Bấy giờ vào khoảng cuối giờ Dần2. Trước cửa điện Hội Tiên, nơi vua Thần Vũ3 đang nằm bệnh, một toán cấm quân đứng dàn hàng ngang, hai người đứng giữa cầm giáo gác chéo vào nhau, ngăn không cho ai vào nếu không có lệnh tuyên triệu đặc biệt. Hai người ở hai đầu, mỗi người cầm một chiếc đèn lồng. Ánh đèn sáng lấp loáng trên tấm ngực trần của cấm quân, đóng khố, ngực và đùi xăm hình rồng, trán thích chữ “Thiên tử quân”, với những ngọn giáo lung linh như những ngọn nến.
Lý Kế Nguyên, chức tả đô cấm vệ chỉ huy sứ, mặc võ phục, từ trong điện bước ra, đi về phía cung Thượng Dương hoàng hậu.
Bỗng Lý Ấu Mai, nữ tỳ của Ỷ Lan nguyên phi, từ một phía khác ra. Ấu Mai toan vào điện thì hai cấm quân đứng giữa cầm giáo ngáng lại. Ấu Mai vội đuổi theo Kế Nguyên, gọi giật giọng:
- Lý huynh, Nguyên phi sai tiểu muội đến thăm tin xem long thể có...
Lý Kế Nguyên quay lại:
Lý muội đấy à? Thánh thượng đã thọ chung chính tẩm4 được ba khắc rồi. Ta được Động Thiên công chúa sai đi mời Thượng Dương hoàng hậu và Ỷ Lan nguyên phi vào bàn định việc làm lễ phát tang.
Ấu Mai sửng sốt:
- Trời! Thánh thượng đã băng rồi! Sao đột ngột như vậy?
Công chúa thấy Nguyên phi chầu chực bên long sàng mấy ngày đêm ròng rã, sợ có hại cho sức khỏe, nên khuyên Nguyên phi về cung tạm nghỉ chút ít. Không ngờ Nguyên phi vừa rời nội tẩm được một lát thì Thánh thượng...
Ấu Mai lo lắng:
- Chết! Tiểu muội biết về thưa với Nguyên phi thế nào bây giờ! Vậy là Nguyên phi không được nghe lời Thánh thượng trối trăng. Nhưng còn Hoàng hậu, không hiểu...
Kế Nguyên băn khoăn nhíu mày:
- Từ chập tối đến giờ không thấy Hoàng hậu lui tới nội tẩm, chẳng hiểu vì duyên cớ gì? Từ lúc ấy hoàng hậu đã ra lệnh cho ta phải đóng chặt cửa cung điện, nội bất xuất ngoại bất nhập, ai có lệnh bài của bà tuyên triệu mới được vào.
- Vậy hả Lý huynh? Tiểu muội phải về báo ngay cho Nguyên phi...
- Phải đó. Lý muội giúp ta mời Nguyên phi đến nội tẩm ngay...
Lý Ấu Mai trở về cung Ỷ Lan thì thấy Ỷ Lan ngồi gục vào lưng kỷ thiu thiu ngủ. Âu Mai nói:
- Tâu lệnh bà...
Vừa nghe tiếng động, Ỷ Lan đã mở choàng mắt ra, quay phắt lại hỏi:
- Sao, chuyện gì vậy em? Hay là...
- Tâu lệnh bà, Thánh thượng đã thăng hà...
Ỷ Lan òa khóc:
- Em để ta thay tang phục, rồi sẽ vào điện ngay...
Ấu Mai theo Ỷ Lan sang phòng thay y phục, nói nhỏ:
- Tâu lệnh bà, Thượng Dương hoàng hậu đã cho lệnh đóng chặt cửa cung điện, nội bất xuất, ngoại bất nhập, ai có lệnh bài của bà tuyên triệu mới được vào. Con e rằng có chuyện không lành xảy ra. Hay là... lệnh bà đừng vào trong điện nữa...
Ỷ Lan giọng phẫn khích:
- Em bảo ta tính sao? Trốn thoát ra ngoài ư? Nếu Thượng Dương sai người canh gác cửa cung thì ta có muốn trốn đi cũng không nổi. Hơn nữa, một khi đất nước này còn đang cần đến ta thì ta trốn làm sao? Còn ra tay trước trừng trị Thượng Dương, trong khi ý đồ của bà ta chưa lộ rõ, mọi người sẽ cho là ta mưu hại bà ta để đoạt lấy quyền bính, nhân tâm ly tán, càng có hại cho việc nước. Âu là cứ đợi cho bá quan vào làm lễ phát tang Thánh thượng, sau đó sẽ cùng bàn bạc việc nước, xem nên xử sự cách nào. Bây giờ em nên tìm cách lọt ra khỏi cửa, báo cho Lý Thái úy biết chuyện này. Ta cũng đã có dự liệu trước cùng Thái úy rồi.
Lý Ấu Mai tuân lệnh, ra khỏi cung Ỷ Lan, đến trước cửa điện Hội Tiên thì lúc này việc canh gác đã thưa vì mọi người đang lo việc khâm liệm nhà vua, Ấu Mai trà trộn vào số cung nữ mang vải vóc, hương trầm, đèn nến, vào trong điện, rồi lừa lúc không ai để ý, vọt ra khỏi cung. Cũng may chỉ việc canh phòng trong cấm điện là nghiêm ngặt còn ở phía ngoài việc canh gác lỏng lẻo hơn, vì ngoài này vẫn chưa biết tin nhà vua đã thăng hà. Biết Ấu Mai là nữ tỳ thân tín của Ỷ Lan nguyên phi thường đi mua vật dụng cho Nguyên phi, lại là cháu gái quan Thái úy Lý Thường Kiệt, nên lính gác cửa điện Phụng Tiên cho cô đi ra bên ngoài.
Vừa đi cô vừa bực tức, giận Lý Kế Nguyên sao lại vâng lời Thượng Dương mà đóng cửa cung điện. Cô vốn là con gái quan Hiệu úy Lý Thường Hiến (em trai Lý Thường Kiệt), vì Thường Kiệt không có con nên quý cô chẳng khác gì con ruột. Đến khi Ỷ Lan nhờ tìm một nữ tỳ thân tín, Thường Kiệt liền tiến cử cháu mình cho Ỷ Lan. Khi vào cung, cô được gặp Lý Kế Nguyên, con trai Thái sư Lý Đạo Thành, đang giữ chức tả độ cấm vệ chỉ huy sứ, hai người thường gặp nhau ngoài cửa cung. Qua những lần đầu mày cuối mắt, dần dần một mối tình đã nảy nở giữa hai tâm hồn trong trắng. Có những lúc hai người thường hẹn hò nhau trên cầu Phượng Hoàng nối điện Trường Xuân với điện Thiên An, ngắm những đàn cá đủ màu sắc bơi lội nhởn nhơ dưới nước. Trong ngày hội, hai người cùng rủ nhau đi xem bởi trải ở phía trước điện Linh Quang. Trong cuộc thi, hàng ngàn chiếc thuyền giăng cờ gióng trống đua bơi trên dòng sông Nhị, lại có máy kim ngao cho chạy ở dưới sông. Máy kim ngao làm hình con rùa lớn màu vàng, trong có đặt máy. Rùa máy bơi trên mặt nước. Chân rùa cử động được. Miệng rùa phun nước lên bến. Mắt rùa đưa đi đưa lại và biết nhìn lên bờ. Đầu rùa biết quay về hướng nhà vua ngồi mà cúi đầu chào...
Hôm ấy, nhìn con rùa, Ấu Mai thích thú nói với Kế Nguyên:
- Con rùa bằng máy mà khôn thật nhỉ, nó chỉ biết quay đầu về một hướng thôi...
Kế Nguyên mỉm cười nhìn Ấu Mai:
- Anh cũng vậy, anh cũng như con rùa, suốt đời chỉ quay về một hướng em...
Nhưng hôm nay thì hình như Kế Nguyên đã bắt đầu quay hướng khác rồi, quay thật rồi...
---❊ ❖ ❊---
Lý Kế Nguyên lại toan đi vào cung Hoàng hậu, thì Thượng Dương vừa đi tới. Thượng Dương đội mũ vàng dát ngọc, tua kim cương, mặc áo đỏ thêu phượng bằng kim tuyến. Bà ta nhìn theo hướng Ấu Mai vừa đi, nét mặt lộ vẻ nghi ngờ, bỗng nhìn thấy Kế Nguyên, vội đổi nét mặt căng thẳng:
- Lý tướng quân! Có hung tin phải không?
Lý Kế Nguyên đau khổ:
- Vâng..
Thượng Dương giọng nghiêm nghị:
- Khanh nhớ kỹ lời ta dặn cho cấm vệ đóng chặt cửa cung điện, canh phòng chặt chẽ, nội bất xuất, ngoại bất nhập, ai có lệnh bài ta tuyên triệu mới được vào lúc này.
Kế Nguyên ngạc nhiên:
- Tâu lệnh bà, còn lễ phát tang.
Thượng Dương mặt đanh lại:
- Tạm thời chưa báo tang vội, để tránh biến cố có thể xảy ra. Bao giờ có lệnh ta truyền, hãy rung chuông lầu Chính Dương, báo ai tin cho các hàng phi tần và hoàng gia vào làm lễ. Còn các quan chỉ mời năm vị đại thần trong nội các Tập Hiền bàn việc tôn tân quân, lập nhiếp chính, xong xuôi đâu đấy mới cho bá quan đến điện Hội Tiên làm lễ phát tang. Cứ đúng lời ta dặn mà làn - bà ta dằn giọng - nếu xảy ra chuyện gì sơ suất, khanh sẽ mất đầu đó nghe!
Lý Kế Nguyên nhớ từ tháng chạp năm ngoái, vua không khỏe, đã xuống chiếu cho hữu ty ai vào lầm hành lang tả hữu quan chức đô, thì đánh tám mươi trượng để đề phòng có kẻ nhân lúc thánh thể bất an mà mưu chuyện kia khác. Vì chàng là tả đô quân cấm vệ, nên được lệnh canh gác hành lang trước điện Hội Tiên, bây giờ thánh thượng đã băng thì chính cung hoàng hậu là người có quyền lớn nhất trong tam cung lục viện, chàng buộc lòng phải tuân lệnh bà ta. Nhưng chàng thoáng thấy ngờ vực, nên buông lời ướm thử:
- Tâu lệnh bà, tới giờ này Người vẫn chưa thay tang phục?
Thượng Dương hơi lúng túng:
- Ồ, trong lúc hữu sự cần gì phải câu nệ tiểu tiết. Ta là mẫu nghi thiên hạ, phải mặc phẩm phục để tỏ rõ uy quyền, hầu cắt đặt mọi việc trong cung. Khi mọi việc xong xuôi, bấy giờ sẽ thay cát phục, mặc tang phục để cử hành lễ phát tang. À này, khanh sai người báo tin cho phụ thân khanh, trước khi vào họp Nội các, hãy đến cung Long Thụy gặp ta một chút, nghe không? Bà lấy trong tay áo ra một lệnh bài đưa cho Kế Nguyên.
Kế Nguyên đỡ lấy cúi đầu:
- Phụng mạng!
Kế Nguyên đi rồi, Thượng Dương nhăn trán suy nghĩ. Trong hàng các quan Nội các, chỉ Thái sư Lý Đạo Thành, cha Kế Nguyên là có uy tín nhất. Đạo Thành đã ở ngôi tể tướng trong mười tám năm trời, lại thuộc dòng tôn thất, chỉ có ông ta mới có thể giúp mình trị Ỷ Lan và Lý Thường Kiệt.
Thượng Dương toan về cung thì Ỷ Lan vừa tới, mình mặc tang phục, vẻ mặt đau đớn đến cùng cực. Nàng nghẹn ngào:
- Thưa hoàng tỉ, người đã biết ai tin...
Thượng Dương làm ra vẻ đau xót:
- Hoàng muội đấy à? Chị em ta quả thật là bạc số, thánh thượng đã về chầu cõi Phật rồi. - Bà ta vờ sụt sùi nức nở - Thôi hoàng muội vào sửa soạn việc khâm liệm thánh thể, còn ta phải cắt đặt việc làm lễ phát tang.
- Xin phép hoàng tỉ...
- Ừ, hoàng muội cứ vào trước, ta sẽ vào sau.
Ỷ Lan đi vào trong điện. Thượng Dương nhìn theo nàng nhếch một nụ cười nham hiểm.
Cắt đặt xong công việc, Thượng Dương trở về cung, vừa ngồi xuống long ỷ thì đã có cung nữ vào báo:
- Tâu lệnh bà, quan Thái sư vâng lệnh đòi đã tới.
Thượng Dương truyền:
- Cho mời vào.
Cung nữ ra. Lát sau Lý Đạo Thành, râu dài bạc trắng, đội mũ phốc đầu, mặc bào trắng, đi hia đen, vào, chắp tay vái:
- Tâu lệnh bà, thần nghe hung tin lật đật vào chịu tang thánh thượng, được tiện nhi cho biết lệnh bà...
Thượng Dương vồn vã:
- Phải, ta có việc muốn bàn với quan Thái sư - Bà ta vờ nức nở - Thánh thượng thăng hà, cực lòng ta lắm, quan Thái sư ơi...
Lý Đạo Thành an ủi:
- Xin lệnh bà nén bớt nỗi bị thương. Thánh thượng lìa chốn hồng trần, siêu thoát về Tây phương cực lạc, đó cũng là do duyên nghiệp, dù khóc than đến mấy cũng không thể níu bánh xe loan lại được. Lệnh bà chớ quá đau buồn mà tổn hao ngọc thể...
Thượng Dương vờ gạt nước mắt:
- Ta cũng nghe lời khuyên của quan Thái sư tạm dẹp nỗi xót xa để lo toan việc nước. Theo ý quan Thái sư thì việc tôn lập tân quân lên nối ngôi, nên như thế nào?
Lý Đạo Thành ngạc nhiên:
- Dám hỏi trước khi thăng hà, Thánh thượng có để lại di chiếu không ạ?
- Thánh thượng băng đột ngột, không kịp để lại di chiếu. Quan Thái sư tính xem, ta là chánh hậu, trời bắt tội không con, Ngọc Hà thứ phi chỉ sinh được một gái là Động Thiên công chúa, còn Ỷ Lan nguyên phi sinh được một trai là Kiền Đức, nhưng tuổi còn nhỏ quá...
Lý Đạo Thành cương quyết:
- Dù nhỏ tuổi mặc lòng, nhưng khi sinh thời, Thánh thượng đã lập lên ngôi trừ nhị, mà không có di chiếu thay đổi, thì cứ phải tôn Thái tử lên ngôi mới hợp lệ.
- Nhưng tân quân còn thơ ấu, thì cần phải có thái hậu buông rèm nhiếp chính. Quan Thái sư là người tinh thông Nho học, lại am tường điển lệ các triều trước, ngài bảo ai có thể giúp đỡ ấu chúa coi sóc việc nước.
Lý Đạo Thành bị đẩy vào tình thế khó xử, ông đành trả lời chung chung:
- Tâu lệnh bà, cứ theo gia pháp, thì vợ cả là bậc chủ phụ trong nhà, dù vợ cả không có con mặc lòng, các con của vợ lẽ và tì thiếp đẻ ra đều phải gọi vợ cả là đích mẫu, còn mẹ đẻ ra mình, là sinh mẫu. Còn theo điển lệ, thì hoàng hậu là bậc mẫu nghi thiên hạ, làm chủ tam cung lục viện, thứ mới đến những chức phi, tần, tiệp dư, quý nhân... Khi vua băng, hoàng hậu không cần có chiếu vua cũng mặc nhiên lên ngôi thái hậu, còn phi thì...
Thượng Dương vồ ngay lấy cơ hội:
- Quan Thái sư nói như vậy thì ta là đích mẫu của Kiền Đức, lại là thái hậu sau khi vua băng, chỉ có ta mới được quyền nhiếp chính chứ gì! Nếu thế thì lát nữa trong buổi họp năm vị đại thần trong Nội các bàn việc tôn lập tân quân và chọn nhiếp chính, ngài cứ nói như vậy cho. Nếu ta lên làm nhiếp chính, thì sẽ cử quan Thái sư làm phụ chính.
Lý Đạo Thành bối rối:
- Tâu, sách có chữ “danh bất chính tắc ngôn bất thuận, ngôn bất thuận tắc sự bất thành, sự bất thành tắc lễ nhạc bất hưng”, hạ thần chỉ nêu cái lẽ “chính danh” và noi theo lễ của thánh nhân đặt để, còn ngoài ra không có ý gì riêng tư, nếu làm trái đạo xưa, e rằng bá quan bất phục.
Thượng Dương vội nói:
- Thôi tới giờ rồi, quan Thái sư sang điện Tập Hiền dự cuộc họp Nội các, ta phải sang điện Hội Tiên, để cho các hàng phi tần làm lễ cử ai và thành phục. Sau khi họp xong ở điện Tập Hiền, mời các vị đại thần và trăm quan tới điện Hội Tiên làm lễ phát tang và điếu tế tiên đế, sau đó sẽ tới điện Thiên An tôn tân quân lên chức vị và tấn phong chức nhiếp chính cùng phụ chính...
Lý Đạo Thành bái tạ Thượng Dương rồi lui ra, vừa đi vừa nghĩ ngợi. Còn Thượng Dương thì khấp khởi mừng thầm, vào phòng trong để thay tang phục.
Cuộc họp của các quan Nội các diễn ra tại thư phòng bên trái điện Tập Hiền. Các quan thường tề tựu ở đấy để bàn bạc xem nên dâng những bản sớ, tấu, biểu... nào lên vua ngự phê, và cũng đón nhận lời châu phê để chuyển đạt cho các bộ có liên quan, hay định chương trình các buổi thiết triều của nhà vua ở điện Thiên An.
Nội các gồm có năm vị đại thần cao nhất triều: Thái sư Lý Đạo Thành kiêm giữ chức tể tướng, Thái úy Thường Kiệt cầm binh quyền, Thái phó Hoàng Kiện, Thái bảo Quách Sĩ An. Phu quốc Đào Tông Nguyên.
Vào cuộc họp, nét mặt các vị đại thần đều buồn thảm nặng nề trước cái tang của nhà vua. Mở đầu Lý Đạo Thành nói:
- Thưa liệt vị, Thánh thượng đột ngột thăng hà, không kịp thảo di chiếu, nên chúng ta họp nhau ở đây hôm nay để bàn về việc tôn lập tự quân lên kế vị, các vị có cao ý gì không?
Hoàng Kiện nói ngay:
- Sinh thời Thánh thượng đã lập ngôi thái tử, lại chưa hề có chiếu truất phế, theo ý tôi ta cứ nên tôn thái tử lên nối ngôi là thuận lẽ trời, hợp lòng dân.
Đào Tông Nguyên tán thành:
- Thượng Dương hoàng hậu lâu ngày không có con trai, vua phải đi cầu tự chưa thấy hiệu nghiệm mới đi chơi khắp các chùa quán, nhân đó mà gặp được Ỷ Lan phu nhân. Phu nhân vừa về hầu hạ nhà vua được ít lâu đã có thai sinh hoàng tử Kiền Đức, ngày hôm trước sinh thì ngày hôm sau vua lập làm hoàng thái tử, như vậy đủ chứng tỏ vua yêu quý đến chừng nào. Ta không còn phải đắn đo gì nữa, cứ nên lập thái tử lên ngôi cửu ngũ.
Lý Đạo Thành thận trọng:
- Hiềm vì thái tử mới có sáu tuổi, theo lệ, phải có thái hậu buông rèm nhiếp chính, vậy các vị thử bàn xem ta nên cử ai làm nhiếp chính đỡ đần ấu chúa?
Quách Sĩ An khôn khéo:
- Theo ý quan Thái sư thì ta nên cử ai?
Lý Đạo Thành cân nhắc:
- Thượng Dương hoàng hậu là đích mẫu của ấu chúa, theo lẽ, ta nên tôn hoàng hậu lên làm hoàng thái hậu nắm quyền nhiếp chính.
Lý Thường Kiệt rắn rỏi:
- Chúng ta bàn đây là bàn quốc gia đại sự, ý kiến của ta có quan hệ đến sự tồn vong của đất nước, không thể nhắm mắt bám vào lễ giáo cổ xưa, hay tình cảm riêng tư. Nếu cần người giúp ấu chúa cầm quyền trị nước, thì theo ý tôi, ta nên tôn Ỷ Lan nguyên phi. Trước đây khi Thánh thượng xuất quân đánh Chiêm Thành, cũng đã giao quyền bính lại cho Ỷ Lan nguyên phi. Vua đánh Chiêm lâu không thắng, bèn quay trở về. Về tới châu Cư Liên, nghe nói ở trong nước, bà Nguyên phi coi nội trị giỏi, khiến dân tâm hòa hiệp, cõi nước yên lặng. Vua tự than rằng: “Kẻ kia là đàn bà, còn giỏi như vậy. Ta là đàn ông há lại vụng về sao?”. Rồi vua quay trở lại đánh, bèn thắng. Qua đó đủ chứng tỏ tài trị nước của Ỷ Lan nguyên phi, ngay cả Thánh thượng cũng phải công nhận. Tôi chắc rằng nếu người kịp thảo di chiếu thì đã ủy thác cho nguyên phi việc nhiếp chính rồi...
Lời nói vô tình của Lý Thường Kiệt làm cho Hoàng Kiện chạm nọc. Nguyên trong trận đánh Chiêm Thành trước đây, lúc thuyền quân ta tới Nhật Lệ, thủy quân Chiêm chặn đánh, vua Thần Vũ sai Hoàng Kiện lúc ấy giữ chức tướng đại liêu ban, tiến đánh. Quân Chiêm thua. Nhưng đến khi tiến xuống phương nam, qua cửa Tư Dung, cửa Thị Nại, quân ta đổ bộ tiến lên đóng ở bờ sông Tu Mao, tướng Chiêm là Bố-bì-đà-la bày trận trên bờ sông, Hoàng Kiện hăng hái tiến lên đánh, bị hãm ở trong trận. May nhờ có hai anh em Thường Kiệt và Thường Hiến chia quân làm hai cánh, đánh tạt ngang, giết được tướng Bố-bì-đà-la và nhiều quân Chiêm, giải cứu được cho Hoàng Kiện. Công đầu trong trận này thuộc về Lý Thường Kiệt, tiếp đó Thường Kiệt lại đem quân đuổi theo xuống miền Nam, bắt được vua Chiêm là Chế Củ ở biên giới Chân Lạp. Do đó Thường Kiệt được vua ban chức Phụ quốc, Thái phó vượt trên Hoàng Kiện, chẳng bao lâu lại được thăng chức Thái úy, Đồng trung thư môn hạ bình chương sự, là chức thứ hai trong triều, chỉ kém Thái sư Lý Đạo Thành. Còn Hoàng Kiện thì chật vật lắm mới lên được chức Thái phó. Bởi hận vì chuyện Thường Kiệt đã đè trên mình, vừa rồi lại gợi lại chuyện thất bại khi đánh Chiêm khiến mình bề mặt, nên Hoàng Kiện tìm cách trả miếng:
- Nhưng mà Ỷ Lan mới là Nguyên phi, sao có thể vượt cấp mà lên ngôi Hoàng thái hậu. Chỉ trong lúc chiến tranh mới có chuyện bạt thăng, còn giờ đây đang thanh bình, sao có chuyện kẻ dưới lấn người trên được?
Lý Thường Kiệt nổi nóng:
- Ông tưởng bây giờ là lúc thanh bình thật sao? Tống vẫn nhòm ngó nước ta, chiến tranh chưa biết xảy ra lúc nào, phải tôn Ỷ Lan nguyên phi lên làm nhiếp chính, mới đủ tài trí đương đầu với mưu mô xâm lược của Tống.
Quách Sĩ An ngắt lời:
- Tôi vừa sang sứ Tống để báo với Tống về lý do đánh Chiêm Thành, được biết Tống không hề có ý muốn xâm lược nước ta, lại công nhận việc Chiêm Thành là một phiên quốc của ta. Nếu nay ta làm trái lẽ, đặt chuyện phi lên trên hoàng hậu, tất Tống sẽ trách cứ mà không chịu phong vương cho vua mới, lúc ấy biết tính làm sao?
Trong lần đi sứ vừa rồi, Tống hết sức mua chuộc Quách Sĩ An, khoản đãi rất hậu, lại ban cho chức lục trạch, nên Sĩ An cố nói hay cho Tống, Đào Tông Nguyên là phó sứ, cũng được Tống ban chức nội điện sùng ban, nên tuy biết Lý Thường Kiệt là đúng nhưng cũng không tiện nói, nhất là lại thấy cả Hoàng Kiện và Quách Sĩ An đều đứng về phía Lý Đạo Thành, mình có nói cũng không ích gì, nên đành im lặng. Quách Sĩ An lại nói:
- Vậy là đa số các vị ở đây đều tán đồng ý của quan Thái sư. Nếu không ai có ý kiến gì khác thì coi như là Nội các quyết định tôn Thượng Dương hoàng hậu lên làm hoàng thái hậu, nắm quyền nhiếp chính.
Lý Thường Kiệt giận run lên, nhưng ông biết rằng lúc này cần phải bình tĩnh để tính kế sau. Ông lặng lẽ theo mọi người sang điện Hội Tiên dự lễ phát tang.
---❊ ❖ ❊---
Trong số các tù trưởng các khê động, về kinh thăm bệnh vua Thánh Tông, Thượng Dương hoàng thái hậu chú ý nhất đến Hoàng Kim Mãn.
Hoàng Kim Mãn vốn là tù trưởng Môn Châu, vì ở địa đầu biên giới nên thường thậm thụt đi lại với bọn quan Tống ở bên kia. Người nhà Tống hết sức đem tài lợi ra mua chuộc Mãn, khi Mãn mắc mồi thì giao cho Mãn nhiệm vụ dò xét tình hình nước Đại Việt để mưu chiếm đoạt. Nghe tin vua Thánh Tông mệt nặng, Hoàng Kim Mãn giả vờ xin về thăm bệnh, để mượn cớ thăm dò nội bộ trong triều. Khi mới về kinh, y đã mang vàng bạc và các thứ thổ sản dâng cho Thượng Dương để mua lòng bà ta. Đến nay, y biết Thượng Dương tuy đã lên ngôi nhiếp chính nhưng vẫn gờm sợ Ỷ Lan hoàng thái phi và Thái úy Lý Thường Kiệt, nên tìm cách xúi giục Thượng Dương xin nội phụ nhà Tống, để Tống giúp Thượng Dương củng cố thế lực. Thượng Dương đã xiêu lòng nên thường mời Mãn vào cung cấm bàn chuyện cơ mật.
Lúc này nghe cung nữ báo tin Mãn tới, Thượng Dương mừng rỡ cho mời vào. Hoàng Kim Mãn, vóc người tầm thước, tóc đen và cứng, lông mày sâu róm, mắt hơi nâu, trán rộng nhưng hơi lướt, môi dày thô và mũi to, áo dài xanh chàm rộng tay, cài ba khuy sang tay phải, quấn khăn hai đầu thêu xanh đỏ và bỏ vắt sang bên tai, quần màu nâu, đi hài xảo, từ ngoài vào, vái lạy:
- Thần xin bái kiến lệnh bà.
Thượng Dương mặt có vẻ ưu tư:
- Hoàng tù trưởng, ta đang cần gặp ngươi.
Hoàng Kim Mãn dò xét vẻ mặt Thượng Dương, rồi khôn ngoan:
- Hình như lệnh bà hơi khó ở thì phải. Xin lệnh bà cứ cho biết lệnh bà mắc bệnh gì, thần có nhiều thứ thuốc quý mua từ Bắc quốc, có thể dâng lên để chữa trị cho lệnh bà...
- Bệnh của ta không phải là ngoại cảm mà là nội thương, cái bệnh trong tâm phúc của ta, nếu ngươi mát tay chữa lành, thì ta xin đền ơn trọng hậu...
Hoàng Kim Mãn cười nham hiểm:
- Thần là lương y, chỉ xin dâng lệnh bà một bài thuốc công phạt, dùng vị hàn chế vị nhiệt, dùng vị ôn chế vị lương, rồi dùng sâm nhung Bắc quốc để bồi bổ cho phủ tạng...
- Ta hiểu rồi, ngươi muốn nói ta phải dùng Lý Đạo Thành để chế ngự Lý Thường Kiệt, dùng Động Thiên chế ngự Ỷ Lan, và dựa vào nhà Tống giúp đỡ, phải không?
Hoàng Kim Mãn cười:
- Lệnh bà quả là thông tuệ trời sinh, nghe một biết mười. Nếu lệnh bà nghe lời thần, thần nguyện hóa thành vị Cát cánh, Trần bì, Huyền hồ, Chỉ xác ở trong giỏ để lệnh bà sử dụng...
- Chỉ sợ đến lúc dùng lại hóa ra cắt cánh, trần bì, đào mồ, xé xác thôi... - Thượng Dương bĩu môi.
- Chứ gì, cắt cánh tức là cắt vây cánh của Ỷ Lan bằng cách giết Thường Kiệt, xé xác là xé xác con Lý Ấu Mai, nữ tỳ của Ỷ Lan, làm tai mắt cho Ỷ Lan.
- Nhưng còn cách thu phục Lý Đạo Thành và Động Thiên?
- Thì cứ theo sách thuốc mà làm, phế ưa vị mật, can ưa vị dấm. Với Động Thiên cứ nói ngọt, nhắc đến tình lệnh bà chăm nuôi cô ta khi mẹ cô ta mất lúc vừa đẻ xong, thế là cô ta phải xiêu lòng, không những thế còn lôi kéo được cả chồng cô ta là phò mã Thân Cảnh Phúc, tù trưởng động Giáp, đứng về phía ta nữa. Còn Lý Đạo Thành, cứ nhắc đến kỷ cương Nho giáo, kẻ dưới phải phục tùng người trên, nước nhỏ phải kính thờ nước lớn. Vậy là ông ta phải nghe ra...
- Ờ…, ờ..., nhà nước ta tam giáo tịnh hành, nhưng lúc này ta thấy Nho giáo của ông Khổng Tử lại hóa ra đắc lực hơn cái ông Phật vô tích sự, chỉ khuyên người ta từ bi. Không phải ta là người ghen tuông đâu, nhưng vì tiên đế trước đây quá nhân từ, mới cho một kẻ đàn bà quê mùa lên ngôi hoàng phi, một viên quan võ thô lỗ ít học không phải dòng tôn thất, lên làm thái úy. Chúng được nuông chiều, không nhớ đến phận hèn kém của mình, sinh ra kiêu lộng. Là phận tiểu tinh mà dám khinh lờn bậc chủ quỹ thiên hạ, là tên đầy tớ trong nhà mà dám vượt quyền vị thái hậu nhiếp chính chí tôn. Chỉ vì muốn duy trì kỷ cương Khổng giáo, nên phen này ta quyết giáng Ỷ Lan xuống hàng cung nữ, giáng Thường Kiệt xuống hàng tiện dân.
Hoàng Kim Mãn vội bịt miệng xua tay:
- Ấy! Ấy, không được, lệnh bà quên rằng Ỷ Lan dầu sao cũng là mẹ đẻ đương kim hoàng đế, còn Thường Kiệt dầu sao cũng đang nắm giữ binh quyền. Trừ phi lệnh bà dựa vào một thế lực mạnh hơn họ, thì mới nói chuyện được.
Thượng Dương chợt tỉnh:
- Người tên là Mãn, thảo nào khôn ngoan, linh hoạt như một con mèo vậy.
- Tôi là mèo, cho nên đến cả nắm lông của tôi cũng dành để chế ngọn bút của lệnh bà thảo từ biểu gửi sang nhà Tống...
Thượng Dương bật cười:
- Này, loài mèo hay sán gần người ta làm như thân yêu, quyến luyến lắm, nhưng sểnh ra là nó dùng móng sắc cao rách thịt lúc nào không biết.
- Lệnh bà quá lo xa, muốn bắt chuột mà không dùng mèo, chả lẽ dùng chó à? Mỗi loài có một công dụng riêng, có tài có tật, phải không tâu lệnh bà?
Hoàng Kim Mãn cất tiếng cười hà hà. Thượng Dương vội suỵt:
- Thánh thượng vừa mất, chớ có cười to... - Hoàng Kim Mãn vội làm vẻ mặt nghiêm trang thương xót, nhưng trong bụng cười thầm.
Thượng Dương nói tiếp:
- Thôi được, việc trong đã có ta lo, còn việc ngoài ta nhờ ngươi cáng đáng hết, nghe chưa!
Hoàng Kim Mãn gật đầu, nhỏ giọng:
- Thế nhưng hễ việc xong, ngoài số vàng cống nhà Tống, lệnh bà cũng phải dành cho tôi một phần đấy nhé!
Thượng Dương cau mặt:
- Hừ, hễ cứ nói đến chuyện là nói đến tiền, chả trách nhà người tên là Hoàng Kim Mãn5.
- Thì cái tên cha mẹ tôi đặt ra cho tôi lúc mới đẻ, có phải tôi tự đặt ra đâu! Mà xét cho cùng thì ở đời này ai chẳng vì hoàng kim, chả thế mà người ta đã phải nói: “Hoàng kim hắc thế tâm”6. Cái số hoàng kim mà lệnh bà thưởng công cho tôi có phải lấy từ của riêng của lệnh bà đâu, có chí làm quan, có gan làm giàu, ở đời cứ có gan là cái gì cũng xong tất.
Thượng Dương xua tay:
- Thôi, ngươi đừng nói nữa, ngay cả Tống triều thiên tử, giàu có cả bốn bể mà cũng tham vàng ở cái đất này, huống hồ... Mà vàng thì ta chỉ việc khai mỏ ở Quảng Nguyên lên là có, chứ có phải vơ vét của dân đâu. Của thiên trả địa thôi mà...
Hoàng Kim Mãn cười cầu tài:
- Tôi nói đùa thế thôi mà chưa chi lệnh bà đã bực bội. Nếu không biết tự kiềm chế thì khó mà thắng nổi Ỷ Lan và Lý Thường Kiệt, xin lệnh bà nhớ kỹ điều ấy cho. Thôi tôi về kẻo ở đây lâu người ta sinh nghi. Lệnh bà sai người thảo biểu văn đưa sang Tống đi. Tôi trở về Môn Châu sẽ nhắn tin trước với người nhà Tống cho.
Hoàng Kim Mãn đi rồi, Thượng Dương đi đi lại lại trong cung như một con báo dữ trong chuồng. Bà ta thầm nghĩ, biết nhờ ai thảo biểu bây giờ? Nếu giao vào tay người không tin cẩn, để lộ ra cho Ỷ Lan và Thường Kiệt biết thì nguy. Lý Đạo Thành thì không được rồi, ông ấy tuy vậy mà cố chấp, không hiểu cái lẽ tùy thời của Khổng Tử, mình chỉ có thể lợi dụng cái thủ cựu của ông ta trong việc lập mình làm nhiếp chính thôi, còn việc nội phụ Trung Quốc chưa chắc ông ấy đã chịu nghe. Hoàng Kiện thì là kẻ võ biền không thông chữ nghĩa. Đào Tông Nguyên thì dường như ăn cánh với Thường Kiệt. Bữa trước mình cho người nấp rình nghe chuyện trong cuộc họp ở Bí thư các, về việc lập mình làm nhiếp chính, ông ta cũng chỉ à uôm cho qua chuyện, chứ không thật lòng tôn phù mình. Thôi phải rồi, chỉ còn Quách Sĩ An. Ông ấy đã được Tống ban chức lục trạch, hẳn là có cảm tình với Tống. Cứ nhờ ông ấy thảo biểu là xong. Còn việc chuyển đi? Ta sẽ sai một tên tâm phúc lén mang đi, chỉ cốt làm sao lọt qua biên giới là ổn. Còn Thường Kiệt? Ta chỉ cần đẩy y đi bằng cách cử y đi kinh lý vùng Thanh Nghệ và giao cho Hoàng Kiện thay giữ binh quyền, thế là xong... Viễn cảnh thành công làm cho Thượng Dương sung sướng đến run lên, bỗng bà ta chợt nhớ ra: Trong số tù trưởng các khê động, đáng gờm nhất có Thân Cảnh Phúc, nhưng nếu ta nắm được vợ y là Động Thiên trong tay, y nghe lời vợ khuyên nhủ, thế nào chẳng về với ta... Nghĩ vậy, bà ta liền đi thăm Động Thiên công chúa để tranh thủ cảm tình.
Động Thiên công chúa là người rất hiền thục. Khi cô ra đời thì mẹ cô chết vì băng huyết nên cô cho rằng đó là do mình mà mẹ phải chết, nên cố gắng ăn hiền ở lành để chuộc tội với Trời Phật. Cô lại còn nhiễm cái tính nhân từ của vua cha. Khi vua ngự ở điện Thiên Khánh xử kiện, có công chúa Động Thiên đứng hầu bên cạnh, vua chỉ vào công chúa, bảo ngục lại rằng : “Ta yêu con ta cũng như lòng ta làm cha mẹ dân. Dân không hiểu biết mà mắc vào hình pháp, trẫm rất thương xót. Từ nay về sau, không cứ gì tội nặng hay nhẹ, đều nhất nhật khoan giảm”. Mùa đông trời lạnh, vua sai mang chăn chiếu vào trong ngục cấp cho tù nhân. Mùa hè nắng hạn, vua phát thóc và tiền bạc trong kho để chẩn cấp cho dân nghèo. Ở bên cạnh một người cha nhân từ như thế, Động Thiên không hề nghĩ rằng trên đời lại có những chuyện xấu xa bạc ác. Đến khi vâng lời vua cha, lấy Thân Cảnh Phúc là một tù trưởng ở khê động, cứ tưởng rằng người miền núi tính tình thô lỗ, dữ tợn, không ngờ Thân Cảnh Phúc đối với cô lại rất mực chiều chuộng, thương yêu, cô tin rằng chỉ cần ăn ở có nhân là được Trời Phật ban phúc, nên đối với mọi người hết sức dễ dãi, khoan dung. Cô cứ ngỡ là mọi người đều đối tốt với mình, mà không biết rằng có một số người chiều lụy cô, chỉ cốt để lấy lòng nhà vua mà thôi. Như Thượng Dương, khi cô mới sinh ra đã mất mẹ, bà ta nuôi nấng bảo bọc cho cô, chỉ cốt cho Thánh Tông tin rằng bà là người hiền đức, đáng làm chủ tam cung lục viện mà thôi, vả chăng dầu sao Thượng Dương vẫn còn bản tính làm mẹ, mình không có con thì mượn con người làm con mình, biết đâu Trời Phật chẳng thương tình ban cho mình một mụn con trai để sau này lên nối ngôi. Động Thiên không lường hết lòng dạ con người, mà vẫn hàm ơn Thượng Dương và cho là bà ta thực tâm quý mến mình như con ruột.
---❊ ❖ ❊---
