Mùa xuân
Baghdad, Irắc
Hai cậu thanh niên vội băng qua Khu Vườn Al-Zawraa đi về phía các cổng chính của Vườn Thú Baghdad. Đứa nhỏ hơn đi nhanh phía trước anh trai. Nó gọi lại với vẻ thiếu kiên nhẫn.
“Yalla! Nhanh nào, Makeen!”
Makeen theo sau, nhưng ít hào hứng hơn. Cậu đặc biệt không hứng thú đặt chân trở lại vườn thú. Nơi đó vẫn là cơn ác mộng ám ảnh cậu. Nhiều năm đã trôi qua. Cậu đã có bạn gái, có việc làm ở tiệm băng đĩa, và hi vọng để dành đủ tiền mua xe hơi riêng sau này.
Còn nữa, hơn cả thế, hôm nay là ngày sinh nhật đứa em trai nhỏ Bari được mười sáu tuổi, một ngày tốt lành. Một bữa tiệc được lên kế hoạch tổ chức ở công viên. Mẹ cậu dành cả tuần vừa rồi để chuẩn bị cho buổi dã ngoại mừng sinh nhật này. Trong căn hộ vẫn nồng mùi bánh mì nướng quế. Dù hứa hẹn một buổi chén no nê, thậm chí cơn ác mộng cũng khôngsuy giảm.
Bari vội qua cổng. Cậu em trai nhỏ không tỏ vẻ do dự. Nhiều năm qua, Bari thường ghé vườn thú mới, nhưng bất cứ khi nào Makeen cố kể cho cậu nghe về chuyện đã xảy ra, em trai cậu bảo rằng nó không nhớ. Và có lẽ cậu thực sự không nhớ. Bari chưa từng thấy con quái vật, chưa đủ gần, con thú đen của Satăng.
Thậm chí đến nay, thỉnh thoảng Makeen tỉnh dậy thấy giường bị đạp tung lên, mồ hôi ướt đẫm, tiếng hét mắc nghẹn lại trong cổ cậu, nhớ lại đôi mắt ánh lên ngọn lửa không khói.
Khi cậu băng qua khu vườn, cậu ngẩng mặt lên nhìn để mặt trời thiêu đốt đi những ý nghĩ đen tối đó. Trong một buổi sáng trong lành như hôm nay, giữa dòng người nhộn nhịp đến thăm buổi sớm, có gì để sợ chứ?
Cậu thấy Bari nhảy nhót ở cừa vào. “Anh đi chậm cứ như con lạc đà bị táo bón đó Makeen. Em muốn xem con tinh tinh mới sinh, và anh biết sau đó đám đông sẽ vây lại.”
Makeen theo sau. Cậu không hiểu sao em trai mình lại yêu tất cả những thứ có lông, nhưng trong ngày đặc biệt này, cậu sẽ bỏ qua hết.
Chúng chen qua nhiều chỗ trưng bày khác nhau―chim chóc, lạc đà, gấu―rồi đến thẳng chuồng con tinh tinh. Cậu sải bước đi nhanh theo em trai, nhịp bước theo nó. Mừng vì lộ trình không dẫn chúng đi ngang qua các chuồng sư tử cũ.
Subhan’Allah, cậu thầm nghĩ. Cầu nguyện Đấng Allah.
Cuối cùng chúng đến nơi. Chuồng nhốt con khỉ lai vượn người đã được tân trang lại sau vụ đánh bom. Đó là địa điểm nổi tiếng. Sau chiến tranh, vài con vượn sổng chuồng đã bị bắt lại và đưa về chuồng mới. Đối với người Irắc, sự tiếp tục rất quan trọng. Nó có tầm quan trọng biệt đối với một thành phố bị vây hãm, là biểu tượng của sự hồi phục và ổn định.
Nên ca sinh năm rồi đặc biệt gấp đôi.
Một con tinh tinh già hơn―con bị bắt ở phố―đã hạ sinh một em bé, nó sinh ra không có lông. Điều đó tạo tin giật gân cho báo chí, báo hiệu điềm tốt đã đến.
Makeen không hiểu được điều đó.
Thậm chí một năm sau, con tinh tinh không lông vẫn tiếp tục thu hút đám đông lớn.
Bari vội đến một lối vào tách riêng bên ngoài. Nó dẫn đến một khu chăm sóc nhỏ.
“Lại đây, Makeen! Em không thể tin là anh chưa nhìn thấy nó!”
Chiều theo đam mê của em trai, cậu bước vào trong. Một hành lang ngắn chạy ngang qua một chiếc chuồng bị chắn lại sau lớp kính.Vào thời điểm sáng sớm, cả hai được thoải mái quan sát.
Hai tay bắt tréo, Makeen liếc nhìn cái chuồng. Một cái cây giả vươn ra từ nền cát, các nhánh của nó được thòng lên các sợi dây thừng, các vỏ bánh xe đu đưa, và dây chằng được đan lại.
Thoạt nhìn, cậu không nhìn thấy ngôi sao của chiếc chuồng.
Rồi thứ gì đó đen như hắc ín thả mình xuống từ trên cao và đáp xuống bãi cát. Lưng nó quay lại lớp kính, trông như một người già nhỏ thó mông không mặc gì. Làn da nó nhăn nheo, như khoác lên bộ đồquá rộng.
Thay vì thấy hấp dẫn, một làn sóng sợ hãi lan qua Makeen.
Sinh vật đó mang theo một cây gậy dài ở đằng trước và thọc vào cát.
Bari thích thú. “Được nhìn gần quá. Em chưa từng thấy nó đứng quay lưng lại cửa sổ.”
Em trai cậu chạy đến và đặt một tay lên lớp kính, thử tìm cách tiếp xúc thân mật với con tinh tinh.
“Ra khỏi đó ngay!” Makeen quát lên, to hơn cậu nghĩ, để cho nỗi sợ của cậu lộ ra.
Bari quay lại tròn xoe mắt. “Đừng như shakheef vậy, Makeen.”
Sinh vật đó phớt lờ cả hai và tiếp tục dùng gậy đào xuống cát.
“Quay lại khu vườn thôi,” Makeen nói, giọng ôn hòa lại. “Trước khi mẹ cho lũ chim ăn bữa tiệc của mày.”
Bari thở dài vì sự cường điệu quá mức. “Còn nhiều thứ để xem mà.”
“Ngày khác.”
“Lúc nào anh cũng nói thế,” cậu nói giọng hờn dỗi và đi khỏi.
Makeen dừng lại lâu hơn chút. Cậu đã liếc nhìn con tinh tinh, đấu tranh để bình tĩnh lại. Có gì để sợ chứ? Cậu di chuyển gần hơn đến cửa sổ và nhìn xuống sinh vật loay hoay vẽ trên cát.
Dùng cây gậy, nó vẽ lên một dãy số
Makeen cau mày. Rõ ràng nó đang bắt chước viết lại điều nó đã thấy. Dù vậy, sự rùng mình len qua cậu. Cậu nhớ đã đọc trên một tờ báo địa phương về việc con tinh tinh này lớn nhanh như thế nào, cách mà nó trốn thoát khỏi chiếc chuồng đầu tiên qua việc chất những cái thùng lên để với lấy cái lưới. Nó thậm chí đã tạo nên một cây giáo thô sơ bằng cách nhai một cành cây thành đầu nhọn.
Như thể cảm giác được sự nghi ngờ của Makeen, con tinh tinh quay ngoắt lại và nhìn thẳng vào mặt cậu. Cậu giật mình lùi lại. Gương mặt trần trụi đó thật đáng sợ khi nhìn thấy, như một gương mặt đen nhăn nheo hiện lên cùng lớp môi mỏng và đôi mắt tovàng khè.
Cái nhìn đó khóa chặt vào cậu.
Makeen há hốc và che miệng lại. Trong đôi mắt vàng đó, cậu nhận ra một vẻ thông minh quen thuộc và đáng sợ, ánh lên ngọn lửa đen không khói.
Cậu loạng choạng lùi lại sợ sệt.
Khi cậu chạy đi, đôi môi con tinh tinh cuộn lại thành nụ cười thèm thuồng.
Để lộ ra hàm răng của nó.
GHI CHÚ DÀNH CHO ĐỘC GIẢ:
SỰ THẬT HAY HƯ CẤU
Tôi luôn cố liên hệ những quyển tiểu thuyết của mình với thế giới thực trong khi chỉ quan tâm hời hợt đến những đề tài làm tôi tò mò. Nên tôi nghĩ mình sẽ dùng thời điểm này để vẽ lại sợi dây gắn kết giữa yếu tố thực và hư cấu trong tiểu thuyết này. Vậy chúng ta bắt đầu nhé:
Baghdad. Một trong số những hạt mầm của câu chuyện này đến từ việc tôi đọc một quyển sách về nỗ lực giải cứu Vườn Thú Baghdad trong cuộc chiến tranh Irắc. Vườn thú đã bị phá hủy nặng nề suốt cuộc đọ súng giữa quân Mỹ và lính của phe Cộng Hòa. Sau đó, nạn cướp bóc tràn lan, và nhiều con thú đã sổng vào thành phố. Nếu các bạn muốn đọc thêm về cácnỗ lực đau xót để bảo vệ vườn thú và xây dựng lạinó, hãy đọc Babylon’s Ark do Lawrence và Graham Spence viết.
ACRES. Nơi làm việc của Lorna, Trung Tâm Nghiên Cứu Các Động Vật Có Nguy Cơ Tuyệt Chủng Audubon là một trụ sở có thật, tọa lạc ở một nơi hẻo lánh dọc bờ sông Mississippi. Nó không mở cửa cho công chúng, nhưng các bạn có thể đọc thấy nhiều thông tin về các nỗ lực tuyệt vời của nhân viên ở đó nhằm bảo tồn các loài có nguy cơ tuyệt chủng qua internet. Họ thực sự có một “Vườn Thú Đông Lạnh,” là nơi các vật liệu gen được lưu trữ, đây là nỗ lực nhằm duy trì và bảo vệ di sản mỏng manh này. Và các nhà nghiên cứu ở đó đang áp dụng công nghệ vượt trội để nhân bản vô tính như một cách thức bảo tồn. Dĩ nhiên, tất cả các nhân vật miêu tả trong quyển truyện này đều hư cấu, và tôi đã mạn phép vẽ lại khuôn viên trụ sở thật.
Tất cả các sinh vật lớn nhỏ. Các dẫn chứng liên quan đến trí thông minh của loài vật, đặc biệt là loài vẹt, nghe có vẻ cường điệu, nhưng chúng đều dựa trên dữ liệu. Một cuốn sách tuyệt vời để đọc về chủ đề này có tên The Parrot Who Owns Me do Joanna Burger viết. Các bạn sẽ ngạc nhiên đấy. Cả tập quán săn mồi của loài báo cũng dựa trên bằng chứng khoa học, và tất cả các chi tiết về mối liên hệ giữa người và động vật đề cập trong tiểu thuyết này đều đúng (và chúng ta đang nghiên cứu ngày càng nhiều về mối liên hệ đáng kinh ngạc này hàng năm).
Di truyền học. Tất cả các chi tiết về nhiễm sắc thể đều chính xác, bao gồm cả dữ kiện các nhà di truyền học khám phá ra các đoạn gen vi rút cổ xưa trong đoạn ADN thừa của chúng ta. Nhưng còn “sự lại giống” thì sao? Điều này có thể không? Nếu các bạn nghi ngờ, hãy đọc qua bài báo về một con rắn sinh ra ở Trung Quốc có chân của loài bò sát với chức năng đầy đủ, mọc ra khỏi cơ thể:
www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/6187320/Snake-with-foot-found-in-China.html
Thuật chiết hình. Chủ đề này mê hoặc tôi. Và tôi mới chỉ chạm vào bề nổi của nó trong quyển tiểu thuyết. Các chiết hình được tìm thấy khắp nơi, và để hình dung rõ hơn và hiểu tường tận, các bạn hãy tìm một ấn bản đặc biệt của PBS Nova có tựa “Fractals: Hunting the Hidden Dimension.” Cũng vậy, các chi tiết về sức mạnh và sự phát triển của “các ăng-ten chiết hình” là thật.
Các chi tiết về bộ não. Việc tất cả động vật―bao gồm cả con người―sở hữu các tinh thể từ tính kì lạ trong bộ não là có thật. Các nhà khoa học tin rằng chúng vẫn được các loài chim dùng để di cư―nhưng tại sao chúng ta có chúng? Tôi phải tìm hiểu kĩ hơn. Về chứng bệnh sinh ra trong máu của Jack, tôi dựa trên chứng bovine spongiform encephalopathy (bệnh bò điên). Hiểm họa này gây nên bởi một prôtêin tự nhân bản gọi là prion. Nó vượt qua lớp ngăn giữa máu - não và gây nên chứng điên loạn. Dĩ nhiên, tôi chỉ thêm mắm thêm muối chi tiết prôtêin trong tiểu thuyết này. Một chi tiết nhỏ trong truyện cũng đúng: não người liên tục sản sinh ra mười hai oát điện, đủ để thắp sáng một đèn pin.
Các chi tiết về súng đạn. Tất cả các vũ khí mô tả trong quyển này đều có thật, bao gồm cả loại mìn gai và loại súng trường công kích hiểm ác AA-12 mà Gar dùng. Để xem tận mắt loại súng đó bắn như thế nào, có nhiều đoạn phim trên YouTube.
Phòng chiến lược. Nhóm JASON là nhóm chuyên gia có thật làm nhiệm vụ cố vấn cho quân đội. Họ thực sự đã viết văn bản đề nghị quân đội Mỹ đầu tư nhiều hơn vào việc “tăng cường khả năng con người.” Họ đề nghị nghiên cứu sâu hơn về các loại thuốc, gen và sự hợp nhất thần kinh với máy tính điều khiển, tất cả nhằm điều khiển não bộ con người và tạo ra quân lính tinh nhuệ hơn. Cũng vậy, sự lạm dụng liên quan đến các nhà thầu quốc phòng tư nhân là có thật và hiện đang được điều tra. Tương tự, các tập đoàn này đang nhắm vào giới khoa học, bao gồm cả việc lập nên các phòng thí nghiệm bên ngoài nước Mỹ để lách luật và tránh dòm ngó.
Địa điểm, Địa điểm, Địa điểm. Tôi yêu New Orleans. Tôi đã đến thành phố ít nhất cả chục lần―cả trước và sau bão Katrina. Tôi cố giữ đúng nhiều chi tiết nhất có thể. Tôi đã đến thăm trại cá sấu, tham quan vùng đầm lầy trên xuồng bay và xuồng độc mộc, đi dạo trên các đảo nổi, và nói chuyện với người bản xứ về cuộc sống của họ. Người Cajun có nền văn hóa phong phú và đầy màu sắc, và tôi cố thu giữ tất cả điều đó vào trong truyện.
Vậy hãy đến thăm New Orleans. Ăn bữa trưa gộp bữa sáng tại Dinh Thự của Vị Chỉ Huy. Thưởng thức món bánh beignet và cà phê rau diếp xoăn tại quán Café du Monde. Chọn nhiều tour hay (như đến Quận Garden, Đồn điền Oak Alley, hay nơi ưa thích của tôi, Tour Ma Quỷ vào ban đêm). Ghé qua Hiệu sách Quận Garden (một trong những nơi ưa thích của tôi để tìm sách). Đi xe điện St. Charles. Xem chỉ tay dưới ánh nến ở Quảng trường Jackson. Và đừng quên ghé thăm Vườn Thú Audubon... giúp tôi ném cho Elvis một cái bánh marshmallow. Cuối cùng, đừng bỏ lỡ cơ hội trải nghiệm một trong những cảnh đẹp hàng đầu nước Mỹ: vùng đầm lầy và ao hồ ở đồng bằng sông Mississippi. Ai biết được các bạn sẽ khám phá được gì ở đó, thứ ẩn bên dưới lớp rêu Tây Ban Nha và rừng bách cao chót vót?
