Lola tiến lại gần bức tường trên đó treo những tấm hình. Đó là Grand Oracle đấy, Babette giải thích vì cho rằng Lola không nhận ra ông ta. Nhưng những tấm ảnh của Grand Oracle được dán đầy trong các trường đại học mà Lola vẫn thường lui tới. Virginia Woolf và Grand Oracle làm thành một cặp lạ lùng cho thấy rằng họ đang ở trong một thế giới văn chương, và lại tự đặt ra cho mình một mức thang quá cao. Nhưng trong gian nhà bếp của Gloria, Grand Oracle lại ghép đôi với nàng, Lola, đó chính là bức chân dung của nàng mà nàng lại không nhận ra. Nàng cũng không phân biệt được là bức ảnh có phải được phóng ra từ một bộ phim nào đó, hay đơn giản chỉ là một kỹ thuật tiểu xảo trong nghề ảnh của người thợ chụp hình. Trong trường hợp ấy nàng chịu không còn nhớ người thợ ảnh ấy là ai.
Nhờ những đường nét góc cạnh trên gương mặt, nhờ khuôn miệng mím chặt, nàng hơi hình dung ra giai đoạn đó. Có lẽ phải từ hơn mười năm về trước, mà cũng có thể hơn, song dù gì đi nữa thì cũng vào thời kỳ nàng đã quay lại với sân khấu kịch, thế thì phải là 15 năm, lúc nàng còn diễn trong vở Ngôi nhà búp bê . Nền nghệ thuật thứ bảy không còn tung hô nàng nữa, và nàng đã chuyển thất bại này thành ý nguyện cá nhân đi theo một nền nghệ thuật thực chất hơn. Nàng quay về diễn ở sân khấu gia đình tại Na-uy.
Nhờ chuyện này mà người quản lý của nàng vẫn còn khả năng tìm thấy một vài bài báo, không phải trên trang nhất mà là ở đây, trong trang phụ lục, với một bức hình lớn, bức hình ấy đang được treo trên tường để minh chứng cho sự đổi thay của nàng, cho cuộc sống mới của nàng đầy hứng khởi phục vụ cho một nền nghệ thuật cao siêu. Nàng tham gia vào ngày lễ Mi-Sa lớn nhất khi cha mẹ nàng vẫn thường xuyên đến biểu diễn hàng năm vào những dịp đầu mùa. Họ lúc nào cũng được chào đón bởi một lượng khán giả đông đảo. sùng đạo luôn biết rõ từng phần của vở diễn, và luôn vỗ tay cổ vũ nhiệt liệt trước và sau mỗi lần diễn viên cao hứng trổ tài.
Lola vẫn đóng vai đối đáp với cha nàng, giờ đây đã già đi trong vai người chông, song phải để ý lắm thì mới nhận thấy điều ấy, đến nỗi mà sau mỗi buổi diễn khán giả chỉ nhận thấy ông ngày cũng trở nên nhuần nhuyễn hơn trong vai diễn của mình. Nàng thay thế vai của mẹ - người mà khán giá đã quá thân thuộc. Nàng thay thế mẹ diễn vai người vợ - vai diễn mà mẹ nàng đã thủ từ nhiều năm nay trên sân khấu, bà đã trờ thành quá quen với các tầng lớp khán giả, đến nỗi bà đã trở thành Nora CỦA HỌ. Lola lúc này đã trở thành một vật cản, vầng hào quang của ngôi sao nổi tiếng thế giới đã tách dần nàng ra khỏi những gì thuộc về văn hoá truyền thống gia đình cũng như của toàn dân lộc Na-uy. Người ta bắt đầu so sánh hai mẹ con nàng, song sự so sánh ấy lại là một sự mai mỉa cho tài năng của nàng bên cạnh người mẹ. Người nghệ sĩ lão thành này đã gần như buộc phải nhường vai diễn của mình trong một niềm nuối tiếc, song bà đã được đền bù bằng sự chết lặng bàng hoàng đến điếng người của quần chúng, khi không hề có một tiếng vỗ lay lúc màn diễn kết thúc, bởi những khán giả này cho rằng những gì đang xảy ra với bà giống như một sự tiếm quyền, và điều đó cũng phần nào an ủi bà.
Lola không còn tìm lại được vị trí của mình trong gia đình, tồi tệ hơn là nàng cũng không còn tìm thấy dấu vết của mình trên sân khấu. Bị kẹt giữa sự phản đối của gia đình và sự bất bình của quần chúng, sàn diễn đối với nàng giờ đây như một cực hình. Tối tiếp tối, người ta luôn nhận thấy nàng vấp váp, ngập ngừng trong cử chỉ, lời nói, luôn ấp úng trong vai diễn, tìm kiếm một cách tuyệt vọng sự giúp đỡ từ cái nhìn của khán giả, sự ủng hộ từ một lời nhạt nhẽo; một sự lỡ nhịp, một từ không kịp đến đúng lúc, không thoát ra ngay được trong thứ ngôn ngữ mẹ đẻ mà giờ đây đối với nàng đã trở nên xa lạ. Họ bỏ mặc nàng run rẩy, ngập ngừng, lạc lõng, sống dở, chết dở như một chú chim câu rùng mình run rẩy trước khi thả tâm hồn mình về nơi chúa. Nền nghệ thuật sân khấu đang nhìn ngắm sự xuống cấp của nền điện ảnh.
Một tối mẹ nàng trở lại sàn diễn với vai diễn lâu năm của mình. Lola lúc đó đang say khướt trong phòng trang điểm giống như chiếc xe lăn thuở nào, nàng nghe rõ tiếng vỗ tay rào rào của khán giả. Vậy là nàng không còn mặt mũi nào mà quay lại sân khấu nữa. Thậm chí nàng cũng không cần phải giả đò tức tối. Nàng bị gục ngã hoàn toàn, đến nỗi ngay cả nàng cũng nghĩ là không bao giờ còn gượng dậy được nữa. Họ đã tẩy chay nàng. Sự bất ổn do sự có mặt nàng gây ra đang dần dần dịu lại. Phía trên nàng, mặt nước đã lại khép lại, chẳng có lấy một gợn sóng nhỏ lăn tăn chứng tỏ nàng vừa bị ném từ trên cao xuống một sàn nhà được tráng bằng gang thép không cho một thứ ánh sáng hay một tiếng ồn ào nào vọng tới, hàng tấn nước đá đè lên người khiến nàng nghẹt thở, hàng tấn tuyệt vọng cùng cực, và sự hổ thẹn. Nàng dành chạy đi New York, không một ai tiễn nàng ra sân bay, mẹ nàng lại càng không, bà đang bận rộn tập những vai diễn mới trên sân khấu.
- Tôi nhớ ra rồi, - nàng nói với Babette, - khi ấy tôi đang ở New York, tuyết rơi trắng xoá.
- Nhưng đâu có phải là chị trong ảnh, đó là Aurore đấy chứ! - Babette trả lời thẳng thừng.
- Là Amore à? - Lola thầm thì, hết sức lúng túng và đột nhiên bốn bức tường bếp rùng mình rung động, như thể mọi thứ phải biến đổi hết, tan biến đi... - Thế còn tôi, tôi ở đâu?
Nàng đưa mắt kiếm tìm trên những bức tường khác, song không có gì hết, rồi cũng bối rối như cái lần nàng ở một sân bay nào đó, khi tìm kiếm hình mình trong gương. nàng cũng không nhìn thấy gì hết. Ðúng là một ngày tệ hại, nàng lẩm bẩm một mình - mình không còn hiện hình nữa trên các kính gương, cũng không còn hiện hữu nữa trên các bức tường. trên màn hình cũng không. Mình đã giết chết tay thợ ảnh rồi chăng!
- Chị ở đây này, - Gloria vừa nói vừa mở ngăn kéo bàn được chất đầy hàng đống đủ các loại giấy lộn.
- Nhưng tỏi ở đây kia mà, hồi trước, - vừa nói nàng vừa đưa tay chỉ lên bức tường trước mặt.
- Ðúng thế, - Gloria khẳng định, - nhưng bây giờ tôi để các nhà văn cạnh nhau và các nghệ sĩ...
- Các nhà văn à, điều ấy là dĩ nhiên rồi! - Lola thì thầm bỗng như bị mất phương hướng. Nàng đưa mắt tìm kiếm một thứ gì đó để uống, phải một thứ gì đó cực mạnh.
Đúng là điên, cô ả này. Babette tự nhủ. Chị tìm kiếm ánh mắt của Gloria để minh chứng cho điều ấy, nhưng Gloria lại lộ vẻ bối rối khi cố gắng tìm kiếm trong mớ giấy tờ lộn xộn, như thể là tấm ảnh của Lola sẽ có trong đó:
- Ðây rồi, chị nhìn đi, chị ở đây này!
Gloria tự hỏi, mình là người chưa bao giờ vứt đi một thứ gì, liệu mình có thể vứt nó vào sọt rác được chăng! Bức ảnh bị xé nát rồi bị ném bỏ đi.
- Chị thấy đấy trong thời kỳ lũ lụt rồi lại hoả hoạn, tôi đã có sức hết rồi. - Chị biện hộ một cách vụng về.
Chị ta chỉ nghĩ đến bản thân mình và chỉ nhìn thấy một mình mình mà thôi. Babette ghi nhận. Chính chị đã lường trước cho Gloria về thói tự say mê chính mình quá độ của nữ nghệ sĩ: Chị biết Lola, vẫn là chuyện ấy. Nói về tôi quá nhiều rồi, chúng ta hãy nói về bạn một chút đi, thế bạn nghĩ gì về tôi? Và do Gloria trách chị hơi quá lời, Babette đã chứng minh cho Gloria thấy rằng sự giản đơn của Lola chẳng qua là theo thói quen, chị ấy vẫn luôn tự coi mình là trung tâm của vũ trụ và chị ấy lại điều khiển niềm hứng thú quái đản này bằng cách làm ra vẻ không hề nhận thấy điều đó. Chị ấy chối bỏ thế giới xung quanh, làm ra vẻ chằng hề nhận thấy những cái liếc nhìn, những nụ cười cầu thân, song chị ấy không bao giờ cô độc. Trong đầu, hẳn chị ấy vẫn luôn đinh ninh có hàng dãy dài những kẻ hâm mộ luôn hiện hình. Chắc không có một ai nghi ngờ rằng trong suốt cuộc hội thảo, chị ấy vẫn luôn tưởng mình có sức thu hút duy nhất trong số tất cả những thành viên tham dự, trong khi đó thì chị ấy chỉ là một sự trá hình của lòng từ thiện được Gloria Patter cùng với nhóm đồng nghiệp dửng mỡ sắp đặt thêm, họ đã trả một số tiền vượt quá dự kiến cho trò biểu diễn hết sức tầm thường của ngôi sao đã hết thời này, những bài đọc trở nên đơn điệu với giọng đọc khàn khàn và khác thường của chị ấy.
Đột nhiên, Babette thấy trong mình trào lên một nỗi tức giận mong muốn được báo thù, cũng giống như mỗi lần chị tin rằng người ta muốn lường gạt mình. Chị thấy mình gần như được trao cho quyền phải làm sáng tỏ sự thật. Trong toàn trường, người ta không biết có ai lại có tài gỡ rối những lý do phức tạp của các thí sinh như vậy, và rồi còn phải xử lý những bài kiểm tra lậu, hồ sơ lý lịch thay đổi, những sự đánh giá kết quả được nâng quá lên, những bài viết SAO CHÉP. Buộc phải làm Sảng tỏ sự thật là công việc xâm chiếm con người chị. Vượt quá lên, chị phá bỏ đi những nấc thang quá èo ọt, muốn đối mặt với thủ phạm, chị đòi bọn chúng phải thú tội. Chúng cho ta là mù ư?
Chị muốn cho ngôi sao màn bạc kia phải đối diện với hư không, sắc đẹp của chị ấy đã tàn lụi, tài năng đã mai một, mà không hiểu chị ấy đã bao giờ có tài năng chưa! Chị ấy ra cũng là kẻ cùng một giuộc với Aurore – con người NGÂY NGÔ ấy với dáng vẻ như không cho ai sờ vào mình, vào cái cơ thể còi cọc tong teo của chị ấy và phát âm đặc Pháp! Sự thanh thản bề ngoài của Aurore cũng chỉ là cách che dấu đi tính tham tàn cố hữu của bọn nhà văn khi có ai nói tới các tác phẩm của họ. Họ chẳng có gì để mà phải vướng víu, bời đã bị bám rễ vào từng trang viết, giữa những ký tự đen nhỏ bé ấn định vùng trời của họ.
Ðối với diễn viên thì phải xem họ trên màn hình, còn đối với nhà văn thì phải đọc các tác phẩm của họ. Sống cạnh một nhà văn bằng xương bằng thịt làm chị cảm thấy khó chịu. Chị nhớ lại lời khuyên của Nhà Ðại Tài chuyên nghiên cứu về Shakespear rằng "Những nhà văn cần phải chết hết". Chị nghĩ rằng. không những bọn họ cần phải chết, mà ngay cả những tác phẩm của họ - những cuốn sách được viết ra từ chính họ, cũng sẽ phải yên nghỉ mãi mãi trong sự vô danh. Nghi thức sùng bài kẻ sống mà Gloria tổ chức, là vô tác dụng và vô liêm sỉ. Và cuối cùng thì ánh mắt của chị cũng gặp được cái nhìn của Gloria: Ê này, Gloria, chị cần phải thức tỉnh thôi!
Lola đã tìm thấy một chai rượu rhum chuyên dùng để làm bánh ga-tô trong tủ, nàng pha lẫn với nước cam và uống trong khi cặp mắt vẫn dán chặt soi mói vào bức ảnh của Aurore. Nàng tự nhủ rằng tại sao mình lại có thể nhầm lẫn như vậy. Và bỗng nhiên nàng chợt hiểu rằng Aurore rất giống nàng!
- Ảnh CỦA CHỊ đấy! - Nàng nói với Aurore lúc ấy vừa bước vào. - Ảnh của chị đây mà. - Nàng miễn cưỡng trao lại cho Aurore một vật mà lẽ ra nàng đã có thể lấy đi một cách ngẫu nhiên.
