Mùa gặt lúa mì rất bụi bậm, bẩn người, mệt người, nóng người, làm phiền toái nhiều điều cho con người, nên rất nhiều người không thích mùa gặt lúa mì, tuy vậy chỉ có ông Ngô Lùn ở thôn Hàm Cóc là ngoại lệ. Tháng ngày mà ông Ngô Lùn mong chờ nhất là mùa gặt lúa mì, tháng ngày mà ông Ngô Lùn thích nhất cũng là mùa gặt lúa mì. Bởi vì mùa gặt lúa mì đem lại cho ông Ngô Lùn niềm tự hào vinh dự mà cả thôn không có.
Ông Ngô Lùn là hộ khó khăn đặc biệt duy nhất ở thôn Hàm Cóc. Bà vợ ông Ngô Lùn mất sớm, con trai con dâu cũng ốm nặng mà chết, trong nhà chỉ còn lại hai ông cháu, một già một trẻ. Là một người thật thà như đếm, ngoài làm ruộng ra ông Ngô Lùn chẳng còn làm gì, cuộc sống rất túng bấn, nên được làng xác định là hộ khó khăn đặc biệt, trở thành đối tượng giúp đỡ xóa nghèo của Bí thư huyện ủy trong hoạt động “mỗi người ra tay giúp đỡ một hộ nghèo”. Hằng năm, cứ đến vụ thu hoạch lúa mì, Bí thư huyện ủy lại rồng rắn xe cộ đến giúp đỡ ông Ngô Lùn thu hoạch lúa mì. Công việc đồng áng đã được người ta giúp đỡ, ông Ngô Lùn còn vinh dự được đăng lên báo, được lên truyền hình, được chụp ảnh lưu niệm với Bí thư huyện ủy, thiêng liêng thần thánh vô cùng, lẽ nào ông Ngô Lùn chẳng trông ngóng mong đợi mùa gặt lúa mì như trẻ con mong chờ ngày Tết?
Bấm đốt ngón tay, trong thời gian 5 năm đã có Bí thư huyện ủy ba khóa đến giúp đỡ ông Ngô Lùn, năm nào ông Ngô Lùn cũng được lên báo. Năm nào ông Ngô Lùn cũng xin một tờ báo có in tên ông để lại lưu giữ làm kỷ niệm. Cháu nội Điền Điền đã học lớp 5, mỗi khi ông Ngô Lùn rỗi rãi, lại bảo Điền Điền đọc những bài báo ấy cho ông nghe. Tuy cuộc sống chưa có gì khởi sắc, song cứ nghĩ toàn thôn có hơn một nghìn con người, mà chỉ có một mình ông Ngô Lùn vì nghèo mà được lên báo, nên cái bụng sướng lắm rồi.
Năm nay, đến giúp đỡ Ngô Lùn thu hoạch lúa mì là Bí thư huyện ủy khóa mới Thạch Lỗi. Ông Ngô Lùn sung sướng đón đợi ở đầu làng. Cháu nhỏ Điền Điền cũng mặc áo lót rách và quần cộc rách tả tơi lem luốc, chân trần cũng được ông kéo đến bên cạnh. Hai mẫu lúa mạch trên sườn núi của Ngô Lùn, chưa đến trưa đã được đoàn người theo Bí thư Thạch gặt xong thu hoạch sạch sẽ. Nhà báo muốn chụp ảnh Bí thư Thạch cùng ông Ngô Lùn. Bí thư Thạch ngó đông nhìn tây, không thấy có cảnh nào đẹp, bỗng nhìn thấy cạnh ruộng có một cây hòe thân cong queo, bèn kéo tay ông Ngô Lùn đến cùng chụp ảnh lưu niệm. Ông Ngô Lùn cười toét miệng nói:
- Bí thư Thạch thật là tinh mắt!
Trước khi đoàn lên đường, ông Ngô Lùn năn nỉ Bí thư Thạch:
- Tờ báo, tấm ảnh nhất định phải cho tôi mỗi thứ một cái, tôi phải giữ gìn cẩn thận để làm kỷ niệm đấy!
Bí thư Thạch xoa đầu bé Điền Điền:
- Nhất định chứ! Nhất định chứ!
Ông Ngô Lùn bảo Điền Điền:
- Cháu mau mau cảm ơn bác Bí thư đi!
Điền Điền:
- Cháu cảm ơn bác Bí thư ạ!
Vừa nói, Điền Điền vừa chắp tay cúi đầu chào Bí thư Thạch. Bí thư Thạch cười nói:
- Cậu bé này ngoan thật!
Năm, sáu ngày sau, Bí thư Thạch lại đến thôn Hàm Cóc kiểm tra công tác thu hoạch lúa mì, nhân tiện ghé thăm nhà ông Ngô Lùn. Biết Bí thư Thạch đem tặng ông tờ báo và tấm ảnh, Ngô Lùn cười rung cả khuôn mặt nhăn nheo, dứt khoát bắt Điền Điền đọc báo cho bác Bí thư nghe, nhân thể ông già này cũng được nghe luôn. Điền Điền cầm lấy tờ báo, lướt nhìn một lượt, hai tay đưa về sau lưng, đọc thuộc lòng bài báo từ đầu đến cuối như đọc sách:
Tin bản báo: Sáng sớm ngày mồng 4 tháng 6, Bí thư huyện ủy Thạch Lỗi dẫn đầu đoàn cán bộ hơn 20 người đến thôn Hàm Cóc, giúp đỡ ông Ngô Lùn, một hộå khó khăn đặc biệt thu hoạch lúa mì.
Bí thư Thạch vừa vung liềm cắt lúa, vừa hỏi han tường tận tình hình sản xuất đời sống của hộ khó khăn đặc biệt, đồng thời yêu cầu các ngành các cấp trong toàn huyện tích cực tổ chức cho đông đảo cán bộ, công nhân viên, nắm lấy thời cơ có lợi trời nắng không mưa gần đây, giúp đỡ quần chúng nông dân, đặc biệt là gia đình liệt sĩ, gia đình quân nhân và các hộ nghèo khó thu hoạch nhanh gọn lúa mì, phơi khô quạt sạch, tận thu từng hạt lúa đưa vào kho, thực hiện tăng sản bội thu. Đồng thời phải thận trọng giải quyết những vấn đề thực tế mà quần chúng gặp phải trong “Tam Hạ” (Thu hoạch mùa hạ, trồng trọt mùa hạ và quản lý chăm sóc vụ mùa hạ), làm tốt công tác tuyên truyền phòng hỏa trong phơi phóng lúa mì và các dịch vụ khác, bảo đảm vững chắc cho công tác “Tam Hạ” tiến hành một cách thuận lợi.
…
Bí thư Thạch hai mắt chăm chú ngắm nhìn Điền Điền, nét mặt tỏ ra rất lạ lẫm, vỗ tay khen hết lời:
- Có trí nhớ tốt! Có trí nhớ tốt! Đúng là thần đồng thật! Chỉ xem qua một lát như vậy mà có thể đọc không sai một chữ bài báo dài mấy trăm chữ, đâu có giản đơn! Đâu có giản đơn!
Bí thư Thạch lại quay đầu sang ông Ngô Lùn, nói:
- Ông phải nuôi dưỡng tốt cho cháu đi học, sau này chắc chắn là một mầm giống tốt của Trường đại học Thanh Hoa.
Điền Điền được khen ngợi mà ngại ngần, nói:
- Cháu đã đọc thuộc từ lâu rồi! Hằng năm, ông cháu đều bảo cháu đọc mấy chục lần rồi!
Bí thư Thạch “ờ” một tiếng, nghi ngờ hỏi:
- Tờ báo này vừa in ra, làm sao mà năm nào cháu cũng đọc mấy chục lần rồi chứ?
Ông Ngô Lùn vội chạy vào trong nhà, đem mấy tờ báo và tập ảnh trước được lưu trữ cẩn thận tận đáy hòm ra. Giấy báo đã ngả màu úa vàng. Bí thư Thạch giở từng tờ báo ra, xem kỹ, suýt nữa nổi khùng lên.
Thì ra, Điền Điền vừa đọc lại là một bài báo đã in 5 năm trước! Các bài in hằng năm trừ ngày tháng và tên lãnh đạo khác nhau, tiêu đề xếp ngang dọc khác nhau, còn văn bản nội dung không sai một chữ, kể cả đầu đề. Nếu như không do Ngô Lùn đem những tờ báo mấy năm qua ra khoe, thì đừng nói Thạch Lỗi, mà e rằng bất cứ ai cũng khó mà phát hiện ra. Lại nhìn kỹ những tấm ảnh, ba vị Bí thư huyện ủy tiền nhiệm đều giống mình đứng bên cạnh cây hòe cong queo chụp ảnh chung với ông Ngô Lùn, với những nụ cười mãn nguyện tràn đầy hạnh phúc sau giờ lao động.
Bí thư Thạch ngước mắt lên, nhìn một lượt nhà cửa tiều tụy cũ nát của Ngô Lùn, lòng nặng trĩu như đeo đá. Anh ngắm nhìn lại mấy tấm ảnh nọ, phát hiện ra ở tấm ảnh nào ông Ngô Lùn cũng vẫn mặc chiếc áo cánh màu xanh đen. Bí thư Thạch tỏ ra chán ngán lắc đầu, cười nhăn nhở, nói:
- Đây thật là một phong cảnh đẹp ư?
Ông Ngô Lùn gật đầu, nói theo:
- Đúng! Rừng núi đều có phong cảnh như vậy!
Điền Điền đã xem nhiều lần những tấm ảnh và những tờ báo này, nên chẳng có chút hứng thú nào, ôm ông Ngô Lùn nói:
- Ông ơi! Đến bao giờ ông mới mua quần áo mới cho cháu nào?
Ông Ngô Lùn nói:
- Đi đi! Cháu đi chơi đi!
VŨ PHONG TẠO dịch
