Mọi người đều ngơ ngác nhìn đội trưởng số 2, không hiểu anh ta đang làm gì. Chỉ thấy anh cứ cười ha hả một mình mà chẳng nói gì. Rồi ai nấy lại cúi đầu tiếp tục làm việc.
Thím Lưu nhìn đội trưởng bằng ánh mắt kỳ lạ, hỏi:
"Anh lại cười gì nữa vậy? Nãy giờ cứ thấy anh cười ngây ngô, giờ lại cười nữa?"
Đội trưởng số 2 nhận ra mình đúng là cười hơi lố, lại còn ngớ ngẩn, nên bước lại gần thím Lưu vài bước, ngượng ngùng nói:
"Ờ thì... tôi thấy trí thức Tần với trí thức Hoàng vui vẻ quá mà..."
Bốp!
"Khoan đã! Anh thấy trí thức Tần với trí thức Hoàng vui vẻ là sao? Anh định làm gì? Đừng có giở trò nha!
Người ta là con gái, từ xa xôi đến đây xây dựng nông thôn, không phải để anh giở trò đâu!
Nếu anh dám bắt nạt họ, xem tôi xử anh thế nào! Tan ca xong tôi sẽ đến gặp mẹ anh nói chuyện. Anh trước kia là người tốt, sao giờ già rồi lại hư hỏng?
Lại còn ỷ mình là đội trưởng mà bắt nạt con gái nhà người ta. Một đống tuổi rồi, thật mất mặt! Anh có thấy có lỗi với vợ con không?
Con anh cũng cỡ tuổi Tiểu Thần, anh làm vậy chẳng phải khiến nó xấu hổ sao? Anh còn để nó lớn lên thế nào được? Cha mẹ anh chắc cũng mất mặt vì anh.
Già rồi, một chân bước vào quan tài mà còn làm chuyện xấu, đúng là tội lỗi! Tội lỗi! Thật là nhục nhã với tổ tiên!"
Chưa kịp nói hết câu, đầu đội trưởng số 2 đã bị thím Lưu vỗ một cái rõ đau. Bà còn túm lấy áo anh, trừng mắt nhìn đầy giận dữ.
Đội trưởng số 2 đang nói hăng say thì bị đánh bất ngờ, cả người choáng váng. Gì vậy trời? Sao tự nhiên bị đánh?
Mình làm gì sai đâu? Rồi bị mắng đủ thứ: bắt nạt trí thức, bất hiếu, làm gia đình mất mặt... Nhưng mình có làm gì đâu!
Anh ta uất ức nói:
"Thím Lưu, thím nghe tôi nói hết đã được không? Tôi nói thấy trí thức Tần và Hoàng vui là vì..."
Bốp!
Thím Lưu lại vỗ thêm một cái nữa:
"Anh lại nói nữa hả? Xem tôi xử anh thế nào!"
Đội trưởng số 2 vội vàng chen lời, nói nhanh như gió:
"Tôi nói thấy họ vui là vì họ làm việc nhanh nhẹn, hiệu quả. Giờ tiểu đội số 2 có họ tham gia, chắc chắn nhiệm vụ sẽ hoàn thành nhanh hơn.
Đội mình sẽ cải thiện thứ hạng, thoát khỏi danh hiệu 'hạng ba muôn năm', lên thành 'hạng nhì muôn năm', thậm chí là 'hạng nhất muôn năm'. Cuối năm, đội mình không phải ghen tị phần thưởng của người ta nữa, mà chính họ sẽ ghen tị với mình. Đội mình sẽ được chia thêm lương thực. Tôi cười ngây ngô là vì nghĩ đến chuyện đó, vui quá không kiềm được!"
Anh ta sợ thím Lưu lại chen ngang nên cứ nói liên tục không ngừng.
Thím Lưu ngượng ngùng:
"Ừ... không đánh đau chứ? Ai bảo anh nói chuyện dễ gây hiểu lầm quá. Tôi cũng chỉ sợ anh đi sai đường thôi. Mà anh cũng kỳ, nói chuyện sao cứ ngắt quãng làm người ta hiểu lầm."
Nói xong, bà lại đổ lỗi ngược cho đội trưởng.
Đội trưởng số 2 sững người, hóa ra tất cả là lỗi của mình? Anh ta uất ức nói:
"Tôi chưa nói hết câu thì thím đã đánh tôi, rồi mắng tôi đủ thứ. Đợi thím nói xong, tôi mới nói được vài câu thì lại bị đánh tiếp.
Không cho tôi giải thích gì cả. May mà tôi lanh trí, chen lời kịp, chứ không thì giờ thím vẫn đang mắng tôi. Thím còn bảo tan ca sẽ đi gặp mẹ tôi.
Thím hiểu lầm tôi bắt nạt trí thức nữ, nhưng tôi lớn hơn họ mấy tuổi, coi họ như cháu gái trong nhà. Sao tôi có thể có suy nghĩ xấu xa như vậy?
Tôi không bao giờ phản bội vợ mình, vợ tôi tốt lắm, còn sinh cho tôi một thằng con trai bụ bẫm. Tôi sao có thể phụ lòng cô ấy?
Nếu tôi làm chuyện đó, tôi đúng là không bằng cầm thú. Thím Lưu, thím nhìn tôi lớn lên, sao lại nghĩ tôi như vậy?"
Anh ta nhìn thím Lưu bằng ánh mắt đầy uất ức.
Thím Lưu hơi ngượng, nói:
"Tôi nghe anh nói về trí thức Tần thì hơi xúc động.
Cô ấy nhìn còn chưa đủ tuổi, xa quê, lại dẫn em trai đến đại đội mình. Sau thời gian làm việc cùng, tôi thấy cô ấy và trí thức Hoàng đều rất dễ thương, khiến tôi quý mến.
Em trai cô ấy – Tiểu Thần – thì ngoan ngoãn, đáng yêu. Tôi chỉ muốn... muốn chăm sóc họ nhiều hơn thôi. Cô ấy làm việc không hề yếu đuối, nhanh nhẹn, hiệu quả, đến tôi – người làm ruộng lâu năm – còn không theo kịp.
Làm việc cùng họ thật nhẹ nhàng, tôi thích lắm. Họ nói chuyện cũng dễ thương, hôm nay làm việc cùng tôi thấy rất vui.
Không như mấy trí thức trước, tôi dạy thì không nghe, giao việc thì không làm được. Nhất là mấy cô gái yếu đuối, làm một chút là rơm rớm nước mắt.
Tôi nói họ vài câu thì họ giận, nước mắt tuôn như suối, làm như tôi bắt nạt họ vậy.
Còn mấy trí thức nam, thân hình còn yếu hơn cả con gái trong làng. Giao cho cái cuốc, cuốc cả buổi chỉ được cái hố nhỏ, rồi thở hổn hển bên cạnh.
Cái hố đó thì làm được gì?
Chẳng làm được gì cả! Một mảnh ruộng, không nói mấy ông lớn trong làng, chỉ cần mấy chị em phụ nữ chúng tôi là làm xong trong một ngày rồi."
Nhưng còn mấy người kia, trời ơi!
Họ làm việc năm sáu ngày mà chỉ cuốc vài cái rồi nghỉ cả buổi.
Làm việc thì ít, mà đất chỉ được cuốc sơ sơ một lớp mỏng.
Trồng lương thực kiểu đó thì cây sống sao nổi?
Cuối cùng lại phải cuốc lại từ đầu, vừa mất thời gian, vừa ảnh hưởng đến tiến độ gieo trồng của đại đội.
Gieo trồng sớm thì mới thu hoạch sớm, sản lượng mới cao. Nếu trễ mùa, năng suất sẽ thấp.
Mà lương thực thu được còn phải nộp một phần cho công xã, phần còn lại mới là của đại đội.
Nếu năng suất thấp, dù có được chia công điểm cao thì lượng lương thực nhận về cũng chẳng được bao nhiêu. Với nông dân chúng tôi, lương thực chính là mạng sống!
Nhìn họ làm việc kiểu đó, chẳng khác nào đang cắt vào máu thịt của chúng tôi. Nhớ lại hồi nhỏ gặp nạn đói, ngày nào cũng phải bóc vỏ cây ăn, đào cỏ dại ăn.
Miễn là không độc, ai cũng tranh nhau đào về ăn. Đến lúc cây cỏ cũng hết, chỉ còn cách siết bụng uống nước cầm hơi.
Có người đói quá, nghe nói ăn đất sét Quan Âm có thể cầm cự, thế là đi ăn.
Nhưng ăn nhiều quá không tiêu được, cuối cùng cũng không sống nổi. Kiến Gia à, hồi đó chúng tôi khổ lắm!
Giờ sống sót được đến hôm nay, không nói là ngày nào cũng được ăn ngon, nhưng ít nhất là có cái ăn. Dù không phải cao lương mỹ vị, nhưng so với trước kia thì tốt hơn nhiều.
Ít nhất là không phải đói. Nhưng tôi vẫn muốn sống tốt hơn nữa.
Chỉ mong mỗi ngày đi làm chăm chỉ, chăm sóc ruộng vườn thật tốt, đến cuối năm được chia thêm lương thực, có tiền, để nấu vài bữa bánh chẻo, vài bữa cơm trắng cho mấy ông già, mấy đứa nhỏ trong nhà.
Đứa cháu nhỏ nhất của tôi ba tuổi rồi, mà chưa từng được ăn cơm trắng.
Dù mỗi lần chia lương thực có cả gạo trắng, nhưng nhà tôi đông người, chia được chút gạo đó chẳng đủ ăn một bữa.
Quần áo trong nhà rách thì vá, bao năm rồi chưa may được bộ mới. Nhìn mấy đứa nhỏ trong nhà thấy người ta Tết có đồ mới, ánh mắt thèm thuồng của chúng khiến tôi đau lòng lắm.
Giờ cháu càng ngày càng đông, càng lớn, sắp đến tuổi đi học. Không dành dụm thì lấy đâu ra tiền cho chúng đi học?
Tôi ngày xưa không được học hành, đó là tiếc nuối cả đời.
Nên tôi muốn con cháu mình, trai gái gì cũng phải được đi học. Không cần thành tài, chỉ cần biết chữ, đừng như tôi – mở mắt mà vẫn mù chữ, nhìn báo cũng không hiểu.
Đứa nào học giỏi, tôi sẽ cố gắng lo cho học tiếp.
Tôi để ý thấy huyện mình có nhiều nhà máy tuyển công nhân, mà còn phải thi tuyển, yêu cầu có trình độ, ít nhất là cấp hai, có người học cấp ba vào làm không lâu đã được ngồi văn phòng.
Nếu thi đậu, dù chỉ là công nhân bình thường, mà được biên chế chính thức thì cũng là cơm áo cả đời. Dù là công nhân tạm thời cũng hơn chúng tôi làm ruộng. Mỗi tháng có lương, có phiếu lương thực. Đến lễ Tết còn được phát quà.
Nếu con cháu tôi có đứa nào được làm ở nhà máy huyện, thì đúng là tổ tiên phù hộ rồi.
Không chỉ lo cho việc học, mà sau này con dâu tôi còn muốn sinh thêm, nhà cửa lại chật, phải xây thêm. Ít nhất mỗi đứa con trai một phòng, con gái thì có thể ở chung. Xây dựng là chuyện khiến tôi lo lắng nhất!
Vậy nên anh bảo tôi thấy mấy trí thức kia làm việc kiểu đó, tôi không giận sao được? Mấy năm nay cuộc sống ngày càng khá hơn, dù có người lười biếng, nhưng công điểm ít vẫn đủ ăn, không đói.
Tôi chỉ mong đại đội Hồng Kỳ ngày càng phát triển, tôi mỗi năm để dành được chút tiền, Tết đến có bữa cơm ngon hơn năm trước.
Nhưng từ khi có trí thức xuống nông thôn, bao nhiêu chuyện xảy ra. Việc đồng áng thì không làm tử tế, cuối năm chia lương thực còn phải bù thêm cho họ. Đại đội trưởng không cho thì sợ họ gây chuyện, làm mất mặt đại đội.
Sáng nay anh bảo tôi dẫn ba người trí thức Tần, Hoàng và Tiểu Thần, tôi cứ nghĩ sẽ giống mấy người trước. Ai ngờ đâu!
Tôi dạy họ làm việc, họ chỉ lặng lẽ nghe, không chen ngang, không hỏi dồn. Tôi nói xong, họ cảm ơn rồi đi làm ngay. Suốt buổi không nói lời thừa, chỉ cắm đầu làm việc. Đến lúc tôi ngẩng lên, trí thức Tần đã làm xong phần của mình, còn sang giúp Tiểu Thần. Trí thức Hoàng cũng làm nhanh, còn xong trước cả tôi.
Đây đều là con nhà thành phố, mà lễ phép, nói chuyện dễ thương, làm việc còn giỏi hơn tôi – người làm ruộng cả đời. Sao mà không quý cho được!"