Ngày 24 tháng 7 năm 1968, ngày thứ tư tiểu đội Tần làm việc trên mặt đường Đồng Lộc.
Trưa hôm ấy, trong khi chị em đang say giấc ngủ bù sau một đêm làm việc căng thẳng nơi bom đạn ác liệt, chỉ còn Tần thức đang kiểm tra lại đống dụng cụ của chị em thì Xuân Vĩnh Lộc đi phép lên. Xuân gọi to:
– Chị Tần ơi!
Thấy Xuân tươi tỉnh, về đúng hẹn, Tần vui vẻ:
– Khẽ chứ. Chị em đang ngủ. Bọ khỏe chưa?
– Đỡ nhiều rồi. Bọ bảo em hãy ở nhà vài hôm. Em phải nói là: “Con trốn về thăm bọ nên không được ở nhà lâu”. Nói thế mới đi được!
Tần và Xuân vào trong nhà. Vừa lúc ấy, anh Linh đến. Thấy Tần vẫn thức, có cả Xuân Vĩnh Lộc ở đấy, anh hỏi thăm Xuân:
– Bọ, mạ khỏe chứ?
– Dạ. Bọ, mạ em gửi lời hỏi thăm các anh các chị...Anh cứ làm việc với chị Tần đi. Em sang nhà mẹ Hải.
Xuân đi khuất sau dãy cọ bầu đang xanh tơ. Anh Linh ngồi xuống ghế, đối diện với Tần. Tần đặt sổ tay lên bàn, hỏi:
– Có chuyện chi đó anh?
Anh Linh thoáng bối rối;
– Đột xuất, Tần ạ. Trên ra lệnh phải làm mọi cách để thông đường. Xe ùn lại phía bên kia cầu Rạng khá nhiều. Tổng đội cho biết là trên cần cho bốn mươi xe nước (xăng) đi lọt qua Đồng Lộc ngay. Đêm mai là cùng, phải thông đường. Nếu ta chờ đến tối mới đi làm, e không kịp.
Tần sốt sắng:
– Vậy là mình sẽ làm ban ngày?
– Đúng. Phải làm ban ngày cho kịp. Nhiệm vụ là lấp nốt hố bom mới, sau đó, đào lại hầm ven đồi. Chỉ đêm nay hoặc ngày mai xe gỗ làm nắp hầm ở Quảng Bình sẽ về, chỉ việc lắp nắp lên là xong.
– Mấy giờ bắt đầu làm việc ở đó, anh?
– Mười bốn giờ, nhưng chị em còn ngủ bù...
– Được, lát nữa tôi sẽ gọi chị em dậy. Không sao cả.
– Tình hình quân số và sức khỏe chị em ra răng?
– Báo cáo C trưởng: Lê Thị Hồng đi lấy gỗ ở Quảng Bình. Xuân Đức Hồng và Bùi Thị Tịnh xuống nhà ăn. Lê Thị Lan, Trần Thị Nhị và Nguyễn Thị Hường đi Nga Lộc lĩnh dụng cụ cho C chưa về. Võ Thị Hợi ngày mai sẽ lên. Hiện còn chín người chiến đấu.
Anh Linh suy nghĩ một lát rồi nói:
– Vì gấp quá, nên đại đội mới phải điều A của Tần vào chỗ đó ban ngày. Các A khác cũng đổi sang làm ban ngày từ hôm nay. Nhưng có điều cần chú ý là chỗ của A4 làm hầm hố chưa bảo đảm. Cần nhắc chị em xuống hầm khi địch đánh phá, đừng chủ quan. Mong đồng chí chỉ huy chị em làm tròn nhiệm vụ khó khăn này...
Linh đứng dậy, bắt tay Tần, im lặng. Hai người đồng chí nhìn nhau như cùng giao kết quyết tâm.
Tần cất sổ tay và thu gọn các thứ cần thiết vào ba lô, rồi đi sang nhà mẹ Hải tìm Cúc. Xuân Vĩnh Lộc và Cúc đang ngồi tâm sự với nhau. Thấy dáng vẻ Tần hơi khác thường, Cúc vội hỏi:
– Báo động hành quân?
– Không!
Tần trả lời ngay, rồi ngồi xuống cạnh Cúc và Xuân Vĩnh Lộc. Tần nói cho hai người nghe nhiệm vụ mới vừa được giao như thế nào, rồi tiếp:
– Để cho chị em ngủ yên một giờ nữa, rồi hãy đánh thức dậy. Mọi người được chuẩn bị ba mươi phút. Đúng mười hai giờ ba mươi tiểu đội ta sẽ lên đường.
Xuân Vĩnh Lộc băn khoăn:
– Từ sáng đến giờ nó đánh bốn trận rồi. Đi qua bãi bom từ trường mới, liệu có an toàn không?
– Đành phải đi vòng chỗ đó vậy. Dù khó khăn thế nào, ta cũng phải đến nơi làm việc lúc một rưỡi chiều nay.
Ba chị em đang bàn bạc bỗng thấy Võ Thị Hợi về.
Tần ngạc nhiên:
– Sao lên sớm thế?
Hợi đặt một túi sách đầy những kê, đậu xanh và quà bánh, chuối lên thềm nhà, vui vẻ bảo Tần:
– Quà của A ta đó. Mẹ mình gửi lên cho. Có quà của mẹ Tần gửi riêng cho Tần trong ni. À, anh Sơn bận đột xuất hoãn chưa về được. Mình phải lên làm ngay. Sốt ruột lắm.
Xuân Vĩnh Lộc vỗ vào chiếc túi sách của mình, cười với Hợi:
– Lát nữa hai đứa mình bày tiệc khao quân trước lúc lên đường.
Hợi tròn mắt:
– Đi mô đó?
– Lên mặt đàng làm việc ban ngày.
Tần dịu dàng bảo Hợi:
– Lát nữa Hợi có đi làm với chị em được không?
– Đã lên đây là đi làm được rồi. Mình vẫn để dành một ngày cho hôm nào anh Sơn về đó.
– Biết rồi. Thôi kể cho chúng mình nghe tình hình ở Thiên Lộc đi.
Hợi im lặng một lát, rồi nói giọng buồn buồn:
– Mình về đến nhà, lại phải ra đồng tìm hầm mẹ và các em ở. Mấy đứa em gái cứ bám lấy mình. Cái Lý, cái Xuân, cái Hồng cứ bảo: “Chị ở nhà với chúng em thêm ít ngày”. Mẹ mình không nói gì cả. Còn thằng út Vinh cứ đòi bế, cõng suốt ngày. Mình sang nhà Tần ngay. Bọ mạ khỏe cả. Các em vẫn mạnh. Mấy con gà Tửu mang về chóng nhớn lắm. Nhà bảo để dành khi nào Tần về mới thịt. Khi đi, mẹ mình chỉ dặn: “Chị em liệu bảo nhau mà làm ăn. Không được chủ quan. Thằng Mỹ là nó ác lắm”. Mẹ mình chỉ nói được vậy mắt đã đỏ hoe. Mình phải nói: “Cứ bị rịn mãi thế này, lần sau con không dám về thăm nhà nữa đâu”. Khi đó mình mới đi được.
Cả bốn chị em đều im lặng. Xuân Vĩnh Lộc nói:
– Mình cũng vậy. Phải nói dối là trốn về thăm nhà mới đi được.
Tần trang nghiêm:
– Bốn chúng mình đây đều là “lính cựu” cả. Những lúc khó khăn, chị em đều nhìn vào chúng ta. Vì vậy mình gương mẫu là đúng. Mình dặn trước nhé: Nếu mình và Cúc hy sinh, thì Xuân và Hợi sẽ thay chúng mình chỉ huy chị em. Đấy là nói phòng xa thế thôi. Bây giờ ta đi đánh thức chị em dậy, chuẩn bị lên mặt đường.
Trời nắng trang trang như đổ lửa.
Gió Lào đảo lộn quay cuồng, xoay mù bụi đất đỏ trên khắp các sườn đồi bị bom “lột da”.
Mặt trời lên đỉnh đầu.
Hàng cây tro thấp trong vườn nhà mẹ Hải lấp lóa ánh nắng. Những tàu lá tro xanh thẫm, xòe rộng ra như hình những trái tim xanh đang tỏa sáng, che rợp bóng các cô gái đang ngồi chờ lệnh lên đường. Cả tiểu đội Tần đều đội nón cài vải dù ngụy trang. Chỉ riêng Rạng đội mũ thanh niên xung phong còn mới. Da Rạng không bắt nắng.
Cúc mặc áo thanh niên xung phong nhuộm màu tím than. Cô đang mở túi cứu thương xem lại từng thứ một dưới gốc cây tro thấp. Hường sơn ca mặc toàn màu đen, trông càng nổi nước da trắng. Hường cầm chiếc búp lá tro gãy, giả làm thanh kiếm, múa mấy đường gươm cho Hà xem. Hà mặc quần âu đen, áo bà ba màu gụ chẽn lưng nom gọn và khỏe. Xuân Đức Tân cũng mặc quần đen, áo gụ nhác trông tựa Hà, nhưng cao lớn hơn. Cổ tay Xuân vẫn đeo vòng sợi ni lông xanh đỏ. Xuân cầm cỗ bài tú-lơ-khơ đã mòn cạnh, rủ Nhỏ đánh bài. Nhỏ lắc đầu:
– Nỏ kịp giờ mô?
Nói rồi Nhỏ cúi xuống sửa lại đôi quai dép. Cô mặc bộ quần áo thanh niên xung phong còn mới. Hà nháy chị em đùa:
– Có người mặc áo mới để trình diện anh lái xe xích đó!
Chị em cười khanh khách. Nhỏ vẫn không nói lại câu nào, chỉ cười. Bên cạnh nhỏ là Rạng đang lót khăn tay vào trong mũ để đội cho mát gáy. Rạng mặc áo màu tím than tươi, quần vải nom rất khỏe. Xuân Vĩnh Lộc ngồi dưới gốc tro buộc lại chiếc quai nón. Cô mặc quần lụa, áo đen bó chẽn lấy mình. Mái tóc đen và dài, tết bím cuộn gọn lại. Búi tóc buộc một băng vải nhỏ đỏ như lửa.
Xanh và Tần đang buộc các bó dụng cụ lại cho gọn và chặt chẽ hơn. Tần vẫn tết bím tóc kẹp gọn lên cao. Huy hiệu thanh niên xung phong Tần cài trên ngực áo màu tím than nhạt, chiếc quần láng xắn lên vài gấu. Thấy Hợi đang thu dọn vỏ chuối, lá bánh chị em vừa ăn xong, Tần cười nói:
– Tối nay, chị em mình sẽ diễn một vở kịch, để biểu dương đồng chí Hợi về đơn vị sớm một ngày. Các đồng chí có đồng ý không?
Một số chị em biết chuyện cười ầm lên. Hợi ngơ ngác không hiểu.
Hà kéo Nhỏ lại gần Tần nói:
– Chị cho biểu diễn luôn?
Tần cười:
– Để đến tối. Sẵn có đường vừa lĩnh, đỗ, lạc, kê Xuân và Hợi mang lên. Ta liên hoan rồi mới diễn kịch vui chứ!
Nhỏ bảo:
– Phải đấy.
Hợi vẫn chưa hiểu chuyện gì, đánh bạo hỏi:
– Vở kịch chi đó, chị Tần?
Hà trịnh trọng “giới thiệu”:
– Tối hôm nay, đoàn kịch A4 xin trình diễn vở “Kỷ niệm năm xưa bên đường Một” để tặng chị Hợi.
Hợi hiểu ra ngay, đỏ mặt lên, phát vào vai Hà một cái thật mạnh, rồi nói dỗi với Tần:
– Chuyện chi chị cũng đem ra làm trò vui được. Tôi sẽ phá đám.
Mọi người cười ầm lên. Chỉ có Xuân Vĩnh Lộc đêm đó vì đi phép không hiểu chuyện nên im lặng.
Chẳng là hồi còn nhỏ Hợi hay mặc váy. Một lần, Hợi đang chăn trâu bên đường, có một anh đi ngang qua thấy vậy dừng lại bảo: “Em về nói với mẹ may quần cho mặc nhé”. Hợi xấu hổ quá bỏ cả trâu đấy chạy về nhà khóc bắt đền mẹ. Từ đấy mẹ Hợi phải may quần cho con gái mặc. Đêm qua Tần kể lại cho chị em nghe trong lúc làm việc. Chị em được mẻ cười và bảo nhau sẽ diễn kịch trêu Hợi.
Vừa lúc đó Tần nhìn lên trời, lưỡng lự một chút rồi ra lệnh:
– Tiểu đội tập hợp.
Chín cô gái thanh niên xung phong vào hàng nhanh như sóc. Tần đứng trước hàng quân, nhìn chị em ăn mặc gọn gàng, dép có quai hậu đồng loạt. Tần hài lòng nói:
– Chúng ta vừa được nghe lời Bác Hồ kêu gọi. Chúng ta đã có thư quyết tâm... Bây giờ chúng ta lên mặt đường để thực hiện những lời đã hứa với Bác Hồ và Đảng kính yêu... Bên trái quay!
Cả hàng quân quay về phía trái. Trước mặt là các bó dụng cụ sẵn sàng. Xa hơn nữa là con đường đi ra núi Trọ Voi, tiến vào Đồng Lộc...
Tần tiến tới, vác một bó dụng cụ nặng nhất đi đầu. Các đội viên lần lượt tiến lên, mỗi người mang một vài thứ trên vai bước theo Tần. Cúc đeo túi cứu thương và vác chiếc cáng đi sau cùng. Gót chân Cúc vẫn không chạm tới đất, dáng đi còn vất vả, nhưng Cúc không còn nhìn xuống đất mà đi như trước nữa. Cúc đã nhìn thẳng về phía trước...
Phía ấy là Đồng Lộc đang mù lên màu bụi đỏ. Gió vẫn quay cuồng. Nắng chang chang. Bầu trời xanh ngắt...
Tiểu đội Võ Thị Tần đi theo hàng một, qua nhà tiểu đội Năm ở. Các bạn đi gần hết rồi, chỉ còn Dương Minh Châu đang chăm chú ngắm một phong bì thư màu hồng. Xuân Vĩnh Lộc hồi hộp, toan gọi. Minh Châu ngửng đầu lên, thấy Xuân, mừng quýnh, hối hả chạy ra:
– Trời! Mi có thư đây. Thư anh Vĩnh!
Xuân run tay, cầm vội chiếc phong bì màu hồng, phong thư mà Xuân chờ đợi từng ngày.
Xuân nhìn qua nét chữ trên phong bì, toan bóc thư. Lá thư dày cộm, không thể đọc vội vàng được. Tính Xuân kín đáo, không thích lối vừa đi đường vừa đọc thư, nhất là lá thư như thế này. Xem thư, coi như tiếp chuyện người đến thăm mình. Phải đàng hoàng, thảnh thơi. Nghĩ vậy, Xuân gấp phong bì lại, kẹp lên mái tóc phía sau đầu, rồi chào Minh Châu, đi nhanh theo các bạn.
Minh Châu chỉ kịp thấy băng vải đỏ rực nắng ở đuôi tóc Xuân đang phấp phới bên cạnh chiếc bì thư.
Minh Châu hối hả vác xẻng đi theo.
Tiểu đội Võ Thị Tần tới đám đất trống trải dưới chân núi Trọ Voi, gần đồi Ngang thì dừng lại, vì có tiếng máy bay như tiếng cạo tinh nứa rin rít trên đầu. Các cô tản ngay vào những bụi mua mọc đầy hai bên đường mòn. Những bông hoa tím rung rinh vì bị đánh thức dậy bất ngờ giữa giấc ngủ trưa.
Võ Thị Tần ngồi kiểu quỳ một chân, một tay che ánh mặt trời theo dõi máy bay địch, một tay vịn vào đầu gối. Nét mặt Tần đanh hẳn lại. Tần nói to:
– Nó chỉ bay qua thôi. Đi!
Cả tiểu đội đứng dậy. Xuân Vĩnh Lộc tranh thủ hái mấy cành hoa mua đẹp nhất, gom thành bó, cầm trên tay. Chỉ có Minh Châu hiểu được tâm trạng Xuân lúc này.
Những cành hoa mua màu tím rung rinh trên tay Xuân. Trái tim Xuân náo nức rộn ràng... “Anh viết gì cho em mà thư dài vậy? Nếu anh còn yêu em, thì anh chỉ cần viết một dòng thôi. Một dòng cũng đủ cho em thấy mình hạnh phúc. Nói vậy thôi. Chứ nếu anh chỉ viết cho em một dòng, thế nào em cũng giận anh nhiều... Tối hôm nay, đi làm về, em sẽ thắp ngọn đèn con lên, mở thư anh ra đọc. Anh sẽ làm cho em khóc hay em cười.. sau khi đọc thư anh?”.
Xuân chớp nhanh đôi hàng mi, đưa bó hoa mua lên ngang ngực mình. Chừng như thấy không ai để ý đến cử chỉ vừa rồi, Xuân cúi xuống hôn nhanh lên một đóa hoa mua...
Võ Thị Tần vẫn đi đầu.
Tần đưa chị em đi dọc chân đồi Ngang ra đường hàng tỉnh số Hai. Bắt đầu từ đoạn này, chỉ còn có thanh niên xung phong, công binh và bộ đội qua lại. Từ đây có thể nhìn thấy eo Truông Kén của Đồng Lộc và dải núi Mũi Mác, Rú Mòi, phủ đầy bụi đất đỏ. Hai bên đường toàn những hố bom méo mó, chồng lên nhau, đỏ quành quạnh. Xóm Trường Thành cũ chỉ còn lại những gốc cây nẻ toác, cháy sém. Những thân cây cau cụt ngang và những tàu lá tro xơ xác...
Tiểu đội Võ Thị Tần vẫn đi bên lề đường, nhằm thẳng hướng Ngã Ba Đồng Lộc mới. Mọi người nghe có tiếng máy xe ủi đất đang làm việc. Tiếng máy giòn đều đều, nghe vang rất xa...
Chợt nhớ ra điều gì, Tần đứng lại, bảo Xuân Vĩnh Lộc:
– Cho mình xin bó hoa.
Xuân chưa hiểu, nhưng vẫn đưa bó hoa mua cho Tần. Tần đưa bó hoa mua cho Nhỏ:
– Tặng Nhỏ bó hoa này đó.
Nhỏ vô tình cầm lấy bó hoa, ngắm nghía mãi, có vẻ thích thú lắm. Lúc này Tần mới nói:
– Cả A cử mi đem bó hoa tặng anh lái xe xích.
Nhỏ đỏ mặt lên, giãy ra, nhất định không cầm. Chị em được một mẻ cười no nê. Tiếng cười của mấy cô gái trẻ lướt trên bờ những hố bom. Không đưa bó hoa cho ai được, Nhỏ đành phải cầm. Nhỏ đi theo mọi người, vẫn chưa hết đỏ mặt.
Chuyện có gì đâu, các bạn cứ đùa Nhỏ mãi...
Sắp đến gần chiếc xe xích, Tần tươi cười bảo Nhỏ:
– Bình tĩnh nghe. Sắp rồi đó.
Mặt Nhỏ lại đỏ dậy lên.
Nhỏ cầm bó hoa mua còn tươi roi rói, lặng yên đi bên Tần. Đôi mắt Nhỏ sáng lên, hơi bối rối. Tiếng xe xích ủi đất nghe mỗi lúc một rõ. Nhỏ bối rối thật sự. Tần cười, bảo Xuân Vĩnh Lộc:
– Xuân lên đây, kèm hai bên cho đủ bộ phù dâu chứ.
Xuân vốn tế nhị, chợt nhớ ra điều gì lắc đầu:
– Để ả (chị) Cúc lên. Đã có A trưởng, phải có A phó kèm theo chớ.
Mọi người cười ầ lên. Cúc đưa cáng cho Xuân Vĩnh Lộc vác, rồi đi kèm ngay bên Nhỏ. Hợi dẫn bảy cô đi sau, cười thú vị:
– Bữa ni A ta đi hỏi “nhôông” cho cái Nhỏ đây.
Nhỏ định lui lại, nhưng Tần ngăn được... Tần nói nhanh:
– Anh ấy nhìn thấy rồi đó. Chuyện đứng đắn. Mình tặng hoa cho các anh lái xe ở đây không xứng đáng sao? Để yên, tau nói cho.
Ba người tiến lại chiếc xe xích đang ủi đất. Anh lái xe xích lúng túng vì đang mở phanh áo ngực, mặt mũi đầy bụi và dầu xe. Anh hãm xe lại, nhảy một bước xuống đất.
Tần trở lại nghiêm trang, thân mật nói với anh:
– Nghe tin mấy anh dùng xe xích kéo được xe hàng dệ xuống hố bom, bầy tui xin học tập tinh thần các anh. Xin gửi tặng các anh bó hoa.
Nhỏ đỏ mặt. Nhưng Tần và Cúc đã đẩy Nhỏ tới gần anh lái xe xích hơn nữa. Nhỏ trao bó hoa màu tím cho anh. Anh lái xe xích thấy thái độ Nhỏ không tự nhiên, nên cũng lúng túng, nhận bó hoa một cách vụng về. Hai người vừa kịp nhìn nhau một thoáng, cả tiểu đội Tần vừa vỗ tay reo mừng tinh nghịch, thì máy bay Mỹ ào tới.
Tần ngẩng phắt lên, thấy ba trái bom đen trùi trũi đang lao chếch về phía Ngã Ba Đồng Lộc mới.
Sự việc đến quá nhanh. Ai nấy lặng người đi. Chỉ còn tiếng bom xé gió rít lên, mỗi lúc một to dần.
Anh lái xe xích chỉ tay về phía thành xe, bình tĩnh nói:
– Nấp gọn vào đây,
Mọi người cùng chạy vào theo Tần. Anh lái xe xích vẫn bình tĩnh kéo Nhỏ về phía mình, nép sát vào thành xe.
Một chùm bom nổ rất gần, nghe chỉ bụp, bụp, nhưng gió lốc mạnh... Mảnh bom, đất đá văng rào rào ở phía bên kia xe. Mùi thuốc bom cay xè, đắng ngăn ngắt cứ phả vào mồm vào mũi. Trời đất tối sầm lại.
Tần ngẩng đầu lên nhìn. Chẳng thấy gì cả. Bụi mù lên dày đặc. Mặt trời giữa trưa chỉ còn như quả bóng đỏ sẫm. Tần vẫn ngửng đầu. Mặt trời dần dần sáng ra. Đến lúc này, mọi người mới nhìn về phía bên kia chiếc xe xích. Ba hố bom đang bốc khói, nằm ngang trên đoạn đường đáng lẽ họ vừa đi tới đó.
Anh lái xe xích vẫn cầm bó hoa, nhảy vội lên buồng lái. Anh thử rồ máy. Tiếng máy lại vang lên giòn giã. Đó là cách báo hiệu cho đồng đội biết anh còn sống đây. Anh lái chiếc xe xích đi ngay về phía bom vừa nổ. Một đoạn đường vừa bị hất tung lên.
Tần nhìn đồng đội còn nguyên vẹn bên nhau, mỉm cười phủi bụi cho Nhỏ:
– Được chớ? A công nhận rồi đó. Thôi, ta đi, đi... Bây giờ phải cẩn thận hơn đấy.
Cả tiểu đội theo Tần tiến lên. Họ đi theo chiếc xe xích cũng đang tiến về phía ấy.
Anh lái xe cầm bó hoa vẫy gọi. Họ vẫy lại anh và bước nhanh hơn.
Bó hoa mua vẫn vẫy vẫy như một lá cờ nhỏ bay bay bên cạnh thùng xe.