TỪ ngữ là những tên đầy tớ đắc lực nhưng là những ông chủ tàn nhẫn. Hết thảy chúng ta, không nhiều thì ít, đều thành nô lệ từ ngữ với cái mức không thấy rằng chúng bạo ngược, chuyên chế nữa. Chúng bảo ta làm cái gì thì ta riu ríu làm cái đó. Chúng ra lệnh cho ta thành hạng người thế nào thì ta ngoan ngoãn thành hạng người thế ấy. Chúng bắt ta cảm xúc ra sao thì ta vâng lệnh cảm xúc như vậy. Nhiều khi không phải là từ ngữ của ta ra lệnh cho ta mà là từ ngữ của người khác, mới là đáng buồn cho chứ.
Chẳng có chút phán đoán gì cả, chúng ta thấy cái gì cũng gài cho nó một từ ngữ. Chúng ta gài từ ngữ "yêu thích" vào cái tình cảm của ta đối với người yêu, vào một chiếc áo, vào Thượng Đế, vào một thứ rượu, vào một chiếc xe hơi mới của ta. Chúng ta rất ít khi có thể lẳng lặng ngắm một cảnh hoàng hôn đẹp mà không tự nhủ hoặc nói với người khác rằng "cảnh đẹp thật".
Ngoài những từ ngữ và tiếng động của cuộc sống cá nhân, chúng ta còn luôn luôn bị những từ ngữ và tiếng động của thế giới hiện đại làm rầy nữa. Y như lời nhà tôi, Aldous Huxley, đã nói trong cuốn Perennial Philosophy (Triết lý vĩnh cửu):
"Ngoài những đặc tính khác, thế kỷ XX còn là Kỷ nguyên của Tiếng động; Ồn ào về vật chất, ồn ào về tinh thần, ồn ào về thị dục - bất kỳ về phương diện nào thời đại này cũng chiếm giải quán quân trong lịch sử. Chẳng có gì là: vì bao nhiêu khả năng, phương tiện của khoa kỹ thuật gần như kỳ diệu của chúng ta đều tung vào trong mặt trận tấn công sự tĩnh mịch. Trong số những phát minh gần đây, phát minh được công chúng hoan nghênh nhất, phát minh có ảnh hưởng lớn nhất là máy phát thanh (từ khi nhà tôi viết cuốn đó, đã thêm một phát minh nữa: máy viễn thị); mà máy phát thanh chỉ là một cái ống để tuôn vào gia đình chúng ta cái ồn ào mà người ta đã chế tạo ở đài phát thanh. Mà cái ồn ào nhức óc đó, tất nhiên, chẳng phải chỉ đập vào màng tai chúng ta mà thôi đâu. Nó xuyên vào đầu óc chúng ta nữa, nhét đầy vào đó một mớ hỗn độn, thôi thì đủ cả: tin thời sự, những câu chuyện rời rạc, tản mạn, âm nhạc chát chúa hoặc âm nhạc tình cảm, kịch và nhạc kịch diễn đi diễn lại mà nghe xong ta chẳng thấy tâm hồn thanh khiết lên, chỉ thấy buồn mửa không sao cầm nổi, muốn mửa hết những cảm xúc hằng ngày, hằng giờ ra. Và tại những nước mà đài phát thanh đã bị quảng cáo chi phối, thì tiếng ồn ào đập vào tai ta rồi còn len vào khu vực của ý thức và tình cảm để sau cùng xuyên vào tận khu vực sâu thẳm nhất của ước vọng, thị dục của ta nữa."
Có một phương pháp để giải thoát "khu vực sâu thẳm" đó khỏi sự chế ngự bạo ngược của từ ngữ và của các nhãn hiệu. Một nhãn hiệu là một phương tiện để phân loại kinh nghiệm và cảm xúc, sắp đặt mọi vật vào một ngăn nho nhỏ. Nhưng trong đời sống, không có những cái ngăn đó.
Dưới đây là một thuật để tìm lại được cái đẹp đẽ của những cảm giác trực tiếp, những tình cảm trực tiếp, không cần tới từ ngữ làm trung gian. Nhai, nếm, vuốt ve, ôm ấp, nghe, cảm, thấy, biết - tất cả những việc đó, bạn nên làm trong sự tĩnh mịch của nội tâm.
Sự tĩnh mịch của nội tâm là một sự tĩnh mịch không có lời nói. Những lúc mà chúng ta gọi là tĩnh mịch có thể ồn ào vì từ ngữ ta dồn nén trong lòng mà không phát ra: lòng ta chứa đầy những từ ngữ, con số, ngày tháng, nơi chốn và đầy những vật mà ta phải nhớ lại, những việc mà chúng ta muốn làm - như vậy từ ngữ dán cái nhãn hiệu của nó lên những cái mà chúng ta thấy, nghe, cảm, muốn, tin. Chúng ta diễn đi diễn lại những cuộc đối thoại đã qua hoặc những cuộc đàm thoại sẽ tới mà ta tưởng tượng ra.
Sự tĩnh mịch trong thâm tâm có thể giúp chúng ta tìm được sự yên ổn, nghỉ ngơi. Nó có thể làm cho nỗi vui của ta tăng lên, nỗi đau khổ tinh thần hay thể chất của ta giảm đi.
Cần phải tập rồi mới đạt được sự tĩnh mịch đó. Bạn tập như dưới đây:
Tới một chỗ vắng vẻ, có thể chắc rằng sẽ không có ai lại phá. Bạn ngồi hay nằm cho thoải mái.
Bạn cảm thấy gì ở trong lòng bạn hiện lúc này đây?
Nếu bạn muốn thì có thể, cảm cái tình cảm hoặc cảm xúc mới làm cho bạn xao xuyến lúc này. Đừng đặt tên cho tình cảm đó. Đừng gài vào nó một từ ngữ nào cả.
Cứ để tình cảm đó xâm chiếm bạn hoàn toàn. Cho nó lan khắp trong cơ thể, tâm hồn bạn. Nhưng phải nhận xét nó, như thể bạn đóng vai khán giả.
Ngồi hay nằm tùy ý, nhưng thâm tâm thì yên lặng, không nhúc nhích, rồi để cho tình cảm đó tràn vào lòng bạn như một dòng suối yên lặng, như một khúc ca không lời.
Nếu hồi ký hiện ra - hoặc là một người, hoặc là một nơi chốn, một biến cố - thì cứ mặc nó. Đừng xô đẩy nó, cũng đừng chìm đắm vào hồi ký. Cứ để cho nó trôi với dòng suối yên lặng kia, và trong khi nó trôi thì bạn nhận xét nó.
Cảm giác bạn thấy lúc đó không thể gọi tên được. Không có từ ngữ để tả nó, bạn cũng không muốn tìm một tên để gọi nó. Bạn cứ nhận xét tình cảm, cảm giác đó, y như ngó một con mèo con đương giỡn, nhảy, vồ, lăn lộn. Những tâm trạng của ta không phải lúc nào cũng vui giỡn đâu. Có khi nhìn vào đó ta thấy cái gì giống một con bò rừng nổi điên. Nếu quả thấy như vậy thì cứ ngắm con bò rừng đó. Nhận xét sức mạnh của nó, sự tàn bạo của nó, vẻ đẹp của nó, cảnh đáng thương của nó.
Bạn là khách bàng quan. Bạn nhận xét cảm giác êm đềm hay hung dữ, thiện hay ác, đẹp hay xấu, y như thể nó không phải là của bạn, như thể nó ở "ngoài kia", chứ không phải ở "trong này". Bạn nhìn nó chạy qua người bạn rồi chạy đi ra xa bạn.
Cảm giác đó tốt hay xấu, mạnh hay yếu, điều đó không quan trọng.
Bạn không phán đoán, không đưa ý kiến.
Bạn không so sánh, không cân nhắc, không khen, không chê.
Bạn ở trong cảnh tĩnh mịch và bạn để cho cảm giác không có tên đó giữ bản chất của nó cho tới khi nó biến đổi thành một cái gì khác rồi tiêu tan đi.
Khi bạn đã làm đúng thuật này thì bạn sẽ thấy rằng nó giúp bạn diệt được đau khổ. Bạn có thể thí nghiệm với một nỗi đau khổ nho nhỏ. Thí nghiệm như vầy:
Bạn nhận thấy sự đau đớn. Nó ở đó.
Nhưng bạn biết rằng nó là nó mà bạn là bạn, nó không phải là bạn, bạn không phải là nó, không phải là sự đau đớn.
Đừng phủ nhận nó. Nó có thật đấy. Nhưng biết rằng nó không phải là bạn, thì bạn có thể nhìn nó, nhận xét nó, theo dõi những biến chuyển của nó.
Bạn tự tách ra khỏi nó mà nhìn nó như khách bàng quan.
Bạn tự nhủ: "Có một cái đau khổ. Ta không phải là đau khổ." (Xin bạn đọc thuật "Bát nhã NGAY LÚC NÀY" sẽ biết kỹ hơn về cách diệt khổ).
Ngay từ khi tự tách ra khỏi cái đau khổ là bạn bắt đầu thấy đỡ khổ rồi. Có thể rằng bạn còn khoan khoái ngủ được một giấc ngủ nó trị được bệnh và giải thoát được bạn nữa.
Nếu bạn chịu gắng sức thì thuật này tất hiệu nghiệm.
Thành thực với mình là điều kiện cốt yếu để thành công khi thực hiện những thuật này. Vậy bạn phải hoàn toàn thành thực. Bước đầu là phải nhận rằng bạn không phải là một thực thể tĩnh, má trái lại là một sinh vật hiếu động, nhiều năng lực, có thể tự tìm hiểu được mình, tự phát hiện được mình và tự biến đổi được mình.