Hiệp ước Schengen ban hành vào năm 1995, những thỏa thuận của nó, ai cũng biết, cho phép mọi người đi lại tự do trong các quốc gia Châu Âu tham gia kí kết. Việc loại bỏ các biện pháp kiểm tra tại các cửa khẩu biên giới trong nội địa cũng như việc tăng cường giám sát ở các khu vực ngoại biên cho phép những người giàu có có điều kiện giao du với những người giàu có khác, đây là một sự thuận tiện đáng kể giữa họ với nhau, mở rộng vòng tay người giàu để đóng chắt hơn cánh cửa của họ với những người nghèo, những người bị phân biệt đối xử, có điều kiện để hiểu rõ hơn nỗi đau khổ của họ. Chắc chắn những thiết chế về hải quan không cho phép Bắc Kinh buôn bán những sản phẩm họ mong muốn mà không bị trừng phạt nhưng Bắc Kinh lúc này có thể đi lại mà không phải đợi chờ hàng giờ đồng hồ ở biên giới cho người ta soi xét hộ chiếu. Đó là việc mà Baumgartner sửa soạn phải làm.
Trong suốt thời gian qua, hắn lượn lờ khắp khu vực, những bảo tàng sinh thái, những cảnh tượng kì dị đập vào mắt hắn, khêu gợi óc tò mò của hắn, những điểm quan sát nằm ở góc dưới bên trái tấm bản đồ nước Pháp hoàn toàn không còn gì xa lạ đối với hắn nữa. Hắn gần như không rời khỏi phần đất cực Tây-Nam nước Pháp trong thời gian gần đây, không bao giờ cách xa biên giới quá một giờ đồng hồ cứ như là một hành khách bán công khai, trên boong một con tàu khách không được kín đáo cho lắm, hắn luôn luôn thận trọng đứng gần những chiếc ca-nô cứu sinh, lẩn phía sau một ống dẫn không khí.
Nhưng lúc này, Baumgartner không cần thận trọng thêm nữa, bởi hơn ba lần trong ba ngày, hắn nhìn thấy một thằng cha đi xe máy mặc quần áo và đội mũ bảo hiểm màu đỏ, nên hắn quyết định thay đổi không khí. Gã đàn ông này xuất hiện lần thứ nhất trong kính chiếu hậu xe của hắn, từ xa, trên đoạn tỉnh lộ gấp khúc, quanh co uốn lượn xung quanh toàn là những đồi những núi, hắn xuất hiện, rồi lại biến mất trong từng chốc lát. Một lần khác, gã thanh niên xuất hiện ở chỗ bán vé lên đường cao tốc, cách không xa hai tay cưỡi xe máy màu đen của cảnh sát, hình như chính hắn đang đứng tựa vào xe miệng nhồm nhoàm nhai bánh săng-đuých, chiếc mũ bảo hiểm có vẻ không làm cho giải quai hàm đưa đi đưa lại khó chịu. Lần thứ ba, xe của hắn như bị hỏng dừng ngay bên vệ đường quốc lộ dưới trời mưa tầm tã, hắn đang đứng bên ca-bin điện thoại gọi cấp cứu: khi đến ngang tầm, Baunmgartner cố tình điều khiển cho hai chiếc bánh xe bên phải chạy ngang qua một vũng nước sâu. Hắn phì cười vì qua kính chiếu hậu, hắn thấy thằng cha đó nhảy cẫng lên tạt vào một đám cỏ dính đầy bùn đất, hắn hơi thất vọng là không nhìn thấy gã đàn ông vung nắm đấm ra.
Cuộc sống của Baunmgartner trong những tuần gần đây tương đối tất tả, im lìm và bàng bạc như một làn sương mù ảm đạm, đôi khi linh hoạt một chút do sự xuất hiện của tay đi mô tô đội mũ đỏ. Sự hiện diện của gã đàn ông này và mối lo lắng về hắn làm cho Baunmgartner cảm thấy đỡ cô đơn, những tiếng ồn do việc sắp đặt đồ đạc trong phòng hắn gây ra đã giảm bớt không còn vọng sang các phòng khác của khách sạn nữa. Mối liên hệ duy nhất với thế giới con người còn lại với hắn là những cuộc điện thoại về Paris, việc này làm cho hắn bớt đi tình trạng bị cô lập, cũng qua điện thoại hắn báo cho biết hắn đã qua Tây Ban Nha. Rồi mùa thu đã đến, hắn nói, buổi tối trở nên mát mẻ. Dễ hiểu thôi, trời mưa liên tục. Ở đó, tôi sẽ cảm thấy thoải mái hơn.
Từ nơi hắn trú ngụ, hôm nay là sáng thứ năm, tới Saint-Jean-de-Luz, có thể lựa chọn một trong hai con đường để tới Tây Ban Nha. Hoặc theo đường cao tốc 63, nơi biên giới có những nhịp cầu và những hàng cột nối tiếp nhau, những tấm pa-nô và biển hiệu treo rải rác, các trạm ba-ri-e hình như lúc nào cũng trống trơn, do ba nhân viên rỗi việc trông nom, ăn mặc đồng phục không rõ kiểu gì, quay lưng về phía xe cộ không hiểu họ đang làm gì trong đó. Hoặc là đi theo tuyến đường quốc lộ 10: đó là con đường mà Baumgartner lựa chọn.
Đi theo đường quốc lộ 10, tới Béhobie thì vượt qua biên giới, trên chiếc cầu bắc qua sông Bidassoa. Những chiếc xe tải đồ sộ đỗ ngay trước ngôi nhà cuối cùng thuộc địa phận nước Pháp, trong đó có trụ sở Ngân hàng và Hải quan, tòa nhà lúc này trông như là một tòa pháo đài nhỏ hoang tàn hiu quạnh xuống cấp một cách trầm trọng, những bức mành mục nát đổ xuống xiêu vẹo. Cái còn lại của khu nhà là những mảnh kính mốc meo che đậy đống gạch vụn, thạch cao và rác rưởi chồng đống. Toàn bộ không gian đó tạo nên một cảm giác ngao ngán, chắc chắn một điều là chẳng bao lâu nữa người ta sẽ dỡ bỏ nó đi: xem tình trạng các thiết bị tháo dỡ đã được đưa đến, rồi sự bảo lãnh của chính quyền thành phố Madrid cho phương án cải tạo, lúc này chỉ còn là vấn đề thời gian nữa mà thôi, những chiếc máy xúc đang ráng chịu đựng đợi chờ quyết định phá hủy hoàn toàn phần bất động sản và kinh tế của tòa nhà, rồi sắc lệnh cho phép phá tung tất cả khu nhà sẽ được những người có thẩm quyền kí ban bố.
Toàn bộ khu vực đã có không khí của một công trường rồi. Nhiều ngôi nhà tường đã đổ sụp bị loài thảo mộc sống kí sinh đeo bám, làm cho mái nhà tụt xuống từng mảng, và sắp sụp đến nơi. Những ngôi nhà vừa mới được xây tường bao quanh, rất nhiều loại rèm vải và nhựa màu ngả đen treo trước cửa sổ. Màu sắc ấy tạo ra cảm giác có mùi rỉ a-xít và bầu trời cùng một gam màu hoen rỉ hoặc xám ngoét, giống những bức vẽ than sau một trận mưa. Một vài nhà máy hình như đã bị phá hủy, có nhiều đống rác thải bao quanh, dấu vết còn lại là những giàn giáo hoang vắng trên đó viết một vài khẩu hiệu. Vượt qua cầu, xe cộ đỗ lung tung chờ đợi các bác tài chui đầu vào hàng quán mua rượu và thuốc lá miễn thuế. Rồi xe tiếp tục cuộc hành trình, con đường như bị bóp nghẹt bởi vô vàn ngọn đèn xo nhan, nạn tắc đường như căn bệnh kinh niên ở đây, xe cộ nhích dần lên từng tí, từng tí một như đàn chấy rận.
Baunmgartner cũng làm như mọi người: hắn ra khỏi xe chạy ào dưới mưa, hai tay hắn kéo cổ áo măng tô lên che kín hộp sọ, về phía dãy hàng quán bán với giá hấp dẫn. Một người hỏi mua những chiếc mũ đi mưa nhỏ bằng nylon đen hai lớp kiểu Ê-cốt giá ba mươi lăm quan, có vẻ được giá: Baunmgartner đội thử mấy cái. Vòng đầy 58 thì nhỏ quá, 60 thì lại hơi rộng, hắn mua luôn không thèm thử lại chiếc mũ có vòng đầu 59 nhưng khi ra đến ngoài xe, hắn đội thử, đứng làm dáng trước gương xe, rất tiếc là chiếc mũ cũng không hợp với hắn cho lắm, nhưng muộn rồi, thôi mặc kệ, chiếc Fiat vượt qua đường phân định biên giới hai nước không có gì trở ngại, Baunmgartner dần lấy lại nhịp thở đều đặn.
Cơ thể biến đổi khi vượt qua đường biên, Baunmgartner cảm nhận như vậy, ánh mắt cũng thay đổi tiêu cự; độ đậm đặc của không khí như giảm đi và mùi hương, tiếng ồn cũng nổi lên một cách kì lạ, kể cả mặt trời cũng có một cái đầu khác. Những tấm pa-nô quảng cáo, chỉ đường bị ô-xi hóa gặm nhấm một cách êm ái, làm thay đổi hẳn ý nghĩa, khái niệm của từ hay hình ảnh quảng cáo, làm sai lạc cả việc cảnh báo về tốc độ ở những lối rẽ, một số lái xe ở trong tình trạng cứ như ngu dại, u mê đi, Baunmgartner cảm giác hắn đã trở thành một con người hoàn toàn khác, khi là hắn khi thì là một ai đó, giống như lúc người ta truyền máu cho anh vậy. Hơn nữa, ngay khi hắn vượt qua biên giới, một ngọn gió nhẹ dịu mát xa lạ với nước Pháp chợt nổi lên.
Cách trạm biên phòng cũ ba kilômét, lại thêm một nạn kẹt xe nữa, một chiếc xe hòm mang dòng chữ POLICA đứng chắn ngang con lộ theo hướng ngược lại, nhiều cảnh sát mặc sắc phục đen đứng suốt cả chặng đường khoảng trên năm chục mét, trước ngực đeo chéo một khẩu tiểu liên, một số người khác mặc thường phục trông coi việc lấp đất. Baunmgartner không bị giữ lại nhưng khi đi thêm được ba kilômét nữa, đang cho xe chạy tốc độ trung bình, thì một chiếc xe hòm hiệu Renault màu xanh nước biển chạy vượt qua xe hắn. Lẽ ra tiếp tục vượt lên, nhưng không, chiếc xe hòm bắt đậu chạy ngang tầm với xe hắn, kính xe hạ xuống, một cánh tay trong ống tay áo cùng màu, nhưng bàn tay xanh xao, những ngón tay nhỏ dài ra hiệu nhẹ nhàng từ trên xuống dưới, gõ nhịp vào khoảng không một cách đều đặn, các động tác xem ra nhẹ nhàng, bình tĩnh nhưng cương quyết chỉ vào mép đường, Baunmgartner buộc lòng phải dừng xe lại, không còn lựa chọn nào khác.
Phục tùng cái đuôi cá văn minh này, Baunmgartner đánh tín hiệu đèn, cố kìm nén sự bực tức, giữ bình tĩnh tối đa, từ từ hãm phanh rồi dừng hẳn. Chiếc xe hòm màu xanh chạy vượt lên nhẹ nhàng dừng lại cách chiếc Fiat khoảng chục mét. Hai người đàn ông bước xuống tiến xe lại. Họ là nhân viên Hải quan Tây Ban Nhai, cả hai vui vẻ, râu ria cạo nhẵn, mái tóc chải chuốt còn nguyên vệt lược, bộ áo quần đồng phục là phẳng phiu, nhịp điệu một bài hát nào đó còn thoáng lưu lại trên môi khi họ bước đi như khiêu vũ. Một người nói tiếng Pháp gần như không có trọng âm, người kia im lặng. Chúng tôi thuộc đội hải quan lưu động, thưa ngài, người cất tiếng trước nói, chỉ là công việc thông thường thôi, chúng tôi muốn kiểm tra giấy tờ xe và chứng minh thư của ngài, xin vui lòng mở cốp xe cho chúng tôi kiểm tra.
Chưa tới một phút, những thứ đựng trong cốp xe được tay nhân viên hải quan từ đầu đến giờ vẫn giữ thái độ I lặng, kiểm tra cho thấy chỉ có túi, phụ tùng thay thế, áo quần, các dụng cụ vệ sinh. Vẫn nhân viên hải quan không lời ấy nhẹ nhàng đóng lại cốp xe còn người kia cầm chứng minh thư của Baunmgartner trên tay, rảo bước về phía chiếc xe hòm rồi khoảng hai ba phút sau, anh ta bước ra khỏi xe, chắc chắn là đã gọi điện tới đâu đó hoặc kiểm tra qua một hệ thống nào đó. Tốt rồi thưa ngài, anh ta nói, xin lỗi đã làm phiền ngài và xin cảm ơn sự cộng tác của ngài, thái độ hợp tác của ngào là danh dự của chúng tôi trong khi thi hành nhiệm vụ và vì thế chúng tôi rất kính trọng ngài, (Vâng. Baunmgartner nói), hàng ngày chúng tôi phải vượt qua mọi khó khăn, phải đối đầu đôi khi với cả thái độ phũ phàng, cáu giận của người bị kiểm tra, nhưng công việc của chúng tôi phải làm như vậy nhằm ngăn chặn mọi ý tưởng xấu xa, mọi ung nhọt gây hiểm họa cho cả xã hội (Vâng, vâng, tôi hiểu, Baunmgartner lại bày tỏ), cho phép tôi được thay mặt nhân dân đất nước tôi nói chung và đặc biệt ngành hải quan xin chúc ngài tiếp tục cuộc hành trình may mắn. Cảm ơn, rất cảm ơn, Baunmgartner nói, mắt nhớn nhác, nhưng liền sau đó hắn lấy lại bình tĩnh, ngồi vào xe rồi tiếp tục cuộc hành trình.
Lúc này xe hắn đang tiếp tục chạy bọn bon giữa xa lộ, mù thu thực sự đã đến rồi, có lẽ hơi sớm hơn so với mọi năm, trên không trung một đàn chim thiên nga đang bay. Đã tới mùa, chúng bắt đầu cuộc thiên di đi tìm miền nắm ấm hàng năm từ Potsdam tới Nouakchott (thuộc Maurutanie) vượt qua Gibratar, cả một chặng đường dài gần như không một điểm dừng chân và chúng thường bay dọc theo những con đường trên mặt đất. Suốt cuộc hành trình, chúng chỉ ngừng cách nghỉ một lần, khoảng giữa chặng đường bay, bên trên con đường dài dằng dặc, mé bên phải từ Algésiras [13] tới Málaga [14] , dọc con đường này, chính quyền địa phương cho trồng những cây cột đèn lớn, trên đầu cột, người ta làm những chiếc tổ rộng rãi chắc chắn vừa khổ những con thiên nga xinh đẹp. Đàn chim sà xuống những chiếc tổ ấy nghỉ ngơi chốc lát, có lẽ là để thở một chút, để âu yếm, đùa giỡn nhau chốc lát, để bắt chuột và rắn độc, hoặc ít ra kiếm chút thức ăn nào đó, ai mà biết được – tuy nhiên, phía xa xa, hai nhân viên hai quan đẹp trai Tây Ban Nha đang nhìn nhau cười. Người hay chuyện nói câu gì đó. Cả hai phá lên cười ngặt nghẽo, làn gió nhẹ từ đâu ùa đến mát mẻ.
Hai mươi phút sau, khoảng gần trưa, Baunmgartner tới một thành phố biển. Hắn lái chiếc Fiat vào bãi đỗ trung tâm, thuê phòng tại Hotel Londres, cửa sổ nhìn ra phía vịnh rồi hắn rời khách sạn đi lang thang không có dự định gì đặc biệt, trên những con phố rộng rãi, đèn điện chiếu sáng rực ở khu trung tâm nơi có rất nhiều hãng độc quyền bán quần áo sang trọng. Hắn biết chút ít tiếng Tây Ban Nha cho nên hắn bước vào một cửa hiệu, ướm thử một chiếc quần, nhưng không đủ vốn từ để giải thích vì sao hắn không muốn mua chiếc quần đó. Hắn đến khu phố cũ nơi có rất nhiều quán ăn. Hắn chọn một quán đi vào, chỉ tay chọn một vài món nấu với nước xốt, thịt quay hay chần nước sôi gì đó, các món ăn bày ngay trên quầy hàng rồi chỉ một loáng, hắn đứng ngốn ngấu hết chỗ thức ăn, cuối cùng hắn men theo bờ vịnh rảo bước về khách sạn.
Mười lăm ngày sau, mới đầu tháng mười mà trời rét ngọt. Người đi dạo chơi ngoài phố mặc quần áo anorack [15] và pa-đơ-xuy, áo lông, cổ quấn khăn, những chiếc khăn lông trùm kín những chiếc xe nôi nhỏ được đẩy đi rất nhanh. Từ cửa sổ căn phòng khách sạn Londres, Baunmgartner nhìn thấy một phụ nữ thân hình tuyệt đẹp mặc quần da sư tử biển, áo tắm đen một mảnh, đang đi ra phía làn nước biển màu xám xanh, chứng tỏ nước rất lạnh. Chắc chắn lúc này chỉ có một mình cô gái ấy dám ngâm mình trong làn nước lạnh giá kia, dưới bầu trời xám nâu, nhiều người đi dạo dừng lại ngắm nhìn cô gái. Cô ta đang từ từ bước xuống làn nước lạnh giá, nước bắt đầu ngập mắt cá chân, đến đầu gối, đến hông, và tới khi nước ngập gần hết toàn thân thì hai cánh tay cô gái sải rộng và cả thân hình cô ta lao vào làn nước phía trước mặt, cô gái làm dấu thánh còn Baunmgartner đột nhiên nuốt nước bọt. Tại sao cô ta lại ra bơi vào lúc này nhỉ? Hay chỉ vì cô ta biết bơi. Mà tôi thì không. Làm dấu Thánh thì tôi biết, nhưng bơi thì chịu.