PHẢI, đêm êm đềm thật khi ta nằm cạnh người thân mà cám ơn Trời Phật đã cho gia đình mình thuận hòa, vợ chồng biết chiều ý nhau, giúp đỡ lẫn nhau.
Đêm êm đềm thật khi ta khoan khoái nghe tiếng thở của người thân mỗi lúc mỗi nhỏ dần, nhẹ dần, bình tỉnh dần.
Đêm êm đềm thật khi hai người như một, cùng ngủ thẳng một giấc cho tới sáng.
Những khi đó, không cần dùng tới thuật này nữa.
Nhưng khi ta thấy đêm lạnh lẽo, cô liêu, ghê sợ - khi ta thấy tình thương như không còn trên trái đất này - khi ta thấy sức khỏe mà ta cần phải có để chiến đấu với đời, cứ tiêu mòn dần đi, đã tới lúc gần kiệt vì chứng mất ngủ - khi đêm tới là ta lo lắng về những nỗi khó khăn của ta mà không tìm được cách nào giải quyết - khi ta thấy đêm như một cuộc hành trình ảm đạm như hư vô, không cứu cánh, mục đích gì cả...
Những khi đó, thuật trong chương này sẽ giúp ta được nhiều lắm.
Một chương này không đầy đủ, phải cả một bộ Toàn thư mới có thể tả và phân tích được tất cả những nguyên nhân của chứng mất ngủ.
Những nguyên nhân đó thuộc về đủ loại: từ một bộ tiêu hóa suy nhược tới một tinh thể không có cách gỡ, từ những tình cảm chua chát tới một món ăn khó tiêu, từ một chiếc giường nằm không êm tới những tư tưởng kích thích quá hoặc một người bạn chung giường làm cho mình bực mình.
Những thuật trong chương này trị được nhiều nguyên nhân mất ngủ như sự dao động trong lòng, sự sợ sệt, sự thiếu tình thương. Nếu bạn khó ngủ mà không biết do nguyên nhân nào thì tôi chắc chắn rằng bạn sẽ tìm được trong chương này một phương pháp trị được chứng mất ngủ của bạn. Tôi chắc chắn vậy vì tôi đã kinh nghiệm.
Ngủ vẫn còn là một vấn đề bí mật. Cơ thể không cần ngủ mà chỉ cần nghỉ. Chính cái phần ý thức của ta, chính bộ óc của ta, đúng hơn là lớp tế bào bao bọc nó, mới cần ngủ, cần được yên tĩnh trong bảy hay tám giờ mỗi ngày. Vậy mà thường khi chính cơ thể chứ không phải tinh thần ta làm cho ta mất ngủ.
Khi chúng ta thức thì luôn luôn có một sự trao đổi tin tức giữa cơ thể và tinh thần. Bộ óc phát ra các mệnh lệnh. Trong khi ta cử động, các bắp thịt duỗi ra, co lại báo cho óc biết những cử động đó. Ngũ quan truyền cả triệu tin tức cho óc; nhưng thường thường óc quen với những tin tức đó quá rồi, không để ý tới chúng nữa.
Khi thiu thiu ngủ một cách tự nhiên, êm đềm thì sự trao đổi tin tức giữa cơ thể và tinh thần lần lần chậm lại. Ta nhận thấy điều đó khi nghe hai người thiu thiu ngủ nói chuyện với nhau. Nếu ta có đủ điều kiện để ngủ, ngũ quan của ta chỉ truyền tới óc những tin tức vui vẻ không làm cho ta lo lắng thì các bắp thịt duỗi ra truyền tin mỗi lúc một thưa đi mà óc ngưng hoạt động ban ngày lại, phát mệnh lệnh cho bắp thịt mỗi lúc một ít, và giấc ngủ tới. Nếu óc hoặc tinh thần không chịu giảm hoạt động thì ta tỉnh khô, không ngủ được.
Con người thời nguyên thủy suốt ngày phải hoạt động mạnh mẽ về thể chất, chắc không phải lo về vấn đề mất ngủ. Bắp thịt của họ mệt rồi tự nhiên duỗi ra; cơ thể không truyền những tin tức báo động tới óc, óc được ngừng suy nghĩ và họ ngủ được liền. Còn chúng ta ngày nay - phần đông là ngồi ở phòng giấy, trong xe, trong phòng tiếp khách gần suốt ngày - bắp thịt thuờng căng thẳng nhưng không mệt, nên không muốn hoặc không thể duỗi ra được nữa.
Lại thêm nhiều tư tưởng làm cho óc ta tỉnh, và óc ta tiếp tục truyền những mệnh lệnh bực mình cho bắp thịt thành thử bắp thịt không duỗi ra được. Thế là thành cái vòng lẩn quẩn của chứng mất ngủ: bắp thịt căng thẳng gợi những tư tưởng khích động, những tư tưởng khích động lại làm cho bắp thịt thêm căng thẳng.
Vậy thì chúng ta phải làm sao?
Phải cắt ngang sự đàm thoại giữa óc và bắp thịt. Biết dùng bắp thịt hoặc óc, hoặc cả hai, chúng ta có thể đạt kết quả đó được.
Trước hết chúng ta phải hiểu rằng không phải cái số giờ ngủ là quan trọng, quan trọng là cách ngủ; nói cách khác, lượng không quan trọng bằng phẩm.
Ai cũng đã có lần trải qua những đêm mà giấc ngủ nặng nề, li bì, và khi tỉnh dậy còn mệt nhọc, bơ phờ hơn khi đi ngủ nữa. Và hầu hết ai cũng đã thấy nhiều khi chỉ một giấc ngủ trưa rất ngắn cũng đủ làm cho tinh thần mát mẽ, sảng khoái, đầy sinh lực.
Khoảng thời gian một giờ trước khi đi ngủ có thể có lợi về hai mặt, nếu ta biết dùng nó: đáng lẽ càu nhàu về lẽ phải thức thì ta nên nghĩ rằng lúc thức đó là lúc vui thú, làm cho tâm hồn phong phú len; đồng thời nhờ lúc vui đó mà giấc ngủ của ta ngon hơn. Vì giấc ngủ ngon hay không phần lớn là tùy thuộc trạng thái thể chất tinh thần của ta trong khoảng thời gian một giờ trước khi ngủ.
Giấc ngủ càng tới thì tấm vách ngăn cách phần tri giác với phần bất giác càng mỏng lần đi, và những tư tưởng rối loạn có thể xuyên qua tấm vách đó một cách dễ dàng mà tiến vào những chỗ sâu thẳm nhất của tinh thần. Vì lẽ đó ta phải đặc biệt hướng dẫn tư tưởng và tình cảm của ta trước khi đi ngủ. Điều đó quan trọng cho trẻ em hơn là cho người lớn.
Chương này sẽ chỉ cho bạn bày cách để giúp bạn ngủ dễ dàng và ngon giấc. Có nhiều cách dùng ban ngày cũng được. Một giấc ngủ trưa ngắn có thể làm cho sinh lực ban ngày của ta tăng gấp bội. Một trong những nghệ thuật có lợi cho ta nhất mà ta có thể học được là nghệ thuật muốn ngủ lúc nào, ở đâu cũng được.
Ngoài những cách trong chương này, thuật NNL - NNL - NNL - cũng có thể trị được chứng mất ngủ. Thuật "Nhảy múa theo tiếng nhạc" cũng nên dùng: nó hướng dẫn nặng nề thể chất của bạn, trừ được những kích thích về cảm xúc, do đó mà làm cho bạn dễ ngủ.
Dưới đây là những cách đã được thí nghiệm rồi để trị chứng mất ngủ. Tôi đã đặt tên cho mọi cách để bạn dễ phân biệt và dễ nhớ. Bạn thử dùng đi, rồi phát mình thêm vài cách khác nữa.
Tùy ý bạn
Nằm yên trên giường rồi, bạn bắt tinh thần của bạn ngưng nói chuyện để bạn tiến vào vũ trụ của óc tưởng tượng sáng tạo, dự vào một cuộc phiêu lưu vui vẻ cho bắp thịt và ngũ quan.
Chẳng hạn bạn tưởng tượng bạn ra bờ biển (tôi thích bờ biển lắm). Bạn cảm thấy bãi biển, thấy những đợt sóng nhẹ nhàng tiến vào bờ rồi tỏa trên cát. Bạn cảm thấy cát mịn và ướt ở dưới bàn chân. Nước trong và mát, như mời mọc bạn xuống tắm. Mới đầu bạn đi bước một, chậm chậm; rồi thấy cơ thể, tinh thần khỏe khoắn lên, bạn tiến gấp hơn. Bạn tiến nhẹ nhàng, không mệt nhọc, mỗi lúc mỗi nhanh. Bây giờ thì bạn chạy - chạy - chạy trên cát ướt, nước trong và mát tung tóe lên bắp chân, bắp vế, ngập tới bụng bạn. Nước không lạnh quá, không nóng quá, sạch, trong, rực rỡ ánh trời, thú tuyệt! Làm sao mà không vùng vẫy trong làn nước nhiều màu sắc đó. Bạn hụp xuống đáy biển rồi lại nhô lên mặt nước, hụp nữa, lượm một vỏ hến ở đáy biển đem lên. Bạn cảm thấy cái vỏ hến; bạn nhìn nó, bạn liệng nó đi. Bây giờ bạn bơi ra ngoài xa - mới đầu bơi rất mau như để tranh giải - rồi lần lần chậm lại, uể oải đập nước. Được một lúc, bạn thả tàu để nghỉ. Bạn để cho sức mạnh uyển chuyển của biển đưa bạn đi. Bắp thịt đã làm việc nhiều rồi, bạn cho nó duỗi ra. Bạn nằm dài trên mặt nước như trên giường. Bạn nhắm mắt lại và cảm thấy sinh lực bổ dưỡng của nước và của mặt trời. Bạn lềnh bềnh trên nước, tự do và khoan khoái, và sóng lần lần đưa bạn vào bờ. Bạn lên bờ, thỏa mãn, nhẹ nhàng, thể chất và tinh thần đầy sinh lực. Bạn bước lại một chỗ yên ổn, có bóng cây thưa, bạn nằm dài ra, hưởng bóng mát sau khi đã vùng vẫy ở dưới ánh nắng gay gắt - tiếng sóng vỗ vào bờ hòa nhịp với hơi thở của bạn và bạn chìm vào giấc ngủ.
Bạn có thể lựa một hoạt động như trượt tuyết trên núi, đạp xe máy, đi bộ, leo núi,... tùy ý bạn.
Lựa một giấc mộng
Bạn tự vỗ giấc ngủ như ru một em nhỏ; tuyệt nhiên đừng xem những cảnh tàn bạo chiếu trên máy vô tuyến truyền hình; đừng cãi nhau hoặc nỗi giận; đừng bỏ dở công việc trước khi đi ngủ. Do nhiều lẽ về tâm lý, khi ngủ cần có sự cảm thông ấm áp, cần nghe một câu chuyện êm đềm, một khúc hát dịu dàng, ru ngủ. Bạn có thể tự nhủ như nói với em bé mà bạn yêu mến: "Hôm nay có chuyện gì bất mãn nhất xảy ra không?" Rồi để cho em nhỏ kể chuyện từ đầu đến cuối, đừng ngắt lời nó, đừng phê bình, đừng trách nó, cũng đừng khen nó: cứ để cho nó kể lại, thế thôi. Việc đã xảy ra như vậy - thôi.
Cũng có thể tự nhủ như nói với một em bé, rằng: "Đêm nay muốn mộng thấy gì đây?". Rồi cùng nghe em bé kể, đừng phê bình gì cả, sau cùng bảo nó: "Ừ, thôi bây giờ em ngủ đi và em sẽ mộng thấy như vậy". Cách đó rất tốt đấy, chẳng những cho trẻ em mà cả cho người lớn nữa.
Dùng cách đó với trẻ thì đừng nên dùng thường ngày đến nỗi thành một thói quen, bất di bất dịch, không có thì không ngủ được; đó chỉ là một trong nhiều cách dỗ cho trẻ ngủ. Bạn nên nhớ: nếu nó đương quạu quọ, lo lắng, rầu rĩ thì đừng cho nó đi ngủ vội. Như trên kia, chúng tôi đã nói, khi thiu thiu ngủ thì bức vách ngăn phần ý thức và phần tiềm thức rất mỏng manh. Không nên để cho một tình cảm đau lòng, bực mình xuyên qua bức vách đó rồi khắc sâu vào tiềm thức. Điều đó dùng cả cho trẻ lẫn người lớn.
Ma lực của hơi ấm
Cách sửa soạn giấc ngủ này khác hẳn những cách trên, gần như hoàn toàn thuộc về thể chất và về vài khía cạnh, có tính cách ma thuật nữa. Người cải thiện nó là linh mục Sébastien Kneipp, ông nổi danh là nhờ chỉ dùng nước và một vài thuật thần tình mà trị được nhiều bệnh. Tôi và vài người bạn đã thí nghiệm cách ông sửa soạn giấc ngủ và tôi thấy không có cách nào hiệu nghiệm bằng.
Bản sửa soạn cho đủ: cửa sổ, ánh sáng và thêm một chiếc mền ấm ở trên giường. Bạn đi tắm. Tắm xong, không lau mình, quấn ngay một chiếc khăn bông ở quanh cổ hoặc bận chiếc áo bà-ba rồi cứ để mình mẩy còn ướt như vậy mà chạy nhanh vào phòng ngủ, leo lên giường. Phải tắt đèn trước khi ngủ vì lên tới giường là bạn phải đắp mền ngay cho thật kín: kéo mền lên tới cằm, quấn mền như con tằm trong cái kén, quấn sát mình cho không có lớp không khí nào giữa lớp mền và da thịt bạn.
Bạn bảo: "Nếu vậy thì giường sẽ ướt hết, làm sao ngủ được? Mà rồi bị cảm lạnh không?".
Không sao đâu. Chỉ một lát là cả bạn lẫn giường nệm sẽ đều khô, ráo; mà có phần chắc chắn là nó chưa kịp ráo thì bạn đã ngủ rồi. Cách đó làm cho bạn có một cảm giác êm ấm lạ lùng.
Xét về phương diện sinh lý thì không có gì là khó hiểu. Ta ngủ khi ta ấm áp, huyết quản lưu thông mạnh ở ngoài đã làm cho da ta và giường nóng lên và mau ráo.
Cách đó có thể thay đổi một chút như sau: nhúng một chiếc khăn mặt vào nước ấm rồi vắt cho kỹ. Bạn nằm trên giường rồi, đắp nó vào bụng, từ mỏ ác trở xuống. Dùng một chiếc khăn khác dầy hơn trùm lên nó, hoặc lấy một khăn len khá rộng và dài quấn chung quanh thân thể. Như vậy máu ở đầu sẽ dồn xuống phía dưới và bạn có một cảm giác nhẹ nhàng, dễ chịu.
Lại có thể thay đổi một chút như vầy nữa: bận một chiếc áo lót mình thật mỏng bằng ni-lông hay bằng một thứ vải mau khô, rồi cứ để vậy mà tắm. Tắm xong vắt áo cho bớt nước đi, bận ra ngoài một chiếc áo ngủ1 rồi leo ngay lên giường, quấn vài ba chiếc mền cho kỹ. Như vậy, áo lót mình chưa kịp ráo thì bạn đã ngủ rồi.
1 Loại áo này rộng và dài, dài hơn chiếc áo của ta; nó hơi giống chiếc áo tắm mà một số người ở thành thị thường dùng.
Quay ngược lại cuốn phim.
Cách này là một trong những cách hiệu nghiệm nhất mà lại có lợi là đồng thời luyện tập tinh thần cho ta nữa.
Bạn ôn lại những việc xảy ra trong ngày nhưng ôn ngược lại!
Bạn bắt đầu bằng việc cuối cùng bạn đã làm trước khi đi ngủ; rồi ôn lại hết các tiểu tiết, nhìn lại tất cả những cái gì đã xảy ra, nghe lại tất cả những lời bạn đã thốt ra, làm lại tất cả những việc bạn đã làm, sống lại tất cả những cảm giác, cứ như vậy ngược lại cho tới việc đầu tiên trong ngày, khi bạn mới tỉnh dậy. Tôi có thể tin chắc rằng bạn sẽ ngủ lúc nào không hay, trước khi ôn trở lại tới việc đầu tiên trong ngày.
Ôn ngược lại mọi việc như vậy có thể làm cho tinh thần bạn được quân bình; và vì vậy mà cách này có thể rất quí đối với bạn.
Có khi đương ôn lại, bạn sẽ phì cười như coi những khúc phim câm ngăn ngắn mà đài vô tuyến truyền hình hoặc các câu lạc bộ hát bóng thỉnh thoảng cho chiếu lại - một anh chàng lùn nọ bị một cái hủ-lô cán bẹp trên đường, chiếc hủ-lô vội lùi máy, tức thì chàng nó đứng phắt dậy, đốt thuốc hút.
Tôi thí dụ rằng hôm nay xảy ra vụ này: bạn nhìn đồng hồ bỗng nhớ rằng tới giờ hẹn với ai rồi, thế nào bạn cũng tới trễ mất. Thế là bạn quýnh lên, hấp tấp sửa soạn ra đi. Và tất nhiên, càng hấp tấp thì lại càng lúng túng - chiếc vớ này sao mà xỏ mãi không vô, chiếc dây giầy chưa cột đã đứt, tới ngã tư lại bị kẹt xe - xui xẻo như dồn dập tới để làm cho bạn đã trễ giờ lại thêm trễ. Bạn hộc tốc chạy tới chỗ hẹn, vừa chạy vừa tìm những lời để xin lỗi - nhưng tới nơi thì ra còn sớm quá, bạn đã coi lộn giờ hoặc đồng hồ của bạn đã chạy ngược lại, thế nào cũng bật cười vì mình quá vô ý, lo lắng, nóng nẩy vô ích.
Cách đó còn luyện ký tính và tinh thần khách quan của bạn nữa. Dù nó có làm cho bạn thức thêm vài phút thì nó cũng rất quí; nhưng ít khi nó làm cho bạn phải thức thêm lắm. Đa số những người theo cách đó đều ngủ khi trước khi quay ngược hết cuốn phim trong ngày!
LÀM CÁCH ĐÓ ĐI! Bạn sẽ ngạc nhiên!
Hồ thân mật
Bạn nằm ngửa, tay và chân đang ra.
Rồi bạn tưởng tượng như vầy:
Tinh thần của bạn là một cái hồ phẳng lặng ở trên ngọn núi. Tôi gọi nó là Hồ thân mật. Bạn liệng vài viên cuội màu vàng trong cái hồ đó. Mỗi viên cuội có một tên. Đây, một viên xanh, tên nó là "Ngoạn mục". Bạn cầm ngắm nó một lúc, xem nó mịn ra sao, nặng ra sao, hình thể ra sao, màu sắc ra sao. Rồi liệng hòn cuội "Ngoạn mục" xuống hồ "Thân mật". Trong khoảng tịch mịch bạn nghe tiếng nó đập vào nước, "bõm" một cái. Bạn nhìn những làn sóng nhỏ trên mặt nước, tỏa ra thành vòng tròn mỗi lúc một lớn. Rồi chậm chậm, uể oải bạn lượm một hòn cuội khác trong khi giấc ngủ lần lần xâm chiếm bạn. Bạn cảm thấy hòn cuội này, nhìn có, ngắm nó. Bạn muốn đặt cho nó cái tên nào đây? "Hùng"? "Phúc"? "Thiện"? "Khang"? "An"? "Thùy"? Đặt cho mỗi hòn một tên tốt, tên nào cũng được. Rồi thủng thẳng, uể oải liệng nó xuống hồ Thân mật. Nhìn những vòng tròn tỏa trên mặt hồ, từ cái điểm mà hòn cuội chạm mặt nước, nhìn chúng tiến lại gần bờ trong khi bạn chập chờn thiu thiu ngủ.
Hai một, hai một
Cách này là một cách lấy lại sự bình tĩnh của phái Yoga.
Bạn đếm hơi thở của bạn như sau: một, thở ra - hai, hít vô. Một, thở ra - hai, hít vô. Chỉ có vậy thôi. Cần nhất là phải chú hết ý vào công việc đó, đừng nghĩ tới cái gì khác, đừng cảm thấy cái gì khác và khi hít vô thì phải hít cho đầy phổi, khi thở ra phải thở cho kỳ hết không khí trong phổi.
Tôi thường dùng cách êm đềm này để vỗ giấc ngủ: đáng lẽ chỉ huy và đếm hơi của tôi thì tôi chỉ nhận xét nó, theo dõi nó. Để mặc kệ nó, mà chỉ theo dõi nó thôi. Thở hết không khí trong phổi ra, rồi hít vô từ từ bằng mũi cho tới đầy phổi. Nín thở một lúc thật lâu, rồi từ từ thở ra, thở ra cho thật hết. Làm như vậy hai hay ba lần, rồi thì thở như thường, nhưng chú hết ý vào hành động đó. Chỉ nội một việc thở cũng có thể cho bạn một cảm giác an ổn, dịu dàng lạ lùng.
Giỡn với những con số
Cách này có vẻ trẻ con nhưng công hiệu: bạn đếm một, hai, ba, bốn. Vừa đếm thầm vừa tưởng tượng những con số đó lần lượt hiện lên bằng những nét trắng thật lớn trên một nền đen. Trò chơi đó buồn tẻ và bạn càng chán thì các con số càng hiện ra chậm hơn thành thử nền đen mãi lúc hóa ra tĩnh mịch hơn, êm đềm hơn và làm cho bạn buồn ngủ.
Một xứ xa xôi
Bạn hết sức làm cho cứng người lại: không phải chỉ làm cứng riêng một bộ phận mà là làm cứng toàn thân - cứng, cứng nữa, cứng đơ ra. Giữ thân thể bạn trong trạng thái đó thật lâu. Khi nó đã cứng như đá rồi, mà bạn không thể chịu thêm được nữa thì cũng rán chịu thêm một chút nữa - rồi thì giãn hết cả ra. Làm như vậy mười lần. Lần cuối cùng, khi bạn giãn hết cả ra thì bạn chiếu vào óc bạn một hình ảnh thực linh động: hoặc là một bông hoa mà bạn thích, hoặc là một con chó con, một con mèo con, nó mềm mại vươn mình, lăn trên sàn rồi ngủ. Cũng có thể là một cảnh êm đềm hoặc bất kỳ cái gì, miễn là nó đập vào mắt bạn một cách khoan khoái, mà không liên quan tới những vấn đề hiện tại hay đã qua của bạn; miễn là nó đưa bạn từ từ nhưng chắc chắn vào cái xứ xa xôi của giấc ngủ.
*
Tôi xin dẫn thêm một điều nữa: nếu bạn đã đi nằm mà trằn trọc hoài không ngủ được thì xin bạn đừng gắng ngủ. Đừng thử ngủ. Nội cái việc thử đó cũng làm cho thần kinh bạn căng thẳng rồi. Vả lại đã thử thì có thành mà cũng có hại; dù có thành chăng thì giấc ngủ của bạn cũng không êm đềm vi nó có tính cách gắng gượng.
Bạn nên tự hỏi: "Ta có thể lợi dụng sự mất ngủ này cách nào?". Vì một đêm mất ngủ, nếu biết lợi dụng, thì có thể giúp ta làm được một việc gì đẹp hoặc có ích. Và người ta đã chứng thực rằng dù mất ngủ trọn một đêm cũng không có hại gì cho cơ thể ta cả.
Nghiên cứu, tìm tòi trọn một đêm, biết đâu chừng chẳng giải quyết được một vấn đề thắc mắc hoặc phát mình ra được một cái gì.
Giấc ngủ đã không chịu tới thì thôi mặc kệ nó. Muốn tính đến lúc nào thì tính. Biết đâu chừng đến gần sáng nó sẽ phải thua bạn và bạn sẽ vui vẻ, ngủ ngon hơn.
Nếu bạn chịu gắng sức thì thuật này tất hiệu nghiệm.
Khi ta chống cự với một phần bản thể của ta thì có thể rằng vì quá chú ý vào sự chống cự đó mà ta hóa ra chống cự với trọn bản thể của ta, chống cự với toàn thể, chứ không phải chỉ riêng với một phần nào. Khi áp dụng các thuật trong cuốn này, xin bạn đừng chống cự với bất kỳ một cái gì đó thâm tâm, tiềm thức của bạn phát ra.