Ông chủ họ kép gồm hai chữ Âu Dương. Do quan hệ công tác, tôi đã được gặpgỡ, trò chuyện với ông hai lần. Tình hình hai lần gặp khác hẳn nhau.
Lần thứ nhất, nói một cách nghiêm túc, nên gọi ông là Giám đốc, bởi vì ông là Giám đốc của một xí nghiệp tập thể trực thuộc Cục Hóa Chất. Nhưng từ khi cải cách mở cửa đến nay, lãnh đạo xí nghiệp thường được gọi là ông chủ. Cho nên, lần đầu tiên gặp ông, tôi cứ hồn nhiên gọi ông là ông chủ Âu Dương.
- Mau bỏ ngay cách gọi "ông chủ" đi, kẻo người ta cười cho sái quai hàm đấy, gọi là thằng ăn mày cho chuẩn xác!
Âu Dương xua mạnh tay. Đúng vậy, phòng làm việc của ông thực sự không tương xứng với hai chữ "ông chủ" chút nào. Bàn xiêu xiêu vẹo vẹo, xa lông lởm khởm, tường vách loang loang lổ lổ, trong nhà xưởng thì ẩm thấp, tối tăm.
- Nhà báo ạ! Cái gi cũng khó quá! Cần kỹ thuật không có kỹ thuật, cần tiến vốn không có tiền vốn, sản phẩm ứ đọng nghiêm trọng, xí nghiệp đã lỗ vốn mấy triệu tệ rồi, công nhân viên chức hằng ngày đòi tiền lương, đòi phúc lợi, làm cho mình đến nhức đầu vỡ óc mất, tôi thật sự hết cách rồi. Mọi người đang chờ chết đây!
Mở toang bầu tâm sự, ngỡ tướng đầy bụng ông chủ Âu Dương là nước đắng, nước tù đọng lâu ngày không được xả ra. Trong lúc chúng tôi trao đổi, từng tốp công nhân viên chức lũ lượt lên tìm ông, song ông vẫn ôn tồn hòa nhã, trả lời đi trả lời lại một câu: "Tôi sẽ thỉnh thị lên trên Cục ngay, xem lãnh đạo có biện pháp gì không".
Sắp đến trưa, tôi bèn đứng dậy xin phép ra về. Âu Dương kiên quyết giữ tôi lại ăn cơm, nói:
- Nhà máy tuy nghèo nhưng vẫn chiêu đãi được nhà báo một bữa cơm bụi chứ! Nhà báo không đi là coi thường tôi đấy!
Thấy thái độ của ông ta kiên quyết và nhiệt tình, tôi tuy nói không nỡ, song cung kính không bằng tuân lệnh, nghĩ thầm nhà máy như thế chắc ông chú Âu Dương cũng không thể phô trương tiếp đãi. Nhưng đến lúc thây ông dẫn tôi vào một khách sạn sang trọng, ngồi vào bàn ăn sang trọng, tôi bất giác nhìn kỹ ông chủ Âu Dương, đúnglà có phong thái của một ông chủ lớn. Hôm ấy, ông chủ Âu Dương và cánh người ăn theo mà tôi không quen biết ăn nhậu xả láng, lúc đầu họ thay phiên nhau chúc rượu tôi, nhưng tửu lượng của tôi rất kém, nên đầu óc tôi cứ nóng bừng bừng. Mỗi lần uống một cốc rượu, ông chủ Âu Dương lại ghé sát tai tôi, thận trọng nói: "Nhà máy vô phương cứu chữa rồi!".
Mây tháng sau, nghe nói ông chủ Âu Dương đã mua hẳn nhà máy hóa chất, làm ăn phất lắm. Lần thứ hai tôi đến thăm ông, lấy tài liệu viết bài.
Lần này ông ra dáng ông chủ thật sự, cho nên tôi gọi ông chủ Âu Dương thì ông rất phấn khởi. Phòng làm việc cũng ra dáng lắm, bàn gỗ đỏ, xa lông bằng da thật (không phải da giả đâu), tường dán giấy trang trí, trong nhà xưởng, không khí làm việc rộn ràng, tấp nập.
- Bận bịu lắm! - Ông chủ Âu Dương vẻ mặt mãn nguyện nói. Tôi không hỏi xen được câu nào. Ông nhận điện thoại suốt, đa số là đặt hàng; nghe cách nói chuyện, có thể thấy đây đều là những đối tác có quan hệ lâu năm. Liên tục có người đến xin ý kiến về nhập hàng, xuất hàng, nộp tiền, chi tiền. Chỉ có một người công nhân vào hỏi ông ta đã ba tháng rồi vẫn chưa phát lương, không rõ khí nào mới có, ông chú Âu Dương chỉ nói một câu:
- Hiện nay, rất nhiều người muốn xin vào nhà máy đấy!
Nghe nói vậy, anh công nhân nọ bèn lặng lẽ, lủi thủi đi ra luôn.
Lúc rỗi rãi một chút, ông ta oang oang khoe khoang tình hình tốt đẹp, sản phẩm cung không đủ câu ra sao. Tôi rất lấy làm lạ, chẳng hiểu sao trong một thời gian ngắn ngủi, cùng một ông chủ, cùng một nhà máy mà lại khác nhau thế. Tôi hỏi:
- Tại sao trước kia lại như vậy?
Ông chủ Âu Dương vung tay nói, vẻ rất khí thế:
- Nhắc lại quá khứ làm gì, tất cả phải hướng đến tương lai.
Trong bữa cơm trưa, nhân viên văn phòng mang vào hai suất cơm hộp; ông chủ Âu Dương nói với tôi:
- Trễ quá, hôm sau nhất định mời ăn bù! Bận quá thể, không còn cách nào khác!
Tôi cười với ông, coi như tán thành.
Vũ Phong Tạo dịch
