Đức Long là sản phẩm của một thời đại, cũng là sản phẩm mang tính thể chế.
Quá trình hình thành của cái thực thể khổng lồ này, bản thân nó đã là một sự kiện vô cùng quỷ dị.
"Phản tư về Đức Long chính là phản tư về chính chúng ta,
"Phản tư về phương thức tư duy và mô hình hành vi của giới doanh nghiệp Trung Quốc,
"Phản tư về môi trường quản lý và nền tảng xã hội của sự trỗi dậy kinh tế tại Trung Quốc."
"Ngươi sẽ có một sự nghiệp lẫy lừng, không ai sánh bằng. Thế nhưng vào năm 40 tuổi, tất cả sẽ tan thành mây khói, ngươi sẽ thân bại danh liệt." Năm 30 tuổi, một "cao nhân" với vẻ mặt đầy quỷ dị đã tiên tri như vậy với Đường Vạn Tân, khi ấy đang ở độ tuổi phong độ nhất.
"Lời tiên tri bất tường" này luôn dày vò Đường Vạn Tân, đến năm 38 tuổi, ông tuyên bố sẽ chính thức "rửa tay gác kiếm" vào năm 40 tuổi. Đáng tiếc, ông vẫn không thể trốn thoát khỏi lời nguyền định mệnh kia. Ông thực sự đã vấp ngã vào năm bất hoặc, hơn nữa còn là một cú ngã kinh thiên động địa, ngọc đá cùng tan.
Đường Vạn Tân và tập đoàn Đức Long do một tay ông gây dựng — tập đoàn doanh nghiệp tư nhân có quy mô vốn lớn nhất Trung Quốc một thời — rốt cuộc đã che giấu một câu chuyện bi thảm đến nhường nào?
Đây thực sự là một huyền thoại thương mại bị ý trời và số mệnh chi phối sao?
Thùng vàng đầu tiên: 5000 người xếp hàng tại Thâm Quyến để mua cổ phiếu gốc
Trong gần 30 năm lịch sử thương mại Trung Quốc, đã lần lượt xuất hiện hai con cá sấu tài chính lừng lẫy một thời, người trước là Mưu Kỳ Trung của Nam Đức, người sau là Đường Vạn Tân của Đức Long. Sự nghiệp khởi nghiệp và thăng trầm của hai người hoàn toàn khác biệt, nhưng lại có vài điểm rất giống nhau: Cả hai đều cầm tinh con "Rồng", cách nhau đúng 24 tuổi; quê quán đều ở Vạn Huyện, Trùng Khánh; sau này đều bị xét xử và kết án tại Vũ Hán, rồi bị giam giữ trong nhà tù ở địa phương đó.
Đường Vạn Tân sinh ra trong một gia đình đi khai hoang tại Urumqi, Tân Cương. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông đỗ vào hai trường đại học nhưng đều bỏ dở giữa chừng. Ông không có hứng thú với việc học hành, dường như sinh ra là để làm một thương nhân vĩ đại. Trong thời gian đi học, ông từng xung phong đi quản lý một nông trại của trường, kết quả là việc kinh doanh thất bại thảm hại. Tháng 12 năm 1986, Đường Vạn Tân gom góp được 400 tệ, mở một tiệm in màu mang tên "Bạn Bè" ở cổng bên của Công viên Nhân dân, đường Đoàn Kết, thành phố Urumqi. Nơi này nhanh chóng trở thành cứ điểm của giới thanh niên kinh doanh tại Urumqi. Ngày ngày họ mặc những chiếc áo bông quân đội dày cộm, vừa ngâm bánh bao trong bình tông quân dụng, vừa bàn luận sôi nổi. Đường Vạn Tân kiếm được chút tiền từ việc in màu, sau đó bắt đầu mở hàng loạt các cơ sở thực nghiệp: Xưởng khóa ông mở bị đóng cửa vì không có giấy phép sản xuất; ông đi nghiên cứu thiết bị thu sóng vệ tinh nhưng sau đó kỹ thuật viên bị người ta lôi kéo mất; ông mở một nhà máy thức ăn chăn nuôi nhưng lỗ không ít tiền; ông làm đại lý kinh doanh lông nhân tạo tại Tân Cương nhưng thu không đủ chi; ông thậm chí còn chạy đến huyện Tashkurgan hẻo lánh để thầu một khách sạn, kết quả cũng thất bại trở về. Chỉ trong vòng 3 năm ngắn ngủi, ông còn mở xưởng mì sợi, xưởng hóa chất nhỏ, bộ phận dịch vụ đọc sách ngoại khóa cho học sinh, cửa hàng quần áo tự chọn, công ty phát triển phần mềm, công ty quảng cáo, trung tâm tư vấn du học, v.v. Cá tính du mục, giỏi săn lùng nhưng thiếu kiên trì vun đắp của Đường Vạn Tân đã bộc lộ rõ nét vào thời điểm này. Ông mang trong mình niềm đam mê kinh doanh mãnh liệt, nhưng điểm hưng phấn lại rất dễ thay đổi, bẩm sinh đã có tính đánh bạc "lấy nhỏ thắng lớn", cùng với đó là sự kiên trì bền bỉ dù thất bại bao nhiêu lần cũng không nản chí.
Vì xoay xở quá nhiều việc, Đường Vạn Tân nợ hơn 1 triệu tệ. Ông triệu tập các chủ nợ lại và nói: "Nếu các vị tin tưởng tôi, hãy cho tôi một cơ hội; nếu không tin tưởng, hãy đưa tôi vào tù." Năm 1991, Đường Vạn Tân 27 tuổi bất ngờ vận may gõ cửa, công ty kinh doanh máy tính do ông mở, nhờ việc làm đại lý cho máy in Sitong tại các mỏ dầu lớn ở Tân Cương, đã kiếm được một mạch 1,5 triệu tệ. Việc đầu tiên ông làm là tìm đến tận nơi từng người để trả sạch nợ, kèm theo cả tiền lãi. Uy tín trong kinh doanh của Đường Vạn Tân từ đó mà được thiết lập, nhiều chủ nợ sau này đều trở thành thuộc hạ của ông.
Năm 1992, Đường Vạn Tân làm một việc thay đổi vận mệnh. Lúc bấy giờ, sau khi Đặng Tiểu Bình đưa ra bài phát biểu trong chuyến đi phía Nam, cả nước dấy lên làn sóng đẩy nhanh cải cách, thị trường chứng khoán Trung Quốc xuất hiện hiện tượng phun trào. Tháng 8, Sở Giao dịch Chứng khoán Thâm Quyến tuyên bố phát hành 500 triệu cổ phiếu công chúng trong nước, bán ra 5 triệu phiếu bốc thăm, tỷ lệ trúng là 10%, mỗi phiếu trúng có thể mua được 1000 cổ phiếu. Đường Vạn Tân, người từng đến Hải Khẩu, Thâm Quyến để thử vận may, lập tức cảm thấy đây là cơ hội phát tài tốt. Ông chi tiền thuê 5000 người dưới danh nghĩa đi du lịch một chuyến đến Thâm Quyến để xếp hàng lấy phiếu bốc thăm mua cổ phiếu. Lúc đó, 1,5 triệu người đổ xô vào Thâm Quyến, cuối cùng dẫn đến một cuộc hỗn loạn không nhỏ. "Đội quân của Đường Vạn Tân" có lẽ được xem là lực lượng xếp hàng mua cổ phiếu đông đảo nhất trong số đó. Mỗi người trong số họ mang theo một chiếc ghế đẩu nhỏ, xếp hàng mỗi ngày nhận 50 tệ tiền công, xếp hàng liền 3 ngày, phiếu bốc thăm lấy được đổi thành cổ phiếu gốc, điều này giúp Đường Vạn Tân kiếm được một khoản tiền khổng lồ. Từ đó, Đường Vạn Tân "ngộ ra cái đúng của hiện tại mà chối bỏ cái sai của quá khứ", từ việc sáng lập thực nghiệp chuyển sang mê mẩn thị trường chứng khoán - nơi "kiếm tiền nhanh nhất".
Trở về Tân Cương, ông cùng anh cả Đường Vạn Lý và những người khác đăng ký thành lập Công ty Thực nghiệp Đức Long Tân Cương, chuyên thực hiện các hoạt động cổ phiếu trên thị trường vốn. Họ thu mua lượng lớn cổ phiếu gốc và cổ phiếu nội bộ của các doanh nghiệp nhà nước tại Tân Cương, Thiểm Tây và các tỉnh phía Tây Bắc khác, hoặc là bán lại cho các tổ chức tài chính tại Tân Cương, hoặc đợi đến khi lên sàn thì bán tháo để rút tiền mặt. Có lần, họ nhận chuyển nhượng 10 triệu cổ phiếu pháp nhân của "Tây Bắc Trục Thừa" với giá 10 triệu tệ, vài tháng sau bán ra lãi ròng 30 triệu tệ. Đó là một thời đại điên cuồng, sự nhạy bén trong việc phát hiện cơ hội và sự gan dạ tột cùng đã khiến cả một thế hệ nhanh chóng giàu lên nhanh chóng.
Nếu nói việc buôn bán cổ phiếu giúp Đường Vạn Tân bước đầu nhìn thấy cung điện thị trường vốn, thì việc thử nghiệm trên thị trường trái phiếu chính phủ đã giúp Đức Long hoàn thành quá trình tích lũy nguyên thủy theo đúng nghĩa. Bắt đầu từ đầu thập niên 90 của thế kỷ 20, Bộ Tài chính ban hành chính sách bảo lãnh phát hành trái phiếu chính phủ. Trong khá nhiều năm, phần lớn trái phiếu chính phủ đều do hàng chục tổ chức trung gian chứng khoán bảo lãnh phát hành. Qua nhiều năm tích lũy, dần dần hình thành một thị trường lưu thông trái phiếu chính phủ phi chính thức, mà sàn giao dịch trái phiếu chính phủ ngoài sàn tại Vũ Hán là nền tảng có quy mô lớn nhất và giao dịch sôi động nhất trong nước lúc bấy giờ. Năm 1994, thông qua nghiệp vụ mua lại trái phiếu chính phủ, Đường Vạn Tân lần lượt huy động vốn từ Công ty Đầu tư Tín thác Quốc tế Hải Nam Hoa Ngân - chúng ta sẽ thấy dấu vết của nó trong vụ án Hoa Thần - và Công ty Đầu tư Tín thác Phát triển Nông thôn Trung Quốc, với tổng số tiền lên tới 300 triệu tệ.
