Chương 58: Xưởng Guồng Nước
Hai đội nông phu tản ra thành hình chữ "nhân", đồng thanh hô hiệu, cùng nhau dốc sức, kéo lên một giá gỗ hình tam giác nhỏ giữa dòng sông. Dưới sông, người ta đã đắp một con đê, khiến một đoạn lòng sông lộ ra bên bờ. Giá gỗ nhỏ liền đứng vững trên đoạn lòng sông đầy bùn nước ấy.
Khi giá đã đứng vững, những người thợ trên bờ lập tức nhảy xuống nước bùn, thoăn thoắt bắt tay vào việc. Những nông phu vừa kéo giá gỗ cũng nhao nhao xuống giúp sức, người cầm búa, kẻ đóng cọc, khí thế ngút trời.
Lý Hưu đứng trên bờ, nhìn cảnh tượng tấp nập bên dưới, trên mặt nở nụ cười hài lòng. Lưu lão đại cùng đám tá điền đều hòa vào dòng người nông phu đang bận rộn. Số còn lại là tá điền thuộc phủ Bình Dương công chúa. Nghe nói muốn kiến tạo guồng nước, những người này chẳng cần ai sai bảo, tự động kéo nhau ra bờ sông giúp đỡ. Bởi lẽ họ thừa hiểu, khi guồng nước được dựng lên, công sức của họ sẽ vơi đi rất nhiều. Còn việc đồng áng, tạm thời giao phó cho đàn bà con trẻ ở nhà lo liệu, dù sao hiện tại cũng chẳng có việc gì nặng nhọc.
Guồng nước thủy lực rốt cuộc đã hoàn thành. Chiếc đầu tiên được dựng ngay tại ranh giới ruộng đất của Lý Hưu và Bình Dương công chúa, thuận tiện cho cả hai bên cùng dùng. Đến nỗi đám tá điền nóng lòng còn đào sẵn cả rãnh mương dẫn nước, chỉ đợi guồng nước lắp đặt xong là có thể đưa vào sử dụng ngay.
“Lý giáo úy, nhà ngươi đất ruộng ít, chờ khi guồng nước hoàn thành, cứ để tá điền nhà ngươi dùng trước. Bất quá, vài chiếc guồng nước còn lại vẫn cần ngươi giúp đỡ giám sát thêm mới phải!” Lúc này, Bình Dương công chúa, đang ngồi trên xe lăn bên cạnh, bỗng nhiên cất lời. Ruộng đất của nàng có đến mấy nghìn mẫu, chỉ dựa vào một chiếc guồng nước thì căn bản không đủ, thế nên nàng đã tính toán xây thêm vài chiếc guồng nước dọc theo kênh mương.
“Không thành vấn đề. Khi guồng nước hoàn tất, ta sẽ nghĩ cách lợi dụng guồng nước để xây dựng vài xưởng xay bột, như vậy, khi không cần tưới tiêu, thủy lực vẫn có thể được tận dụng!” Lý Hưu lúc này cũng cười nói. Tưới tiêu cũng phải tùy thuộc vào thiên thời, khi không cần tưới tiêu, thủy lực do guồng nước cung cấp cũng không thể lãng phí. Đây chính là kế hoạch hắn đã sớm tính toán.
“Vậy thì làm phiền Lý giáo úy rồi!” Bình Dương công chúa nghe vậy, lần nữa mỉm cười. Về những kỳ tư diệu tưởng trong đầu Lý Hưu, nàng có thể nói là tâm phục khẩu phục. Người như vậy mà đặt vào triều đình ắt là một vị lương thần khó có, đáng tiếc, hắn lại nhất quyết không chịu vào triều làm quan!
“Công chúa không cần khách sáo với tiểu tử này. Nếu quả thật muốn cảm tạ hắn, chi bằng đợi phụ thân hắn trở về, giúp cha con họ giảng hòa là được rồi.” Lúc này, Mã gia cười nói.
Song lời nói của Mã gia lại khiến Lý Hưu chợt lộ vẻ khổ sở. Việc Lý Tĩnh sắp trở về, hắn lại chẳng mấy vui mừng. Một là không biết đối mặt với người cha “tiện nghi” này ra sao, hai là lo sợ đối phương chỉ thoáng nhìn đã thấu rõ hắn không còn là Lý Hưu năm xưa.
“Ha ha, Lý tướng quân lần này bình định Lĩnh Nam, khiến khắp nơi an ổn, cộng thêm công lao diệt Nam Lương trước đó, sau khi trở về ắt sẽ được triều đình trọng thưởng phong tước. Đến lúc ấy, tâm tình ông ấy vui vẻ, Lý giáo úy lại chủ động nhận một lời sai, cha con thì có gì mà hận thù sâu sắc? Bởi vậy, Lý tướng quân nhất định sẽ tha thứ Lý giáo úy thôi!” Bình Dương công chúa cũng nhìn ra Lý Hưu có vẻ sa sút tinh thần, lập tức cười khuyên nhủ.
Trước kia, Lý Hưu vì một nữ tử mà bỏ nhà ra đi. Dù chuyện này hắn có bao nhiêu uất ức, song chiếu theo quan niệm truyền thống, việc Lý Hưu phạm thượng như thế chính là đại bất kính. Bởi vậy, Bình Dương công chúa mới khuyên hắn đến trước mặt phụ thân nhận lỗi. Quan điểm này của nàng cũng đại diện cho cái nhìn của tuyệt đại đa số người xưa.
“Cái này… Đến lúc đó rồi tính!” Lý Hưu nghe vậy, lại có vẻ ấp úng. Về việc xử lý mối quan hệ với Lý Tĩnh, trong đầu hắn rối như tơ vò, chẳng nghĩ ra được phương cách nào hay. Bởi vậy, hắn chỉ đành tùy cơ ứng biến, tạm thời xem Lý Tĩnh sau khi trở về sẽ có động thái gì, đến lúc đó sẽ đối phó từng chiêu một là được.
Guồng nước thủy lực và guồng nước đạp chân đều giống nhau, đều được chế tạo từng bộ phận tại xưởng, rồi sau đó mới mang ra bờ sông lắp ráp. Như vậy, sau này lỡ có bộ phận nào hư hỏng, cũng có thể tháo ra để thay thế bằng bộ phận khác, chứ không phải vì hỏng một bộ phận mà phải tháo dỡ toàn bộ guồng nước để lắp ráp lại từ đầu.
Nhờ có sự giúp sức của đám tá điền xung quanh, nên tiến độ lắp ráp guồng nước nhanh hơn rất nhiều. Đợi đến khi trời nhá nhem tối, guồng nước cũng rốt cuộc lắp ráp hoàn tất. Sau đó, Bình Dương công chúa đích thân hạ lệnh, đám tá điền liền như phát điên, nhao nhao phá bỏ đê đập trong sông, khiến cánh guồng nước rốt cuộc được tiếp xúc với dòng nước sông chảy xiết.
Lúc ban đầu, guồng nước dưới sức va đập của dòng sông vẫn bất động, điều này khiến Lý Hưu không khỏi lo lắng. Nhưng khi con đê ngăn nước bị phá bỏ hoàn toàn, sức nước va đập vào cánh guồng cũng mạnh hơn rất nhiều. Cuối cùng, toàn bộ guồng nước bỗng phát ra tiếng kẽo kẹt, rồi bắt đầu chậm rãi xoay chuyển.
“Hặc hặc, thành công rồi!” Chứng kiến cảnh này, Lý Hưu cuối cùng cũng thở phào nhẹ nhõm, lập tức hô to một tiếng. Đám thợ thủ công và tá điền bên bờ sông cũng đồng loạt kích động hoan hô. Không ít trẻ con hiếu kỳ cũng hò reo “quay rồi, quay rồi”, rồi chạy tới chạy lui quanh guồng nước.
Theo guồng nước chuyển động, nước sông cũng được đưa lên cao, sau đó chảy vào máng nước chuyên dụng dẫn về phía bờ, rồi bắt đầu len lỏi vào các rãnh nước trong ruộng đồng. Một vài đứa trẻ tinh nghịch cũng chạy theo dòng nước, tựa hồ đang thi xem ai đến đích trước.
Guồng nước thủy lực chỉ là một danh xưng chung, trên thực tế có hai loại hình thái. Loại thứ nhất chính là loại Lý Hưu cùng mọi người đang thấy, trực tiếp dùng cánh guồng lấy nước, đưa nước lên cao. Cách này thích hợp nơi mực nước thấp, cần đưa nước lên cao, ví như khúc sông chỗ Lý Hưu đứng địa thế khá thấp, bởi vậy chỉ có thể dùng loại guồng nước này. Ngoài ra, còn có một loại khác dùng guồng nước thủy lực để vận hành guồng nước đạp chân vốn có. Loại guồng nước này tuy cũng có thể đưa nước từ chỗ thấp lên cao, song độ chênh lệch không được quá lớn. Với hai loại guồng nước này, có thể tùy theo địa thế mà bố trí cho phù hợp.
Bình Dương công chúa chứng kiến guồng nước thủy lực rốt cuộc đã xoay chuyển, lập tức lộ vẻ mừng rỡ. Sau đó, nàng tại chỗ ban thưởng cho những người thợ tham gia chế tạo guồng nước. Ngoài ra, nàng còn sai người mua rượu thịt chia cho đám tá điền đã giúp đỡ. Điều này khiến bách tính bên bờ sông hô vang danh hiệu “Tam nương tử”, qua đó có thể thấy danh vọng của Bình Dương công chúa trong dân gian cao đến nhường nào.
Tin vui nối tiếp tin vui, ngay sáng sớm ngày hôm sau, Lý Thế Dân cũng truyền đến tin tốt lành. Triều đình rốt cuộc đã quyết định đẩy mạnh việc phổ biến guồng nước, đặc biệt là guồng nước không cần sức người lại càng được triều đình đặc biệt ưu ái. Bản vẽ guồng nước được truyền xuống khắp các châu phủ, do quan phủ tổ chức nhân công xây dựng.
Nơi Lý Hưu và Bình Dương công chúa ở đều thuộc sự quản hạt của huyện Tân Trúc, gần Trường An. Huyện lệnh địa phương cũng nhận được mệnh lệnh mở rộng guồng nước, hơn nữa, hắn cũng biết guồng nước sớm nhất là xuất phát từ phủ công chúa. Bởi vậy, hắn đích thân chạy đến biệt viện công chúa để xin gặp mặt. Đương nhiên, công chúa không tiếp kiến, Mã gia đích thân tiếp đón hắn. Sau đó, vị Huyện lệnh này đưa ra một thỉnh cầu, ấy là hy vọng các thợ thủ công của phủ công chúa dẫn đầu, trong huyện lại tổ chức thêm một nhóm thợ, cùng nhau chế tạo guồng nước.
Trước thỉnh cầu của Huyện lệnh Tân Trúc, Mã gia nghĩ ngợi một lát rồi đồng ý. Dù sao đây cũng là việc lợi nước lợi dân, hắn cũng chẳng có lý do gì để từ chối. Hơn nữa, hắn còn rất nhiệt tình dọn dẹp một mảnh đất trống bên cạnh biệt viện công chúa, chuyên dùng làm xưởng chế tạo guồng nước, chủ yếu là sản xuất guồng nước đạp chân. Còn về guồng nước thủy lực thì cần phải đặt làm riêng tùy theo địa hình và tình hình nước, rất phiền phức, bởi vậy, tạm thời chỉ xây dựng vài chiếc dọc theo kênh mương.
“Tiểu tử, guồng nước là do ngươi nghĩ ra, ngươi đến xem cái xưởng guồng nước này ra sao, có vấn đề gì cứ nói thẳng ra!” Mã gia đã đáp ứng Huyện lệnh Tân Trúc, tự nhiên muốn làm mọi việc cho tốt nhất, bởi vậy, liền kéo Lý Hưu đến, để hắn giúp mình quán xuyến việc này.
“Mã thúc, trong phủ, cối xay gió thủy lực còn chưa làm xong, ngươi lại điều đi một nhóm thợ, bây giờ lại để ta giúp ngươi xem xét xưởng, chẳng lẽ ngươi muốn ta bận đến chết sao?” Lý Hưu lúc này lại lộ vẻ bất mãn, kháng cự nói. Hắn vốn định sớm hoàn thành cối xay gió thủy lực, rồi sau đó sẽ chẳng có việc gì của hắn, thế nhưng không ngờ Mã gia thật sự sẽ cho hắn rảnh rỗi mà kiếm việc.
“Được rồi, cái thằng tiểu tử ngươi ngày nào cũng lười nhác như thế, mà cũng có mặt nói mình bận ư?” Mã gia liếc Lý Hưu một cái, nói. Trong mắt hắn, Lý Hưu cái gì cũng tốt, duy chỉ có cái tính lười biếng này thật sự khiến người ta tức tối.
“Đây gọi là sắp xếp thời gian làm việc và nghỉ ngơi hợp lý đó chứ? Chỉ có nghỉ ngơi tốt mới có sức mà làm việc!” Lý Hưu lần nữa kháng cự nói. Đáng tiếc, lời kháng cự của hắn chẳng có tác dụng, Mã gia không nói một lời, liền kéo hắn vào xưởng guồng nước.
Bừa bãi! Thật sự bừa bãi! Đó là ấn tượng đầu tiên của Lý Hưu về xưởng guồng nước. Chỉ thấy bên trong xưởng, gỗ ván cùng công cụ chất đống lộn xộn, mảnh gỗ vụn và mùn cưa trên mặt đất có thể vùi lấp cả chân người. Đám thợ mộc đang bận rộn, đi lại đều phải bước khó nhọc, sơ ý một chút là vấp phải thứ gì đó. Người nhanh nhẹn thì lảo đảo một cái còn đứng vững được, kẻ chậm chạp thì sẽ ngã nhào, ăn phải một miệng gỗ vụn và mùn cưa.
Chứng kiến cảnh tượng trước mắt, Lý Hưu không khỏi nhíu mày, nhưng cũng không vội vã chê trách. Hắn theo chân Mã gia đi vào xưởng, bắt đầu tham quan quá trình chế tạo guồng nước của đám thợ thủ công. Bên cạnh, Mã gia cũng không ngừng giới thiệu. Theo lời hắn nói, những người thợ này cứ mười người làm một tổ, mỗi tổ phụ trách chế tạo một chiếc guồng nước, đợi làm xong thì nộp lên. Có người chuyên trách kiểm tra chất lượng những chiếc guồng nước này, nếu đạt yêu cầu thì sẽ được đưa đến nha môn huyện, sau đó từ huyện nha phân phối đến các thôn trấn để lắp đặt.
“Mã thúc, ngoài những thợ thủ công của phủ công chúa chúng ta, số thợ còn lại từ đâu đến, làm việc có thù lao hay không?” Lý Hưu nhìn quanh xưởng hỏi, hắn nhận ra xưởng này có vấn đề rất lớn.
“Còn có thể từ đâu ra chứ, tự nhiên là từ khắp huyện chiêu mộ dân phu tới. Bọn họ làm việc đều coi như lao dịch, một ngày được lo hai bữa cơm là đủ rồi, lương thực cũng do nha môn huyện cấp phát.” Mã gia vẻ mặt hiển nhiên đáp lời.
Lao dịch chính là việc quan phủ cưỡng ép chiêu mộ dân chúng làm công không. Theo luật pháp quy định, mọi dân chúng đều phải gánh vác một khoản lao dịch nhất định. Nghe nói từ thời Xuân Thu Chiến quốc đã có. Dù là đời sau, khi Lý Hưu còn bé, người lớn trong nhà hàng năm vào mùa thu đông cũng phải đi đào sông không công, đó cũng là một loại lao dịch.
Nghe lời Mã gia nói, Lý Hưu bất đắc dĩ lắc đầu: “Mã thúc à, nói không khách sáo, xưởng này của người có quá nhiều vấn đề, một hai câu ta cũng không nói rõ được. Đợi sau khi trở về, ta sẽ viết một bản kế hoạch cho người, đến lúc đó người cứ dựa theo kế hoạch đó mà quản lý, nhất định sẽ khiến cả xưởng khởi sắc rực rỡ.”
![Lại Tán Sơ Đường [C]](http://vietnamthuquan.eu/userfiles/images/hinhbiasach03/L%E1%BA%A1i%20T%C3%A1n%20S%C6%A1%20%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng%20%5BC%5D.jpg)