Thời kỳ khủng hoảng đến gần. Muốn thế nào thì cuộc cách mạng vẫn phụ thuộc vào Tổng bộ, mà Tổng bộ thì bấn vô cùng. Chưa bao giờ cần đến tiền như lúc này mà tiền thì lại khó kiếm hơn. Những người yêu nước đã dốc đến đồng xu cuối cùng rồi, chẳng đóng góp thêm được nữa. Nông dân chạy trốn từ Mexico đang quyên góp một nửa số tiền công ít ỏi của họ. Nhưng phải cần nhiều tiền hơn thế. Công sức của những tháng năm đau lòng hoạt động trong bóng tối sắp đến ngày đơm hoa kết quả. Thời cơ đã chín muồi. Vận mệnh của cách mạng như nằm trên cán cân. Đẩy thêm một cái nữa, một nỗ lực cuối cùng là cách mạng sẽ rung chuyển khắp cán cân và dẫn đến toàn thắng. Họ hiểu Mexico của họ lắm. Một khi đã được phát động thì cách mạng cứ thế mà xốc tới. Toàn thể bộ máy của Diaz sẽ sập xuống như một ngôi nhà dựng bằng quân bài tây. Biên giới sẵn sàng nổi dậy. Một người Yankee với một trăm đoàn viên IWW đang đợi lệnh để vượt biên giới và bắt đầu đánh chiếm Nam California. Nhưng anh ta cần súng. Và dọc theo biên giới suốt tận Đại Tây Dương, Tổng bộ liên hệ với tất cả bọn họ và cả bọn họ đều cần súng, họ là những kẻ phiêu lưu, lính thuê, cướp đường, những đoàn viên công đoàn Mỹ bất mãn, những tông đồ xã hội, những kẻ vô chính phủ, những tay thô bạo, những người Mexico lưu vong, những nông nô vừa thoát vòng nô lệ, những thợ mỏ bị đánh đuổi khỏi các trại giam của Coeur d'Alene và Colorado chỉ muốn chiến đấu quyết liệt hơn nữa để phục thù; tất cả những hạng người cùng cực phản loạn điên cuồng của cái thế giới hiện đại vô cùng phức tạp. Và mãi mãi vẫn là tiếng gào không dứt: súng và đạn, đạn và súng.
Tung cái khối người ô hợp khuynh gia bại sản nung nấu chí phục thù này qua bên kia biên giới là cách mạng sẽ thẳng đường xốc tới. Trạm hải quan, các cảng khẩu ở phương bắc sẽ bị đánh chiếm. Diaz không tài nào chống. Hắn không dám tung đại quân ra chống lại họ vì phải giữ cho được miền Nam. Và ngọn lửa sẽ tràn qua miền Nam bất chấp. Dân chúng sẽ vùng lên. Các tuyến phòng ngự sẽ sụp đổ ở hết đô thị này đến đô thị khác, hết bang này đến bang khác sẽ rung động. Và cuối cùng từ mọi phía, những đạo quân chiến thắng của cách mạng sẽ siết chặt vòng vây quanh thủ đô Mexico dinh lũy cuối cùng của Diaz.
Nhưng còn tiền. Họ có bao nhiêu người nóng lòng hành động phải sử dụng súng đạn. Họ biết những lái buôn sẵn sàng bán và giao súng ống. Song nuôi dưỡng cách mạng cho đến hôm nay đã làm Tổng bộ kiệt lực rồi. Họ đã tiêu đến đồng đôla cuối cùng, họ đã vét cạn nguồn của cải cuối cùng, người yêu nước đói khổ cuối cùng; và sự nghiệp vĩ đại đang còn bấp bênh trên cán cân. Súng và đạn! Các tiểu đoàn xơ xác phải được vũ trang. Nhưng bằng cách nào? Ramos? Ramos ca thán về những tài sản bị tịch biên của mình. Arrellano than khóc về chuyện ăn chơi phung phí thời niên thiếu. May Sethby nghĩ rằng giá trước kia anh em trong Tổng bộ chi tiêu dè xẻn hơn thì mọi việc sẽ khác hẳn.
- Nền tự do của Mexico đứng vững hay sụp đổ chỉ vì mấy nghìn đôla vớ vẩn, nghĩ có ức không chứ! - Paulino Vera nói.
Tuyệt vọng hiện lên nét mặt mọi người. Jose Amarillo, niềm hi vọng cuối cùng của họ, một người mới giác ngộ đã hứa sẽ giúp tiền vừa bị bắt ở đồn điền ông bên Chihuahua và bị bắn chết ở vách chuồng ngựa. Tin này vừa nhận được.
Rivera đang quỳ gối cọ sàn nhà bỗng ngừng tay ngẩng lên nhìn, hai cánh tay anh nhớp nháp nước xà phòng bẩn thỉu:
- Liệu năm nghìn có đủ không? - Anh hỏi.
Họ nhìn nhau kinh ngạc. Vera gật đầu và nuốt nước bọt. Anh không nói ra lời nhưng trong lòng bỗng tràn ngập một niềm tin rộng lớn bao la.
- Đặt mua súng đi, - Rivera nói. Và tiếp đó lần đầu tiên họ nghe anh nói thao thao, trước giờ anh chưa hề nói dài như thế. Anh nói:
- Chẳng còn bao nhiêu thời giờ. Ba tuần nữa tôi sẽ mang về năm nghìn. Được rồi. Thời tiết sẽ ấm hơn đối với những ai đang chiến đấu. Và đây cũng là điều tốt nhất tôi có thể làm được,
Vera đấu tranh với niềm tin của mình. Không thể tin được. Bao nhiêu hi vọng tốt đẹp đã bị tan thành mây khói kể từ ngày anh bước vào cái trò chơi cách mạng này. Anh tin ở anh chàng cọ sàn nhà rách mướp này, nhưng lại không dám tin.
- Cậu điên rồi, - anh nói.
- Trong vòng ba tuần lễ, - Rivera nói. - Đặt mua súng đi.
Anh đứng lên, bỏ tay áo xuống, mặc áo ngoài vào; anh nói:
- Đặt mua súng đi. Tôi đi đây.
