Sáng ngày hôm sau, Tiết Nô Nhi dẫn theo mấy tên thái giám tâm phúc, lại chọn thêm một trăm tên quân sĩ cùng xuất phát đi Ngọc Môn Quan. Đám người Tần Trọng Hải ra tiễn, hai bên hẹn gặp lại ở Thiên Sơn. Trong lòng mọi người đều nói thầm:
- Lão thái giám này đã hại không biết bao nhiêu người trung thực thẳng thắn, không ngờ hôm nay có thể làm được một chuyện tốt như vậy.
Tiết Nô Nhi đi xa, đại quân cũng lập tức khởi hành. Mọi người đang đi thì một gã quân sĩ đến bẩm rằng:
- Khởi bẩm tướng quân, công chúa triệu kiến.
Tần Trọng Hải thúc ngựa đến cạnh kiệu lớn của công chúa, lớn tiếng hỏi:
- Mạt tướng Tần Trọng Hải, không biết công chúa có gì sai sử?
Chỉ nghe giọng nói dịu dàng của công chúa vang lên:
- Nghe nói hôm qua tướng quân bắt được vài tên thích khách, không biết giờ bọn họ ở đâu?
Tần Trọng Hải rùng mình thầm nghĩ:
- Hệ thống đưa tin của công chúa thật thông linh.
Y ho nhẹ một cái, bẩm:
- Mạt tướng đã sai người áp tải bọn họ, giờ đều nhốt trong xe chở tù.
Công chúa nói:
- Bổn cung muốn gặp họ, Tần tướng quân có thể sắp xếp chăng?
Tần Trọng Hải nhíu mày, thở một hơi dài:
- Chúng ta đang phải đi gấp, xin đợi mấy ngày nữa sẽ bàn chuyện này được chăng?
Ngân Xuyên công chúa là kim chi ngọc diệp nên không thể trái ý. Nếu để nàng thẩm án, không biết sẽ làm ra điều kỳ quái gì nên y có ý kéo dài, không ngăn được cũng phải thêm mấy ngày.
Công chúa thở dài:
- Vậy cũng được, ngươi cam đoan tuyệt đối không đả thương bọn họ?
Tần Trọng Hải thầm nghĩ:
- A đầu ngốc này đã trúng kế.
Trong miệng lại lớn tiếng trả lời:
- Công chúa yên tâm, mạt tướng sao có thể là loại tiểu nhân đó chứ?
Công chúa thở một hơi dài rồi không lên tiếng nữa.
Mọi người đứng bên kiệu, nghe hai người đối thoại đều nghĩ thầm:
- Công chúa phải xuất giá mà không lo lắng chuyện của mình, còn đi nghĩ cho người ngoài, thật là một cô nương thiện lương không hiểu biết gì.
Không đến mấy ngày, mọi người đã ra khỏi biên ải, công chúa khởi giá lần này từng kinh động đến rất nhiều quan viên địa phương lớn nhỏ. Chỉ là quan quân coi giữ Gia Dự Quan không nhiều, khoảng hơn hai vạn nên không dễ điều động, nếu không Tần Trọng Hải nhất định điều một số đi hộ giá.
Sau khi rời Gia Dự Quan, đại quân ngày chạy đêm đi, lộ trình công chúa đi tuần khi trước đều có kẻ tấu nhạc thổi kèn mua vui. Giờ này ngựa xe chạy gấp, những thứ phô trương đều bỏ cả, dọc đường cả người ngựa đều mệt mỏi, đám cung nữ thái giám than vãn không ngớt. Ngân Xuyên công chúa lớn lên trong cung, chưa từng chịu khổ ải qua như vậy, chỉ là với tính cách kiên nghị, nghĩ đến tướng sĩ còn vất vả hơn mình rất nhiều thì nàng trước sau không mở miệng oán hận một câu. Đám người Tần Trọng Hải biết điều này càng thêm bội phục.
Ngày mười ba tháng chạp, rốt cuộc đại quân đến được chân núi Thiên Sơn, như vậy sớm hơn hai ngày sơ với dự định. Ắt hẳn Tiết Nô Nhi đã điều động được quan quân tại Ngọc Môn Quan nên mới thuận lợi như vậy.
Tất cả mọi người lần đầu đến Tây Vực, chỉ thấy dãy Thiên Sơn bao la hùng vĩ trùng trùng điệp điệp. Lúc này khí trời rét lạnh, đất đai đều khô cằn, Tây Vực thuộc vùng khô nên ít khi có tuyết rơi, có điều bầu trời luôn âm u, mấy ngày nay mây mù tựa hồ muốn kết thành băng.
Mọi người đi gấp nên mặt mày xanh xao, mệt mỏi buồn ngủ, lập tức dựng lều trại ăn uống đẩy lùi cái lạnh.
Hà đại nhân uống vài chén rượu thì tâm trạng trở nên hào hứng, liền cười nói:
- Qua hai ngày nữa, vương tử của Hãn Quốc Thiếp Mộc Nhi sẽ đến tiếp giá, lúc đó trọng trách trên vai của chúng ta có thể bỏ xuống khỏi rồi.
Tần Trọng Hải gật đầu nhưng trong lòng lại nghĩ:
- Không biết bên phía Dương lang trung điều tra đến đâu rồi? Đã lấy được chứng cớ phạm tội của Giang Sung chưa?
Đang nghĩ ngợi, chợt thấy Lư Vân phóng ngựa đến kêu rằng:
- Tướng quân, mời ra đây một chút.
Tần Trọng Hải nhanh chóng đi ra, hỏi:
- Có chuyện gì vậy?
Lư Vân thấp giọng nói:
- Tướng quân đến xem lập tức sẽ hiểu.
Tần Trọng Hải thấy sắc mặt của hắn trầm trọng thì không hỏi thêm, lập tức xoay người lên người đi theo.
Hà đại nhân ở bên cạnh quan sát, thấy bộ dáng của hai người thì cảm thấy kỳ quái. Hành trình hộ giá sắp đến hồi tranh công kết thúc, không biết tại sao bọn họ vẫn khẩn trương cảnh giác đến vậy?
Lư Vân dẫn Tần Trọng Hải đến một khẩu cốc, chỉ vào phương xa nói:
- Tướng quân mời xem, nơi này có hiện tượng lạ, không biết là tốt hay xấu nữa?
Tần Trọng Hải ngước mắt về phương xa. Chỉ thấy sương khói lượn lờ, dường như trong không khí còn có mùi lưu huỳnh, không biết thoát ra từ đâu.
Tần Trọng Hải lắc đầu nói:
- Quả thật kỳ quái, chúng ta xuống xem thế nào.
Nói rồi cùng Lư Vân thúc ngựa vào cốc. Hai người phi ngựa vài dặm về chỗ sương khói, chỉ thấy mùi lưu huỳnh xộc lên mũi, nhiệt độ càng lúc càng nóng. Lúc đầu là khôi giáp da cừu, sau đó đến ngoại y cũng cởi hết ra.
Lại đi thêm vài dặm, không biết vì sao hai con ngựa lại liều chết đứng ỳ tại chỗ. Tần Trọng Hải quất roi, con ngựa né phải né trái nhưng không dám bước tiếp, y ngạc nhiên nói:
- Con tuấn mã Vân Lý Chuy của ta có linh tính rất mạnh, nó không muốn đi tiếp, nhất định đằng trước có điều cổ quái!
Lư Vân gật đầu:
- Có thể đằng trước quá nóng nên gia súc không chịu được, không dám đi tiếp. Chúng ta để ngựa lại đi bộ tới.
Tần Trọng Hải nói:
- Cũng được!
Nói xong liền nhảy xuống ngựa.
Vừa mới xuống đất đã cảm thấy đôi chân như đạp phải than nóng bỏng rát. Lư Vân hoảng sợ, nhảy lên liên tục nói:
- Sao mặt đất lại nóng như vậy?
Lại thấy Tần Trọng Hải đứng khoanh tay trước ngực như không có việc gì. Lư Vân trợn mắt há há mồm nói:
- Sao vậy? Ngài không sợ nóng?
Tần Trọng Hải cười hắc hắc nói:
- Ta luyện “Hỏa Tham Nhất Đao”, lửa còn không sợ thì sao có thể sợ nóng chứ?
Thì ra Tần Trọng Hải tập luyện nội lực theo đường liệt hỏa thuần dương chí cương, lúc vận công dùng sức, cương đao trên tay có thể phát ra tia lửa, trong cơ thể có pháp môn chống nhiệt, lúc này dù dưới chân nóng cỡ nào cũng không ảnh hưởng.
Y thấy Lư Vân choi choi nhảy lên nhảy xuống, liền nói:
- Lư huynh đệ, chi bằng ngươi ở chỗ này, ta đi tiếp một mình là được.
Lư Vân lắc đầu nói:
- Không được.
Lập tức gỡ thanh đao bên eo xuống, mượn thêm cương đao của Tần Trọng Hải rồi đem hai thanh đao cột bên chân giống như đi cà kheo về phía trước. Bộ dạng của hắn lúc này tuy buồn cười nhưng hai người đang bị hiện tượng kì dị trước mặt thu hút. Sắc mặt cả hai ngưng trọng, yên lặng không dám gây ra tiếng động.
Hai người lại đi một hồi, sương khói tỏa ra che kín đường đi không rõ trái phải trước sau, mùi lưu huỳnh lại bốc lên nồng nặc hun cho hai người không mở nổi mắt. Tần Trọng Hải dò dẫm từng bước, bỗng cảm giác dưới chân trống rỗng, không ngờ thân hình đã rơi xuống, Lư Vân hoảng sợ kêu lên:
- Cẩn thận!
Liền giơ chân qua để Tần Trọng Hải kịp bắt lấy mắt cá chân. Y tăng lực nơi tay lắc mình nhảy lên rồi cúi đầu xem xét, thoáng chốc than một tiếng sợ hãi:
- Không thể tưởng được lại có một tạo vật thần kỳ như vậy, Lư huynh đệ nhìn xem!
Lư Vân đến gần nhìn, dưới chân là một vách núi đen sì. Hắn lấy từ trong lòng ra một tấm địa đồ, hoảng sợ nói:
- Vách núi đen này xuất hiện từ đâu?
Tần Trọng Hải lắc đầu nói:
- Không phải vách núi đen, huynh đệ nhìn kỹ hơn chút.
Lư Vân ngưng mắt xem lại, rõ ràng bờ bên kia cũng có một vách núi đen, thì ra nơi này là một cái khe vừa sâu vừa rộng có sương khói từ dưới bay lên. Khe sâu rộng chừng vài dặm nhưng sâu không thấy đáy, dường như ông trời dùng búa gõ ra vậy.
Lư Vân nhìn kỹ địa đồ, thoáng chốc hoảng sợ nói:
- Không đúng! Chỗ này mới được tạo ra. Theo địa đồ, ở đây trước kia không có khe sâu này.
Hắn nhìn Tần Trọng Hải với vẻ mặt mờ mịt khó hiểu.
Tần Trọng Hải ngồi xuống nhìn lại. Chỉ thấy phía dưới là những dòng nham thạch nóng chảy, từng đợt từng đợt khói nóng vô cùng đáng sợ phun lên. Lư Vân bỗng kêu to:
- Tướng quân! Giày của ngài!
Tần Trọng Hải cúi đầu đã thấy giày của mình đang cháy. Y vội vàng cởi ra, chợt nghe đằng sau vang lên một tiếng nổ lớn, sau đó nham thạch nóng chảy phun trào. Lư Vân hoảng sợ kêu to:
- Chúng ta chạy mau!
Tần Trọng Hải để chân trần chạy trên mặt đất. Có điều chỗ này không khác gì lò nướng, nhiệt độ còn nóng hơn phía trước mấy trăm lần, chớp mắt đau đến tận xương tủy.
Lư Vân vội vươn tay ôm lấy y, võ công của hai người tuy cao nhưng lúc này thật nhỏ bé trước sức mạnh thiên nhiên, chỉ có thể chật vật chạy trốn. Hai người chạy về phía ngựa rồi leo lên, trốn được một đoạn dài mới dám quay đầu nhìn lại. Chỉ thấy khe sâu kia đã khôi phục sự yên tĩnh. Không còn nham thạch nóng cháy phun lên nhưng cả hai vẫn sợ hãi không thôi, thảo luận một trận nhưng không hiểu biết thêm gì, đành hậm hực quay về doanh trại.
Vừa trở về, đã thấy mấy gã thái giám đang áp giải đám người Tiểu Thố Nhi, Kim Mao Quy về hướng lều của công chúa. Tần Trọng Hải nhảy ra quát:
- Không có lệnh của lão tử, ai dám bảo các ngươi mang những người này đi?
Một gã thái giám nói:
- Là cung nữ bên cạnh công chúa sai khiến.
Tần Trọng Hải biết công chúa muốn thẩm vấn mấy người này, không thể trì hoãn nữa nên đành gật đầu:
- Được rồi! Vậy ta sẽ đi cùng các ngươi.
Lập tức kêu Lư Vân qua, cùng áp giải ba người Tiểu Thố Nhi tới lều của công chúa.
Vào trong đã thấy công chúa đang ngồi ẩn thân đằng sau tấm màn che. Tần Trọng Hải thấy đám người Tiểu Thố Nhi đầy vẻ ủ rũ, thầm nghĩ:
- Mấy tên này tốt nhất biết thời biết thế một chút, lát nữa nếu mắng chửi người, trước mắt công chúa e khó toàn mạng.
Đang muốn thỉnh an công chúa, chợt thấy sắc mặt Tiểu Thố Nhi khẽ động, ngẩng đầu hỏi:
- Có mùi lưu huỳnh, các ngươi ngửi được chăng?
Khe sâu kia cách nơi này ít nhất hơn mười dặm, không ai ngửi được mùi lạ. Chỉ là Tần Lư hai người vừa từ đó trở về, trên người có dính mùi. Tiểu Thố Nhi xuất thân đầu bếp nên nhanh chóng phát hiện ra.
Một gã thái giám quát:
- Cái gì lưu huỳnh không lưu huỳnh chứ? Quỳ xuống mà nói!
Đột nhiên Tiểu Thố Nhi phát run toàn thân, run giọng hỏi:
- Hôm nay là ngày bao nhiêu?
Lư Vân và Tần Trọng Hải nhìn nhau kỳ quái, không biết hắn muốn làm cái gì. Chợt nghe công chúa ôn hòa nói:
- Hôm nay là ngày mười ba tháng chạp.
Tiểu Thố Nhi giống như bị sét đánh, yếu ớt quỳ xuống, trong miệng lẩm bẩm:
- Mậu Thìn tuế chung, Long Hoàng động thế, thiên cơ do chân, thần quỷ tự tại! Thảm rồi! Thiên hạ sắp đại loạn!
Tần Trọng Hải hiếu kỳ hỏi:
- Ngươi đang nói cái gì? Cái gì mà giáp ất bính đinh, nói rõ ràng chút coi, cái gì gọi là Long hoàng động thế?
Tiểu Thố Nhi không trả lời, toàn thân vẫn phát run, hoàn toàn không còn bộ dạng dũng cảm vài ngày trước.
Tần Trọng Hải quay đầu nhìn “Kim Mao Quy” Đào Thanh, thấy sắc mặt của hắn cũng trắng bệch, liền hỏi:
- Ngươi biết gì chăng? Mau nói đi.
Kim Mao Quy ngẩng đầu lên, giọng điệu run rẩy:
- Đó là…… đó là di ngôn mà đầu lĩnh đại ca của chúng ta lưu lại, ý nói là…… là sang năm mới thiên địa sẽ có dị tượng, rồi…… rồi thiên hạ đại loạn…….
Tần Trọng Hải cười ha hả nói:
- Mê tín hoang đường, lời nói vô căn cứ.
Y quay qua thì thấy Lư Vân trầm ngâm không nói, biết rằng người huynh đệ này trài trí trác tuyệt, chắc chắn sẽ có kiến giải riêng, liền cười hỏi:
– Lư huynh đệ, khó có dịp được diện kiến công chúa, không ngại thì hãy nói ra cao kiến, nhân tiện phá giải lời hoang đường kia.
Công chúa cũng cảm thấy thú vị, hỏi:
- Đúng vậy. Mấy câu này rất kỳ quái, các vị khanh gia có kiến giải gì thì đừng ngại nói ra.
Chỉ thấy Lư Vân lẩm bẩm trong miệng như đang tính toán gì đó. Tần Trọng Hải cười hì hì, vốn chỉ là nói chơi nhưng không ngờ thấy Lư Vân thật sự ngẫm nghĩ, y liền thúc giục:
- Lư huynh đệ, đừng giả thần giả quỷ nữa, có chuyện mau nói, có…… có cái đó thì phóng ra đi!
Lư Vân trầm ngâm hồi lâu, nói:
- Mậu Thìn tuế chung, long hoàng động thế …A… Mấy câu này thực có đạo lý riêng, không phải bịa đặt vô căn cứ.
Tần Trọng Hải ồ một tiếng, hỏi:
- Vậy sao?
Lư Vân chợt hỏi:
- Các vị biết năm nay năm thuộc con gì chăng?
Tần Trọng Hải cười ha hả, nói:
- Ta cầm tinh con dê, huynh đệ tuổi Tuất, tên kia tuổi rắm. Lư huynh đệ! Hỏi mấy thứ râu ria này làm gì vậy?
Công chúa nghe y nói năng thô lỗ như vậy, bất giác hắng giọng một tiếng, trả lời:
- Năm nay thuộc giống nhà rồng.
Lư Vân gật gật đầu, nói:
- Đúng, năm nay là năm Mậu Thìn, năm Thìn ý nghĩa là con rồng. Hẳn mọi người từng nghe qua về Thiên Can Địa Chi (2). Trong Địa Chi, Mão dùng để gọi mèo, Ngọ là ngựa, Sửu là trâu! Thìn xếp thứ năm trong đất, trong mười hai con giáp cũng xếp thứ năm, thuộc giống nhà rồng. Hễ rồng nào sinh vào Mậu Thìn trước nay đều thuộc về dương long.
Hắn vừa nói xong lời cuối, tất cả mọi người đều ồ một tiếng, ngay cả Kim Mao Quy, Tiểu Thố Nhi cũng chép chép miệng.
Tần Trọng Hải hỏi:
- Cái gì mà dương long? Chẳng lẽ còn cái gọi là âm long nữa sao?
Lư Vân cười nói:
- Thiên hạ chỉ có dương long, không có âm long.
Tần Trọng Hải cười nói:
- Không có âm long? Vậy rồng sao sinh nở được?
Nói xong y cười hì hì, thái độ có vẻ đùa bỡn. Lư Vân biết Tần Trọng Hải không tin những thứ thần thánh ma quái, lập tức cũng cười nói:
- Những lời này là từ sách ra, trên thế gian này có cái gọi là rồng hay không, thực sự không ai dám khẳng định.
Hắn lại nói:
- Can Chi giao nhau luôn luôn chỉ có dương dương, không hề có âm dương. Mậu thuộc ngôi thứ năm trong thiên can, là số lẻ nên thuộc về dương. Thìn xếp thứ năm trong mười hai địa chi, cũng là số lẻ thuộc về dương. Những năm của rồng, từ trước đến nay chỉ có số lẻ của Can Chi giao nhau, nên mới nói thiên hạ chỉ có dương long, không có âm long là vậy.
Tần Trọng Hải ngáp một cái, lắc đầu nói:
- Huyền bí khó nghe, thật sự là không hiểu.
Công chúa lại nói:
- Dường như Lư tham mưu có nghiên cứu về thuật số?
Lư Vân vội trả lời:
- Chỉ là chút bề ngoài, ty chức thuận miệng nói bậy, xin công chúa thứ tội cho.
Công chúa ừm một tiếng, chỉ vào đám người Tiểu Thố Nhi mà hỏi:
- Vậy mấy câu của những người kia có ý gì?
Lư Vân suy nghĩ hồi lâu, nói:
- Ty chức cũng không rõ lắm, nhưng năm nay là năm rồng, câu Long Hoàng động thế chắc từ đấy mà ra.
Hắn bấm đốt tay tính toán, trong miệng lẩm bẩm:
- Bọn họ nói Mậu thìn tuế chung, kết thúc năm là ba mươi tháng chạp, vậy theo sự sắp xếp của thiên can địa chi. Thân Tý Thìn, Dần Ngọ Tuất…
Hắn đang tính toán, đột nhiên “A” lên một tiếng:
– Có thể lấy giấy bút cho ta được chăng, bốn câu này có điểm then chốt.
Tất cả mọi người tò mò hỏi:
- Cái gì then chốt?
Lư Vân lắc lắc đầu, lại viết ra bốn câu bốn hàng.
Mậu thìn tuế chung
Long hoàng động thế
Thiên cơ do chân
Thần quỷ tự tại
Gấp giấy vài lần thì cả kinh nói:
- Các vị xem bốn câu này.
Mọi người nhích lại gần, đọc thầm trong miệng mấy lần đều lắc đầu:
- Không thấy có chỗ nào kỳ lạ!
Lư Vân nói:
- Mọi người đọc theo hàng chéo trái từ trên xuống, xem được gì?
Tần Trọng Hải thì thầm:
- Mậu Hoàng Do Tại, cái quái gì vậy?
- Giờ đọc theo hàng chéo trái từ dưới lên.
Tần Trọng Hải tiếp tục thì thầm:
- Thần Cơ Động Chung, đây lại là cái rắm gì khó hiểu nữa.
Y nói năng vô cùng thô lỗ, trước mặt công chúa cũng không hề kiêng nể gì.
Lư Vân nói:
- Mậu Hoàng do tại, Thần Cơ Động chung. Tần tướng quân, ngài đã thấy huyền cơ gì chăng?
Tần Trọng Hải thì thào:
- Mậu Hoàng do tại, Thần Cơ Động chung?
Y ồ một tiếng rồi tiếp lời:
– Chẳng lẽ là tám chữ “Ngô Hoàng do tại, Thần Cơ Động trung” (3)… Hoàng thượng của chúng ta còn ở tại, trong Thần Cơ Động nào đó sao? Đây…… Đây là ám chỉ thứ quái quỷ gì vậy?
Công chúa cả kinh :
- “Ngô Hoàng do tại, Thần Cơ Động trung”? Không phải phụ hoàng vẫn bình an ở Kinh thành sao? Đây rốt cuộc là có ý gì?
Lư Vân lắc đầu nói:
- Bốn câu này vô cùng kỳ quái, nếu không đọc trái phải trên dưới như vậy, thật sự không hiểu ý nghĩa là gì.
Tần Trọng Hải cười nói:
- Con mẹ nó, dù sao cứ đến ngày ba mươi tháng chạp, tự nhiên sẽ có một long hoàng hoặc thứ chết dẫm gì đó sinh ra, phải thế chăng?
Chú:
(1) Chiêu Quân tên là Vương Tường (王牆), nên cũng được gọi là Vương Chiêu Quân (王昭君). Nàng là con gái của một gia đình thường dân ở Tỉ Quy (秭归), Nam Quận (南郡), nay là huyện Hưng Sơn, tỉnh Hồ Bắc. Được tuyển vào nội cung vào khoảng sau năm 40 TCN, đời vua Hán Nguyên Đế (49 TCN-33 TCN). Trong thời gian ở hậu cung, Chiêu Quân chưa bao giờ được gặp mặt vua và vẫn chỉ là một cung nữ (宮女). Năm 33 TCN, thiền vu Hung Nô là Hô Hàn Tà (呼韓邪) đến kinh đô Trường An để tỏ lòng thần phục nhà Hán, một phần trong hệ thống triều cống giữa nhà Hán và Hung Nô. Ông này nắm lấy cơ hội để đề nghị được trở thành con rể của vua Nguyên Đế. Thay vì gả cưới một công chúa cho thiền vu thì Hô Hàn Tà đã được ban cho 5 cung nữ từ hậu cung, một trong số này là Vương Chiêu Quân.
Truyền thuyết "Chiêu quân xuất tái" (昭君出塞, "Đi đến biên cương") nói rằng, khi Chiêu Quân đi ngang một hoang mạc lớn, lòng nàng chan chứa nỗi buồn vận mệnh cũng như lìa xa quê hương. Nhân lúc ngồi lưng ngựa buồn u uất, liền đàn "Xuất tái khúc". Có một con ngỗng trời bay ngang, nghe nỗi u oán cảm thương trong khúc điệu liền ruột gan đứt đoạn và sa xuống đất. Từ "lạc nhạn" trong câu "Trầm ngư lạc nhạn" do đó mà có.
Khi qua Nhạn Môn Quan, cửa ải cuối cùng, Chiêu Quân được cho là đã cảm tác nhiều bài thơ rất cảm động. Tiếng đàn của Chiêu Quân ở Nhạn Môn Quan trở thành điển tích Hồ Cầm.
(2) Thiên Can Địa Chi hay Thập Can Thập Nhị Chi là hệ thống đánh số thành chu kỳ được dùng tại các nước có nền văn hóa Á Đông như: Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc, Triều Tiên và một số quốc gia khác. Nó được áp dụng với tổ hợp chu kỳ sáu mươi (60) trong âm lịch nói chung để xác định tên gọi của thời gian (ngày, giờ, năm, tháng) cũng như trong chiêm tinh học. Người ta cho rằng nó có xuất xứ từ thời nhà Thương ở Trung Quốc.
Can được gọi là Thiên Can hay Thập Can do có đúng mười (10) can khác nhau. Can cũng còn được phối hợp với Âm-Dương và Ngũ hành. Thập Can bao gồm: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân Nhâm, Quý.
Chi hay Địa Chi hay Thập Nhị Chi do có đúng thập nhị (mười hai) chi. Đây là mười hai từ chỉ 12 con vật của hoàng đạo Trung Quốc dùng như để chỉ phương hướng, bốn mùa, ngày, tháng, năm và giờ ngày xưa (gọi là canh gấp đôi giờ hiện đại). Việc liên kết các yếu tố liên quan đến cuộc sống con người với Chi là rất phổ biến ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á.
Thập Nhị chi chính là mười hai con giáp: Tý, Sửu, Dần, Mẹo, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi.
Kết hợp Can Chi chính là Thiên Can chi giao nhau. Người ta ghép một can với một chi để tạo thành tên gọi chính thức của những cái cần đặt tên (ngày, giờ, tháng, năm v.v...) bắt đầu từ can Giáp và chi Tý tạo ra Giáp Tý, sau đó đến can Ất và chi Sửu tạo ra Ất Sửu và cứ như vậy cho đến hết (Bính,..., Quý) và (Dần ..., Hợi). Hết can (hoặc chi) cuối cùng thì nó tự động quay trở lại cho đến tổ hợp cuối cùng là Quý Hợi. Có tổng cộng 60 (bằng bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12) tổ hợp khác nhau của 10 can và 12 chi. Một chi có thể ghép với năm can và một can là sáu chi.
Sói
