Sau khi thất bại ở bến đò Như Nguyệt, Quách Quỳ không mong chọc thủng phòng tuyến ta một cách bất ngờ, và đành chịu đóng quân đợi thủy quân tới đón qua sông.

Nguyên trong kế hoạch đã dự định, hai tướng Hòa Mãn và Dương Tùng Tiên phải đem thuyền vượt bể, vào trong sông thuộc nước ta để liên lạc với lục quân và đón quân qua sông. Nhưng thủy quân đã thất bại ngay ở vùng biên giới và không liên lạc được với Quách Quỳ.

Đợi mãi không nhận được tin tức gì của tụi Mãn và Tùng Tiên, Quỳ bèn tự liệu để tổng tấn công.

Kế hoạch dùng cầu phao đã thất bại, thuyền vẫn không có, lần này quân Tống dùng bè vượt sông. Quân Tống cũng rất thạo lối vượt sông này. Chúng có nhiều kiểu bè dùng cho quân bộ vượt sông như bè sậy, bè chum, bè cán giáo, trong đó bè cán giáo khéo làm có thể chở được tới 500 quân. Cách dùng bè vượt sông như sau: Trước tiên sai những quân bơi lội giỏi sang bờ bên kia dựng cột to, buộc hai dây lớn, căng qua sông, một dây buộc vào bè để người trên bờ kia kéo qua sông, một dây để người trên bờ giữ cho nước khỏi làm trôi mất.

Để chống lại được quân thủy ta tiến công trên sông khi bè chưa vào đến bờ, đồng thời nhanh chóng tạo ra một lực lượng đông, đủ sức chống trả quân ta trên lũy bờ nam. Quách Quỳ ra lệnh đóng những bè gỗ rất lớn, đủ chở mỗi chuyến một đơn vị lính chừng 500 người, ngựa và đầy đủ vũ khí để khi sang đến bờ bên kia có thể chiến đấu được ngay.

Bè mảng sẽ chở kém, tốc độ chậm, khó điều khiển, khó cơ động, ấy là một chỗ yếu rất lớn của quân Tống. Do phương tiện ít nên Quách Quỳ chỉ tổ chức tiến công vượt sông được trên hai đoạn chủ yếu là Thị Cầu và bến Như Nguyệt. Trên từng hướng, mỗi đợt vượt sông chỉ được vài nghìn quân, chở xong đợt này lại phải quay về bờ bắc chở tiếp đợt khác. Bởi thế Quách Quỳ không tạo nên được sức mạnh đột phá liên tục trong quá trình tiến công.

Quân tiên phong đổ bộ lên tới bờ nam liền xông tới áp giậu. Vừa chặt, vừa đốt, nhưng giậu dày mấy từng không phá được. Quân ta từ trên chiến lũy dùng máy bắn đá, nỏ loại lớn có tầm xa, có sức xuyên mạnh, bắn tới tấp vào quân giặc khiến chúng bị thương vong rất lớn. Một số bè mảng của giặc sang được bờ nam, để quân xông lên đánh chiếm chiến lũy, nhưng chúng đã vấp phải những bãi chướng ngại dày được ngăn chặn và bị quân ta từ trên mặt lũy đánh xuống quyết liệt. Quân ta ở thế lợi, địch ở thế hoàn toàn bất lợi. Hoạt động của quân thủy khiến cho quân Tống không thể nhất loạt đổ bộ vì vậy tạo điều kiện cho quân ta ở trên lũy có thể tập trung tiêu diệt từng tốp quân Tống đổ bộ. Hơn nữa, quân Tống không tính đến việc thủy quân ta có thể tiêu diệt và phá hủy những bè gỗ khi chúng đã đổ hết quân, quay trở về bờ bắc chở quân tiếp viện nên nhiều bè sang đã không về tới bờ bắc. Quân tiếp ứng không sang kịp, quân Tống ở bờ nam trở nên cô lập. Quân ta chém giết quân địch đã đổ bộ. Phần bị giết, phần xin hàng, đạo quân qua sông đã hoàn toàn tan vỡ. Trận này làm cho quân Tống hết sức chán chường bế tắc. Chúng chỉ còn cách đợi thuyền nhưng thuyền không có để qua sông, nhưng cũng không đủ để đóng giữ.

Liên tiếp đánh bại những cuộc tấn công vượt sông của giặc, sĩ khí quân ta ngày càng lên cao. Lý Thường Kiệt cho quân phòng ngự đánh sang bờ bắc để tiêu hao địch và thăm dò tình hình đối phó của Quách Quỳ. Có lần quân Lý dùng tới hàng vạn quân thủy để chửi mắng, khiêu khích địch. Nhiều toán quân Tống canh gác và tuần tiễu bị ta tiêu diệt nhưng Quách Quỳ sợ mắc kế nghi binh của Lý Thường Kiệt nên đã ra lệnh cho quân án binh bất động không xuất chiến đối địch với ta, mà chỉ một mực tăng cường cố thủ ở trong trại quân, đề phòng bên ta đánh úp. Tuy thế, các trại quân Tống vẫn liên tiếp bị từng toán quân nhỏ của ta lọt vào đánh phá, gây cho chúng nhiều tổn thất và đối phó lúng túng bị động.

---❊ ❖ ❊---

Lý Ấu Mai giả làm một cô gái quê, mặc áo cánh trắng viền cổ nhỏ, tai đeo khuyên bạc, đi chân đất, đội thúng bánh vào bán cho quân lính bên trại Tống. Một tên lính hỏi:

- Cô bé bán bánh hôm qua đâu rồi mà cô lại vào đây?

Ấu Mai nói:

- Con em tôi hôm nay nó bị sốt nhờ tôi mang bánh vào bán thay cho nó, kẻo các ông trông.

Bọn lính xúm vào mua bánh của cô hàng, ăn no nê lại dặn mai mang vào nữa. Nhờ thế Ấu Mai đã di dọc khắp các doanh trại của quân Tống mà chúng không phát hiện ra. Thấy cô hàng xinh tươi, duyên dáng, lại ăn nói mặn mà, bọn lính đều thích, chúng xúm quanh thúng bánh, đông như kiến, tán tỉnh cô hàng chẳng phòng bị gì cả. Ấu Mai để ý thăm dò tin tức của Lý Kế Nguyên nhưng không thấy gì cũng không gặp chàng ở chỗ nào hết. Tuy vậy, nàng cũng thu thập được nhiều tin tức địch quân, định trở về để báo cho Thường Kiệt được biết.

Bỗng một hôm nàng vừa đến cửa trại thì thấy Hoàng Kim Mãn từ trong trại ra. Hoàng Kim Mãn nhìn thấy nàng hơi ngờ ngợ như đã gặp ở đâu. Nàng vừa toan lánh mặt thì Mãn đã xông tới, lột cái nón che mặt nàng ra, quát hỏi:

- Mày là ai, vào trại quân ta làm gì?

Ấu Mai nói:

- Bẩm con vẫn thường mang bánh vào trang trại bán cho các bác ở đây ạ.

Hoàng Kim Mãn cười gằn:

- Thôi đi đừng vải thưa che mắt thánh. Tao đã rành cái bản mặt mày rồi. Mày là con Lý Ấuu Mai cải trang chứ gì! Quân bay! Bắt con gián điệp này giam vào trong trại cho ta!

Bọn lính được lệnh xông tới bắt Ấu Mai để vào trong trại.

Ngọc Hoa vừa mới thập thò đến cửa trại thì đã thấy Ấu Mai bị giặc bắt, cô lo lắng chạy về báo tin cho Lý Thường Kiệt biết.

Quỳ đóng quân lâu, đợi thuyền không thấy. Có lúc thám tử về báo, có thuyền từ phía đông lại tưởng là thủy quân của Hoà Mãn và Dương Tùng Tiên đã đến, quân sĩ Tống rất mừng. Lúc thuyền tới nơi, lại hóa ra hàng vạn quân Lý, quát tháo mắng chửi quân Tống, để khiêu chiến.

Quách Quỳ sợ quân mình khinh địch, lại càng cấm ngặt không được tấn công nữa. Lệnh ban ra rằng: “Ai bàn đánh sẽ bị chém!”

Quân Lý cũng thỉnh thoảng qua sông khiêu chiến. Có lúc cỡi thuyền con, chèo sang áp bắc ngạn, đánh vào hướng do Diêu Tự chỉ huy, khiến chúng phải đem tinh binh lao đao đối phó.

Triệu Tiết sai quân sĩ vào rừng đốn cây, làm những máy bắn đá. Máy này có một cái cần, ở một đầu có bộ phận để những viên đạn bắn đá. Cần trương lên rồi bật, làm cho đã ở đầu cần bắn đi xa. Tiết dùng công cụ ấy phá thuyền đậu ở nam ngạn, và để đối phó với thuyền ta, mỗi lúc quân ta tấn công sang.

Hai bên giằng co nhau hơn một tháng. Viên chuyển vận phó sứ Quảng Tây - Miêu Thì Trung - bàn với Yến Đạt:

- Quân ta không có ý tiến đánh, thì chắc rằng quân địch sẽ đi đường tắt tới, để mong khi ta không phòng bị may mà phá được ta chăng. Ta nên để chúng làm như vậy. Hễ chúng có thua, thế cùng rồi mới chịu hàng. Ta nên bí mật phòng bị đợi chúng.

Yên Đạt gật đầu đồng ý:

- Phải đấy. Ta cần phải khiêu khích quân Lý để nhử chúng xuống. Vả chăng Binh thư cũng có dạy: “Nhử tới đất mình lợi hơn mình tới đất người. Vậy ta nên giả cách không phòng bị. Chúng nó ắt tới đánh ta”.

Bọn tướng Tống đang sửa soạn giăng bẫy để lừa quân ta sa vào.

---❊ ❖ ❊---

Quân do thám Tống phát hiện bên bờ nam, đoạn đối diện với núi Nham Biền, quân Lý sơ hở. Quách Quỳ bèn tức tốc đem theo một toán toàn kỵ binh, khoảng 5.000 quân, tới đó quan sát lập trại có ý định lợi dụng sơ hở đó vượt sông, nhưng còn ngờ ta nghi binh để đánh phục. Dường như bên bờ nam, quân ta có sự chuyển quân nào đó từ đầu phòng tuyến phía đông về đầu phía tây, tức là đến bến đò Như Nguyệt. Có lẽ Lý Thường Kiệt cũng nhận thấy cụm quân Tống ở phía này yếu hơn.

Để ngăn chặn quân Tống có thể lợi dụng chỗ yếu của ta ở bờ nam đối diện với Nham Biền mà đổ quân sang, Lý Thường Kiệt đã hạ lệnh cho Hoằng Chân đem quân thủy ở Vạn Xuân đến đánh quân Tống ở sông Kháo Túc.

Từ phía đông, đoàn chiến thuyền của Hoằng Chân kéo lên gồm 400 chiếc thuyền Mông đồng, mỗi thuyền có cả thủy thủ lẫn lính chiến đấu có khoảng 50 - 60 người, tất cả chừng vài vạn quân. Quân quát tháo ầm ĩ, mắng chửi giặc Tống:

- Quân ăn cướp! Đất chúng mày sao chúng mày không ở, lại vô cớ sang xâm lấn đất chúng tạo?

- Đồ cẩu trệ! Chúng ta sẽ quét chúng mày sạch sành sanh không còn một mống!

Rồi cả đoàn quân xông tới, chặn đứng bộ binh Tống đang ở trên bờ.

Thấy vậy, Yên Đạt liền bàn với Quách Quỳ:

- Thế quân Lý dũng mãnh lắm, hay là ta tạm lui quân đã.

Quách Quỳ đành lòng cho rút quân. Quân ta đổ bộ lên bắc ngạn sông, đuổi đánh quân địch. Tiền quân của Tống thua tan tác. Quách Quỳ phải cho thân quân tới cứu. Tại Yên Đạt cũng tiến theo.

Thừa thắng, Hoằng Chân và Chiêu Văn sai tả lạng tướng Nguyễn Căn tung quân đánh sau vào hướng đại bản doanh Tống.

Quân ta bây giờ đã tiến sâu vào đất bằng, ở mé tây núi Nham Biền. Trên bờ, càng vào sâu đất liền, khả năng đánh bộ của quân đổ bộ Lý không thắng nổi quân kỵ bộ thiện chiến của Tống, lại rơi vào thế đã phòng bị sẵn của Tống, nên càng đánh càng bất lợi. Quỳ sai các tướng Trương Thế Cự, Vương Mẫn đưa kỵ binh ra giúp sức. Giới Định đặt phục binh ở trong núi, bấy giờ cũng đổ ra. Quân ta bị rối loạn, rút lui sang sông trở về, bị chết đuối rất nhiều. Trong trận này, đã phải huy động gần như toàn bộ những đơn vị tinh nhuệ nhất quanh đại bản doanh vào trận, trong đó những tướng kỵ binh giỏi nhất ở phương bắc Quách Quỳ, chánh tướng, Yên Đạt, phó tướng Trương Thế Cự, tướng Lý Trường, tướng Vương Mẫn, tướng Điên Chương đều có mặt.

Linh Nhân hoàng thái hậu họp các đình thần tại diện Thiên An. Bỗng một viên tướng về báo:

- Tâu lệnh bà, bẩm quan Thái phó, khi quân ta tiến sâu vào đất liền, kỵ binh Tống phản công mạnh. Quân ta bị rối loạn, rút lui sang sông trở về, bị chết đuối rất nhiều.

Hai hoàng thúc Hoằng Chân và Chiêu Văn ra lệnh ghé thuyền vào bờ, đưa quân về. Quân Tống dùng máy bắn đá không cho thuyền ta vào bờ đón quân đổ bộ. Trong tình thế ấy, quân đổ bộ quyết một trận sống mái với quân giặc, thà chết không hàng. Dưới sông, đá bắn xuống như mưa, làm thuyền đắm. Hai hoàng thúc Hoằng Chân và Chiêu Văn bị chết chìm xuống sông. Tất cả đội quân riêng của hoàng thúc, không ai chịu rời khỏi thuyền khi thuyền đắm, tay người nào cũng cầm chắc kim bài cho đến khi chết.

Linh Nhân nghe tin òa khóc:

- Thôi thế là hai hoàng thúc Hoằng Chân, Chiêu Văn đều đền nợ nước cả rồi - Bà cương quyết - Ta phải tiến ra cầm binh đánh giặc giết hết chúng để rửa hờn cho hai hoàng thúc.

Lý Đạo Thành vội can:

- Chắc việc này đã có Lý thái úy lo liệu trước rồi. Xin lệnh bà bình tâm, chờ tin báo tiếp đã.

Bỗng một nội thị ra, tâu:

- Tâu lệnh bà, bà Thượng Dương ở trong lãnh cung muốn gặp lệnh bà để thưa một điều cơ mật.

Lý Đạo Thành nói:

- Tâu lệnh bà, Thượng Dương muốn gặp lệnh bà chắc có mưu mô gì sâu độc, xin lệnh bà đừng cho gặp.

Linh Nhân suy nghĩ giây lát rồi nói:

- Ta đoán tin quân ta thất trận đã được tay sai thân tín của Thượng Dương mật báo cho bà ta biết. Ta muốn gặp bà ta xem bà ta còn giở giỏi những trò gì. Nội thị, đưa bà ta ra đây,

Nội thị vâng lệnh lui vào. Lát sau dẫn Thượng Dương ra.

Thượng Dương nhìn Linh Nhân bằng đôi mắt tóe lửa căm thù nhưng vụt tắt, thay bằng một nụ cười mỉa mai đắc chí

- Chào bà em, bà em một mình hưởng cảnh sung sướng, để cho chị khổ sở trong chốn lãnh cung, chắc bà em mát lòng lắm nhỉ?

Linh Nhân nghiêm nghị:

- Thượng Dương, tội của ngươi đáng chết, nhưng nếu ta sớm giết ngươi, người ta sẽ cho rằng ta vì ghen tuông nên mới hãm hại ngươi, hoặc có điều khuất tất phải giết ngươi để bịt miệng. Vì vậy, ta giam người vào lãnh cung, chờ bắt được Hoàng Kim Mãn, sẽ cho đối chất một thể.

Thượng Dương nghe nhắc đến tên Hoàng Kim Mãn, hơi giật nình nhưng vụt đổi thái độ, cười ngạo mạn:

- Ngươi đòi bắt Hoàng Kim Mãn, thật là chuyện mò trăng đáy nước, đến ư nực cười. Chỉ biết trong chốc lát thì cả trận địa sẽ biến thành bình địa, bao nhiêu quân sĩ sẽ chui vào bụng cá. Quân Tống đang tiến sát Thăng Long, nếu các ngươi thực lòng thương trăm vạn sinh linh, thì hãy để ta ra gặp quân Tống, ta sẽ có cách lui được họ. Bằng không thì các ngươi cùng chết không có đất chôn.

Linh Nhân hỏi:

- Người làm cách nào mà lui được quân Tống?

Thượng Dương nhấn mạnh:

- Nếu ta nói là chính ta sẽ lên giữ quyền chính, thì họ lui quân ngay.

Linh Nhân nghiêm khắc:

- Ngươi căn cứ vào đâu mà lại đòi nắm quyền chính?

Thượng Dương nham hiểm:

- Ta là vợ cả của tiên đế, tức là đích mẫu của đương kim hoàng đế, ta phải lên nhiếp chính, chứ không phải là cái thứ tỳ thiếp như ngươi. Nhà Tống cũng đã hẹn với ta, nếu ta lên nắm quyền thì họ sẽ rút quân về, bằng lòng cho nước ta nội phụ vào Trung Quốc nhưng vẫn được coi là phiên quốc. Nếu không thì họ sẽ chiếm lấy nước này đặt thành quận huyện.

Linh Nhân gay gắt:

- Nhà Tống hứa với ngươi lấy gì làm bằng cớ?

- Ta đã cử Hoàng Kim Mãn sang gặp người nhà Tống để đạo đạt tình ý của ta. Nếu các ngươi hại ta, thì quân Tống kéo tới đây sẽ làm cỏ hết dân trong thành Thăng Long này, các ngươi đừng có hòng sống. Thế nào, ông Lý Đạo Thành ông có thương trăm vạn sinh linh trong thành bị giết hại hay là tham muốn cái quyền tước bù nhìn của kẻ tiếm vị này ban cho. Bây giờ ông có quyền trong tay, hãy sai người bắt trói con mụ này nộp cho quân Tống, khi quân Tống kéo vày đây, sẽ đưa ta trở lại ngôi nhiếp chính, ta sẽ tìm một người trong Hoàng gia lập lên làm vua, còn ông vẫn được giữ chức cũ. Thế nào, ông nói đi chứ?

Lý Đạo Thành bối rối:

- Cái đó...

Thượng Dương cười khẩy, giọng chế giễu:

- Chắc ông còn sợ Lý Thường Kiệt chứ gì, Thường Kiệt vừa đại bại trong trận Kháo Túc, không dám vác mặt về đây nữa đâu. Chỉ cần ông cùng với ta thảo biểu hàng với nhà Tống là xong hết... Ngay cả con trai ông cũng đã ở bên đó rồi...

Lại một viên tướng vào báo:

- Tâu lệnh bà, có cô nương Lý Ấu Mai đã trở về, xin vào bái yết.

Linh Nhân mừng rỡ:

- Lý Ấu Mai sẽ trở về à? Cho cô ấy vào đây.

Lý Ấu Mai vào, đầu bù tóc rối, mặt đầy những vết thương thâm tím, chắp tay vái lạy Linh Nhân rồi nói:

- Tâu lệnh bà, tiểu tỳ đã vào hầu!

Linh Nhân nói:

- Ấu Mai, sao em lại thoát được về đây?

Ấu Mai thưa:

- Tâu lệnh bà, vừa rồi chớp thời cơ quân Tống bị tập trung hỗn loạn ở núi Nham Biền và sông Khảo Túc, quan Thái úy đang đêm tung đại quân vượt sông đánh thẳng vào quân Tống ở bên bờ nam Như Nguyệt. Quân Tống bị đánh bất ngờ nên ngay từ đầu chúng lâm vào thế bị động, đối phó lúng túng. Thế trận giặc bị vỡ, Triệu Tiết lên ngựa cùng với đội thân quân mở đường máu chạy về bến bắc Thị Cầu họp với cụm quân Quách Quỳ. Quân ta vào chiếm trại giặc, giải thoát cho con ra khỏi nhà ngục, con vội trở về đây để lệnh bà khỏi mong...

Lý Đạo Thành hỏi:

- Cháu vào trong trại giặc, có dò xét được tin gì về Lý Kế Nguyên không?

Ấu Mai thưa:

- Bẩm quan Thái phó, cháu đã đi hầu khắp các doanh trại giặc từ bến đò Như Nguyệt bắc đến mé núi Nham Biền mà không thấy Lý tướng quân đâu cả. Đến khi cháu bị Hoàng Kim Mãn nhận được mặt, bắt vào trong trại, giam cầm và tra khảo, y cũng hỏi cháu có biết tin tức gì về Lý Kế Nguyên không? Nếu y đã hỏi như vậy, chắc hẳn Lý tướng quân không đầu hàng giặc, mà còn đang ẩn nấp ở đâu đó. Cháu trả lời không biết, y lại tra khảo để bắt cháu phải khai ra Lý tưởng quân hiện đang ở đâu. Khi thấy cháu nói là một mực không biết, y lại truyền cho giam cháu lại làm con tin, đợi bao giờ biết tin Lý tướng quân thì sẽ đem tính mạng cháu ra làm vật đánh đổi lấy sự hàng phục của Lý tướng quân, và dọa rằng nếu Lý tướng quân không chịu hàng thì sẽ giết cháu. Cháu nói thà chết chứ không bao giờ lại xui Lý tướng quân phản bội đất nước. Cháu đoán rằng nếu đã nắm được Lý tướng quân trong tay hay biết chàng đang ở đâu, thì giặc không bao giờ phải làm như thế.

Thượng Dương chêm vào:

- Các vị đừng tin lời con tiện tỳ này. Nó cốt nói thế để khỏi mang tiếng là vì tin nó nên mới khiến cho Lý Kế Nguyên chạy được sang bên Tống đấy thôi.

Lý Đạo Thành cũng băn khoăn không biết quyết đoán ra sao. Còn Linh Nhân trên nét mặt thoáng thấy vẻ vui mừng, hy vọng.

Bỗng một viên tướng vào báo:

- Tâu lệnh bà, tướng quân Lý Kế Nguyên đã trở về muốn xin vào bái yết.

Thượng Dương sợ hãi:

- Lý Kế Nguyên trở về?

Lý Đạo Thành kinh ngạc:

- Kế Nguyên, con ta...

Linh Nhân nói:

- Ngươi cho mời Lý tướng quân vào đây.

Viên tướng ra. Lát sau, Lý Kế Nguyên từ ngoài vào, khấu đầu trước mặt Linh Nhân:

- Tâu thái hậu, tiểu tướng Lý Kế Nguyên bái kiến lệnh bà!

Lý Đạo Thành sửng sốt:

- Kế Nguyên, sao con lại trở về đây được?... Sao bảo...

Lý Kế Nguyên thưa:

- Câu chuyện dài lắm. Con xin kể hầu lệnh bà và phụ thân nghe. Khi Lý thái úy cử con đi coi thủy quân ở Vĩnh An, con ngày đêm đi tuần sát dọc bờ biển để phòng thủ quân của giặc kéo đến. Một buổi, con có một mình ở trong khoang thuyền bỗng có một tên thích khách mặc toàn đen, che mặt nhảy vọt lên khoang thuyền, vung kiếm chém con. Con vội rút kiếm ra chống cự, hai bên giao đấu một hồi, bỗng tên thích khách đâm trúng một kiếm vào giữa ngực con, cũng may con đã lót hộ tâm kính trước ngực, con vờ ôm chặt lấy ngực té nhào xuống nước. Con thừa cơ lặn sâu xuống đáy nước, nằm im dưới đó một hồi, tên thích khách cứ ngỡ là con đã chết chờ đợi một lúc rồi bỏ đi. Con liền nổi lên mặt nước chui vào ẩn nấp trong bụi lau sậy um tùm, đến tối mới bơi về chỗ căn cứ, ra lệnh cho thủy thủ quân đưa thuyền đến giấu trong Hang Đầu Gỗ ở đảo Vạn Cảnh. Nguyên ngăn ngoài cửa hang đã là một lòng chảo lớn, thấp hơn cửa hang một trượng, có thể chứa được ba bốn nghìn người. Vách phía tây của ngăn ngoài, cao một trượng, dài hai trượng như một bức tường xây thẳng đứng, phẳng lỳ. Phía trên bờ tường này, một hàm ếch rộng 375 trượng, cao bảy trượng, khoét sâu vào vách đảo. Chúng con đưa thuyền vào giấu trong tầng lửng của vách đảo. Hàng ngày chúng con cử người đi đánh cá ở biển về ăn. Nước ngọt thì đã có bốn giếng đã ở ngăn thứ ba của hang, quanh năm đầy nước ngọt và trong...

Lý Đạo Thành gật gù:

- À ra thế!

Lý Kế Nguyên nói tiếp:

- Quân thám thính về báo quân Tống, loan truyền tin con đã về hàng Tống, để gây chia rẽ trong hàng ngũ ta, và làm nao núng lòng người. Con biết rằng chúng đã trúng mưu giả chết của con nên cứ giữ im lặng để lừa địch. Quả nhiên chúng khinh thường không phòng bị, vì tưởng con đã chết và thủy quân ở hải phận Vĩnh An đã tan, nên thủy quân của địch sang tiếp viện cho Quách Quỳ do hai tên Hòa Mãn và Dương Tùng Tiên đem thuyền sang hải phận ta, muốn theo sông Đông Kênh để vào cửa Bạch Đằng. Con liền xuất kỳ bất ý, tung quân giấu trong hàng Đầu Gỗ ra đánh cho chúng một trận tơi bời, khiến chúng chết và bị thương rất nhiều, phải lui về cửa sông Đông Kênh, đợi tin lục quân nhưng không biết tin tức và tình trạng của đại binh ra sao cả. Con ra lệnh cho thủy quân ngăn giặc ở cửa sông Đông Kênh, rồi về đây báo tin để lệnh bà và phụ thân được rõ.

Lý Đạo Thành thở dài:

- Đúng là tên Hoàng Kim Mãn đã sai thích khách giết lén con, tưởng con đã chết nên nó mới tung tin là con hàng giặc để ly gián hàng ngũ ta.- Ông chỉ mặt Thượng Dương- Chính thằng Hoàng Kim Mãn, tay chân của bà, đã gây ra tất cả chuyện này, bà còn chối gì nữa!

Thượng Dương vẫn ương ngạnh:

- Lời của Kế Nguyên khẩu thuyết vô bằng lấy gì làm tin. Chưa biết chừng nó được bên Tống đưa trở lại bên này, để lừa các ngươi thì sao?

Lý Đạo Thành đâm ra hoang mang:

- Kế Nguyên, có thật là mày...

Lý Kế Nguyên quả quyết:

- Lời con nói hoàn toàn là sự thật, cha đừng tin vào miệng lưỡi con rắn độc ấy.

Bỗng một thị vệ vào báo:

- Tâu lệnh bà, quan Thái úy đã trở về, xin được vào bái yết.

Linh Nhân mừng rỡ:

- Ngươi cho mời quan thái úy vào đây!

Nội thị ra. Lát sau Lý Thường Kiệt vào, chắp tay vái lạy, rồi nói :

- Tâu lệnh bà khi thủy quân của địch bị đánh tan ở sông Đông Kênh, Quách Quỳ thấy quân Tùng Tiên không lọt được vào cửa sông ta, trợ chiến cho lục quân được, nên không dám tiến sâu vào Thăng Long, sợ chỉ có tiến mà không có đường lui cho nên phải rút khỏi sông Khảo Túc, lui về đóng ở bờ bắc sông Như Nguyệt.

Muốn sang sông mà thuyền không có, muốn rút về nước lại sợ quân ta đuổi theo tiêu diệt. Quách Quỳ liền bắn tin với ta xin hoãn binh, để cho quân hắn rút lui an toàn. Nhưng vì muốn giữ thể diện nước lớn, nên bảo ta nếu hắn rút quân về thì ta phải làm tờ biểu xin tạ tội và nộp cống. Hắn sẽ cho người mang biểu của ta về triều Tống và hẹn với sứ ta sang bên đó nhận trả lời. Hắn lại đổ tội việc xui giục đánh ta là do Hoàng Kim Mãn, đem Mãn giao lại cho ta để đổi lấy lời hứa hoãn binh. Thần về tâu lại với lệnh bà xem lệnh bà có nhận lời hòa đàm với Tống hay không?

Linh Nhân mặt tươi lên:

- Đâu phải ta cố ý gây hấn, đó là do Tổng tham lam muốn chiếm nước ya, nên mới gây nên vạ binh đao. Nếu chúng đã muốn hòa, ta lấy toàn quân làm cốt, cả nước nghỉ ngơi, bằng lòng cho chúng hòa, nhưng buộc chúng phải hứa là không được tiếp tục âm mưu xâm lược nước ta nữa. Khanh cho giải tên Hoàng Kim Mãn vào đây, để đối chất với Thượng Dương.

Lý Thường Kiệt vâng lệnh, sai một tùy tướng giải Hoàng Kim Mãn vào trước sân rồng.

Hoàng Kim Mãn mặt xanh như tàu lá, bị trói giật cánh khuỷu giải vào, y nằm mọp xuống sân không dám ngẩng đầu lên.

Linh Nhân nói:

- Hoàng Kim Mãn, có phải chính ngươi đã xúi giục quân Tống sang đánh nước ta không?

Hoàng Kim Mãn run sợ thưa:

- Tâu lệnh bà chính Thượng Dương đánh tiếng với thần muốn xin đem nước Nam nội phụ nhà Tống để dựa vào Tống, củng cố thế lực trong triều, bà ta nhờ thần sang nói với người nhà Tống chấp nhận cho lòng thành của bà ta, khi tờ biểu bị phát giác thì bà ta lại sai người đến nói với thần, nhờ thần xúi giục Tống mang quân sang đánh. Mọi việc đều do bà ta chủ mưu, thần chỉ biết thiên lôi chỉ đâu đánh đấy thôi ạ.

Thượng Dương hét to:

- Nói bậy. Chính ngươi đã ngầm liên lạc từ trước với Tống, nhận lời Tống sai khiến đến xin nội phụ Tống, sao lại đổ cho ta làm chủ mưu.

Hoàng Kim Mãn vặc lại:

- Thôi, bà đừng có chối nữa. Chính bà vì thấy tôi ở biên giới nên nhờ tôi ngỏ ý với người nhà Tống, chứ đâu phải tôi đến dụ dỗ bà. Tôi hỏi bà, tờ biểu dâng nhà Tống là ai sai thảo, ai sai người mang đi? Là tôi hay là bà?

Thượng Dương gào lên:

- Chính ngươi xui ta dâng biểu, người hứa sẽ nói lót ở bên trong cho, còn chối gì nữa!

Hoàng Kim Mãn cũng không kém:

- Khi thấy tờ biểu đã bị phát giác, tôi chột dạ định rút lui không dính dấp với bà nữa, thì bà sai tay chân đến đe dọa tôi, nói nếu tôi chạy làng, bà sẽ khai là tôi chủ mưu, nhất định là bị tội chết. Nếu vẫn hợp tác với bà, thì bà sẽ không khai ra tôi, để tôi có thể ở trong bóng tối mà hoạt động. Đến khi hành tung của tôi bị Lý Ấu Mai phát hiện, tôi biết còn ở lại thì thế nào cũng bị bắt, cùng đường mới phải chạy sang bên quân Tống. Chỉ vì nhận lời giúp đỡ bà, mà thân tôi đến nông nỗi này, bà còn đổ vấy cho tôi để hòng chạy tội nữa à. Thôi, bà biết điều thì nhận tội đi, đừng già mồm chối cãi.

Linh Nhân nói:

- Ta giao Thượng Dương và Hoàng Kim Mãn cho quan Thái phó toàn quyền xét xử.

Lý Đạo Thành cung kính:

- Phụng mạng. Bay đâu, truyền áp giải Thượng Dương và Hoàng Kim Mãn về công đường phủ Thái phó cho ta xét hỏi.

Thượng Dương bỗng phất tay:

- Khoan đã! Quan Thái phó cho ta nói đã, rồi muốn làm gì thì làm! Sở dĩ ta buộc lòng phải dựa vào nhà Tống cũng chỉ vì không đủ sức đối với âm mưu hiểm độc của Ỷ Lan. Chính Ỷ Lan đã đầu độc Tiên đế và đánh cắp chiếc ấn ngự dụng của người, để dựa vào đó mà đoạt ngôi nhiếp chính.

Lý Đạo Thành giật mình:

- Sao lại có chuyện tày trời như vậy? Bà lấy gì làm bằng cớ?

Thượng Dương thủng thẳng:

- Muốn biết chứng cớ hãy cho mời Động Thiên công chúa ra đây!

Lý Đạo Thành hướng về phía Linh Nhân:

- Nếu lệnh bà đã cho hạ thần được toàn quyền xét xử, xin lệnh bà cho phép mời Động Thiên công chúa ra đây.

Linh Nhân bình tĩnh:

- Khanh cứ việc theo đúng phép mà làm!

Lý Đạo Thành nói:

- Nội thị, cho mời Động Thiên công chúa ra đây...

Nội thị vào. Lát sau Động Thiên công chúa ra.

Lý Đạo Thành nói:

- Thưa công chúa, Thượng Dương nói muốn biết rõ việc Linh Nhân hoàng thái hậu đầu độc Tiên đế, và đánh cắp ấn ngự dụng cứ hỏi công chúa sẽ biết rõ sự thực. Vậy trước mắt các vị đình thần, công chúa hãy nói cho mọi người biết.

Động Thiên còn đang bối rối thì Thượng Dương đã nói:

- Động Thiên, con nói đi, có phải lúc con vào thay phiên cho Ỷ Lan hầu hạ phụ hoàng con, con thấy chính mắt Ỷ Lan giấu vật gì vào trong bọc, phải không? Đến khi ta vào tẩm liệm Thánh thượng, thì đã thấy mất chiếc ấn ngự dụng mà lúc nào ngài cũng mang theo bên mình. Như vậy đúng là Ỷ Lan đã cho thuốc độc vào chén thuốc đưa Thánh thượng uống, để thừa lúc ngài hôn mê, thì đánh cắp ấn ngự dụng, để chứng tỏ là Thánh thượng đã trao cho mụ với ý nghĩa trao quyền nhiếp chính, hòng lừa gạt mọi người.

Động Thiên càng bối rối hơn, hết nhìn Thượng Dương lại nhìn Linh Nhân không biết nói thế nào. Lý Đạo Thành quay lại hỏi Linh Nhân:

- Tâu lệnh bà, Thượng Dương đã nói như vậy lệnh bà thấy thế nào thì cứ nói cho tất cả các đình thần cùng nghe.

Linh Nhân bình tĩnh nói:

- Đầu đuôi câu chuyện là thế này. Khi thánh thượng mệt nặng, hôn mê hồi lâu, đến khi người tỉnh lại mở mắt ra thấy tôi hầu bên giường ngự, ngài cầm tay tôi mà nói: “Ta biết mình không còn sống được mấy nỗi, có điều này muốn căn dặn nàng. Ta đã định lập di chiếu cho quần thần tôn Kiền Đức lên nối ngôi và nàng lên nhiếp chính, nhưng sợ rằng làm như vậy kẻ khác sẽ ghen hờn mà giết hại mẹ con nàng hòng cướp ngôi. Như đức Thái tổ nhà ta xưa đã để di chiếu lập phụ hoàng Thái tông ta lên nối ngôi, vậy mà cũng không ngăn cản được việc Đông Chinh vương, Dực Thánh vương và Vũ Đức vương, đem quân ở phủ mình vào cấm thành, gây việc phản loạn. Nếu không nhờ có bọn Lý Nhân Nghĩa, Lê Phụng Hiểu liều chết cứu giá, thì phụ hoàng ta đã mắc nạn rồi. Qua đó, đủ thấy giấy tờ cũng không có nghĩa gì, cốt nhất là cốt kết được lòng người. Nay ta trao ấn ngự dụng cho nàng để ủy thác cho nàng việc giúp con ta cầm quyền trị nước, sau khi ta mất rồi nàng nên cùng với những trung thần như Lý Thường Kiệt, và các đình thần hợp sức với nhau để phò tá tự quân, như vậy ta có chết cũng thỏa lòng nơi chín suối”. Dứt lời ngài lấy ấn ngự dụng trong bọc ra trao cho tôi. Tôi khóc mà nhận lấy, vừa cất vào trong người thì Động Thiên công chúa tới thay phiên cho tôi hầu hạ thánh thượng.

Lý Đạo Thành quay sang Động Thiên:

- Linh Nhân hoàng thái hậu nói như vậy, công chúa thấy thế nào thì cứ nói!

Động Thiên công chúa òa khóc rồi nói:

- Bữa nay nghe Linh Nhân hoàng thái hậu kể tận tường như vậy tôi mới hiểu hết mọi chuyện. Số là khi tôi đến thay phiên cho Linh Nhân hoàng thái hậu túc trực bên mình phụ hoàng, thì đã thấy Thượng Dương hoàng thái hậu đứng nấp ở sau rèm. Thượng Dương kéo tay tôi, chỉ Linh Nhân hoàng thái hậu rồi nói với tôi: “Con có nhìn thấy không, Ỷ Lan đang giấu vật gì vào trong người. Con phải hết sức cẩn thận đấy”. Nói xong, bà lui về cung. Khi tôi vào tới chiếc giường ngự, thấy Linh Nhân hoàng thái hậu ở bên giường ngự hầu hạ mấy ngày đêm liền, quên ăn quên ngủ, đã quá mệt mỏi, tôi liền khuyên bà về cung tạm nghỉ ngơi một chút cho hồi sức, để tôi túc trực thay phiên cho. Linh Nhân hoàng thái hậu vừa về cung, thì tôi thấy phụ hoàng cựa mình tỉnh lại, ứa nước mắt khóc và nói: “Kiền Đức con! Ỷ Lan nàng ơi! Sau khi ta chết thì người ta sẽ đặt mẹ con nàng vào chỗ nào! Đã hay rằng hai hoàng đệ Hoằng Chân, Chiêu Văn là người hiền đức không như ba vương ngày trước, nhưng còn...”. Ngài chỉ nói được đến đấy là trợn ngược mắt, nấc lên một tiếng rồi từ từ nhắm nghiền mắt lại, lát sau là tắt thở. Tôi lay gọi một hồi, nhưng không thấy phụ hoàng tỉnh lại, liền hoảng hốt sai cung nữ báo cho cấm vệ trước điện, đi mời Thượng Dương và Linh Nhân hoàng thái hậu đến lo việc trị tang.

Thượng Dương nói:

- Những lời thánh thượng nói khi mê sảng là loạn mệnh sao có thể tin được. Động Thiên con, sao con lại ngây thơ, khờ dại, đứng ra bênh vực kẻ khác, mà không nhớ đến người nuôi nấng con từ lúc con vừa lọt lòng mẹ.

Động Thiên phẫn uất:

- Thôi đi, bà Thượng Dương, chính vì đã nhớ đến chuyện bà nuôi tôi khi mẹ tôi vừa mất, nên tôi đã phải vì nể, bao che cho bà nhiều lần lắm rồi. Chính vì việc ấy mà chồng tôi đã giận tôi, bỏ tôi ở lại để lên biên giới, lo việc chống giặc. Khi giặc xông vào đánh, chồng tôi trên mình đầy những vết thương ngang dọc. Khi quân sĩ cáng chàng về cho tôi, chàng chỉ như là một đống thịt nát. Tôi đã ngày đêm chạy chữa thuốc thang cho chàng mau bình phục, để chuộc lỗi đã không nghe lời chàng, vì tình riêng với bà mà quên nghĩa lớn đối với đất nước.

Lý Đạo Thành nói với các đình thần:

- Từ nãy đến giờ các vị đã nghe đầu đuôi câu chuyện, vậy nên xử Thượng Dương vào tội gì, xin các vị cứ nêu ý kiến...

Thượng Dương từ nãy vẫn gục mặt xuống đất lúc này bỗng ngẩng phắt đầu dậy, lồng lộn như con cọp cái:

- Thôi thế là hết rồi. Thánh thượng đã bỏ ta mà đi, ngay cả đứa con mà ta bồng bế từ hồi còn trứng nước lại phản ta, cuộc đời với ta thế là hết. Ta không thể để cho một đứa đàn bà xuất thân quê mùa đứng trên đầu trên cổ ta! Ta không chịu được cảnh một đứa con gái kém ta cả về nhan sắc lẫn dòng dõi lại được thánh thượng yêu quý, tin cậy hơn ta. Không, không, các ngươi - Bà chỉ các đình thần - Những tên đầy tớ của nhà ta, không có quyền xét xử ta! Ta muốn có chết cũng phải chết như một bà hoàng, chủ mẫu của các ngươi! Hãy đưa ta một dải lụa đây!

Linh Nhân nói:

- Được, ta sẽ cho ngươi một dải lụa để làm cờ trắng xuống âm phủ mà hàng quân Tống!

Lý Đạo Thành quát:

- Cấm vệ quân, hãy giải Thượng Dương và Hoàng Kim Mãn đi!

Cấm vệ dẫn hai người đi. Thượng Dương trước khi đi còn gào lên :

- Ỷ Lan! Khi sống ta chịu thua mày, khi chết ta sẽ hiện hồn lên mọi gan móc mắt mày!

Bỗng Lý Thường Hiến, trên người còn băng bó, cùng Hoàng Kiện, Lý Ấu Mai và các tướng tiến vào, mỗi người dâng nộp một lá cờ hiệu cướp được của quân Tống, rồi quỳ thành hàng ngang trước sân rồng. Lý Thường Hiến tâu:

- Tâu lệnh bà, vâng lệnh quan Thái úy, bọn thần đã cho đại quân cơ động tới hợp vây tiêu diệt cụm quân Quách Quỳ, chia quân đánh chiếm các trại quân Tống ở khu vực phía đông Chùa Đồ Tiên Lát và Ải Quan, rồi bao vây chặt đại quân Tống. Quách Quỳ không dám liều mạng tử chiến trong thế cô quân khi không có chiến thành phòng ngự vững chắc. Đang lúc Quách Quỳ cho quân rời khỏi doanh trại, lợi dụng đêm tối tháo chạy, chúng thần vâng theo kế hoạch định sẵn dốc toàn lực chóng truy kích diệt địch. Xác giặc chồng chất lên nhau thành từng đống trên dọc đường rút chạy suốt từ Bắc Thị Cầu về phía bắc. Hiện phò mã Thân Cảnh Phúc đang tiến chiếm cửa ải Chi Lăng, bịt đường rút lui của quân Tống.

Chúng thần đem tin báo tiệp về trước dâng lên thái hậu và triều đình.

Linh Nhân vui mừng phán:

- Các tướng hãy bình thân.

Các tướng bái lạy rồi đứng lên. Linh Nhân rời chỗ ngồi bước xuống trước thềm nói với các tướng, giọng xúc động:

- Ta vẫn biết một vị hoàng thái hậu, không được phép nhìn mặt người khác, nhưng lúc này ta cũng xin phá lệ, bỏ mạng che mặt, để được nhìn tận mắt những người con yêu của dân tộc, bức tường thành chở che cho Nam quốc sơn hà.

Linh Nhân bỏ mạng che mặt, thắm thiết nhìn mọi người, đứng kết thành một bức tranh tiêu biểu cho hùng khí của dân Việt.

Hết