1. Hầu hết nhà văn Việt Nam đều biết Lê Đạt là một người làm thơ già. Hiếm hoi biết Lê Đạt là một người viết văn trẻ.

Truyện ngắn đầu tay của tôi Bài Haiku in cùng một lúc trên tuần báo Tuổi Trẻ Chủ Nhật và Văn Nghệ được viết sau những truyện của Hồ Anh Thái, nhà văn trẻ tuổi nhất được kết nạp hội viên vào dịp Trần Dần và tôi tái hồi văn kịch.

Vậy thì đề nghị độc giả đọc với thái độ chiếu cố già và nâng đỡ cây bút trẻ liệu có thể xem là quá đáng, hay dính chút “tham ô” không.

2. Một nhà văn đàn anh thuộc lớp sừng sỏ trong làng văn xuôi, bên một cốc bia, đã nói với tôi: “Ông thử viết truyện Việt Nam xem nào, cứ viết Tây Tàu như vậy ai biết nội lực ông ra sao?”

Lạy chúa. Hay tôi lầm. Vì khi cầm bút, tôi cứ đinh ninh mình viết truyện Việt Nam. Hơn nữa “đi thực tế văn hóa Tây Tàu” cũng đáng được coi như đi thực tế Tây Bắc hay nông thôn của ông bạn tôi chứ?

Đó là một thực tế khác, càng quan trọng hơn vào thời Việt Nam mở cửa làm bạn với thế giới.

Có ai nỡ lấy đầu đề một sáng tác để đánh giá một nhà văn.

Những sáng tác có giá trị thực chất đều ít nhiều vô đề.

3. Một bạn văn nữ có kể cho nghe một truyện khá thượng thặng, nó đã giúp tôi rất nhiều trong nghiệp chữ.

“Một thiền sư thấy một đệ tử thắc mắc vì từ khi nhập môn ít được thầy bảo ban, bèn đưa cho anh ta một cái hũ, bảo anh mở.

Người đệ tử loay hoay mãi không mở được vì cái hũ nút kín bưng.

Đã có lúc anh định đập tan cái hũ quái quỷ kia cho rồi, nhưng sợ thầy nên không dám.

Thiền sư đá cho trò một cái thật mạnh, lật ngược cái hũ lên rồi lẳng lặng bỏ đi. Người trò trẻ tuổi chợt ngộ. Thì ra thói quen đã khiến anh mù lòa. Anh không nhìn thấy cái hũ của thầy mở ở phía đáy.”

Xin phép được mượn câu truyện trên của bạn tôi mở đầu cho tập truyện ngắn đầu tay này.

4. Lê Đạt hình như là một kẻ ngây ngô bẩm sinh

Tuổi lú lẫn ngược nhầm ga trẻ dại

Hay ngây thơ không biết lối về già

Tha thẩn chữ ngã ba

Ở ngã ba chữ này, tình cờ đã khiến tôi gặp ba bạn trẻ: Bảo Hưng, Hồng Hưng, Tất Thắng. Cả ba đều rất lấy làm sung sướng đỡ đần cho tập truyện ra đời.

Cảm ơn họ, cùng lúc tôi không thể không cảm ơn những biên tập viên tận tâm của Nhà Xuất Bản Phụ Nữ mà tôi quen gọi là vườn chữ nữ đã hết lòng ưu ái tác giả.

LÊ ĐẠT

.

Lê Đạt (10/9/1929 - 21/4/2008) tên thật là Đào Công Đạt, quê ở Á Lữ, Bắc Giang. Ông tham gia phong trào Nhân Văn Giai Phẩm vào những năm 50 rồi vắng bóng trên văn đàn suốt 30 năm. Năm 2007, cùng với Trần Dần, Phùng Quán, Hoàng Cầm, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật.

Lê Đạt chủ trương dường lối thơ “tạo sinh” - thơ phải dựa vào “ý tại ngôn ngoại”, phải cô đúc, đa tầng, đa nghĩa, và đa ngã (phỏng theo nhà phê bình Thụy Khê). Thơ ông giàu nhạc điệu; nhiều sáng tạo, cách tân; phảng phất nhiều điển cố văn học và lịch sử; chất chứa vô vàn những lối “chơi chữ” tạo hình hóm hỉnh, đòi hỏi ở độc giả một trình độ thưởng thức cao.