công việc của mình một cách tốt đẹp. Mọi người đều ghen tị với chúng ta, anh biết rõ mà.

- Có thể đúng là như vậy. Nhưng Ilya Arkadievich ạ, anh là người có học, nói năng hoạt bát, quan hệ rộng với cả thế giới, còn tôi chỉ là một viên tướng đã về hưu, một người hưu trí bình thường. Tôi còn muốn phục vụ vì lợi ích của Tổ quốc, tôi vẫn chưa già, mới có năm mươi.

- Một khi anh đã muốn như vậy, anh có thể trở thành thống đốc, tệ lắm thì cũng là nghị sĩ.

- Anh Ilya Arkadievich, vì tình bạn cũ mong anh giúp cho, tôi sẽ không quên ơn đâu.

- Ở đây không có chuyện ơn huệ, người ta vẫn nói, đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn, năm tệp là thành nghị sĩ, mười tệp thành thị trưởng, có thể thống đốc nữa, tất cả phụ thuộc vào địa bàn.

- Mười tệp à? Tệp gì?

- Tất nhiên là triệu.

- Anh nói gì thế?

- Chứ còn gì nữa? Anh keo kiệt quá! Anh không muốn đầu tư mười tệp để đổi lấy quyền bất khả xâm phạm, danh dự và quyền lực à?

- Muốn chứ!… Nhưng tôi còn một câu hỏi cuối cùng nữa, anh Ilya Arkadievich, có đúng là anh sinh ra, lớn lên và học hành ở Grozny không?

- Thì sao? - Stoletov cắt ngang.

- Anh không cảm thấy hối tiếc à?

- Tiếc cho ai, tiếc cái gì? Cha tôi, trải qua tất cả các cuộc chiến tranh, cuối cùng được người ta chiếu cố lưu đày đến đây với lũ mọi rợ.

- Lưu đày cái gì? Grozny là chốn bồng lai, anh nhìn ra cửa sổ mà xem, vạn vật đều đơm hoa kết trái, tỏa hương thơm ngát.

- Vậy thì ông cứ việc ở lại chốn bồng lai. Chỉ có điều đừng quên ban hành cái mệnh lệnh mà chúng ta đã thỏa thuận với nhau.

- Anh biết không, Ilya Arkadievich, tôi có cảm giác, hình như anh muốn trả thù Grozny vì một lý do nào đó.

- Tôi chỉ muốn nhổ toẹt vào cái thành phố Grozny này.

- Có nghĩa là anh cũng sẽ nhổ toẹt vào nước Nga, nếu như anh vẫn chưa nhổ.

- Ôi, cảm động quá! Lại yêu nước và ngụy yêu nước.

- Roza nghe thấy tiếng cái gì đó đổ trên bàn. - Thôi, ba hoa thế đủ rồi, chính anh cũng vừa mới phản bội và bán rẻ tất cả còn gì nữa.

- Thưa ngài Stoletov, ngài là một kẻ táo tợn. - Giọng của sếp có vẻ hăm dọa. - Tuy nhiên, ngài đừng sợ. Dẫu sao đây cũng là Grozny, thời buổi chiến tranh, chỗ nào cũng có các đơn vị đặc nhiệm của tôi.

- Ha, ha, tôi không sợ, ông bạn thân mến ạ. - Stoletov chuyển sang giọng suồng sã. - Đại tá chỉ huy các đơn vị đặc nhiệm của anh thì cũng là người của tôi… Nhân đây, trong ngày hôm nay anh đừng quên gửi tờ trình về anh ta cho tổng thống, anh ta xứng đáng được thăng tướng, sau một tuần nữa sẽ thay vị trí của anh.

- Hả! - Giọng thô bạo bật lên. - Nếu tôi không ra lệnh thì sao?

- Nếu vậy thì… chính anh vừa nói “đây là Grozny, thời buổi chiến tranh”. Anh hãy nhớ lại số phận của tướng Lobanov.

Những bước chân của ai đó đi ra cửa.

- Khoan đã, khoan đã, xin anh, Ilya Arkadievich… Tôi là người lính, tôi sẵn sàng chấp hành vô điều kiện bất cứ mệnh lệnh nào.

- Tốt lắm, phải thế chứ. - Giọng Stoletov lại trở nên lịch thiệp, hoa mỹ. - Chúng ta đã nói đủ chuyện, thế mà anh vẫn cứ bận tâm về cái thành phố Grozny vớ vẩn, số phận của nó đã được người ta định đoạt mà không cần đến chúng ta. Tất cả chúng ta đều là người lính!

- Anh Ilya Arkadievich, nào hãy nâng ly vì chúng ta, vì những người lính của nước Nga, vì tình bạn và lòng trung thành.

- Đúng đấy. Còn cái thành phố Grozny này, chẳng thể thoát khỏi tay chúng ta. Tổ quốc được ghi trong hộ chiếu, có thể nói, đôi khi tôi cũng tự hào về điều đó… Chúng ta sẽ đày những thằng ngốc đến đây.

Roza nghe tiếng rót rượu, và không chỉ một lần. Đột nhiên một câu hỏi vang lên:

- Thế chẳng lẽ cha anh cũng là thằng ngốc hay sao?

- Hừ. Anh say rồi, đồ đê tiện! - Giọng của Stoletov chuyển dần ra phía cửa. - Ngay trong đêm nay anh phải ban hành mệnh lệnh, nếu không thì… chính chúng tôi sẽ ban.

Hừm, làm sao có thể làm việc được với họ cơ chứ!

- Xin lỗi anh. - Giọng của sếp đã líu lại, nghe như bò rống: - Tôi sẽ ban hành mệnh lệnh! Cho họ vơ vét thoải mái, đúng như anh ra lệnh, cả thành phố Grozny, cả nước Nga nữa, tôi sẽ giàu to. - Một tiếng động mạnh, có cái gì đó đập xuống sàn nhà, vỡ ra. - Phù! Tôi nhổ toẹt vào tất cả, cả anh nữa, Stoletov ạ! Đồ đê tiện! Nhưng tôi sẽ không bán rẻ nước Nga đâu!… Tôi sẽ san bằng cái thành phố Grozny này của anh. Thế là xong. Khi đó thì tha hồ mà “tự hào”, đồ cặn bã Grozny.

Đúng lúc đó, Roza nghe thấy nhiều tiếng bước chân dồn dập trên đầu, bắt đầu ồn ào, giống như cuộc ẩu đả.

- Thôi đi, thôi đi, đại tá. - Tiếng kêu la lắp bắp, khò khè của sếp.

- Không còn đại tá nữa, tôi cũng đã là tướng như ông rồi. Ông hãy cố mà giữ lấy thân… Bắt lấy! Giải đi.

Sau đó là một sự im lặng giả tạo và bị phá vỡ ngay bởi tiếng động mỗi lúc một to dần: Một chiếc trực thăng lượn đến, lát sau là chiếc thứ hai, sau đó là tiếng động cơ xe thiết giáp, rồi một sự tĩnh lặng đáng sợ. Nhưng tình trạng đó không kéo dài lâu, lại nghe tiếng bước chân trên phòng ăn, nhưng không phải là những bước chân lúc nãy - trong hoàn cảnh này, tai Roza trở nên thính hơn, chị có thể nhận ra sức mạnh, tầm quan trọng, sự e dè và sợ hãi.

- Tôi không ở lại đây đâu. - Tugan lí nhí phản đối. - Xin anh hãy mang tôi đi theo, tôi có gia đình, con cái.

- Rên rỉ cái gì, mày làm sao thế? - Giọng của Guta cũng khác hẳn, không còn uy lực như trước.

- Người ta sẽ bỏ rơi thành phố, và sẽ có cuộc thảm sát ở đây.

- Mày đã nghe lỏm hết mọi chuyện, đồ vô lại.

- Tôi có nghe lỏm gì đâu, về việc này, các đơn vị đặc nhiệm, thậm chí cả đàn bà ngoài chợ cũng đồn ầm lên cả tháng nay rồi.

- Mày lảm nhảm cái gì thế, Tugan? Tao chỉ vừa mới nghe, cũng rất ngạc nhiên.

- Anh nói láo! Chiến dịch đã được chuẩn bị từ lâu, thành phố đầy các phiến quân, còn các anh thì vừa mới chia nhau đồ ăn cướp, tôi cũng mới nộp cống vật cho anh, ngạc nhiên cái gì.

- Hừ, mày ăn nói ghê quá.

- Trong chiến tranh, đâu chỉ có lời nói mà có cả giông bão nữa. Nếu không có tôi, anh không thể đi đâu được, nhưng trước hết phải thanh toán cho tôi đã.

- Hóa ra là vậy, lại thêm một thằng “kẻ cướp” nữa.

- Tôi không phải kẻ cướp, đó là công sức của tôi.

- Về việc này thì mày nói đúng. - Giọng của Guta tỏ ra rất nhã nhặn. - Bây giờ mày sẽ nhận phần của mình. - Nói xong, Guta bỏ ra ngoài.

Biết Guta từ lâu và qua những gì vừa tình cờ nghe được bằng cái giọng ngọt xớt, Roza có linh cảm người chồng cũ của mình đang có âm mưu gì đó với Tugan, thậm chí Guta có thể quay lại với vũ khí. Tiếng bước chân lại vang lên, Roza dỏng tai lắng nghe, nhưng không có gì bất thường.

- Này, cầm lấy. - Có vật gì đó nằng nặng ném lên bàn.

- Đây là lương, cộng tiền thưởng và thêm một khoản nữa cũng từng ấy cho riêng mày là em họ.

- Ôi, tốt quá! Cảm ơn anh Guta, cảm ơn. - Giọng Tugan lại trở nên vồ vập, cung cúc, tận tụy.

Lát sau Tugan nói tiếp bằng giọng cầu khẩn, năn nỉ:

- Guta, Thượng đế sẽ phù hộ cho anh và cho các nguồn thu của anh[84]! Chỉ có điều xin anh đừng bỏ tôi lại. Tôi sợ ném bom lắm.

- Mày nói cái gì thế? - Hình như Guta đang ăn: - À, cái con ngốc ấy đâu rồi?

- Ai ạ? - Thậm chí ở dưới hầm chứa, Roza cũng nhận ra sự hoảng sợ của người bạn học.

- “Ai, ai” cái gì, mày biết tao hỏi ai rồi đấy!

- Roza hả? À, vẫn ở đó. - Tugan lắp bắp, còn Roza thì nắm chặt tay lại dưới hầm chứa.

- Vẫn chưa chết à? Thôi được rồi, bây giờ tao phải vào thành phố, đến văn phòng có chút việc. Tao sẽ quay lại ngay, giải quyết nó xong, chúng ta sẽ chuồn.

- Vâng ạ, chỉ có điều anh đừng ở lâu, tối rồi. - Cả hai cùng ra khỏi phòng ăn.

Roza nghe tiếng động cơ vang lên trong sân. Và khi tiếng động nhỏ dần, chị cương quyết leo lên cầu thang với một ý nghĩ duy nhất: Chạy trốn. Roza đẩy mạnh nắp hầm, một lần, rồi hai lần, mạnh hơn, nắp hầm không suy chuyển. Chị chết lặng, hai cánh tay mệt mỏi rũ xuống, rồi chị dùng vai, thậm chí cả đầu nữa cố đẩy lên nhưng vẫn vô ích.

Mồ hôi đầm đìa, mệt mỏi thở hổn hển, Roza cố xem xét và cuối cùng cũng đoán ra tại sao nắp hầm không mở được. Ở chỗ tiếp giáp giữa nắp và sàn có cái đai kẹp trước đó không có gì, còn bây giờ, hoặc là Tugan, hoặc có thể là đội đặc nhiệm đã xỏ một chiếc đinh to vào thay cho cái chốt. Phải có lực thật mạnh may ra mới đẩy lên được. Roza lấy hết sức đẩy mạnh lên nhưng vẫn không được, chẳng những thế, cầu thang lại gãy làm chị ngã lăn xuống sàn. Vậy là xong.

- Tugan! Tugan! - Roza hoảng hồn hét toáng lên, nhưng dù có cố gắng đến đâu, thậm chí dựng lại cầu thang nhưng vẫn vô ích, Roza sẽ không thể nào tự mình ra khỏi đây, xung quanh vẫn chỉ là một sự im lặng đáng sợ.

Trong hầm chứa lúc nào cũng tối om, nhưng có một điều lạ là bằng một sự linh cảm nào đó, Roza có thể xác định tương đối chính xác khoảng thời gian từ ngày chuyển sang đêm và ngược lại. Và cũng không có gì ngạc nhiên, khi Roza nhận ra có hai con cóc nhỏ không biết lọt vào đây khi nào và bằng cách nào để làm bạn với chị. Đến chiều tối, con cóc đầu tiên từ trong đống đồ hộp nhảy ra rồi khẽ cất tiếng “khẹc- khẹc”, tiếp theo là con thứ hai, nhỏ hơn, chắc là chuẩn bị cho chuyến đi săn. Cứ tưởng dưới hầm chứa không có gì ăn được, nhưng hóa ra là có, chân tay Roza đầy những vết muỗi đốt.

- Khẹc, khẹc. - Một con cóc kêu lên, ngoài đường, chiều mùa hè đang tối dần, đêm tháng Tám ập đến.

“Có thể mọi việc rồi sẽ qua, có thể người ta còn đang nhậu nhẹt, chẳng lẽ lại ném bom vào lúc nửa đêm hay sao?”

- Roza khổ sở vì bất lực. - “Không, chẳng lẽ họ không phải là người? Trong thành phố còn rất nhiều người Nga và người Chechnya. Bao nhiêu người già và trẻ em… Ôi, còn thằng bé nữa!?”

Càng suy nghĩ Roza lại càng cảm thấy tồi tệ, chị không thể làm gì hơn, bất lực hoàn toàn, thậm chí cũng không thể la hét, khóc lóc được nữa. Một sự im lặng khủng khiếp, ghê sợ như lúc lâm chung, nghe cả tiếng chuông đồng hồ treo tường trong căn phòng xa nhất, mỗi giờ điểm một lần. Roza chỉ còn mỗi một việc là đếm tiếng chuông để đoán xem bây giờ là mấy giờ: chín hay mười, có thể là mười một, tốt hơn là tám.

Không phải là ngày đầu tiên, lại càng không phải là giờ đầu tiên Roza phải sống trong nhà giam. Tuy nhiên, những giây phút nặng nề, khổ sở, khủng khiếp như thế này chị chưa bao giờ trải qua. Như chiếc kim giây, thời gian cứ nghiệt ngã gõ vào hai bên thái dương như tiếng trống liên hồi kỳ trận, chị chỉ muốn dừng nó lại để thoát ra, nhưng trái tim đau nhói vẫn còn đập thình thịch như muốn bật ra khỏi lồng ngực, đập vào vỏ não như cái búa đập lên cái đe nóng bỏng, cặp mắt lồi ra vì đau đớn, tai ù đi, chị chỉ muốn kêu thét lên, bỏ chạy… chạy đến giúp Cậu bé… Nhưng, than ôi!

- Boong! Boong! - Đồng hồ lại điểm.

Roza ngây người, nghe ngóng: Chỉ là sự tĩnh lặng. Nhưng con tim, cũng như thời gian, vẫn điên cuồng đập thình thịch, dội lên hai bên thái dương không biết mệt mỏi. Trong nỗi đau không sao chịu đựng nổi ấy, Roza chỉ còn nghe tiếng chuông đồng hồ điểm hai lần mà có thể là ba lần nữa, chị có cảm giác gà đã gáy sáng đến lần thứ hai ở vùng ngoại ô thành phố Grozny. Chính bản thân chị cũng không nhận thấy mình đã đổ vật xuống chiếc chăn ẩm ướt và thiếp đi trong cơn mơ dài lúc nào không hay. Rồi một tiếng nổ kinh hoàng làm rung chuyển mặt đất đã dựng chị dậy. Không hiểu điều gì đang xảy ra, Roza hét toáng lên, chạy lung tung, đập đầu vào tường, mắt nảy đom đóm, ngã vật xuống, trong tai lùng bùng tiếng tim đập dồn dập mỗi lúc một nhanh, có cảm giác, trái tim bình thường của con người sẽ không chịu đựng nổi. Sau khi nằm nghỉ một lát và sau tiếng nổ lớn thứ hai, Roza vẫn không hiểu có chuyện gì, chị chỉ biết người ta đang bắn nhau bằng súng máy, ngay cạnh đây, giữa trung tâm thành phố Grozny.

- Cháu ơi! Bà ơi! - Roza rên rỉ.

Cuộc bắn nhau từ khắp phía càng lúc càng dữ dội và càng gần hơn. Và như để phụ họa thêm, các loạt đại bác bắt đầu gầm lên. Roza còn nghe cả tiếng tên lửa rít ngang trên đầu, từ phía căn cứ quân sự gần sân bay hướng thẳng đến khu trung tâm Grozny, chắc là ngăn không cho người ta phục hồi lại “Thế giới trẻ em” nữa. Sau đó, máy bay tiêm kích và trực thăng bay đến, bắt đầu trút toàn bộ hỏa lực và sự căm thù xuống cái lò lửa chiến tranh.

Giờ đây, không chỉ ở khu trung tâm mà cả thành phố bị rúng động. Roza vật vờ trong hầm chứa, không biết phải nấp vào góc nào thì an toàn hơn: lúc thì góc này rung lên, lúc thì góc kia, cả tòa nhà chao đảo, rít lên kèn kẹt, kính cửa bay tan tác, ngói vỡ đôm đốp, rầm xà nứt toác.

- “Suốt đời, Guta luôn đúng.” - Một ý nghĩ u ám bỗng ập đến. - “Chắc là mình sẽ chết ở đây.”

Roza cứ nằm co ro mãi, cảm nhận được từng tiếng bom nổ và từng lớp bụi mới phủ lên người, chờ đợi ngôi nhà sẽ đổ ập xuống ngay bây giờ, bỗng nhiên chị nghe thấy tiếng người rên rỉ, tiếng ai đó gọi đúng tên chị. Roza bật dậy, hét toáng lên.

- Roza! Roza! - Giờ đây Roza đã nhận ra tiếng Tugan cùng với vệt sáng đèn pin lọt qua khe hở. - Giúp tôi với, tôi bị thương, máu ra nhiều quá, giúp tôi với.

Câu được câu mất trong tiếng đại bác gầm réo, hai người bắt đầu la hét ầm ĩ, chỉ dẫn lung tung. Mãi một lúc lâu, Tugan mới mở được nắp kho chứa, mùi máu quen thuộc xộc ngay vào mũi Roza, còn khuôn mặt Tugan thì tái ngắt như người chết.

- Không có thang, tôi làm gãy thang rồi! - Roza cố hét lên.

Tugan đã yếu lắm, anh ta vừa khóc nức nở, vừa cố hết sức đẩy chiếc ghế vào miệng hầm, rồi chiếc thứ hai, nhưng không thể thò tay xuống để kéo Roza lên. Vài lần, Roza cố xếp một số đồ vật lại thành đống, thò được đầu ra, cố lấy đà trườn lên, nhưng đống đồ bên dưới không chịu nổi, chị lại ngã lộn xuống, đập vào lon đồ hộp đã mở, bị thương, nhưng chị quyết không đầu hàng: Đây là con đường sống duy nhất.

Sau nhiều lần cố gắng, cuối cùng Roza cũng leo lên được, lao đến chỗ người bạn học, và mặc dù trong bóng tối, nhưng Roza cũng hiểu ngay - Tất cả đã muộn! Động mạch đùi bị rách, mất quá nhiều máu, thậm chí chân tay đã lạnh ngắt.

- Anh hãy cố chịu đựng, cố gắng lên, tôi sẽ làm ngay bây giờ. - Việc đầu tiên là Roza tháo thắt lưng của Tugan ra, siết chặt trên vết thương. - Có xe không?

- Có. - Người bạn học khẽ thều thào.

- Lái xe? Tôi không biết lái! - Roza hét to với người bạn học, cứ như chính anh ta là người có lỗi.

- Cứu tôi với, cứu tôi với. - Tugan lắp bắp, đột nhiên anh ta thò tay vào túi quần, mò mẫm một lúc, lôi ra một xấp đô la đẫm máu.

“Tiền của Guta.” - Một ý nghĩ thoáng qua óc Roza. Dĩ nhiên, trong bóng tối, Roza không nhìn được chính bản thân mình, nhưng qua sự bất động của Tugan, chị hiểu khuôn mặt mình cũng đang trở nên méo mó, thậm chí cay nghiệt nữa, không hiểu sao ngay lúc ấy chị chợt nhớ đến Baga.

- Tôi van cô, cứu tôi với. - Tugan bất lực để rơi xấp tiền và cùng lúc cái đầu to của anh ta ngoẹo sang một bên.

- Tôi đang cố đây. - Roza lập cập. - Anh hãy cố chịu đựng, tôi sẽ đưa anh vào bệnh viện, tôi sẽ gọi xe cấp cứu.

Chỉ đến khi ra tới ngoài đường, Roza mới hiểu chuyện gì đang xảy ra. Ngay trên đầu, một vệt sáng hình cầu vồng của quả tên lửa xẹt qua cùng với tiếng rít, khắp nơi vẫn còn đang bắn nhau loạn xạ, đất dưới chân rung lên. Nếu như Roza không quen với cảnh ấy, hẳn chị đã chui vào bụi hoa tử đinh hương gần đấy và khóc rống lên cho đến khi mọi chuyện kết thúc. Nhưng bây giờ thì không được: Cậu bé và bà lão bệnh tật đang chờ chị.

Chẳng lo giữ mình, Roza men theo hàng rào và tường nhà chạy về phía trung tâm thành phố. Đêm hè, chưa bao giờ đẹp như thế này! Không oi bức mà mát mẻ, thoang thoảng mùi trái anh đào chín và mùi trái mơ. Bầu trời đầy sao, không một gợn mây, vầng trăng tròn vành vạnh treo lơ lửng trên thành phố như đang soi đường cho Roza.

Chạy đến quảng trường Một tháng năm, Roza đứng lại, không phải vì mệt mà vì chị đang phân vân: đi thẳng là nhà của họ, “Thế giới trẻ em”, rẽ phải là đến bệnh viện. Không, chị chẳng nhớ gì đến Tugan nữa, những người trong dòng họ Tuaev không đáng để chị phải bận tâm, chị còn có người khác cần quan tâm hơn. Không biết hiện giờ Cậu bé đang ở đâu? Thông tin cuối cùng là nó bị thương, đang nằm viện. Roza vội chạy về hướng cái chợ nhỏ “Phương bắc”, khi gần đến ngã ba “Nhà in”, nơi đang bắn nhau rất ác liệt, chị rẽ phải, chạy giữa những ngôi nhà nhỏ của khu dân cư, và khi gần tới bệnh viện của mình, Roza không nhìn xuống dưới chân nữa mà chỉ dán mắt vào tòa nhà lớn đen sạm nổi rõ trên nền trời đêm. Đúng lúc ấy, có ai đó ngáng chân, Roza mất đà ngã nhào, đập người xuống đất rất đau, chị kêu thét lên, nhưng mấy cánh tay cứng ngắc đã túm lấy chị, lôi vào sân một ngôi nhà bị sập.

- Hừ, hóa ra là đàn bà. - Giọng Chechnya, không còn trẻ nữa.

- Thả tôi ra, xin hãy thả tôi ra. - Roza cố vùng ra bỏ chạy.

- Ngồi xuống! - Người ta ấn Roza ngồi xuống, rồi họ cũng ngồi xổm ngay trước mặt. - Chị đi đâu mà chạy như điên thế, chán sống rồi hả?

- Cháu tôi trong bệnh viện, nó bị thương. Tôi là y tá ở đấy.

- Này, chị không thấy khắp nơi đang bắn nhau hay sao, đồ ngốc. Lực lượng cảnh sát đặc nhiệm đang cố thủ trong bệnh viện… Làm sao chị vào được?

- Thả tôi ra, thả tôi ra, cháu tôi trong bệnh viện, nó bị thương. - Roza cứ lặp đi lặp lại.

Người ta phải thuyết phục chị mãi, hứa sáng mai sẽ tấn công chiếm lại bệnh viện, hoặc là cảnh sát đặc nhiệm phải đầu hàng.

- Thả tôi ra, thả tôi ra. - Roza vẫn cứ khăng khăng.

- Thôi được rồi. - Các phiến quân đành phải đầu hàng.

- Số đã định, không thoát được, chỉ có điều để chúng tôi giúp chị.

Họ dùng máy bộ đàm liên lạc với người của mình, đề nghị tạm ngừng bắn.

Sau đó họ hét lên bằng tiếng Nga:

- Này, có một phụ nữ là nhân viên y tế đến chỗ các anh. Đừng bắn!

Họ lấy băng trong túi thuốc cấp cứu, quấn quanh cổ tay làm thành lá cờ trắng.

Không còn biết sợ là gì nữa, Roza tiến về phía bệnh viện, không men theo hàng rào theo lời khuyên của các phiến quân mà đi thẳng vào cổng chính. Nhưng dù chị có gõ thế nào, người ta cũng không mở cổng, thậm chí cũng không thèm lên tiếng. Đến lúc đó, sau khi đã hiểu rõ sự tình, Roza chạy về phía phòng tiếp nhận bệnh nhân, cửa sổ ở đấy thấp hơn.

Trên đường đi, thấy một ô cửa sổ vỡ kính, Roza nắm tay lại đấm cho vỡ hẳn rồi leo vào, nhưng mới thò đầu vào, chị đã bị nhiều cánh tay khỏe mạnh túm chặt lôi hẳn vào nhà. Cuộc thẩm vấn ngắn gọn:

- Hừ, cô ở đâu đến? Phù, cô ta đã bốc mùi xác chết rồi.

- Tôi làm việc ở đây, tôi là y tá! - Roza gần như hét lên vì sung sướng, và các cảnh sát đặc nhiệm cũng vui vì sự có mặt của chị trong bệnh viện.

Họ nắm khuỷu tay chị dẫn vào hành lang dài, tối, do chưa thuộc đường nên họ đi lại rất thận trọng.

- Các anh đưa tôi đi đâu? - Roza nhanh nhảu hỏi.

- Đến phòng y tá.

- Rõ rồi, ở đấy có một phòng tối. Đi thôi. - Như một hướng dẫn viên giàu kinh nghiệm, Roza nhanh nhẹn dẫn những người áp giải mình đến cánh cửa có người cảnh giới. Ánh sáng đèn dầu và nến từ trong phòng hắt ra.

- Roza! - Các bác sĩ đồng loạt kêu lên, Roza bị đẩy vào phòng.

Trong phòng y tá rất đông người, thậm chí không đủ chỗ để ngồi nữa.

- Cậu bé, Cậu bé của tôi đâu rồi? - Vừa bước vào, Roza hỏi ngay.

- Cậu bé? Cậu bé nào?… À, Cậu bé. Nó chạy khỏi bệnh viện mấy hôm nay rồi, ngay sáng hôm ấy, chưa kịp kiểm tra theo dõi gì cả.

- Ôi, trời ơi! - Roza ôm ngực.

- Xin lỗi, xin lỗi chị. Ở đây bao nhiêu chuyện đã xảy ra, họ không tin ai cả, cho xuất viện hết, kể cả các bệnh nhân nặng dù biết trước điều gì sẽ đến, rồi chính họ cũng lâm vào hoàn cảnh đó. Chúng ta có lỗi gì đâu? Tất cả đều do chiến tranh!

Đến sáng, từng người một bị dẫn ra hành lang. Đàn ông bị khóa tay, phụ nữ bị trói bằng dây ga rô, tất cả buộc lại với nhau thành một dây dài.

- Tôi có cháu bị thương, xin hãy thả tôi ra. - Roza kiên nhẫn nhắc đi nhắc lại.

Các quân nhân không phản ứng gì, còn các đồng nghiệp quay về phía Roza: Tất cả mọi người đều có con cái, nhưng không ai la hét, khóc lóc, giãy giụa gì cả.

Họ bị đưa ra khỏi bệnh viện thành từng nhóm, các quân nhân nấp ở giữa họ, nối đuôi nhau đi dọc theo con phố lớn, đúng theo hành trình đêm qua Roza đã chạy đến đây. Không ai bắn vào đoàn người cả, và các binh lính trong đoàn cũng không bắn ra.

Mặt trời lên cao khi họ đến ngã ba rẽ vào quảng trường Một tháng năm. Sang phải là vào trung tâm, đến “Thế giới trẻ em”, sang trái là đến sân bay, căn cứ quân sự. Và đúng như dự đoán, họ rẽ trái.

Đến lúc này chỉ có Roza là người duy nhất không chịu đựng nổi, chị ngã vật xuống đất và lên cơn điên loạn.

- Xin các anh thả chị ấy ra. - Bác sĩ trưởng đề nghị. - Chị ấy có hoàn cảnh đặc biệt, có đứa cháu đặc biệt.

- Im ngay! Tất cả mọi người đều có con nhỏ ở nhà. Nếu không đứng lên, chúng tôi sẽ bắn tất cả. - Nòng súng tiểu liên chọc vào đầu Roza.

Các đồng nghiệp vội đỡ Roza dậy, năn nỉ chị hãy cố đứng vững. Roza không nói năng gì nữa, lặng lẽ lê bước, đầu ngật ra sau, nước mắt trộn mồ hôi tuôn lã chã.

Đến trưa họ cũng tới được căn cứ quân sự mà không xảy ra một sự cố nghiêm trọng nào nữa. Tất cả nhân viên y tế bị đưa vào ngôi nhà giống như xà lim và bị khóa trái.

- Thả tôi ra, cho tôi về thành phố. - Roza đấm vào cửa. Câu trả lời:

- Đồ ngu, người ta đã cứu họ, thế mà cô ta lại còn muốn quay về thành phố, ở đấy đang bắn giết lẫn nhau loạn xạ.

Hai ngày đêm liền, không ai thèm để mắt đến họ nữa, không đáng phải bận tâm, một chiến dịch đặc biệt đang diễn ra, thành phố Grozny bị loại bỏ (bị “gạch đỏ[85]”), từ trạng thái tiếp nhận biến thành chuyển giao, từ cân bằng thành gánh nặng…